Adhyaya 116: An Exposition on the Causes of Happiness and Suffering

Verse 1

अथ सुखदुःखनिरूपणम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ मया प्रोक्तविधानॆन यस्तु कर्माणि कारयेत् ॥ तच्छृणुष्व महाभागे यो साफल्यमाप्नुयात्

Teraz, wywód o przyjemności i cierpieniu. Śrī Varāha rzekł: Ktokolwiek wykonuje czyny zgodnie z procedurą przeze mnie nauczaną, słuchaj, o wielce szczęśliwa, przez to może osiągnąć spełnienie.

Verse 2

एकचित्तः समास्थाय अहङ्कारविवर्ज्जितः ॥ मच्चित्तसंहतॊ नित्यं क्षान्तो दान्तो जितेन्द्रियः

Z umysłem jednolitym, stabilnym i wolnym od egoizmu, zawsze skupiony, z umysłem utwierdzonym we mnie, cierpliwy, opanowany i ten, który zmysły zwyciężył.

Verse 3

फलमूलानि शाकानि द्वादश्यां वा कदाचन ॥ पयोव्रतं च तत्काले पुनरेव निरामिषः

W dniu dwunastym niekiedy można spożywać owoce, korzenie i warzywa; a w tym czasie podejmować ślub mleczny, potem ponownie pozostawać bez mięsa.

Verse 4

षष्ठ्यष्टमी ह्यमावास्या तुभयत्र चतुर्दशी ।। मैथुनं नाभिसेवेत द्वादश्यां च तथा प्रिये

W szóstym i ósmym dniu księżycowym, w dniu amawasji (nowiu), oraz w czternastym dniu obu połów (rosnącej i malejącej), nie należy podejmować zjednoczenia cielesnego; podobnie również w dwunastym dniu, o umiłowana.

Verse 5

एवं योगविधानॆन कर्म कुर्याद् दृढव्रतः ।। पूतात्मा धर्मसंयुक्तो विष्णुलोकं तु गच्छति

Tym samym, przez tę przepisaną dyscyplinę, ten, kto jest niezłomny w ślubach, powinien praktykować tę praktykę; oczyszczony w duszy i zjednoczony z dharmą, on zaprawdę udaje się do świata Wisznu.

Verse 6

न ग्लानिर्न जरा तस्य न मोहॊ रॊग एव च ।। भुजाष्टादश जायन्ते धन्वी खड्गी शरि गदी

Dla niego nie ma osłabienia, nie ma starości, nie ma ułudy i nie ma choroby; powstaje osiemnaście ramion - staje się łucznikiem, miecznikiem, włócznikiem i dzierżawcą maczugi.

Verse 7

तेषां व्युष्टिं प्रवक्ष्यामि मम कर्मसमुत्थिताम् ।। षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च

Ogłoszę ich trwanie, powstałe z mojego obrzędu: sześćdziesiąt tysięcy lat, a także sześć setek lat.

Verse 8

ममार्चनविधिं कृत्वा मम लोके महीयते ।। दुःखमेवं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

Wykonawszy przepisaną procedurę oddania mi czci, człowiek jest czczony w moim świecie. Teraz wyjaśnię cierpienie w ten sposób; wysłuchaj tego, o Wasundharo (Ziemio).

Verse 9

उचितेनोपचारेण दुःखमोक्षविनाशनम् ।। अहङ्कारावृतो नित्यं नरो मोहॆन चावृतः

Przez właściwą posługę i należytą praktykę cierpienie zostaje zniszczone, a wyzwolenie osiągnięte. Jednakże człowiek jest zawsze zasłonięty przez egoizm i również okryty ułudą.

Verse 10

यो न मां प्रतिपद्येत ततो दुःखतरं नु किम् ।। प्राप्तकाले वैश्वदेवे दृष्ट्वा चातिथिमागतं

Jeśli ktoś nie zwraca się ku Mnie, co mogłoby być boleśniejsze niż to? A gdy w odpowiednim czasie dla ofiary Waiśwadewa, ujrzawszy gościa, który przybył...

Verse 11

अदत्त्वा तस्य यो भुङ्क्ते ततो दुःखतरं नु किम् ।। सर्वान्नानि तु सिद्धानि पाकभेदं करोति यः

Ktokolwiek spożywa bez dania jemu (gościowi) - co mogłoby być boleśniejsze niż to? A kto, choć wszystkie pokarmy są już przygotowane, czyni rozróżnienia w gotowaniu i przydzielaniu...

Verse 12

तस्य देवा न चाश्नन्ति ततो दुःखतरं नु किम् ।। असन्तुष्टस्तु वैषम्ये परदाराभिमर्शकः

Tego bogowie nie przyjmują - co mogłoby być boleśniejsze niż to? A ten, kto jest niezadowolony, stronniczy w niesprawiedliwości i kto narusza cudzą żonę...

Verse 13

परोपतापी मन्दात्मा ततो दुःखतरं नु किम् ।। अकृत्वा पुष्कलं कर्म गृहे संवसते नरः

Ten, kto dręczy innych, o niskim usposobieniu - co mogłoby być boleśniejsze niż to? A człowiek, który bez wykonywania obfitych i godnych uczynków, jedynie przebywa w domu...

Verse 14

मृत्युकालवशं प्राप्तस्ततो दुःखतरं नु किम् ॥ हस्त्यश्व रथयानानि गम्यमानानि पश्यति

Gdy popada pod władzę godziny śmierci, co może być boleśniejsze od tego? Widzi słonie, konie i rydwany pędzące przed siebie, podczas gdy on sam jest bezsilny.

Verse 15

धावन्त्यस्याग्रतः पृष्ठे ततो दुःखतरं नु किम् ॥ अश्नन्ति पिशितं केचित्केचिच्छालिसमन्वितम्

Biegną przed nim i za nim, co może być boleśniejsze od tego? Niektórzy jedzą mięso, a inni spożywają pokarm z ryżem.

Verse 16

शुष्कान्नं केचिदश्नन्ति ततो दुःखतरं नु किम् ॥ वरवस्त्रावृतां शय्यां समासेवति भूषिताम्

Niektórzy jedzą suchy pokarm, co może być boleśniejsze od tego? Inny zaś rozkoszuje się łożem przykrytym piękną tkaniną, ozdobionym i dobrze urządzonym.

Verse 17

केचित्तृणेषु शेरन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ॥ सुरूपो दृश्यते कश्चित्पुरुषश्चात्मकर्मभिः

Niektórzy śpią na trawie, co może być boleśniejsze od tego? Pewien mężczyzna jawi się jako przystojny dzięki sile własnych uczynków.

Verse 18

केचिद्विरूपा दृश्यन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ॥ विद्वान्कृती गुणज्ञश्च सर्वशास्त्रविशारदः

Niektórzy widziani są jako zniekształceni, co może być boleśniejsze od tego? Lecz jeden jest uczony, doświadczony, znający cnoty i biegły we wszystkich śastrach, traktatach świętych.

Verse 19

दरिद्रो जायते दाता ततो दुःखतरं नु किम् ॥ द्विभार्यः पुरुषो यस्तु तयोरेकां प्रशंसति

Dawca rodzi się jako ubogi, co może być boleśniejsze od tego? Mężczyzna, który ma dwie żony, chwali tylko jedną z nich.

Verse 20

एका तु दुर्भगा तत्र ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यस्त्रयो वर्णाः सुमध्यमे

Lecz jedna tam jest nieszczęśliwa, co może być boleśniejsze od tego? O ty o pięknej talii, trzy są klasy społeczne: bramin, kszatrija i waiszja.

Verse 21

पापकर्मरता ह्यासन्ततो दुःखतरं नु किम् ॥ लब्ध्वा तु मानुषीं संज्ञां पञ्चभूत समन्विताम्

Istotnie oddawali się grzesznym czynom, co może być boleśniejsze od tego? Po uzyskaniu stanu ludzkiego obdarzonego pięcioma żywiołami

Verse 22

मामेव न प्रपद्यन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ॥ एतत्ते कथितं भद्रे दुःखकर्मविनिश्चयम्

Nie przyjmują ucieczki we mnie samym, co może być boleśniejsze od tego? O pomyślna, zostało ci to wyłożone: ustalenie czynów prowadzących do cierpienia.

Verse 23

सर्वभूताहितं पापं यत्त्वया परिपृच्छितम् ॥ यच्च मां पृच्छते भद्रे शुभं कीदृशमुच्यते

Zło szkodliwe dla wszystkich istot, o które pytałaś; oraz, o pomyślna, pytasz mnie, jaki rodzaj dobra określa się jako szlachetny.

Verse 24

तच्छृणुष्वानवद्याङ्गि मम कर्मविनिश्चयम् ॥ कृत्वा तु विपुलं कर्म मद्भक्तेषु निवेदयेत् ॥

Słuchaj, o nieskalana członkami, o mojej niezachwianej decyzji dotyczącej właściwego postępowania: po dokonaniu znacznego zasłużonego czynu, należy go poświęcić moim czcicielom.

Verse 25

यस्य बुद्धिर्विजायेत स दुःखायोपजायते ॥ मां पूजयित्वा नैवेद्यं विशिष्टं परिकल्प्य च ॥

Ten, w kim takie błędne pojęcie powstaje, rodzi się ku cierpieniu. Po oddaniu mi czci, należy przygotować również wyborne ofiarowanie pokarmu (naivedya).

Verse 26

शेषमन्नं समश्नाति ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ त्रिकालं ये प्रपद्यन्ते मयोक्तेन वसुन्धरे ॥

Następnie spożywa się pozostały pokarm; co mogłoby być bardziej sprzyjające dobrostanowi niż to? O Vasundharo, ci którzy postępują zgodnie z moimi słowami w trzech porach dnia, jaka praktyka jest bardziej zbawienna niż ta?

Verse 27

कृत्वा सायाह्निकं कर्म ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ देवतातिथिमर्त्यानां त्यक्त्वा चान्नं वसुन्धरे ॥

Po wykonaniu wieczornego obrzędu, co mogłoby być bardziej sprzyjające dobrostanowi niż to? I o Vasundharo, po odłożeniu pokarmu dla bóstw, gości i ludzi, jaka praktyka jest bardziej zbawienna?

Verse 28

येन केनचिद्दत्तेन ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ मासि मास्येकदिवसस्त्वमावास्येति योच्यते ॥

Niezależnie od środków, jakimi coś jest dane, co mogłoby być bardziej sprzyjające dobrostanowi niż dawanie? Miesiąc po miesiącu, jest jeden dzień, który nazywa się dniem nowiu (amāvāsyā).

Verse 29

पितरो यस्य तृप्यन्ति ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ भोजनेषु प्रपन्नेषु यवान्नं यः प्रयच्छति ॥

Dla kogo przodkowie są zadowoleni, co mogłoby być bardziej sprzyjające dobrostanowi niż to? Ten, kto daje jęczmienny pokarm tym, którzy przybyli szukając pożywienia, co mogłoby być bardziej zbawienne?

Verse 30

अभिन्नमुखरागेण ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ उभयोरपि भार्यासु यस्य बुद्धिर्न नश्यति ॥

Z niezmienionym wyrazem twarzy i stałym opanowaniem, co mogłoby być bardziej sprzyjające dobrostanowi niż to? Wobec obu żon, ten czyj osąd nie upada lecz pozostaje stały, co mogłoby być bardziej zbawienne?

Verse 31

समं पश्यति यो देवि ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ अहिंसनं तु कुर्वीत विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

O Bogini, ten kto widzi z równością, co mogłoby być bardziej sprzyjające dobrostanowi niż to? Zaprawdę, należy praktykować niekrzywdzenie z wewnętrznym ja, które jest oczyszczone.

Verse 32

अहिंसोपारतः शुद्धः स सुखायोपजायते ॥ परभार्यां सुरूपां तु दृष्ट्वा दृष्टिर्न चालयते ॥

Ten, kto powstrzymał się od przemocy i jest czysty, staje się przyczyną dobrostanu. Ujrzawszy żonę innego mężczyzny, nawet jeśli piękną, jego wzrok nie chwieje się ani nie błądzi.

Verse 33

यस्य चित्तं न गच्छेतु ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ मौक्तिकादीनि रत्नानि तथैव कनकानि च ॥

Dla kogo umysł nie błądzi, co mogłoby być bardziej sprzyjające dobrostanowi niż to? Perły i inne klejnoty, a także złoto, są wśród przedmiotów, które mogą go przyciągnąć.

Verse 34

लोष्टवत्पश्यते यस्तु ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ मुदिते वाश्वनागेन्द्रे उभे सैन्ये पथि स्थिते ॥

Jaka większa szczęśliwość może istnieć niż ta, którą osiąga ten, kto wszystkie rzeczy postrzega jako zwykłą bryłę ziemi? Gdy pan koni i słoni raduje się, a obie armie stoją na drodze, gotowe do spotkania, taka równowaga jest wychwalana.

Verse 35

यस्तु प्राणान्प्रमुच्येत ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ लब्धेन चाप्यलब्धेन कुत्सितं कर्म गर्हयन् ॥

Jaka większa szczęśliwość może istnieć niż dla tego, kto byłby gotów nawet zrzec się życia? On jest tym, kto potępia godne nagany działanie, niezależnie od tego, czy zysk nadszedł, czy nie nadszedł.

Verse 36

यस्तु जीवति सन्तुष्टः स सुखायोपपद्यते ॥ भर्तुस्तु वै व्रतं स्त्रीणामेवमेव वसुन्धरे ॥

Ktokolwiek żyje zadowolony, staje się godny szczęścia. I zaprawdę, o Vasundharā, ślub i obowiązek kobiet jest tak opisany: jest ukierunkowany na męża.

Verse 37

निगृहीतेन्द्रियः पञ्च ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ सहते चावमानं तु व्यसने न तु दुर्मनाः ॥

Jaka większa szczęśliwość może istnieć niż ta, którą osiąga ten, kto powściągnął pięć zmysłów? On znosi zniewagi, a w nieszczęściu nie popada w przygnębienie.

Verse 38

यस्येदं विदितं सर्वं ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ अकामो वा सकामो वा मम क्षेत्रे वसुंधरे ॥

Jaka większa szczęśliwość może istnieć niż dla tego, komu to wszystko jest znane? Czy wolny od pragnienia, czy opanowany przez pragnienie, o Vasundharā, to trwa w mojej świętej domenie.

Verse 39

यस्तु प्राणान्प्रमुच्येत ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ मातरं पितरं चैव यः सदा पूजयेन नरः ॥

Jaka większa szczęśliwość może istnieć niż ta, którą osiąga ten, kto byłby gotów nawet zrzec się życia? To jest człowiek, który zawsze czci i wielbi swoją matkę i ojca.

Verse 40

देवतेव सदा पश्येत् ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ ऋतुकाले तु यो गच्छेन्मासेमासे च मैथुनम् ॥

Jaka większa szczęśliwość może istnieć niż dla tego, kto zawsze postrzega ich jako bóstwo? A jako dyscyplinę, ten, kto podejmuje związek małżeński tylko w płodnym sezonie, miesiąc po miesiącu w uregulowanych odstępach, jest chwalony.

Verse 41

अनन्यमानसो भूत्वा ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ प्रयुक्तः सर्वदेवानां यो मामेवं प्रपूजयेत् ॥

Jaka większa szczęśliwość może istnieć niż stanie się jednolitym w umyśle? Ten, kto należycie zaangażowany w cześć uznawaną wśród wszystkich bóstw, czci mnie w ten sposób, jest chwalony.

Verse 42

तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ एतत्ते कथितं भद्रे शुभनिर्देशनिश्चयः ॥ सर्वलोकहितार्थाय यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

Dla niego ja nie ginę, i on nie ginie dla mnie. To zostało ci powiedziane, o pomyślna: ustalone postanowienie dobroczynnego przewodnictwa, ponieważ pytasz mnie o dobro wszystkich światów.

Verse 43

यो मां नैव प्रपद्येत ततो दुःखतरं नु किम् ॥ सर्वाशी सर्वविक्रेता नमस्कारविवर्जितः ॥

Co może być bardziej bolesne niż los tego, kto nie ucieka się do mnie? Staje się on tym, kto je wszystko bez rozróżnienia, sprzedaje wszystko bez rozróżnienia i jest pozbawiony pokłonów i pełnych czci uprzejmości.

Verse 44

केचिन्मूकाश्च दृश्यन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ॥ विद्यमाने धने केचित्कृपणाः भोगवर्जिताः ॥

Niektórzy widziani są jako niemi, cóż może być boleśniejszego niż to? Lecz nawet gdy obecne jest bogactwo, niektórzy ludzie, będąc skąpcami, pozostają pozbawieni rozkoszy.

Verse 45

यश्चात्मा वै समश्नाति ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ प्रविष्टस्त्वतिथिर्यस्य निराशो यन्न गच्छति ॥

A ten, kto sam spożywa pokarm w odpowiedniej mierze, cóż może być szczęśliwszego niż to? Jeszcze szczęśliwszy jest ten, z którego domu gość, po wejściu, nie odchodzi rozczarowany.

Verse 46

या तोषयति भर्तारं ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ विद्यते विभवेनापि पुरुषो यस्तु पण्डितः ॥

Ona, która przynosi zadowolenie swemu mężowi, cóż może być szczęśliwszego niż to? A nawet wśród pomyślności, człowiek który jest prawdziwie uczony, jest rzadki.