Adhyaya 142: The Greatness of Esoteric Practice: Menstrual Impurity, Mental Equanimity, and Seasonal Conjugal Ethics

Verse 1

अथ गुह्यकर्ममाहात्म्यं ॥ सूत उवाच ॥ ततो देववचः श्रुत्वा धर्मकामाऽ वसुन्धरा ॥ कृताञ्जलिपुटा भूत्वा प्रसादयति माधवम् ॥

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਮ-ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੀ ਵਸੁੰਧਰਾ (ਧਰਤੀ) ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 2

धरण्युवाच ॥ दास्यां मे प्रणयं कृत्वा विज्ञाप्यं शृणु माधव ॥ मृदुना च स्वभावेन वक्ष्यामि त्वां जनार्दन ॥

ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੀ ਦਾਸੀ-ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਭਗਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਮੇਰੀ ਅਰਜ਼ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਮੈਂ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਾਂਗੀ।

Verse 3

अल्पप्राणबलाः नार्यः यत्त्वया परिभाषितम् ॥ अशक्ताः सहितुं ह्येताः क्षुधात्वनशनेऽबलाः ॥

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਦੇਹੀ ਤਾਕਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਹਿਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਅਹਾਰ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਝੱਲ ਸਕਦੀਆਂ।

Verse 4

भुञ्जमानाः नराः ह्यत्र रजसा यान्ति शं परम् ॥ अन्नं ह्यनुग्रहं देव येन ते कर्म संश्रिताः ॥

ਇੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਜੋਗੁਣ ਵਾਲੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵ, ਅੰਨ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 5

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा माधव्याः स तु माधवः ॥ प्रहस्य भावशुद्धात्मा तत एवमभाषत ॥

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਾਧਵੀ (ਧਰਤੀ) ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਾਲੇ ਮਾਧਵ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਫਿਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।

Verse 6

श्रीवराह उवाच ॥ साधु देवि वरारोहे मम कर्मव्यवस्थिते ॥ पृष्टोऽहं परमं गुह्यं मम भक्तसुखावहम् ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਲਾ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਧਰਮ-ਆਚਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਵਿਸ਼ਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ।

Verse 7

स्पृष्टा या रजसा देवि मम कर्मपरायणा ॥ मां संस्पृशन्तु तत्रस्थं यत्र तिष्ठामि सुन्दरि ॥

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਰਜਸ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹੇ—ਉਸ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ।

Verse 8

यदि भावस्तदा कश्चिद्भोजने कायसाधने ॥ चित्तं न्यस्य मयि क्षोणि भोक्तव्यं च न संशयः ॥

ਜੇ ਦੇਹ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਭੋਜਨ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ—ਹੇ ਧਰਤੀ—ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 9

न सा लिप्यति दोषेण भुञ्जमाना रजस्वला ॥ अञ्जलिं शिरसा कृत्वा मयोक्तं मन्त्र उत्तमम् ॥

ਰਜਸਵਲਾ ਹੋ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 10

स्नात्वा सा तु महाभागे पञ्चमात्तु दिनात्पुनः ॥

ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗੇ, ਉਹ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ…

Verse 11

यथार्हं कुरुते कर्म मच्चित्ता मत्परायणा ॥ प्राप्नुयात्पुरुषत्वं च न्यस्तसंसारचिन्तनात् ॥

ਜੋ ਯਥਾਰ੍ਹ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਰਾਇਣ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਚਿੰਤਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੱਚਾ ਪੁਰੁਸ਼ਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

धरण्युवाच ॥ पुरुषा वा स्त्रियो वापि न पुमांसो न वा स्त्रियः ॥ कथं दोषेण मुच्यन्ते जन्मसंसारबन्धनात् ॥

ਧਰਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰੁਸ਼ ਹੋਣ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਨਾ ਪੁਰੁਸ਼ ਨਾ ਇਸਤ੍ਰੀ—ਉਹ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?

Verse 13

श्रीवराह उवाच ॥ इन्द्रियाणि निगृह्याथ चित्तमप्यनुवेश्य च ॥ मयि संन्यासयोगेन मम कर्मपरायणः ॥

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਸੰਨਿਆਸ-ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਜਾਓ।

Verse 14

मम योगेषु संन्यासमेकचित्तो दृढव्रतः ॥ एवं कुर्वन्महाभागे स्त्रियो वा पुन्नपुंसकम् ॥

ਮੇਰੇ ਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੁੰਨਪੁੰਸਕ (ਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਨ ਇਸਤ੍ਰੀ) …

Verse 15

ज्ञानसंन्यासयोगं वा यदीच्छेत्परमां गतिम् ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ਜਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਮ ਗਤੀ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਨਿਆਸ-ਯੋਗ ਅਪਣਾਏ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ—ਸੁਣ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰੇ।

Verse 16

मनो बुद्धिश्च चित्तं च ते ह्यनीशाः शरीरणाम् ॥ एकचित्तं मनः कृत्वा ज्ञानेन पृथुलोचने ॥

ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਚਿੱਤ—ਇਹ ਸਰੀਰਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਵੈ-ਸਰਵਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਪૃਥਵੀ, ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰ।

Verse 17

समचित्तं प्रपद्यन्ते न ते लिप्यन्ति मानवाः ॥ सर्वभक्ष्याणि भक्षन्तः पेयापेयांस्तथैव च ॥

ਉਹ ਸਮਚਿੱਤਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਅਤੇ ਪੀਣਯੋਗ ਤੇ ਅਪੀਣਯੋਗ ਵੀ ਪੀ ਲੈਣ।

Verse 18

समं चित्तं मयि यदि तदा तस्य न च क्रिया ॥ चित्तं मनश्च बुद्धिश्च मत्संस्थं च समं यदि ॥

ਜੇ ਚਿੱਤ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਬੰਧਨਕਾਰਕ ਕਰਮ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਚਿੱਤ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਰੂਪ ਸਥਿਤ ਹੋਣ…

Verse 19

रात्रिन्दिवं मुहूर्तं वा क्षणं वा यदि वा कला ॥ निमेषं वा त्रुटिं वाथ देवि चित्तं समं कुरु ॥

ਰਾਤ-ਦਿਨ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਖ਼ਣ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਲਾ—ਅਥਵਾ ਇੱਕ ਨਿਮੇਸ਼ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤ੍ਰੁਟੀ ਲਈ ਵੀ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਸਮ ਕਰ।

Verse 20

सदा दिवानिशोश्चैव कुर्वन्तः कर्मसङ्करम् ॥ तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं यदि चित्तं व्यवस्थितम् ॥

ਜੋ ਲੋਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਦਾ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਚਿੱਤ ਸੁਸਥਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 21

जाग्रतः स्वपतो वापि शृण्वतः पश्यतोऽपि वा ॥ यो मां चित्ते चिन्तयति मच्चिन्तस्य च किं भयम् ॥

ਜਾਗਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ—ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਮੇਰੇ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੈ ਕਿਹੜਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 22

दुर्वृत्तमपि चाण्डालं ब्राह्मणं चापथि स्थितम् ॥ तं तु देवि प्रशंसामि नान्यचित्तं कदाचन ॥

ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਚਾਂਡਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗਲਤ ਮਾਰਗ ਤੇ ਖੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ।

Verse 23

यजन्तः सर्वधर्मज्ञा ज्ञानसंस्कारसंस्कृताः ॥ मयि चित्तं समाधाय मम कर्मपरायणाः ॥

ਜੋ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਰੇ ਹੋਏ—ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

ये मत्कर्माणि कुर्वन्ति मया हृदि समाश्रिताः ॥ सुखं निद्रां समाधाय स्वपन्तः कर्मसंस्थिताः ॥

ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਸੁਖ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਨੂੰ ਸਮਾਧਿ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

येषां प्रशान्तं चित्तं वै तेऽपि देवि मम प्रियाः ॥ सर्वमात्मनि कर्म स्वं शुभं वा यदि वाऽशुभम् ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ—ਹੇ ਦੇਵੀ—ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋਣ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ।

Verse 26

प्राप्नुवन्ति च दुःखानि भ्रमच्चित्ता नराधमाः ॥ चित्तं नाशो हि लोकस्य चित्तं मोक्षस्य कारणम् ॥

ਭਟਕਦੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨਰਾਧਮ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਚਿੱਤ ਹੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਪਤਨ ਦਾ ਨਾਸਕ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 27

तस्माच्चित्तं समाधाय मां प्रपद्यस्व मेदिनी ॥ न्यस्य ज्ञानं च योगं च एकचित्ता भजस्व माम् ॥

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੇਦਿਨੀ (ਧਰਤੀ), ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਇਕਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਕਰ।

Verse 28

मया चैव पुरा सृष्टं प्रजार्थेन वसुन्धरे ॥ मासे मासे तु गन्तव्यमृतुकाले व्यवस्थितम् ॥

ਹੇ ਵਸੁੰਧਰੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਿਤੁ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹੀਨੇ ਦਰ ਮਹੀਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 29

एकचित्तं समाधाय यदीच्छेत् तु मम प्रियम् ॥ न गच्छेद्यदि मासे तु ऋतुकालव्यवस्थितम् ॥

ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ—ਜੇ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਚਾਹੇ—ਤਾਂ ਜਿਸ ਮਹੀਨੇ ਰਿਤੁਕਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧੇ।

Verse 30

पितरस्तस्य हन्यन्ते दश पूर्वा दशापराः ॥ न तत्र कामलोभेन मोहेन च वसुन्धरे ॥

ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿਤਰ ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਦਸ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦਸ ਪਿੱਛਲੇ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰੇ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ, ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 31

शयने न स्त्रियं पश्येद्यदीच्छेच्छुद्धिमुत्तमाम् ॥ कौतुके कृतकृत्ये तु मम कर्मपरायणः ॥

ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਯਨ ਵਿੱਚ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਕਰੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੌਤੁਕ-ਵਿਧੀ ਯਥਾਵਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਮੇਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਰਹੇ।

Verse 32

त्यक्त्वानङ्गं च मोहं च पित्रर्थाय स्त्रियं व्रजेत् ॥ द्वितीयां न स्पृशेन्नारीं लोभमोहात्कथंचन ॥

ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ (ਸੰਤਾਨ/ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਕਾਰਜ ਲਈ) ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਲੋਭ ਜਾਂ ਮੋਹ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ।

Verse 33

न संस्पृशेत्तृतीयां तु चतुर्थी न कदाचन ॥ कृते संभोगधर्मे तु कृतकौतुकसंस्थितः ॥

ਤੀਜੇ ਦਿਨ (ਉਸ ਨੂੰ) ਨਾ ਛੂਹੇ, ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਸੰਭੋਗ-ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਯਮ ਯਥਾਵਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਕੌਤੁਕ-ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨ ਕੇ ਸਥਿਰ ਰਹੇ।

Verse 34

जलस्नानं ततः कुर्याद् अन्यवस्त्रपरिग्रहम् ॥ अपूर्णे ऋतुकाले तु योऽभिगच्छेद्रजस्वलाम् ॥

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਲ-ਸਨਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਪਰ ਜੇ ਰਿਤੁ-ਕਾਲ ਅਧੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਕੋਈ ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ,

Verse 35

रेतःपाः पितरस्तस्य एवमेतन्न संशयः ॥ एकां तु पुरुषो याति द्वितीयां काममोहितः ॥

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ‘ਵੀਰਯ-ਪਾਨੀ’ (ਵੀਰਯ ਪੀਣ ਵਾਲੇ) ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪੁਰਸ਼ ਪਹਿਲੇ (ਦਿਨ) ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

तृतीयां वा चतुर्थीं वा तदा स पुरुषोऽधमः ॥ सर्वस्यैव तु लोकस्य समयोऽयं हि मत्कृतः ॥

ਜੇ ਉਹ ਤੀਜੇ ਜਾਂ ਚੌਥੇ ਦਿਨ (ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੁਰਖ ਅਧਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰੀਤਿ-ਰਿਵਾਜ (ਸਮਯ) ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 37

न गच्छति च यः क्रोधान्मोहाद्वा पुरुषाधमः ॥ ऋतौ ऋतौ भ्रूणहत्यां प्राप्नोति पुरुषश्चरन् ॥

ਅਤੇ ਜੋ ਅਧਮ ਪੁਰਖ ਕ੍ਰੋਧ ਜਾਂ ਮੋਹ ਕਰਕੇ (ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ) ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤਦਿਆਂ, ਹਰ-ਹਰ ਰਿਤੂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭ੍ਰੂਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ ज्ञानं तु चित्तयोगस्य कर्मयोगस्य यत्क्रिया ॥

ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ—ਸੁਣ: ਚਿੱਤ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਚਰਨ (ਕ੍ਰਿਆ) ਜੋ ਹੈ।

Verse 39

कर्मणा यान्ति मत्स्थानं यान्ति मद्गाननिष्ठिताः ॥ यान्ति योगविदः स्थानं नास्ति चान्या परा गतिः ॥

ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਮੇਰੇ ਗਾਨ-ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਯੋਗ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗਤੀ ਨਹੀਂ।

Verse 40

ज्ञानं योगं च सांख्यं च नास्ति चित्तव्यपाश्रितम् ॥ लभन्ते पुष्कलां सिद्धिं मम मार्गानुसारिणः ॥

ਗਿਆਨ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਖ੍ਯ—ਚਿੱਤ (ਮਨ) ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 41

अथ तत्र चतुर्थे तु दिने प्राप्ते वसुन्धरे ॥ कृत्वा वै सिद्धिकर्माणि न गच्छत्यपराणि च ॥

ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਜਦੋਂ ਉੱਥੇ ਚੌਥਾ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਸਿੱਧੀ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਹੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਵੇ।

Verse 42

ततः स्नानेन कुर्वीत शिरसो मलशोधनम् ॥ शुक्लाम्बरधरो भूत्वा चित्तं कृत्वा समाहितम् ॥

ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਿਰ ਦੀ ਮੈਲ-ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੂਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਤੇ ਸਮਾਹਿਤ ਕਰੇ।

Verse 43

ततो बुद्धिं मनश्चैव समं कृत्वा वसुन्धरे ॥ पश्चात्कुर्वन्ति कर्माणि सदा ते मे हृदि स्थिताः ॥

ਫਿਰ, ਹੇ ਵਸੁੰਧਰਾ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਤੁਲ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਜਨ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 44

यस्तु भागवतो भूत्वा ऋतुकाले व्यवस्थितः ॥ वायुभक्षस्ततस्तिष्ठेद्भूमे त्रीणि दिनानि च ॥

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਗਵਤ ਭਕਤ ਬਣ ਕੇ, ਋ਤੁਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਥਿਤ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਵਾਯੁਭਕਸ਼ (ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੁ ‘ਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ) ਬਣੇ—ਹੇ ਧਰਤੀ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਐਸੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।

Verse 45

मम प्रापणकं कृत्वा ततः कुर्वन्ति भोजनम् ॥ अञ्जलिं शिरसा कृत्वा मयोक्तं कर्म सस्मितम् ॥

ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਰਪਣ-ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਮੰਦ ਹਾਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 46

तत एतेन मन्त्रेण शुद्धा भूमे रजस्वलाः ॥ ये तु कुर्वन्ति कर्माणि स्नातास्नातानि भागशः ॥

ਤਦ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ, ਰਜਸਵਲਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਸਨਾਨ, ਯਥੋਚਿਤ ਭਾਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ।

Verse 47

एवं दुष्यति नो देवि नारी वा पुरुषोऽपि वा ॥ कुर्वन्ति मम कर्माणि ते यथावन्मम प्रियाः ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੁਰਖ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਕਰੇ; ਜੋ ਐਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ।

Verse 48

सर्वाण्यनुदिनं भद्रे मम चित्तानुसारिणः ॥ प्राप्नुयात्पुरुषः स्त्री वा रजसा दूषिता अपि ॥

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਸਭ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਰਜਸ ਨਾਲ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ (ਫਲ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 49

एकचित्तस्ततो भूत्वा भूमे चेन्द्रियनिग्रहात् ॥ मम योगेष्टसंन्यासं यदीच्छेत्परमां गतिम् ॥

ਫਿਰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਦੁਆਰਾ—ਜੇ ਕੋਈ ਪਰਮ ਗਤੀ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯ ਸੰਨਿਆਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਵੇ।

Verse 50

एवं कुर्वन्ति ये नित्यं स्त्रियः पुंसो नपुंसकम् ॥ ज्ञाने सत्यप्ययोगानां मम कर्मसु कर्मणाम् ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਨਿੱਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਭੇਦ ਵਾਲੇ ਵੀ; ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਤੇ ਭੀ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਪਾਲਣਾ ਹੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 51

अद्यापि मां न जानन्ति नराः संसारसंश्रिताः ॥ ते वै भूमे विजानन्ति ये तद्भक्त्या व्यवस्थिताः ॥

ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ। ਪਰ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 52

मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ॥ चक्रवत्परिवर्तन्ते यन्मोहान्मां न जानते ॥

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ/ਪਤੀ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ।

Verse 53

अज्ञाननेनावृतो लोको मोहेन च वशीकृतः ॥ सङ्गैश्च बहुभिर्बद्धस्तेन चित्तं न संन्यसेत् ॥

ਲੋਕ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਗਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਮਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 54

गच्छत्यन्यत्र माता वै पिता चान्यत्र गच्छति ॥ पुत्राश्चान्यत्र गच्छन्ति दासश्चान्यत्र गच्छति ॥

ਮਾਤਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਵੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਾਸ ਵੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

अल्पकालपरं चैव माससंवत्सरेति च ॥ भविष्यन्ति पुनः कृत्वा न मे मूर्त्या सहासते ॥

ਉਹ ਕੇਵਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਾਪਾਂ—‘ਮਹੀਨਾ’, ‘ਸਾਲ’—ਵੱਲ ਹੀ ਝੁਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ।

Verse 56

यस्यैतद्विदितं सर्वं न्यासयोगं वसुन्धरे ॥ योगे न्यस्य सदात्मानं मुच्यते न च संशयः ॥

ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਭ—ਹੇ ਵਸੁੰਧਰੇ—ਨਿਆਸ-ਯੋਗ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਆਤਮਨ ਨੂੰ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 57

य एतच्छृणुयान्नित्यं कल्यमुत्थाय मानवः ॥ पुष्कलां लभते सिद्धिं मम लोकं च गच्छति ॥

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਿਯਮਿਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

एतत्ते कथितं भद्रे रहस्यं परमं महत् ॥ त्वया पृष्टं च यद्देवि मम भक्तसुखावहम् ॥

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਪਰਮ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਹੱਸ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਕਤਾਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰਕ ਹੈ।

Verse 59

( अनादिमध्यान्तमजं पुराणं रजस्वला देववरं नमामि ॥ ) तत एतेन मन्त्रेण भुक्त्वा देवि रजस्वला ॥ करोति यानि कर्माणि न तैर्दुष्येत कर्हिचित् ॥

(“ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ, ਅਜਨਮਾ, ਆਦਿ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਹੇ ਰਜਸਵਲਾ।” ) ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਰਜਸਵਲਾ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ।

Verse 60

यत्किञ्चित्कुर्वतः कर्म पद्मपत्रमिवाम्भसि ॥ संयोगान्न च लिप्येत समत्वादेव नान्यथा ॥

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਲ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਸੰਪਰਕ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਹ ਸਮਤਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।

Verse 61

मच्चित्तः सततं यो मां भजेत नियतव्रतः ॥ मत्पार्श्वं प्राप्य परमं मद्भावायोपपद्यते

ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਨਿਯਮਿਤ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਮੇਰੀ ਭਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਨਿਕਟਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਭਾਵ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀ ਹੋਣ ਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

ऋतुकाले तु सर्वासां पित्रर्थं भोग इष्यते ॥ ऋतुकालाभिगामी यो ब्रह्मचार्येव संमतः

਋ਤੁਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ (ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਵਾਸਤੇ) ਸਭ ਲਈ ਦਾਂਪਤ੍ਯ-ਸੰਯੋਗ ਮਨਜ਼ੂਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੇਵਲ ਢੁੱਕਵੇਂ ਋ਤੁਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 63

तत्र मन्त्रः – आदिर्भवान्गुप्तमनन्तमध्यो रजस्वला देव वयं नमामः ॥ उपोषितास्त्रीणि दिनानि चैवं मुक्तौ रतं वासुदेवं नमामः

ਉੱਥੇ ਮੰਤ੍ਰ ਇਹ ਹੈ—“ਹੇ ਦੇਵ! ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਗੁਪਤ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਅਨੰਤ ਹੋ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਸਰੂਪ ਹੋ; ਰਜਸਵਲਾ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 64

जायन्ते चात्मनः स्थाने स्वस्वकर्मसमुद्भवे ॥ ज्ञानमूढा वरारोहे नराः संसारमोहिताः

ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀ! ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਟਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।