Varaha Purana - Adhyaya 142
Varaha PuranaAdhyaya 14264 Shlokas

Adhyaya 142: The Greatness of Esoteric Practice: Menstrual Impurity, Mental Equanimity, and Seasonal Conjugal Ethics

Guhyakarma-māhātmya (Rajasvalā-śuddhi, Citta-samatā, Ṛtu-dharma)

Ethical-Discourse / Ritual-Manual (with Yogic-Philosophical Instruction)

Adhyāya 142 rozwija się jako dialog nauczania między Pṛthivī (Vasundharā) a Varāhą. Po otrzymaniu boskiej instrukcji Pṛthivī pyta o praktyczny ciężar reguł spoczywających na kobietach o ograniczonej sile, szczególnie podczas rajas (miesiączkowania), oraz jak codzienne czynności takie jak jedzenie i obowiązki rytualne mogą być wykonywane bez popełniania błędu. Varāha odpowiada, redefiniując czystość poprzez bhāva (wewnętrzną intencję) i citta-samatā (równowagę umysłu): gdy umysł jest w Nim umieszczony, działania nie plamią, „jak liść lotosu w wodzie”. Podaje mantry dla praktyki rajasvalā i rozszerza naukę na etykę samopowstrzymania, kontroli zmysłów i jogi wyrzeczenia. Rozdział określa również postępowanie w ṛtu-kāla dla stosunków nastawionych na linię rodową i obowiązek przodków (pitṛ-artha), ostrzega przed źle zaplanowanymi relacjami i potwierdza, że zdyscyplinowane, uważne życie domowe może pozostawać zgodne z wyzwoleniem.

Key Concepts

rajasvalā (menstrual state) and ritual non-defilement through mantra and intentcitta-samatā (mental equanimity) as the basis of non-attachment in actionnyāsa-yoga / saṃnyāsa-yoga (renunciatory placement of mind in the divine)karma-yoga and jñāna-yoga integrationindriya-nigraha (sense-restraint)padma-patra-nyāya (lotus-leaf metaphor for non-staining action)ṛtu-kāla (seasonal/menstrual-cycle timing) and pitṛ-artha (ancestral obligation)sexual ethics and household discipline as a regulated dharmamokṣa framed as mind-discipline rather than purely external purity

In this adhyaya

People

  • VarahaSpeaksVarāha
  • PrithiviSpeaksListensPṛthivī (Vasundharā / Dharaṇī)

What happens

  1. How it opens

    Pṛthivī (Vasundharā) resumes a didactic dialogue with Varāha, voicing a compassionate, practical concern: women of limited strength, especially during rajas (menstruation), face heavy rule-burdens in daily life (eating, household work, and ritual obligations). She asks how ordinary acts can be performed without accruing doṣa (fault) when strict purity codes seem unavoidable.

  2. The turning point

    Varāha reframes purity as primarily internal, bhāva (intent) and citta-samatā (equanimity) anchored in continuous remembrance/placement of mind in the Lord. He teaches that actions performed with steady God-centered awareness do not ‘stain’ the agent, illustrating this with the padma-patra-nyāya (lotus leaf untouched by water). He then supplies rajasvalā-oriented mantric supports and broadens the instruction into a disciplined ethic of indriya-nigraha (sense-restraint) and a renunciatory-yogic orientation compatible with household life.

  3. How it ends

    The teaching culminates in a synthesis: regulated conduct (especially around rajas and ṛtu-kāla) is upheld, yet liberation is made accessible through inner steadiness, nyāsa/saṃnyāsa-yoga as ‘placing’ the mind in Varāha while continuing necessary duties. Conjugal ethics are specified as dharmic when timed and intentioned for pitṛ-artha (lineage/ancestral obligation), while mistimed or undisciplined relations are warned against as spiritually and socially destabilizing.

Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 142

Shlokas in Adhyaya 142

Verse 1

अथ गुह्यकर्ममाहात्म्यं ॥ सूत उवाच ॥ ततो देववचः श्रुत्वा धर्मकामाऽ वसुन्धरा ॥ कृताञ्जलिपुटा भूत्वा प्रसादयति माधवम् ॥

Sūta rzekł: Usłyszawszy słowa bóstwa, Vasundharā (Ziemia), pragnąca dharmy, złożyła dłonie w geście czci i starała się przebłagać Mādhavę (Viṣṇu).

Verse 2

धरण्युवाच ॥ दास्यां मे प्रणयं कृत्वा विज्ञाप्यं शृणु माधव ॥ मृदुना च स्वभावेन वक्ष्यामि त्वां जनार्दन ॥

Ziemia rzekła: Przyjąwszy moją wierną miłość, wysłuchaj, Mādhavo, tego, co poddaję twej uwadze. Z łagodnym usposobieniem przemówię do ciebie, o Janārdano.

Verse 3

अल्पप्राणबलाः नार्यः यत्त्वया परिभाषितम् ॥ अशक्ताः सहितुं ह्येताः क्षुधात्वनशनेऽबलाः ॥

Kobiety, mające ograniczoną siłę ciała, nie są zdolne znieść to, co zostało przez ciebie powiedziane; osłabione głodem i brakiem pożywienia, nie mogą tego znieść.

Verse 4

भुञ्जमानाः नराः ह्यत्र रजसा यान्ति शं परम् ॥ अन्नं ह्यनुग्रहं देव येन ते कर्म संश्रिताः ॥

Gdyż tutaj ludzie, którzy spożywają pokarm, mogą nawet w stanie rajas osiągnąć najwyższe dobro. Pokarm, o Panie, jest zaiste formą łaski - dzięki niemu są wspierani w swoich obowiązkach i działaniach.

Verse 5

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा माधव्याः स तु माधवः ॥ प्रहस्य भावशुद्धात्मा तत एवमभाषत ॥

Usłyszawszy te słowa Mādhavī (czyli Ziemi zwracającej się do Mādhavy), Mādhava - którego wewnętrzne usposobienie było czyste - uśmiechnął się i wtedy przemówił następująco.

Verse 6

श्रीवराह उवाच ॥ साधु देवि वरारोहे मम कर्मव्यवस्थिते ॥ पृष्टोऽहं परमं गुह्यं मम भक्तसुखावहम् ॥

Śrī Varāha rzekł: Dobrze powiedziane, o bogini o pięknej postaci, trwająca w dyscyplinie postępowania przeze mnie nakazanej. Zapytałaś mnie o sprawę najtajniejszą - taką, która przynosi pomyślność moim czcicielom.

Verse 7

स्पृष्टा या रजसा देवि मम कर्मपरायणा ॥ मां संस्पृशन्तु तत्रस्थं यत्र तिष्ठामि सुन्दरि ॥

O bogini: ta, która dotknięta jest przez rajas, a jednak oddana postępowaniu przeze mnie przepisanemu - niech dotknie mnie tam, w samym miejscu, gdzie stoję, o piękna.

Verse 8

यदि भावस्तदा कश्चिद्भोजने कायसाधने ॥ चित्तं न्यस्य मयि क्षोणि भोक्तव्यं च न संशयः ॥

Jeśli w czasie spożywania posiłku dla podtrzymania ciała istnieje właściwa intencja, wtedy - skupiając umysł na mnie, o Ziemi - należy spożywać pokarm; co do tego nie ma wątpliwości.

Verse 9

न सा लिप्यति दोषेण भुञ्जमाना रजस्वला ॥ अञ्जलिं शिरसा कृत्वा मयोक्तं मन्त्र उत्तमम् ॥

Ta, która jest rajasvalā, nie zostaje skalana winą, gdy spożywa pokarm, po tym jak skłoniła głowę ze złożonymi dłońmi i odrecytowała doskonałą mantrę przeze mnie wygłoszoną.

Verse 10

स्नात्वा सा तु महाभागे पञ्चमात्तु दिनात्पुनः ॥

Lecz ona, o wielce szczęśliwa, po kąpieli ponownie po upływie piątego dnia...

Verse 11

यथार्हं कुरुते कर्म मच्चित्ता मत्परायणा ॥ प्राप्नुयात्पुरुषत्वं च न्यस्तसंसारचिन्तनात् ॥

Ktokolwiek wykonuje działania stosownie, czyj umysł jest utwierdzony we Mnie i kto jest Mi oddany, osiąga prawdziwe człowieczeństwo, odrzucając troskę o samsaryczną egzystencję.

Verse 12

धरण्युवाच ॥ पुरुषा वा स्त्रियो वापि न पुमांसो न वा स्त्रियः ॥ कथं दोषेण मुच्यन्ते जन्मसंसारबन्धनात् ॥

Dharaṇī rzekła: Czy to mężczyźni czy kobiety, lub ani mężczyźni, ani kobiety, jak zostają uwolnieni z okowów narodzin i samsary w odniesieniu do 'wady' (doṣa)?

Verse 13

श्रीवराह उवाच ॥ इन्द्रियाणि निगृह्याथ चित्तमप्यनुवेश्य च ॥ मयि संन्यासयोगेन मम कर्मपरायणः ॥

Śrī Varāha rzekł: Powściągając zmysły i kierując umysł do wewnątrz, poprzez jogę wyrzeczenia (saṃnyāsa), niech ktoś odda się działaniom ofiarowanym Mnie.

Verse 14

मम योगेषु संन्यासमेकचित्तो दृढव्रतः ॥ एवं कुर्वन्महाभागे स्त्रियो वा पुन्नपुंसकम् ॥

W Moich jogicznych dyscyplinach praktykuj wyrzeczenie, o jednolitym umyśle i niezłomnej przysiędze. Działając tak, o szczęśliwa, czy to kobiety czy osoby o cechach płciowych nie w pełni męskich (punnapuṃsaka)...

Verse 15

ज्ञानसंन्यासयोगं वा यदीच्छेत्परमां गतिम् ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

Lub jeśli ktoś pragnie najwyższego celu, niech podąża za jogą wyrzeczenia poprzez wiedzę. I wyjaśnię ci jeszcze coś innego, posłuchaj, o Vasundharo.

Verse 16

मनो बुद्धिश्च चित्तं च ते ह्यनीशाः शरीरणाम् ॥ एकचित्तं मनः कृत्वा ज्ञानेन पृथुलोचने ॥

Umysł, intelekt i zwykła świadomość, te istotnie nie są suwerenne dla istot ucieleśnionych. Uczyniwszy umysł jednoznacznym poprzez wiedzę, o szerokooka (Pṛthivī)...

Verse 17

समचित्तं प्रपद्यन्ते न ते लिप्यन्ति मानवाः ॥ सर्वभक्ष्याणि भक्षन्तः पेयापेयांस्तथैव च ॥

Osiągają równowagę umysłu; takie osoby nie zostają skażone, choćby spożywali wszelkiego rodzaju pokarmy i pili to, co jest zdatne do picia oraz to, co nie jest (zwykle) zdatne.

Verse 18

समं चित्तं मयि यदि तदा तस्य न च क्रिया ॥ चित्तं मनश्च बुद्धिश्च मत्संस्थं च समं यदि ॥

Jeśli umysł jest równy i utwierdzony we Mnie, wtedy dla tej osoby nie ma (wiążącego) działania. Jeśli świadomość (citta), manas i intelekt (buddhi) są równie utwierdzone we Mnie...

Verse 19

रात्रिन्दिवं मुहूर्तं वा क्षणं वा यदि वा कला ॥ निमेषं वा त्रुटिं वाथ देवि चित्तं समं कुरु ॥

Czy to przez dzień i noc, przez muhūrtę, przez chwilę lub nawet przez krótką miarę czasu, czy to przez mgnienie lub moment, o Devī, uczyń umysł równym.

Verse 20

सदा दिवानिशोश्चैव कुर्वन्तः कर्मसङ्करम् ॥ तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं यदि चित्तं व्यवस्थितम् ॥

Nawet ci, którzy dniem i nocą nieustannie wykonują mieszankę działań, oni również osiągają najwyższe spełnienie, jeśli umysł jest dobrze utwierdzony.

Verse 21

जाग्रतः स्वपतो वापि शृण्वतः पश्यतोऽपि वा ॥ यो मां चित्ते चिन्तयति मच्चिन्तस्य च किं भयम् ॥

Czy to we śnie, czy na jawie, czy słuchając, czy nawet patrząc, kto rozmyśla o Mnie w swoim umyśle: dla tego, którego myśl jest utwierdzona we Mnie, jaki lęk może istnieć?

Verse 22

दुर्वृत्तमपि चाण्डालं ब्राह्मणं चापथि स्थितम् ॥ तं तु देवि प्रशंसामि नान्यचित्तं कदाचन ॥

Nawet Czaṇḍāla o złym postępowaniu, a nawet Brāhmaṇa stojący na błędnej ścieżce, jednak, o Bogini, wychwalam tego, którego umysł nigdy nie zwraca się gdzie indziej.

Verse 23

यजन्तः सर्वधर्मज्ञा ज्ञानसंस्कारसंस्कृताः ॥ मयि चित्तं समाधाय मम कर्मपरायणाः ॥

Ci, którzy oddają cześć, znawcy wszystkich dharm, uduchowieni przez dyscypliny i wrażenia wiedzy, umieszczając umysł we Mnie, oddani działaniom podejmowanym dla Mnie.

Verse 24

ये मत्कर्माणि कुर्वन्ति मया हृदि समाश्रिताः ॥ सुखं निद्रां समाधाय स्वपन्तः कर्मसंस्थिताः ॥

Ci, którzy wykonują moje dzieła, znajdując schronienie we Mnie w sercu, osiadając w spoczynku z łatwością, śpią pozostając utwierdzeni w swoim obowiązku.

Verse 25

येषां प्रशान्तं चित्तं वै तेऽपि देवि मम प्रियाः ॥ सर्वमात्मनि कर्म स्वं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥

Ci, których umysł jest prawdziwie ukojony, ci również, o Bogini, są Mi drodzy. Całe ich własne działanie spoczywa w jaźni, czy to pomyślne, czy niepomyślne.

Verse 26

प्राप्नुवन्ति च दुःखानि भ्रमच्चित्ता नराधमाः ॥ चित्तं नाशो हि लोकस्य चित्तं मोक्षस्य कारणम् ॥

I najpodlejsi wśród ludzi, których umysły błądzą, popadają w cierpienia. Albowiem umysł jest rzeczywiście zgubą stanu światowego, a umysł jest przyczyną wyzwolenia.

Verse 27

तस्माच्चित्तं समाधाय मां प्रपद्यस्व मेदिनी ॥ न्यस्य ज्ञानं च योगं च एकचित्ता भजस्व माम् ॥

Dlatego, skupiając swój umysł, poddaj się Mnie, o Ziemio; składając wiedzę i jogę jako dyscypliny, o jednolitym umyśle, służ Mi.

Verse 28

मया चैव पुरा सृष्टं प्रजार्थेन वसुन्धरे ॥ मासे मासे तु गन्तव्यमृतुकाले व्यवस्थितम् ॥

A to zostało dawniej ustanowione przeze Mnie dla dobra potomstwa, o Vasundharā: miesiąc po miesiącu należy postępować zgodnie z tym, co jest określone dla właściwej pory roku.

Verse 29

एकचित्तं समाधाय यदीच्छेत् तु मम प्रियम् ॥ न गच्छेद्यदि मासे तु ऋतुकालव्यवस्थितम् ॥

Skupiając umysł w jednostronności, jeśli ktoś pragnie tego, co Mi miłe, wtedy nie powinien postępować w miesiącu, który nie jest określony jako właściwy czas sezonowy.

Verse 30

पितरस्तस्य हन्यन्ते दश पूर्वा दशापराः ॥ न तत्र कामलोभेन मोहेन च वसुन्धरे ॥

Przodkowie tej osoby ponoszą szkodę, dziesięciu poprzednich i dziesięciu następnych; w tej sprawie, o Vasundharā, nie należy działać z pożądania i chciwości, ani z ułudy.

Verse 31

शयने न स्त्रियं पश्येद्यदीच्छेच्छुद्धिमुत्तमाम् ॥ कौतुके कृतकृत्ये तु मम कर्मपरायणः ॥

Jeśli ktoś pragnie najwyższej czystości, nie powinien oglądać kobiety w łóżku. Lecz gdy przewidziany obrządek zostanie należycie dopełniony, pozostaje oddany wypełnianiu obowiązków przekazanych przeze mnie.

Verse 32

त्यक्त्वानङ्गं च मोहं च पित्रर्थाय स्त्रियं व्रजेत् ॥ द्वितीयां न स्पृशेन्नारीं लोभमोहात्कथंचन ॥

Porzuciwszy pożądanie i ułudę, powinien się zbliżyć do żony dla dobra przodków. Drugiego dnia nie powinien dotykać kobiety w żaden sposób, z chciwości czy ułudy.

Verse 33

न संस्पृशेत्तृतीयां तु चतुर्थी न कदाचन ॥ कृते संभोगधर्मे तु कृतकौतुकसंस्थितः ॥

Nie powinien jej dotykać trzeciego dnia, a czwartego dnia nigdy. Gdy reguła dotycząca współżycia zostanie należycie wypełniona, stoi się jako ten, który dopełnił obserwancji kautuka.

Verse 34

जलस्नानं ततः कुर्याद् अन्यवस्त्रपरिग्रहम् ॥ अपूर्णे ऋतुकाले तु योऽभिगच्छेद्रजस्वलाम् ॥

Następnie powinien odbyć kąpiel wodną i przywdziać inne szaty. Lecz jeśli przed upływem okresu rytu ktoś zbliży się do kobiety miesiączkującej

Verse 35

रेतःपाः पितरस्तस्य एवमेतन्न संशयः ॥ एकां तु पुरुषो याति द्वितीयां काममोहितः ॥

Dla niego przodkowie stają się 'pijącymi nasienie' - tak właśnie jest, nie ma wątpliwości. Mężczyzna udaje się do pierwszego dnia; do drugiego udaje się pędzony pożądaniem i ułudą.

Verse 36

तृतीयां वा चतुर्थीं वा तदा स पुरुषोऽधमः ॥ सर्वस्यैव तु लोकस्य समयोऽयं हि मत्कृतः ॥

Jeśli udaje się trzeciego lub czwartego dnia, wtedy taki mężczyzna uchodzi za podłego. Ta konwencja dla całego świata została bowiem ustanowiona przeze mnie.

Verse 37

न गच्छति च यः क्रोधान्मोहाद्वा पुरुषाधमः ॥ ऋतौ ऋतौ भ्रूणहत्यां प्राप्नोति पुरुषश्चरन् ॥

A podły mężczyzna, który nie zbliża się we właściwym czasie z gniewu czy ułudy - postępując tak, w każdym okresie rytu zaciąga grzech zabójstwa embrionu.

Verse 38

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ ज्ञानं तु चित्तयोगस्य कर्मयोगस्य यत्क्रिया ॥

I oznajmię ci coś jeszcze - wysłuchaj, o Vasundharo: wiedzę dotyczącą citta-jogi oraz praktykę dotyczącą karmajogi.

Verse 39

कर्मणा यान्ति मत्स्थानं यान्ति मद्गाननिष्ठिताः ॥ यान्ति योगविदः स्थानं नास्ति चान्या परा गतिः ॥

Przez działanie osiągają moją siedzibę; ci, którzy są niezachwiani w śpiewaniu mojej chwały, również ją osiągają. Znający jogę osiągają własną stację - nie ma innej wyższej drogi poza tą.

Verse 40

ज्ञानं योगं च सांख्यं च नास्ति चित्तव्यपाश्रितम् ॥ लभन्ते पुष्कलां सिद्धिं मम मार्गानुसारिणः ॥

Wiedza, joga i Sankhja nie istnieją bez oparcia się na umyśle. Ci, którzy podążają moją ścieżką, osiągają obfite spełnienie.

Verse 41

अथ तत्र चतुर्थे तु दिने प्राप्ते वसुन्धरे ॥ कृत्वा वै सिद्धिकर्माणि न गच्छत्यपराणि च ॥

Wtedy, o Vasundharo, gdy nadejdzie tam czwarty dzień, po wykonaniu obrzędów przynoszących oczyszczenie i spełnienie, nie należy podejmować innych działań.

Verse 42

ततः स्नानेन कुर्वीत शिरसो मलशोधनम् ॥ शुक्लाम्बरधरो भूत्वा चित्तं कृत्वा समाहितम् ॥

Następnie, poprzez kąpiel, należy oczyścić nieczystości głowy; a przyodziewszy białe szaty, należy skupić umysł w skupieniu.

Verse 43

ततो बुद्धिं मनश्चैव समं कृत्वा वसुन्धरे ॥ पश्चात्कुर्वन्ति कर्माणि सदा ते मे हृदि स्थिताः ॥

Potem, o Vasundharo, doprowadziwszy intelekt i umysł do równowagi, wykonują oni swoje działania; takie osoby zawsze przebywają w moim sercu.

Verse 44

यस्तु भागवतो भूत्वा ऋतुकाले व्यवस्थितः ॥ वायुभक्षस्ततस्तिष्ठेद्भूमे त्रीणि दिनानि च ॥

Lecz kto, będąc bhagavatą, oddanym wyznawcą, i znajdując się we właściwym czasie, staje się tym, kto żywi się powietrzem, ten, o Ziemia, powinien tak pozostawać przez trzy dni.

Verse 45

मम प्रापणकं कृत्वा ततः कुर्वन्ति भोजनम् ॥ अञ्जलिं शिरसा कृत्वा मयोक्तं कर्म सस्मितम् ॥

Po wykonaniu aktu osiągnięcia mnie, ofiary lub poświęcenia mi, następnie spożywają posiłek; a złożywszy dłonie w geście czci ze skłonioną głową, wykonują obrzęd przeze mnie wskazany, z łagodnym uśmiechem.

Verse 46

तत एतेन मन्त्रेण शुद्धा भूमे रजस्वलाः ॥ ये तु कुर्वन्ति कर्माणि स्नातास्नातानि भागशः ॥

Wtedy, dzięki tej mantrze, o Ziemi, zostają oczyszczone te, które znajdują się w stanie miesiączkowania, mianowicie te, które wykonują przepisane obrzędy, czy to po kąpieli, czy bez kąpieli, każda we właściwej mierze.

Verse 47

एवं दुष्यति नो देवि नारी वा पुरुषोऽपि वा ॥ कुर्वन्ति मम कर्माणि ते यथावन्मम प्रियाः ॥

Tak więc, o Bogini, ani kobieta, ani nawet mężczyzna nie ulega skażeniu, jeśli właściwie wykonują moje obrzędy; ci, którzy tak czynią, są mi drodzy.

Verse 48

सर्वाण्यनुदिनं भद्रे मम चित्तानुसारिणः ॥ प्राप्नुयात्पुरुषः स्त्री वा रजसा दूषिता अपि ॥

Wszystkie te praktyki, dzień po dniu, o pomyślna, są dla tych, którzy podążają za moją wolą; człowiek, mężczyzna czy kobieta, nawet jeśli dotknięty przez rajas, może osiągnąć zamierzony cel.

Verse 49

एकचित्तस्ततो भूत्वा भूमे चेन्द्रियनिग्रहात् ॥ मम योगेष्टसंन्यासं यदीच्छेत्परमां गतिम् ॥

Wtedy, stając się jednolitego umysłu, i o Ziemi, poprzez powściągnięcie zmysłów, jeśli ktoś pragnie najwyższego celu, powinien przyjąć wyrzeczenie umiłowane w mojej jodze.

Verse 50

एवं कुर्वन्ति ये नित्यं स्त्रियः पुंसो नपुंसकम् ॥ ज्ञाने सत्यप्ययोगानां मम कर्मसु कर्मणाम् ॥

Tak postępują nieustannie kobiety, mężczyźni i osoby trzeciej kategorii; nawet gdy obecna jest wiedza, dla tych niećwiczonych w jodze, właściwe wykonywanie działań w moich obrzędach pozostaje rozstrzygające.

Verse 51

अद्यापि मां न जानन्ति नराः संसारसंश्रिताः ॥ ते वै भूमे विजानन्ति ये तद्भक्त्या व्यवस्थिताः ॥

Nawet teraz ludzie przywiązani do doczesnego istnienia nie rozpoznają Mnie. Lecz, o Ziemio, ci, którzy trwają niezachwianie w bhakti ku Temu, prawdziwie poznają Mnie.

Verse 52

मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ॥ चक्रवत्परिवर्तन्ते यन्मोहान्मां न जानते ॥

Tysiące matek i ojców oraz setki synów i małżonków krążą w kółko jak koło, ponieważ przez ułudę nie rozpoznają Mnie.

Verse 53

अज्ञाननेनावृतो लोको मोहेन च वशीकृतः ॥ सङ्गैश्च बहुभिर्बद्धस्तेन चित्तं न संन्यसेत् ॥

Świat jest okryty niewiedzą i poddany władzy ułudy; spętany licznymi przywiązaniem, dlatego człowiek nie wyrzeka się umysłu.

Verse 54

गच्छत्यन्यत्र माता वै पिता चान्यत्र गच्छति ॥ पुत्राश्चान्यत्र गच्छन्ति दासश्चान्यत्र गच्छति ॥

Matka zaprawdę odchodzi gdzie indziej, i ojciec odchodzi gdzie indziej; synowie odchodzą gdzie indziej, i sługa odchodzi gdzie indziej.

Verse 55

अल्पकालपरं चैव माससंवत्सरेति च ॥ भविष्यन्ति पुनः कृत्वा न मे मूर्त्या सहासते ॥

Pozostają nastawieni tylko na krótkie okresy, mówiąc: miesiąc, rok, i po dokonaniu czynów powracają znowu. Nie przebywają w towarzystwie Mojej objawionej formy.

Verse 56

यस्यैतद्विदितं सर्वं न्यासयोगं वसुन्धरे ॥ योगे न्यस्य सदात्मानं मुच्यते न च संशयः ॥

Kto to wszystko rozumie, tę dyscyplinę nyāsa, o Vasundharo, ten nieustannie składając jaźń w tej jodze, zostaje wyzwolony; o tym nie ma wątpliwości.

Verse 57

य एतच्छृणुयान्नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ॥ पुष्कलां लभते सिद्धिं मम लोकं च गच्छति ॥

Ktokolwiek, wstając o świcie, słucha tego regularnie, o człowiecze, osiąga obfite dokonanie, siddhi, i udaje się także do Mojego świata.

Verse 58

एतत्ते कथितं भद्रे रहस्यं परमं महत् ॥ त्वया पृष्टं च यद्देवि मम भक्तसुखावहम् ॥

To zostało ci powiedziane, o pomyślna: wielka i najwyższa tajemnica. A to, o co pytałaś, o Devī, zostało wyjaśnione, przynosząc dobro moim bhaktom.

Verse 59

( अनादिमध्यान्तमजं पुराणं रजस्वला देववरं नमामि ॥ ) तत एतेन मन्त्रेण भुक्त्वा देवि रजस्वला ॥ करोति यानि कर्माणि न तैर्दुष्येत कर्हिचित् ॥

Kłaniam się najwyższej istocie boskiej, odwiecznej, nienarodzonej, bez początku, środka ani końca, o rajasvalā. Wtedy, o Devī, kobieta w stanie rajasvalā, spożywszy posiłek i używając tej mantry, jakiekolwiek czyny spełnia, przez nie nie zostaje skażona w żadnym czasie.

Verse 60

यत्किञ्चित्कुर्वतः कर्म पद्मपत्रमिवाम्भसि ॥ संयोगान्न च लिप्येत समत्वादेव नान्यथा ॥

Jakiekolwiek czyny spełnia, jak liść lotosu na wodzie, nie zostaje skażony przez kontakt, właśnie dzięki równowadze, a nie inaczej.

Verse 61

मच्चित्तः सततं यो मां भजेत नियतव्रतः ॥ मत्पार्श्वं प्राप्य परमं मद्भावायोपपद्यते

Ktokolwiek o umyśle zawsze skupionym na Mnie nieustannie Mnie czci, zachowując zdyscyplinowaną przysięgę, po osiągnięciu mojej najwyższej bliskości staje się godnym uczestnictwa w moim stanie istnienia.

Verse 62

ऋतुकाले तु सर्वासां पित्रर्थं भोग इष्यते ॥ ऋतुकालाभिगामी यो ब्रह्मचार्येव संमतः

W sezonie płodności związek małżeński jest uważany za dozwolony dla wszystkich ze względu na przodków, to jest dla ciągłości rodu i rytuału. Kto podejmuje życie małżeńskie tylko we właściwym sezonie, ten w dyscyplinie jest uważany za porównywalnego z brahmaćarinem.

Verse 63

तत्र मन्त्रः – आदिर्भवान्गुप्तमनन्तमध्यो रजस्वला देव वयं नमामः ॥ उपोषितास्त्रीणि दिनानि चैवं मुक्तौ रतं वासुदेवं नमामः

Tam mantra brzmi: "Tyś jest początkiem, Tyś jest ukryty, Tyś jest bez końca i Tyś jest środkiem, o Panie, kłaniamy się Tobie w stanie rajasvali." Po trzech dniach postępu takiego postu kłaniamy się Wásudewie, oddani wyzwoleniu.

Verse 64

जायन्ते चात्मनः स्थाने स्वस्वकर्मसमुद्भवे ॥ ज्ञानमूढा वरारोहे नराः संसारमोहिताः

Odradzają się na własnej stacji, powstałej z ich odpowiednich działań. O o pięknych biodrach, ludzie, którzy są zdezorientowani w wiedzy, są zwiedzeni urokiem samsary.

Inside Adhyaya 142

Geographical context

No explicit historical toponyms or ecological regions are named in this adhyāya; the setting is a doctrinal dialogue between Varāha and Pṛthivī (Earth) with a generalized terrestrial scope.

Ritual instructions

  • Primary RitualRajasvalā conduct supported by mantra and mind-placement (smaraṇa/nyāsa) to prevent ritual-moral ‘staining’; plus ṛtu-kāla regulated conjugal dharma oriented to pitṛ-artha.
  • BenefitNon-defilement (adoṣa) in unavoidable daily acts through God-centered equanimity; stabilization of household dharma via regulated sexuality; and a practical path toward mokṣa grounded in non-attachment and mind-discipline rather than merely external purity.

The narrative frame

  • Dialogue TonePedagogical, compassionate, and reformative—addressing lived constraints while elevating the criterion of purity from external rule to inner equanimity and devotion.

The emotional journey

  • Dominant RasaŚānta (tranquil, contemplative)
  • Emotional ProgressionConcern and burden (Pṛthivī’s empathy for women and daily-life constraints) → reassurance through a higher doctrine of inner purity → disciplined resolve (sense-restraint and regulated household ethics) → quiet confidence in liberation-through-equanimity.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityNot tirtha-specific: this adhyāya is primarily doctrinal and practice-oriented, so ‘pilgrimage’ is best approached as a vrata-like period of disciplined living and study rather than travel to a named site.

Frequently Asked Questions

The text prioritizes citta-samatā (equanimity) and intention (bhāva) over purely external markers of purity. It argues that when the mind is consistently placed in Varāha, actions—whether eating, ritual work, or daily duties—do not ‘stain’ the agent, using the lotus-leaf-in-water analogy to express non-attachment in action.

The chapter references the rajasvalā period with a return to bathing after a stated interval (noted as after the fifth day), and introduces ṛtu-kāla as the regulated window for conjugal relations. It also mentions observances such as fasting/regulated living for three days and a fourth-day transition into prescribed duties, framing timing as an ethical and ritual determinant.

By placing Pṛthivī as the questioning interlocutor, the narrative frames terrestrial well-being as linked to human conduct: disciplined habits, regulated sexuality, and mental steadiness reduce social disorder that burdens ‘Earth.’ While not an ecological manual, it presents an early ethics-of-the-Earth model where dharma and self-restraint are depicted as stabilizing forces for the terrestrial order Pṛthivī embodies.

No specific royal dynasties, named sages, or administrative lineages appear in this chapter. The only collective lineage reference is to pitṛs (ancestors), invoked in the discussion of pitṛ-artha and the consequences of violating ṛtu-kāla discipline.

Ask anything about Adhyaya 142 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play