Adhyaya 147: The Sacred Merit of Goniṣkramaṇa (the Tīrtha of the Cows’ Emergence/Release)

Verse 1

अथ गोनिष्क्रमणमाहात्म्यम् ॥ धरण्युवाच ॥ अत्याश्चर्यं श्रुतं ह्येतद्रुरुक्षेत्रसमुद्भवम् ॥ हृषीकेशस्य महिमा त्वया य उपवर्णितः

હવે ગોનિષ્ક્રમણ-માહાત્મ્ય આરંભ થાય છે. ધરણી બોલી—રુરુક્ષેત્રમાંથી ઉદ્ભવેલું આ અતિ આશ્ચર્યજનક વર્ણન મેં સાંભળ્યું છે; અને તું વર્ણવેલી હૃષીકેશની મહિમા પણ…

Verse 2

अन्यच्च यत्परं गुह्यं क्षेत्रं परमपावनम् ॥ वक्तुमर्हसि देवेश परं कौतूहलं मम

અને હે દેવેશ, તે બીજું પરમ ગુહ્ય તથા પરમ પાવન ક્ષેત્ર વિષે પણ તમે કહેવા યોગ્ય છો; મારું કૌતૂહલ અત્યંત છે।

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन कारणं परमं मम ॥ गुह्यमस्त्यपरं चैव हिमशृङ्ग शिलोच्चये

શ્રીવરાહે કહ્યું—હે ભૂમિ, પ્રયત્નપૂર્વક મારું પરમ કારણ સાંભળ. હિમશૃંગ નામના ઊંચા શિલાશિખરે એક બીજું ગુહ્ય વિષય પણ છે.

Verse 4

गोनिष्क्रमणकं नाम गावो यत्र प्रतारिताः ॥ यथा निष्क्रमणं प्राप्य सुरभीणां वसुन्धरे

હે વસુંધરા, તે સ્થાન ‘ગોનિષ્ક્રમણક’ કહેવાય છે, જ્યાં ગાયો આગળ ધપાવવામાં આવી. ત્યાં બહાર નીકળવાનો માર્ગ મળતાં સુરભી ગાયો બહાર જઈ શકી.

Verse 5

सप्ततिर्यत्र कल्पानि और्वो यत्र प्रजापतिः ॥ तपश्चचार परमं मम मायाबलान्वितः

જ્યાં સત્તર કલ્પો સુધી ઔર્વ પ્રજાપતિએ—મારી માયાબળથી યુક્ત થઈ—પરમ તપ કર્યું.

Verse 6

तस्यैवं वर्तमानस्य याति काले महत्तरे ॥ एवं हि तप्यमानस्य सर्वलोकस्य संशयः

તે આ રીતે વર્તતો રહ્યો ત્યારે અતિ મહાન સમય વીતી ગયો. અને તે તપમાં લીન હતો ત્યારે સર્વ લોકોમાં સંશય (ચિંતા) ઊભો થયો.

Verse 7

न वरं प्रार्थयत्येष लाभालाभसमन्वितः ॥ सूचकोऽपि न विद्येत बलिकर्मसु संयतः

તે લાભ-હાનિમાં સમભાવ રાખીને કોઈ વર માગતો ન હતો. બલિ-કર્મોમાં સંયમિત એવા તેમાં સ્વાર્થનું સૂચક પણ નહોતું.

Verse 8

अथ दीर्घस्य कालस्य कश्चिद्ब्रह्मयतिस्तदा ॥ तपस्तपस्यति मुनौ तस्मिन्शैলোच्चये धरे

પછી લાંબા સમય પછી એક બ્રહ્મ-યતિ પ્રગટ થયો; અને તે ઊંચા પર્વતશિખર પર તે મુનિ તપસ્યા કરતો રહ્યો।

Verse 9

ईश्वरोऽपि महाभागे तत्पार्श्वं समुपागतः ॥ गोनिष्क्रमेतिविख्याते तस्मिंस्तीर्थे महौजसि

હે મહાભાગ! ઈશ્વર પણ તેના પાસે આવ્યા—‘ગોનિષ્ક્રમ’ નામે વિખ્યાત તે મહાપ્રભાવશાળી તીર્થમાં।

Verse 10

तन्निर्गतं ततो ज्ञात्वा और्वं सर्वे तपस्विनः ॥ महेश्वरो महातेजाः सम्भ्रमात्समुपागतः

ત્યારે ઔર્વ પ્રગટ થયો એમ જાણી સર્વ તપસ્વીઓ એકત્ર થયા; અને મહાતેજસ્વી મહેશ્વર પણ સંભ્રમથી ત્વરિત રીતે આવી પહોંચ્યા।

Verse 11

फलपुष्पसमाकीर्णा लक्ष्मीश्चैवोपजायते ॥ आश्रमं रूपसम्पन्नं फलपुष्पोपशोभितम्

ત્યાં ફળો અને ફૂલોથી સ્થળ છવાઈ ગયું અને લક્ષ્મીરૂપ સમૃદ્ધિ પણ પ્રગટ થઈ; આશ્રમ સુંદર રૂપે ફળ-પુષ્પોથી શોભિત બન્યો।

Verse 12

तच्च वै भस्मसाद्भूतं महारुद्रस्य तेजसा॥ दग्ध्वा तं चाश्रमं पुण्यमौरवस्य सुमहत्प्रियम्॥

તે સ્થાન મહારુદ્રના તેજથી ભસ્મીભૂત થયું; ઔર્વને અત્યંત પ્રિય એવો તે પવિત્ર આશ્રમ દગ્ધ થઈ ગયો।

Verse 13

ईश्वरोऽपि ततः प्राप्तः शीघ्रमेव हिमालयम्॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि गृह्य पुष्पकरण्डकम्॥

પછી ઈશ્વર પણ ત્વરિત હિમાલયે પહોંચ્યા. આ વચ્ચે, હે દેવી, પુષ્પોની ટોપલી લઈને (… )।

Verse 14

आश्रमं समनुप्राप्त और्वोऽपि मुनिपुङ्गवः॥ शान्तो दान्तः क्षमाशीलः सत्यव्रतपरायणः॥

ઔર્વ પણ—મુનિઓમાં શ્રેષ્ઠ—આશ્રમે આવી પહોંચ્યા; તેઓ શાંત, સંયમી, ક્ષમાશીલ અને સત્યવ્રતમાં પરાયણ હતા।

Verse 15

दृष्ट्वा स्वमाश्रमं दग्धं बहुपुष्पफलोदकम्॥ मन्युना परमाविष्टो दुःखनेत्रपरिप्लुतः॥

પોતાનો આશ્રમ દગ્ધ થયેલો જોઈ—જે પહેલાં અનેક પુષ્પ, ફળ અને જળથી સમૃદ્ધ હતો—તે પરમ ક્રોધથી આવિષ્ટ થયો અને દુઃખથી તેની આંખો ભરાઈ ગઈ।

Verse 16

उवाच क्रोधरक्ताक्षो वचनं निर्दहन्निव॥ येनैष चाश्रमो दग्धो बहुपुष्पफलोदकः॥

ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખોવાળો તે જાણે દહન કરતું વચન બોલ્યો—“પુષ્પ, ફળ અને જળથી સમૃદ્ધ આ આશ્રમને કોણે સળગાવી દીધો?”

Verse 17

सोऽपि दुःखेन सन्तप्तः सर्वलोकान्भ्रमिष्यति॥ एवमौरवेन दत्ते तु शापे तस्मिन्महौजसि॥

“તે પણ દુઃખથી દગ્ધ થઈ સર્વ લોકોમાં ભટકશે।” આ રીતે મહાતેજસ્વી ઔર્વ મુનિએ જ્યારે તે શાપ આપ્યો, ત્યારે (… )।

Verse 18

महाभयात्तु लोकानां न कश्चित्पर्यवारयत्॥ तत्क्षणादेव देवेशि ईशोऽपि जगतो विभुः॥

લોકોમાં મહાભયથી કોઈએ પણ વચ્ચે પડ્યું નહીં. એ જ ક્ષણે, હે દેવેશી, જગતના વિભુ ઈશ પણ (પ્રગટ થયા)।

Verse 19

दह्यते स्म जगत्सर्वं स तु किञ्चिन्न चेच्छति॥ को वा प्रतिविधिस्तत्र यथा सर्वस्य सम्भवेत्॥

સમગ્ર જગત દહન થતું રહે, છતાં તે કંઈ પણ (નિવારવા) ઇચ્છતો નથી. ત્યાં એવો કયો ઉપાય હોય કે જેથી સર્વનું કલ્યાણ થઈ શકે?

Verse 20

एवमुक्ते मया क्रोधाद्दीक्षितस्तस्य चाश्रमः॥ दग्धोऽभवत्क्षणेनैव वयं तस्माद्विनिर्गताः॥

મેં એમ કહ્યું ત્યારે ક્રોધથી તેનો આશ્રમ વિનાશ માટે દીક્ષિત થયો અને ક્ષણમાં જ દગ્ધ થયો; પછી અમે ત્યાંથી બહાર નીકળ્યા।

Verse 21

एतद्दुःखेन सन्तप्तो मन्युना च परिप्लुतः॥ और्वः शशाप रोषेण तेन तप्ता वयं शिवे॥

આ દુઃખથી સંતપ્ત અને ક્રોધથી પરિપૂર્ણ થઈ ઔર્વે રોષમાં શાપ આપ્યો; તેનાથી અમે, હે શિવે, પીડિત થયા।

Verse 22

ततोऽभ्रमद्विरूपाक्षः शं न प्राप्नोति कर्हिचित् ॥ अहं च परितप्तोऽस्मि आत्मत्वादीश्वरस्य च ॥

પછી વિરূপાક્ષ ભટકતો રહ્યો અને ક્યારેય કલ્યાણ પામ્યો નહીં; અને હું પણ ઈશ્વર સાથે આત્મત્વ હોવાથી સંતપ્ત છું।

Verse 23

तेन दाहेन संतप्तो न शक्नोमि विचेष्टितुम् ॥ पार्वत्या च ततः प्रोक्तः आवां नारायणं प्रति ॥

તે દાહથી દગ્ધ થઈ હું કશું કરી શકતો નથી. ત્યારે પાર્વતીએ કહ્યું—“ચાલો, આપણે નારાયણ પાસે જઈએ.”

Verse 24

गच्छावस्तस्य वाक्येन सुखं यत्र भविष्यति ॥ ततो नारायणं गत्वा सह तेन तमौर्वकम् ॥

“તેમના વચન મુજબ ચાલો, જ્યાં સુખ-કલ્યાણ થશે.” પછી તેની સાથે નારાયણ પાસે જઈ તેઓ તે ઔર્વક પાસે પહોંચ્યા.

Verse 25

विज्ञापयामो रुद्रस्य शापोऽयं विनिवर्त्तताम् ॥ संतप्ताः स्म वयं सर्वे तस्माच्छापं निवर्त्तय ॥

“અમે વિનંતી કરીએ છીએ—રુદ્રનો આ શાપ નિવૃત્ત થાઓ. અમે બધા પીડિત છીએ; તેથી શાપ દૂર કરો.”

Verse 26

और्वोऽप्युवाच नोक्तं मे अनृतं तु कदाचन ॥ सुरभीगणमानिय गत्वैतं स्नापयन्तु वै ॥

ઔર્વે પણ કહ્યું—“મેં ક્યારેય અસત્ય કહ્યું નથી. સુરભીનો ગૌસમૂહ લાવો અને જઈને એને નિશ્ચયે સ્નાન કરાવો.”

Verse 27

रुद्रशापो निवृत्तः स्यात्तेनैव किल नान्यथा ॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि मया गावोऽवतारिताः ॥

“એ જ ઉપાયથી રુદ્રનો શાપ નિવૃત્ત થશે; બીજેથી નહીં. આ વચ્ચે, હે દેવી, મેં ગાયો ને અવતરિત કરાવી છે.”

Verse 28

तच्च गोनिष्क्रमं नाम तीर्थं परमपावनम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥

તે ‘ગોનિષ્ક્રમ’ નામનું તીર્થ પરમ પાવન છે. ત્યાં એક રાત નિવાસ કરીને મનુષ્યે સ્નાન કરવું જોઈએ.

Verse 29

गोलोकं च समासाद्य मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

ગોલોકને પ્રાપ્ત કરીને તે નિઃસંદેહ આનંદિત થાય છે. પછી અહીં અતિ દુષ્કર વ્રત કરીને પ્રાણ ત્યજે છે.

Verse 30

शंखचक्रगदायुक्तो मम लोके महीयते ॥ पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मूले मूलवटस्य हि ॥

શંખ-ચક્ર-ગદાથી યુક્ત તે મારા લોકમાં મહિમાવાન ગણાય છે. અહીં મૂળવટના મૂળ પાસે પાંચ ધારા પડે છે.

Verse 31

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चरात्रोषितो नरः ॥ पञ्चानामपि यज्ञानां फलमाप्नोति मानवः ॥

ત્યાં પાંચ રાત નિવાસ કરનાર મનુષ્યે સ્નાન કરવું; તે પાંચ યજ્ઞોના ફળને પણ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 32

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ पञ्चयज्ञफलं भुक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥

પછી અહીં અતિ દુષ્કર વ્રત કરીને પ્રાણ ત્યજે છે; પંચયજ્ઞફળ ભોગવીને મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 33

अस्ति पञ्चपदं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ मम पूर्वेण पार्श्वेण दृढाः पञ्च महाशिलाः ॥

મારા તે પરમ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં ‘પંચપદ’ નામનું એક સ્થાન છે. તેના પૂર્વ બાજુએ પાંચ મહાશિલાઓ દૃઢ અને સ્થિર ઊભી છે.

Verse 34

मत्पूर्वां दिशमाश्रित्य तत्र ब्रह्मपदद्वयम् ॥ मध्ये तु तस्य कुण्डस्य शिला विस्तीर्णसंश्रिता ॥

મારી સંબંધિત પૂર્વ દિશા તરફ મુખ રાખીને ત્યાં બ્રહ્માના બે ‘પદચિહ્ન’ છે. અને તે કુંડના મધ્યમાં વિશાળ અને સુસ્થિત શિલાપટ્ટ છે.

Verse 35

ऊर्ध्वं नालपरिणाहं तत्र विष्णुपदं मम ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

ઉપર, એક નાળ-પરિમાણ જેટલા અંતરે મારું વિષ્ણુ-પદચિહ્ન છે. જે પુરુષ ત્યાં પાંચ રાત્રિ નિવાસ કરે, તેણે ત્યાં સ્નાન કરવું જોઈએ.

Verse 36

यान्ति शुद्धांस्तु लोकांस्ते ये च भागवतप्रियाः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्युक्तः पञ्चपदे नरः ॥

જે ભાગવતોને પ્રિય છે તેઓ શુદ્ધ લોકોમાં જાય છે. અને અહીં પંચપદમાં નિયમિત પુરુષ પ્રાણત્યાગ કરે છે.

Verse 37

यत्र धारा पतत्येका पश्चिमां दिशमाश्रिता ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥

જ્યાં એક જ જળધારા પશ્ચિમ દિશા તરફ પડી રહી છે, ત્યાં એક રાત્રિ નિવાસ કરનાર વ્યક્તિએ સ્નાન કરવું જોઈએ.

Verse 38

ब्रह्मलोकमवाप्नोति ब्रह्मणा सह मोदते ॥ कौमुदस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥

તે બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત કરે છે અને બ્રહ્મા સાથે આનંદ કરે છે. આ કૌમુદ નામના માસના શુક્લપક્ષની દ્વાદશી તિથિ સાથે સંબંધિત છે.

Verse 39

यज्ञानां वाजपेयानां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥

માનવ વાજપેય યજ્ઞોના ફળને પ્રાપ્ત કરે છે. ત્યારબાદ અહીં, મારી સાથે સંબંધિત કર્મોમાં અડગ રહી, તે પ્રાણોનો ત્યાગ કરે છે.

Verse 40

वाजपेयफलं भुक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ अस्ति कोटिवटं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

વાજપેયનું ફળ ભોગવીને તે મારા લોકને પ્રાપ્ત થાય છે. મારા પરમ ક્ષેત્રમાં ‘કોટિવટ’ નામનું સ્થાન છે.

Verse 41

पञ्चक्रोशं ततो गत्वा वायव्यां दिशि संस्थितः ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

ત્યાંથી પાંચ ક્રોશ જઈ, વાયવ્ય (ઉત્તર-પશ્ચિમ) દિશામાં સ્થિત સ્થળે, છ કાળ સુધી નિવાસ કરનાર પુરુષે ત્યાં સ્નાન કરવું જોઈએ.

Verse 42

बहुयज्ञस्य कोटीनां फलं प्राप्नोति निष्कलम् ॥ अथात्र मुंचते प्राणान्भूमे कोटिवटे शुभे ॥

તે અનેક યજ્ઞોના કરોડો ફળને સંપૂર્ણ રીતે, અવશેષ વિના, પ્રાપ્ત કરે છે. અને હે ભૂમિ! અહીં શુભ કોટિવટમાં જો પ્રાણ ત્યાગે, તો તે જ પુણ્યફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 43

यज्ञकोटिफलं भुक्त्वा मम कोटिं प्रपद्यते ॥ अस्ति विष्णुसरो नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

કરોડો યજ્ઞોના ફળ સમાન ફળ ભોગવીને તે મારી પરમ ગતિને પ્રાપ્ત કરે છે. તે પરમ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં ‘વિષ્ણુસર’ નામનું તીર્થ છે, જે વિશેષ રીતે મારી સાથે સંકળાયેલું છે.

Verse 44

पूर्वोत्तरेण पार्श्वेन पञ्चक्रोशं न संशयः ॥ मत्सरः पद्मपत्राक्षि अगाधं परिसंस्थितम् ॥

ઉત્તર-પૂર્વ બાજુએ તેનો વિસ્તાર પાંચ ક્રોશ છે—એમાં શંકા નથી. હે પદ્મપત્રાક્ષિ, ત્યાં ‘મત્સર’ નામનું ગહન અને અગાધ સ્થાન સ્થિત છે.

Verse 45

पञ्चक्रोशश्च विस्तारः पर्वतः परिमण्डलः ॥ तत्र भ्रमति यो भद्रे कुर्याच्चैव प्रदक्षिणम् ॥

તેનો વિસ્તાર પાંચ ક્રોશ છે અને પર્વત પરિમંડળાકાર છે. હે ભદ્રે, જે ત્યાં ફરવા જાય તે અવશ્ય પ્રદક્ષિણા પણ કરે.

Verse 46

तावद्वर्षसहस्राणि ब्रह्मलोके महीयते ॥ अथात्र मुंचते प्राणान्स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥

એટલા જ સહસ્ર વર્ષો સુધી તે બ્રહ્મલોકમાં સન્માનિત થાય છે. ત્યારબાદ અહીં, પોતાના કર્મમાં અડગ રહી, જો તે પ્રાણ ત્યજે, તો એવો માર્ગ વર્ણવાયો છે.

Verse 47

ब्रह्मलोकं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे आश्चर्यं शृणु सुन्दरि ॥

બ્રહ્મલોકને ત્યજીને તે મારા લોકમાં સન્માનિત થાય છે. હે સુન્દરી, તે મહાભાગ્યશાળી ક્ષેત્રમાં એક આશ્ચર્ય સાંભળો.

Verse 48

गवां वै श्रूयते शब्दो मम कर्मसुखावहः ॥ अथात्र ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥

ગાયોના શબ્દ નિશ્ચયે સાંભળાય છે; તે મારા કર્મ (અનુષ્ઠાન)ને સુખ આપનાર છે. અહીં જ્યેષ્ઠ માસના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશીનો વિશેષ ઉલ્લેખ છે.

Verse 49

श्रूयते सुमहान्छब्दः स्वयमेतन्न संशयः ॥ एवं गोस्थलके पुण्ये महाभागवतः शुचिः ॥

અતિ મહાન શબ્દ સાંભળાય છે; આ સ્વયં બને છે, તેમાં શંકા નથી. આ રીતે પુણ્યમય ગોસ્થલકમાં શુદ્ધ અને મહાભાગ ભક્ત [તદનુસાર વર્તે છે]।

Verse 50

करोति शुभकर्माणि शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥ एवं तेन महाभागे ईश्वरेण यशस्विनि ॥

ત્યાં શુભ કર્મો કરવામાં આવે છે અને મનુષ્ય ઝડપથી પાપદોષથી મુક્ત થાય છે. હે મહાભાગે, હે યશસ્વિની, તે ઈશ્વર દ્વારા આ રીતે જ [નિયત/વર્ણિત] છે.

Verse 51

शापदाहो विनिर्मुक्तः सर्वैः सह मरुद्गणैः ॥ एतद्गोस्थलकं नाम सर्वशान्तिकरं परम् ॥

તે શાપના દાહથી મુક્ત થયો—સમસ્ત મરુદ્ગણો સાથે. તેનું નામ ગોસ્થલક છે; તે પરમ રીતે સર્વશાંતિ કરનાર છે.

Verse 52

कथितं देवि कार्त्स्न्येन तवानुग्रहकाम्यया॥ एषोऽध्यायो महाभागे सर्वमङ्गलकारकः॥

હે દેવી, તને અનુગ્રહ આપવા ઇચ્છીને મેં આ વાત સંપૂર્ણ રીતે કહી છે. હે મહાભાગે, આ અધ્યાય સર્વમંગલકારક છે.

Verse 53

मम मार्गानुसाराणां मम च प्रीतिवर्धनः॥ श्रेष्ठानां परमं श्रेष्ठं मङ्गलानां च मङ्गलम्॥

મારા માર્ગનું અનુસરણ કરનારાઓથી મારી પ્રીતિ પણ વધે છે. આ શ્રેષ્ઠોમાં પરમ શ્રેષ્ઠ અને મંગળોમાં પરમ મંગળ છે.

Verse 54

लाभानां परमो लाभो धर्माणां धर्म उत्तमः॥ लभन्ते पठमानाः वै मम मार्गानुसारिणः॥

આ લાભોમાં પરમ લાભ છે અને ધર્મોમાં ઉત્તમ ધર્મ છે. જે તેનો પાઠ કરે છે—અર્થાત્ મારા માર્ગના અનુયાયીઓ—તે તેનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 55

तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते॥ पतनं च न विद्येत पठमानो दिने दिने॥

એટલા હજારો વર્ષો સુધી તે મારા લોકમાં સન્માનિત થાય છે; અને જે દરરોજ પાઠ કરે છે, તેને ક્યારેય પતન થતું નથી.

Verse 56

तारितानि कुलान्येभिः सप्त सप्त च सप्त च॥ पिशुनाय न दातव्यं न मूर्खाय शठाय च॥

આ દ્વારા કુળો તારવામાં આવે છે—સાત, સાત અને ફરી સાત. નિંદકને, મૂર્ખને અને કપટીને આ આપવું નહીં.

Verse 57

देयं पुत्राय शिष्याय यश्च जानाति सेवितुम्॥ एतन्मरणकाले तु न कदाचित्तु विस्मरेत्॥

આ પુત્રને, શિષ્યને અને જે તેનો સેવન/આચરણ કરવું જાણે તેને આપવું જોઈએ. મૃત્યુકાળે તો આ ક્યારેય ભૂલવું નહીં.

Verse 58

श्लोकं वा यदि वा पादं यदीच्छेत् परमां गतिम्॥ तत्क्षेत्रं तु महाभागे पञ्चयोजनमण्डलम्॥

જો કોઈ પૂર્ણ શ્લોક કે માત્ર એક પાદ પણ પાઠ કરીને પરમ ગતિ ઇચ્છે, તો હે મહાભાગે, તે ક્ષેત્ર પાંચ યોજનના પરિમંડળ જેટલું છે।

Verse 59

तिष्ठामि परया प्रीत्या दिशं पूर्वामुपाश्रितः॥ पश्चिमेन वहेद्गङ्गां निष्कामेन वसुन्धरे॥

હું પરમ પ્રીતિથી પૂર્વ દિશાનો આશ્રય લઈને સ્થિત રહું છું. હે વસુંધરે, પશ્ચિમ તરફ નિષ્કામ સાધક માટે ગંગા વહે છે।

Verse 60

एवं रहस्यं गुह्यं च सर्वकर्मसुखावहम्॥ एतत्ते परमं भद्रे गुह्यं धर्मसमन्वितम्॥

આ રીતે આ રહસ્ય અને ગુહ્ય ઉપદેશ છે, જે સર્વ કર્મોમાં સુખ આપનાર છે. હે ભદ્રે, આ તારા માટે પરમ ગુહ્ય, ધર્મસમન્વિત વચન છે।

Verse 61

मम क्षेत्रं महाभागे यत्त्वया परिपृच्छितम्॥

હે મહાભાગે, મારું તે ક્ષેત્ર—જેનાં વિષે તું પૂછ્યું છે।

Verse 62

तत्र त्वौर्वो महाभागे तप्यते समदर्शनः ॥ पद्मानां कारणादौर्वो गङ्गाद्वारमुपागतः

ત્યાં, હે મહાભાગે, સમદર્શી ઔર્વ મુનિ તપ કરી રહ્યા હતા. કમળોના હેતુથી ઔર્વ ગંગાદ્વાર પર આવ્યા।

Verse 63

महादाहेन सन्तप्तः शम्भुर्देवीमुवाच ह ॥ और्वस्य तु तपो दृष्ट्वा भीतैर्देवैरुदाहृतम्

મહાદાહથી સંતપ્ત થઈ શંભુએ દેવીને કહ્યું. ઔર્વના તપને જોઈ ભયભીત દેવોએ વિનંતી કરી.

Verse 64

सप्तसप्ततिः कल्याणि सौरभेया महौजसः ॥ तेनाप्लावितदेहाश्च परां निर्वृतिमागताः

હે કલ્યાણી! મહૌજસ્વી સौरભેયો સત્તોતેર હતા; તેનાથી દેહ સ્નાત થઈ તેઓ પરમ નિર્વૃતિને પામ્યા.

Verse 65

विमुक्तः सर्वसंसारान्मम लोकं च गच्छति ॥ ततो ब्रह्मपदं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम

સર્વ સંસારબંધનોથી મુક્ત થઈ તે મારા લોકમાં પણ જાય છે. ત્યારબાદ ‘બ્રહ્મપદ’ નામે મારું ગુહ્ય અને પરમ ક્ષેત્ર છે.

Verse 66

उपवासं त्रिरात्रं तु कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ यावन्ति भ्रममाणस्य पदानि ननु सुन्दरि

હે સુન્દરી! ત્રણ રાત્રિ ઉપવાસ—અતિ દુષ્કર કર્મ—કરવાથી, ભ્રમણ કરનારના જેટલા પગલાં હોય તેટલું (પુણ્ય) મળે છે.

Verse 67

तेजः श्रियं च लक्ष्मीं च सर्वकामान्यशस्विनि ॥ यावन्ति चाक्षराणि स्युरत्राध्याये मनस्विनि

હે યશસ્વિની, હે મનસ્વિની! તેજ, શ્રી, લક્ષ્મી અને સર્વ કામનાઓ—આ અધ્યાયમાં જેટલા અક્ષરો છે તેટલી સંખ્યામાં (પ્રાપ્ત થાય છે).