Adhyaya 147: The Sacred Merit of Goniṣkramaṇa (the Tīrtha of the Cows’ Emergence/Release)

Verse 1

अथ गोनिष्क्रमणमाहात्म्यम् ॥ धरण्युवाच ॥ अत्याश्चर्यं श्रुतं ह्येतद्रुरुक्षेत्रसमुद्भवम् ॥ हृषीकेशस्य महिमा त्वया य उपवर्णितः

ਫਿਰ ਗੋਨਿਸ਼ਕ੍ਰਮਣ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਰੁਰੂ-ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਹ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਹੈ…”

Verse 2

अन्यच्च यत्परं गुह्यं क्षेत्रं परमपावनम् ॥ वक्तुमर्हसि देवेश परं कौतूहलं मम

ਅਤੇ ਹੋਰ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਹੋਰ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਹੈ।

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन कारणं परमं मम ॥ गुह्यमस्त्यपरं चैव हिमशृङ्ग शिलोच्चये

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਤੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ; ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਕਾਰਣ (ਰਹੱਸ) ਮੈਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਹਿਮਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨਾਮਕ ਉੱਚੇ ਪੱਥਰੀਲੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਵੀ ਹੈ।

Verse 4

गोनिष्क्रमणकं नाम गावो यत्र प्रतारिताः ॥ यथा निष्क्रमणं प्राप्य सुरभीणां वसुन्धरे

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਗੋਨਿਸ਼ਕ੍ਰਮਣਕ’ ਹੈ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਹੰਕਾਇਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨਿਕਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੁਰਭੀ ਗਾਂਵਾਂ ਨੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਲੱਭ ਲਿਆ।

Verse 5

सप्ततिर्यत्र कल्पानि और्वो यत्र प्रजापतिः ॥ तपश्चचार परमं मम मायाबलान्वितः

ਜਿੱਥੇ ਸੱਤਰ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਔਰਵ ਨੇ—ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ—ਸਰਵੋਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 6

तस्यैवं वर्तमानस्य याति काले महत्तरे ॥ एवं हि तप्यमानस्य सर्वलोकस्य संशयः

ਉਹ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹਾਨ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।

Verse 7

न वरं प्रार्थयत्येष लाभालाभसमन्वितः ॥ सूचकोऽपि न विद्येत बलिकर्मसु संयतः

ਉਹ ਲਾਭ ਤੇ ਹਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਮਭਾਵ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦਾ ਸੀ। ਬਲਿਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰਥ ਦਾ ਇਕ ਰਤਾ ਭੀ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਸੀ।

Verse 8

अथ दीर्घस्य कालस्य कश्चिद्ब्रह्मयतिस्तदा ॥ तपस्तपस्यति मुनौ तस्मिन्शैলোच्चये धरे

ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 9

ईश्वरोऽपि महाभागे तत्पार्श्वं समुपागतः ॥ गोनिष्क्रमेतिविख्याते तस्मिंस्तीर्थे महौजसि

ਹੇ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ! ਈਸ਼ਵਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ‘ਗੋਨਿਸ਼ਕ੍ਰਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 10

तन्निर्गतं ततो ज्ञात्वा और्वं सर्वे तपस्विनः ॥ महेश्वरो महातेजाः सम्भ्रमात्समुपागतः

ਫਿਰ ਔਰਵ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਤੇਜੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੀ ਸੰਭ੍ਰਮ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਉਤਾਵਲੇਪਣ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 11

फलपुष्पसमाकीर्णा लक्ष्मीश्चैवोपजायते ॥ आश्रमं रूपसम्पन्नं फलपुष्पोपशोभितम्

ਫਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਥਾਂ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਵੀ ਉਪਜੀ। ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 12

तच्च वै भस्मसाद्भूतं महारुद्रस्य तेजसा॥ दग्ध्वा तं चाश्रमं पुण्यमौरवस्य सुमहत्प्रियम्॥

ਉਹ ਸਥਾਨ ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਔਰਵ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 13

ईश्वरोऽपि ततः प्राप्तः शीघ्रमेव हिमालयम्॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि गृह्य पुष्पकरण्डकम्॥

ਤਦੋਂ ਈਸ਼ਵਰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਹਿਮਾਲਯ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਚੁੱਕ ਕੇ (… )।

Verse 14

आश्रमं समनुप्राप्त और्वोऽपि मुनिपुङ्गवः॥ शान्तो दान्तः क्षमाशीलः सत्यव्रतपरायणः॥

ਔਰਵ ਵੀ—ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਸ਼ਾਂਤ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਗ੍ਰਹੀ, ਖ਼ਿਮਾ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ।

Verse 15

दृष्ट्वा स्वमाश्रमं दग्धं बहुपुष्पफलोदकम्॥ मन्युना परमाविष्टो दुःखनेत्रपरिप्लुतः॥

ਆਪਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ—ਉਹ ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ; ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਰ ਆਈਆਂ।

Verse 16

उवाच क्रोधरक्ताक्षो वचनं निर्दहन्निव॥ येनैष चाश्रमो दग्धो बहुपुष्पफलोदकः॥

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬੋਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬਚਨ ਹੀ ਸਾੜ ਰਹੇ ਹੋਣ: “ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ—ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਸਾੜਿਆ ਹੈ?”

Verse 17

सोऽपि दुःखेन सन्तप्तः सर्वलोकान्भ्रमिष्यति॥ एवमौरवेन दत्ते तु शापे तस्मिन्महौजसि॥

ਉਹ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਉੱਤੇ ਔਰਵ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 18

महाभयात्तु लोकानां न कश्चित्पर्यवारयत्॥ तत्क्षणादेव देवेशि ईशोऽपि जगतो विभुः॥

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਭਯ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਨਾ ਆਇਆ। ਉਸੇ ਪਲ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾ ਵੀ (ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਇਆ)।

Verse 19

दह्यते स्म जगत्सर्वं स तु किञ्चिन्न चेच्छति॥ को वा प्रतिविधिस्तत्र यथा सर्वस्य सम्भवेत्॥

ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੜ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ (ਰੋਕਣ ਦੀ) ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰਦਾ। ਉੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ?

Verse 20

एवमुक्ते मया क्रोधाद्दीक्षितस्तस्य चाश्रमः॥ दग्धोऽभवत्क्षणेनैव वयं तस्माद्विनिर्गताः॥

ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨਾਸ਼ ਲਈ ਸੰਕਲਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੜ ਗਿਆ; ਅਸੀਂ ਉੱਥੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਏ।

Verse 21

एतद्दुःखेन सन्तप्तो मन्युना च परिप्लुतः॥ और्वः शशाप रोषेण तेन तप्ता वयं शिवे॥

ਇਸ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਔਰਵ ਨੇ ਰੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਪੀੜਤ ਹੋਏ, ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ।

Verse 22

ततोऽभ्रमद्विरूपाक्षः शं न प्राप्नोति कर्हिचित् ॥ अहं च परितप्तोऽस्मि आत्मत्वादीश्वरस्य च ॥

ਤਦੋਂ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕਲਿਆਣ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਿਆ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਤਮਤ੍ਵ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੰਤਪਤ ਹਾਂ।

Verse 23

तेन दाहेन संतप्तो न शक्नोमि विचेष्टितुम् ॥ पार्वत्या च ततः प्रोक्तः आवां नारायणं प्रति ॥

ਉਸ ਦਾਹਕ ਪੀੜ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਕਰਤੱਬ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤਦੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਆਓ, ਅਸੀਂ ਨਾਰਾਇਣ ਵੱਲ ਚੱਲੀਏ।”

Verse 24

गच्छावस्तस्य वाक्येन सुखं यत्र भविष्यति ॥ ततो नारायणं गत्वा सह तेन तमौर्वकम् ॥

“ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਓ ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਜਾਈਏ ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ ਉਪਜੇਗਾ।” ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਔਰਵਕ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 25

विज्ञापयामो रुद्रस्य शापोऽयं विनिवर्त्तताम् ॥ संतप्ताः स्म वयं सर्वे तस्माच्छापं निवर्त्तय ॥

“ਅਸੀਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਾਪ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਵੇ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਸੰਤਪਤ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ।”

Verse 26

और्वोऽप्युवाच नोक्तं मे अनृतं तु कदाचन ॥ सुरभीगणमानिय गत्वैतं स्नापयन्तु वै ॥

ਔਰਵ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸੱਤ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ। ਸੁਰਭੀ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਲਿਆਓ ਅਤੇ ਜਾ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਓ।”

Verse 27

रुद्रशापो निवृत्तः स्यात्तेनैव किल नान्यथा ॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि मया गावोऽवतारिताः ॥

ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਉਪਾਯ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰਿਆ।

Verse 28

तच्च गोनिष्क्रमं नाम तीर्थं परमपावनम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥

ਉਹ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਤੀਰਥ ‘ਗੋ-ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 29

गोलोकं च समासाद्य मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

ਗੋਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ, ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਵਰਤ-ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ।

Verse 30

शंखचक्रगदायुक्तो मम लोके महीयते ॥ पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मूले मूलवटस्य हि ॥

ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੂਲਵਟ (ਆਦਿ ਵਟ) ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਧਾਰਾਵਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 31

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चरात्रोषितो नरः ॥ पञ्चानामपि यज्ञानां फलमाप्नोति मानवः ॥

ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਪੰਜੋਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ पञ्चयज्ञफलं भुक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥

ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਕਰਮ-ਵ੍ਰਤ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ; ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 33

अस्ति पञ्चपदं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ मम पूर्वेण पार्श्वेण दृढाः पञ्च महाशिलाः ॥

ਮੇਰੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਪੰਚਪਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੇ ਅਟੱਲ ਖੜੀਆਂ ਹਨ।

Verse 34

मत्पूर्वां दिशमाश्रित्य तत्र ब्रह्मपदद्वयम् ॥ मध्ये तु तस्य कुण्डस्य शिला विस्तीर्णसंश्रिता ॥

ਮੇਰੀ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦੋ ‘ਪਦ-ਚਿੰਨ੍ਹ’ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਸ ਕੁੰਡ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤੇ ਸੁਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੀ ਸ਼ਿਲਾ-ਪੱਟੀ ਹੈ।

Verse 35

ऊर्ध्वं नालपरिणाहं तत्र विष्णुपदं मम ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

ਉੱਪਰ, ਇੱਕ ‘ਨਾਲ’ ਦੇ ਪਰਿਮਾਣ ਜਿਤਨੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਪਦ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਵੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 36

यान्ति शुद्धांस्तु लोकांस्ते ये च भागवतप्रियाः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्युक्तः पञ्चपदे नरः ॥

ਜੋ ਭਾਗਵਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਥੇ, ਪੰਚਪਦ ਵਿੱਚ ਯੋਗ-ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ।

Verse 37

यत्र धारा पतत्येका पश्चिमां दिशमाश्रिता ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥

ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕੋ ਧਾਰਾ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਰਾਤ ਵੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 38

ब्रह्मलोकमवाप्नोति ब्रह्मणा सह मोदते ॥ कौमुदस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। (ਇਹ) ਕੌਮੁਦ ਨਾਮਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 39

यज्ञानां वाजपेयानां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥

ਮਨੁੱਖ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

वाजपेयफलं भुक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ अस्ति कोटिवटं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

ਵਾਜਪੇਯ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਉਸ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਕੋਟਿਵਟ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 41

पञ्चक्रोशं ततो गत्वा वायव्यां दिशि संस्थितः ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

ਉੱਥੋਂ ਪੰਜ ਕਰੋਸ਼ ਜਾ ਕੇ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਛੇ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 42

बहुयज्ञस्य कोटीनां फलं प्राप्नोति निष्कलम् ॥ अथात्र मुंचते प्राणान्भूमे कोटिवटे शुभे ॥

ਅਨੇਕ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਤੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਧਰਤੀ, ਇੱਥੇ ਸ਼ੁਭ ਕੋਟਿਵਟ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਲਭਦਾ ਹੈ।

Verse 43

यज्ञकोटिफलं भुक्त्वा मम कोटिं प्रपद्यते ॥ अस्ति विष्णुसरो नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਨੂੰ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਨੁਸਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਰਵੋਤਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 44

पूर्वोत्तरेण पार्श्वेन पञ्चक्रोशं न संशयः ॥ मत्सरः पद्मपत्राक्षि अगाधं परिसंस्थितम् ॥

ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਇਹ ਪੰਜ ਕਰੋਸ਼ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤ੍ਰ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ‘ਮਤਸਰ’ ਨਾਮਕ ਅੰਗ ਉੱਥੇ ਗਹਿਰਾ ਤੇ ਅਗਾਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 45

पञ्चक्रोशश्च विस्तारः पर्वतः परिमण्डलः ॥ तत्र भ्रमति यो भद्रे कुर्याच्चैव प्रदक्षिणम् ॥

ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਪੰਜ ਕਰੋਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਮੰਡਲਾਕਾਰ (ਗੋਲ) ਹੈ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਿਆਂ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 46

तावद्वर्षसहस्राणि ब्रह्मलोके महीयते ॥ अथात्र मुंचते प्राणान्स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇੱਥੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਤਾਂ (ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਗਤੀ-ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ)।

Verse 47

ब्रह्मलोकं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे आश्चर्यं शृणु सुन्दरि ॥

ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਭਾਗ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਇਕ ਅਚੰਭਾ ਸੁਣ।

Verse 48

गवां वै श्रूयते शब्दो मम कर्मसुखावहः ॥ अथात्र ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਗਊਆਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜ੍ਯੇਠ ਮਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 49

श्रूयते सुमहान्छब्दः स्वयमेतन्न संशयः ॥ एवं गोस्थलके पुण्ये महाभागवतः शुचिः ॥

ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਧੁਨੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੰਨਮਈ ਗੋਸਥਲਕ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਗ ਭਗਤ [ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ]।

Verse 50

करोति शुभकर्माणि शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥ एवं तेन महाभागे ईश्वरेण यशस्विनि ॥

ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾਪ-ਦੋਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ ਦੁਆਰਾ [ਇਹ ਕਥਿਤ ਹੈ]।

Verse 51

शापदाहो विनिर्मुक्तः सर्वैः सह मरुद्गणैः ॥ एतद्गोस्थलकं नाम सर्वशान्तिकरं परम् ॥

ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਦਾਹਕਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਰੁਤਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ [ਇਹ ਹੋਇਆ]। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੋਸਥਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਹੈ।

Verse 52

कथितं देवि कार्त्स्न्येन तवानुग्रहकाम्यया॥ एषोऽध्यायो महाभागे सर्वमङ्गलकारकः॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ।

Verse 53

मम मार्गानुसाराणां मम च प्रीतिवर्धनः॥ श्रेष्ठानां परमं श्रेष्ठं मङ्गलानां च मङ्गलम्॥

ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੰਗਲ ਹੈ।

Verse 54

लाभानां परमो लाभो धर्माणां धर्म उत्तमः॥ लभन्ते पठमानाः वै मम मार्गानुसारिणः॥

ਇਹ ਲਾਭਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਲਾਭ ਹੈ, ਧਰਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹਨ—ਉਹ ਇਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 55

तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते॥ पतनं च न विद्येत पठमानो दिने दिने॥

ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਪਤਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 56

तारितानि कुलान्येभिः सप्त सप्त च सप्त च॥ पिशुनाय न दातव्यं न मूर्खाय शठाय च॥

ਇਨ੍ਹਾਂ (ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ) ਨਾਲ ਕੁਲ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸੱਤ, ਸੱਤ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੱਤ। ਇਹ ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ, ਨਾ ਮੂਰਖ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਛਲਕਪਟੀ ਨੂੰ।

Verse 57

देयं पुत्राय शिष्याय यश्च जानाति सेवितुम्॥ एतन्मरणकाले तु न कदाचित्तु विस्मरेत्॥

ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸਾਧਨਾ ਕਰਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ। ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਭੁੱਲੇ।

Verse 58

श्लोकं वा यदि वा पादं यदीच्छेत् परमां गतिम्॥ तत्क्षेत्रं तु महाभागे पञ्चयोजनमण्डलम्॥

ਚਾਹੇ ਪੂਰਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਾਦ—ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਮ ਗਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ—ਤਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਦਾ ਮੰਡਲ ਹੈ।

Verse 59

तिष्ठामि परया प्रीत्या दिशं पूर्वामुपाश्रितः॥ पश्चिमेन वहेद्गङ्गां निष्कामेन वसुन्धरे॥

ਮੈਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਗੰਗਾ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰੇ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸਾਧਕ ਲਈ।

Verse 60

एवं रहस्यं गुह्यं च सर्वकर्मसुखावहम्॥ एतत्ते परमं भद्रे गुह्यं धर्मसमन्वितम्॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਧਰਮ-ਯੁਕਤ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ।

Verse 61

मम क्षेत्रं महाभागे यत्त्वया परिपृच्छितम्॥

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ—ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।

Verse 62

तत्र त्वौर्वो महाभागे तप्यते समदर्शनः ॥ पद्मानां कारणादौर्वो गङ्गाद्वारमुपागतः

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ ਦੇਵੀ, ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਔਰਵ ਮੁਨੀ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਲਈ ਔਰਵ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 63

महादाहेन सन्तप्तः शम्भुर्देवीमुवाच ह ॥ और्वस्य तु तपो दृष्ट्वा भीतैर्देवैरुदाहृतम्

ਵੱਡੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਝੁਲਸੇ ਹੋਏ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਅਤੇ ਔਰਵ ਦੇ ਤਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਰਜ਼/ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 64

सप्तसप्ततिः कल्याणि सौरभेया महौजसः ॥ तेनाप्लावितदेहाश्च परां निर्वृतिमागताः

ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਸਤੱਤਰ ਸੌਰਭੇਯਾ—ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ—ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ/ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 65

विमुक्तः सर्वसंसारान्मम लोकं च गच्छति ॥ ततो ब्रह्मपदं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम

ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ‘ਬ੍ਰਹ્મਪਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ—ਗੁਪਤ, ਪਰਮ ਅਤੇ ਮੇਰਾ।

Verse 66

उपवासं त्रिरात्रं तु कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ यावन्ति भ्रममाणस्य पदानि ननु सुन्दरि

ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ—ਇਹ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਕਰਮ ਹੈ—ਭਟਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਕਦਮ ਹਨ, ਉਤਨਾ ਹੀ ਪੁੰਨ (ਫਲ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 67

तेजः श्रियं च लक्ष्मीं च सर्वकामान्यशस्विनि ॥ यावन्ति चाक्षराणि स्युरत्राध्याये मनस्विनि

ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ! ਤੇਜ, ਸ਼੍ਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮ—ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੇ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਨਸਵਿਨੀ ਨਾਰੀ।