Adhyaya 116: An Exposition on the Causes of Happiness and Suffering

Verse 1

अथ सुखदुःखनिरूपणम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ मया प्रोक्तविधानॆन यस्तु कर्माणि कारयेत् ॥ तच्छृणुष्व महाभागे यो साफल्यमाप्नुयात्

ଏବେ ସୁଖ‑ଦୁଃଖର ନିରୂପଣ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ମୋର କଥିତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଯେ କର୍ମ କରେ, ହେ ମହାଭାଗେ, ତାହା ଶୁଣ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ସାଫଳ୍ୟ ମିଳେ।

Verse 2

एकचित्तः समास्थाय अहङ्कारविवर्ज्जितः ॥ मच्चित्तसंहतॊ नित्यं क्षान्तो दान्तो जितेन्द्रियः

ଏକଚିତ୍ତ ହୋଇ ସ୍ଥିର ରହି, ଅହଂକାରବର୍ଜିତ; ନିତ୍ୟ ମୋ ପ୍ରତି ମନ ସଂହତ କରି, କ୍ଷମାଶୀଳ, ସଂୟମୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେଉ।

Verse 3

फलमूलानि शाकानि द्वादश्यां वा कदाचन ॥ पयोव्रतं च तत्काले पुनरेव निरामिषः

ଦ୍ୱାଦଶୀରେ କେବେ କେବେ ଫଳ‑ମୂଳ‑ଶାକ ଗ୍ରହଣ କରି; ସେ ସମୟରେ ପୟୋବ୍ରତ କରି, ପରେ ପୁନଃ ନିରାମିଷ ରହିବ।

Verse 4

षष्ठ्यष्टमी ह्यमावास्या तुभयत्र चतुर्दशी ।। मैथुनं नाभिसेवेत द्वादश्यां च तथा प्रिये

ଷଷ୍ଠୀ, ଅଷ୍ଟମୀ, ଅମାବାସ୍ୟା ଓ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ମୈଥୁନ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହେ ପ୍ରିୟେ, ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ମଧ୍ୟ ତଥା।

Verse 5

एवं योगविधानॆन कर्म कुर्याद् दृढव्रतः ।। पूतात्मा धर्मसंयुक्तो विष्णुलोकं तु गच्छति

ଏହିପରି ଯୋଗବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ସାଧକ କର୍ମ/ସାଧନା କରିବା ଉଚିତ। ପବିତ୍ରାତ୍ମା ଓ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 6

न ग्लानिर्न जरा तस्य न मोहॊ रॊग एव च ।। भुजाष्टादश जायन्ते धन्वी खड्गी शरि गदी

ତାହାର କ୍ଲାନ୍ତି ନାହିଁ, ଜରା ନାହିଁ, ମୋହ ନାହିଁ, ରୋଗ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତାହାର ଅଷ୍ଟାଦଶ ଭୁଜା ଉଦ୍ଭବେ—ସେ ଧନୁର୍ଧର, ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ଶରଧାରୀ ଓ ଗଦାଧାରୀ ହୁଏ।

Verse 7

तेषां व्युष्टिं प्रवक्ष्यामि मम कर्मसमुत्थिताम् ।। षष्टिवर्षसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च

ତାଙ୍କର ଅବଧି, ଯାହା ମୋର କର୍ମ/ବିଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୁଁ କହୁଛି—ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ, ଏବଂ ଷାଠି ଶତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ।

Verse 8

ममार्चनविधिं कृत्वा मम लोके महीयते ।। दुःखमेवं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे

ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନାବିଧି କରି ସେ ମୋର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏବେ ମୁଁ ଏହିପରି ଦୁଃଖ ବିଷୟ କହିବି; ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ତାହା ଶୁଣ।

Verse 9

उचितेनोपचारेण दुःखमोक्षविनाशनम् ।। अहङ्कारावृतो नित्यं नरो मोहॆन चावृतः

ଯଥୋଚିତ ଉପଚାର/ସେବାଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖର ବିନାଶ ଓ ମୋକ୍ଷଲାଭ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ସଦା ଅହଂକାରରେ ଆବୃତ ଓ ମୋହରେ ମଧ୍ୟ ଢାକା ରହେ।

Verse 10

यो न मां प्रतिपद्येत ततो दुःखतरं नु किम् ।। प्राप्तकाले वैश्वदेवे दृष्ट्वा चातिथिमागतं

ଯେ ମୋତେ ଶରଣ ନେଇନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ’ଣ? ଏବଂ ବୈଶ୍ୱଦେବର ନିୟତ ସମୟରେ ଆସିଥିବା ଅତିଥିକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ…

Verse 11

अदत्त्वा तस्य यो भुङ्क्ते ततो दुःखतरं नु किम् ।। सर्वान्नानि तु सिद्धानि पाकभेदं करोति यः

ଅତିଥିକୁ ନ ଦେଇ ଯେ ନିଜେ ଭୋଜନ କରେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ’ଣ? ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅନ୍ନ ସିદ્ધ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ପାକରେ ଭେଦ କରେ…

Verse 12

तस्य देवा न चाश्नन्ति ततो दुःखतरं नु किम् ।। असन्तुष्टस्तु वैषम्ये परदाराभिमर्शकः

ତାହାର ଅନ୍ନରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭାଗ ନେନ୍ତି ନାହିଁ—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ’ଣ? ଏବଂ ଯେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ୟାୟରେ ପକ୍ଷପାତୀ, ଓ ପରଦାରାକୁ ଲଂଘନ କରେ…

Verse 13

परोपतापी मन्दात्मा ततो दुःखतरं नु किम् ।। अकृत्वा पुष्कलं कर्म गृहे संवसते नरः

ଯେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଏ, ନୀଚ ମନୋଭାବୀ—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ’ଣ? ଏବଂ ଯେ ଉତ୍ତମ କର୍ମ ନ କରି କେବଳ ଘରେ ରହେ…

Verse 14

मृत्युकालवशं प्राप्तस्ततो दुःखतरं नु किम् ॥ हस्त्यश्व रथयानानि गम्यमानानि पश्यति

ଯେ ମୃତ୍ୟୁକାଳର ବଶରେ ପଡ଼ିଲା—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ’ଣ? ସେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥଯାନ ଚାଲୁଥିବା ଦେଖେ (ନିଜେ ଅସହାୟ ହୋଇ)।

Verse 15

धावन्त्यस्याग्रतः पृष्ठे ततो दुःखतरं नु किम् ॥ अश्नन्ति पिशितं केचित्केचिच्छालिसमन्वितम्

ସେମାନେ ତାହାର ଆଗରେ ଓ ପଛରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ’ଣ? କେହି ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଚାଉଳ ସହିତ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।

Verse 16

शुष्कान्नं केचिदश्नन्ति ततो दुःखतरं नु किम् ॥ वरवस्त्रावृतां शय्यां समासेवति भूषिताम्

କେହି ଶୁଷ୍କ ଅନ୍ନ ଖାଆନ୍ତି—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ’ଣ? (ଅନ୍ୟଜଣ) ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ରାବୃତ, ଶୋଭିତ ଶୟ୍ୟାକୁ ଉପଭୋଗ କରେ।

Verse 17

केचित्तृणेषु शेरन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ॥ सुरूपो दृश्यते कश्चित्पुरुषश्चात्मकर्मभिः

କେହି ତୃଣ ଉପରେ ଶୁଅନ୍ତି—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ’ଣ? ଆଉ କେହି ପୁରୁଷ ନିଜ କର୍ମବଳରେ ସୁରୂପ ଦିଶେ।

Verse 18

केचिद्विरूपा दृश्यन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ॥ विद्वान्कृती गुणज्ञश्च सर्वशास्त्रविशारदः

କେହି ବିରୂପ ଦିଶନ୍ତି—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ’ଣ? (କିନ୍ତୁ) କେହି ବିଦ୍ୱାନ, କୃତୀ, ଗୁଣଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ ହୁଏ।

Verse 19

दरिद्रो जायते दाता ततो दुःखतरं नु किम् ॥ द्विभार्यः पुरुषो यस्तु तयोरेकां प्रशंसति

ଦାତା ଦରିଦ୍ର ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ’ଣ? ଯେ ପୁରୁଷଙ୍କର ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ମାତ୍ର ପ୍ରଶଂସା କରେ।

Verse 20

एका तु दुर्भगा तत्र ततो दुःखतरं नु किम् ॥ ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यस्त्रयो वर्णाः सुमध्यमे

ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ’ଣ? ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ—ଏ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ।

Verse 21

पापकर्मरता ह्यासन्ततो दुःखतरं नु किम् ॥ लब्ध्वा तु मानुषीं संज्ञां पञ्चभूत समन्विताम्

ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପକର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ’ଣ? ପଞ୍ଚଭୂତସମନ୍ୱିତ ମାନବ ଅବସ୍ଥା ପାଇ ସୁଦ୍ଧା।

Verse 22

मामेव न प्रपद्यन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ॥ एतत्ते कथितं भद्रे दुःखकर्मविनिश्चयम्

ସେମାନେ କେବଳ ମୋର ଶରଣ ନେଉନାହାନ୍ତି—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦ କ’ଣ? ହେ ଭଦ୍ରେ, ଦୁଃଖକର୍ମର ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।

Verse 23

सर्वभूताहितं पापं यत्त्वया परिपृच्छितम् ॥ यच्च मां पृच्छते भद्रे शुभं कीदृशमुच्यते

ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ଅହିତକର ଯେ ପାପ ବିଷୟରେ ତୁମେ ପଚାରିଛ; ଏବଂ ହେ ଭଦ୍ରେ, ‘ଶୁଭ’ କେମିତି କୁହାଯାଏ ତାହା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପଚାରୁଛ।

Verse 24

तच्छृणुष्वानवद्याङ्गि मम कर्मविनिश्चयम् ॥ कृत्वा तु विपुलं कर्म मद्भक्तेषु निवेदयेत् ॥

ହେ ଅନବଦ୍ୟାଙ୍ଗି, ମୋ କର୍ମବିଷୟକ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣ: ବିପୁଳ ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କରି ତାହାକୁ ମୋ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

यस्य बुद्धिर्विजायेत स दुःखायोपजायते ॥ मां पूजयित्वा नैवेद्यं विशिष्टं परिकल्प्य च ॥

ଯାହାର ମନେ ଏପରି ବିପରୀତ ବୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ, ସେ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ହିଁ ହୁଏ। ମୋତେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।

Verse 26

शेषमन्नं समश्नाति ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ त्रिकालं ये प्रपद्यन्ते मयोक्तेन वसुन्धरे ॥

ତାପରେ ଶେଷ ଅନ୍ନ ସେ ଭୋଜନ କରେ; ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖକର କ’ଣ? ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଯେମାନେ ମୋ କଥାଅନୁସାରେ ଦିନର ତିନି କାଳରେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ହିତକର କ’ଣ?

Verse 27

कृत्वा सायाह्निकं कर्म ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ देवतातिथिमर्त्यानां त्यक्त्वा चान्नं वसुन्धरे ॥

ସାୟାହ୍ନିକ କର୍ମ କରି, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖକର କ’ଣ? ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ଦେବତା, ଅତିଥି ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଅଲଗା କରି ରଖି—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ହିତକର କ’ଣ?

Verse 28

येन केनचिद्दत्तेन ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ मासि मास्येकदिवसस्त्वमावास्येति योच्यते ॥

ଯେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଦାନ ଦେବାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖକର କ’ଣ? ମାସେ ମାସେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ଥାଏ, ଯାହାକୁ ଅମାବାସ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 29

पितरो यस्य तृप्यन्ति ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ भोजनेषु प्रपन्नेषु यवान्नं यः प्रयच्छति ॥

ଯାହାଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖକର କ’ଣ? ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଯେ ଯବାନ୍ନ (ଜଉ ଅନ୍ନ) ଦିଏ—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ହିତକର କ’ଣ?

Verse 30

अभिन्नमुखरागेण ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ उभयोरपि भार्यासु यस्य बुद्धिर्न नश्यति ॥

ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ମୁଖଭାବ ଓ ଧୈର୍ୟ ସହିତ ଯେ ଅବସ୍ଥିତ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ କ’ଣ? ଉଭୟ ପତ୍ନୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ନଶେନି, ସେଇ ଶ୍ରେୟସ୍କର।

Verse 31

समं पश्यति यो देवि ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ अहिंसनं तु कुर्वीत विशुद्धेनान्तरात्मना ॥

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ କ’ଣ? ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସହିତ ଅହିଂସା ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

अहिंसोपारतः शुद्धः स सुखायोपजायते ॥ परभार्यां सुरूपां तु दृष्ट्वा दृष्टिर्न चालयते ॥

ଅହିଂସାରୁ ବିରତ ହୋଇ ଯେ ଶୁଦ୍ଧ, ସେ ସୁଖର କାରଣ ହୁଏ। ପରସ୍ତ୍ରୀ ସୁରୂପା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏନି।

Verse 33

यस्य चित्तं न गच्छेतु ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ मौक्तिकादीनि रत्नानि तथैव कनकानि च ॥

ଯାହାର ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହୁଏନି, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ କ’ଣ? ମୁକ୍ତା ଆଦି ରତ୍ନ ଓ ସେପରି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ (ମନକୁ ଆକର୍ଷେ)।

Verse 34

लोष्टवत्पश्यते यस्तु ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ मुदिते वाश्वनागेन्द्रे उभे सैन्ये पथि स्थिते ॥

ଯେ ସବୁକିଛିକୁ ମାଟିର ଢେଲା ପରି ଦେଖେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ କ’ଣ? ଅଶ୍ୱ-ନାଗଙ୍କ ଅଧିପତି ଆନନ୍ଦିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଉଭୟ ସେନା ପଥରେ ସମ୍ମୁଖୀନ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସମତା ପ୍ରଶଂସନୀୟ।

Verse 35

यस्तु प्राणान्प्रमुच्येत ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ लब्धेन चाप्यलब्धेन कुत्सितं कर्म गर्हयन् ॥

ଯେ ପ୍ରାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରିପାରେ, ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ କଣ? ଲାଭ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ନିନ୍ଦ୍ୟ କର୍ମକୁ ସେ ଗର୍ହା କରେ।

Verse 36

यस्तु जीवति सन्तुष्टः स सुखायोपपद्यते ॥ भर्तुस्तु वै व्रतं स्त्रीणामेवमेव वसुन्धरे ॥

ଯେ ସନ୍ତୋଷରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ସେ ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ବ୍ରତ/ଧର୍ମ ଭର୍ତ୍ତୃପରାୟଣତା ହିଁ।

Verse 37

निगृहीतेन्द्रियः पञ्च ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ सहते चावमानं तु व्यसने न तु दुर्मनाः ॥

ଯେ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିଗ୍ରହ କରିଛି, ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ କଣ? ସେ ଅପମାନ ସହେ, ଏବଂ ବିପଦରେ ମନ ଭାଙ୍ଗେ ନାହିଁ।

Verse 38

यस्येदं विदितं सर्वं ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ अकामो वा सकामो वा मम क्षेत्रे वसुंधरे ॥

ଯାହାକୁ ଏ ସବୁ ଜଣା, ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ କଣ? ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ମୋ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ନିଷ୍କାମ ହେଉ କି ସକାମ—ଏହା ପ୍ରୟୋଜ୍ୟ।

Verse 39

यस्तु प्राणान्प्रमुच्येत ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ मातरं पितरं चैव यः सदा पूजयेन नरः ॥

ଯେ ପ୍ରାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରିପାରେ, ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ କଣ? ଯେ ନର ସଦା ମାତା ଓ ପିତାଙ୍କୁ ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରେ।

Verse 40

देवतेव सदा पश्येत् ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ ऋतुकाले तु यो गच्छेन्मासेमासे च मैथुनम् ॥

ଯେ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଦେବତା ସମାନ ଦେଖେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ କ’ଣ? ଏବଂ ଯେ ଋତୁକାଳରେ ମାତ୍ର, ମାସେମାସେ ନିୟମରେ ମૈଥୁନ କରେ, ସେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 41

अनन्यमानसो भूत्वा ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ प्रयुक्तः सर्वदेवानां यो मामेवं प्रपूजयेत् ॥

ଏକାଗ୍ରମନ ହେବାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ କ’ଣ? ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସମ୍ମତ ପୂଜାବିଧିରେ ଯେ ଏଭଳି ମୋତେ ଭଲଭାବେ ପୂଜେ, ସେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 42

तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ॥ एतत्ते कथितं भद्रे शुभनिर्देशनिश्चयः ॥ सर्वलोकहितार्थाय यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

ତାହା ପାଇଁ ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି। ହେ ଭଦ୍ରେ, ଶୁଭ ନିର୍ଦ୍ଦେଶର ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତୋତେ କୁହାଗଲା; କାରଣ ସର୍ବଲୋକହିତାର୍ଥେ ତୁ ମୋତେ ପଚାରିଛୁ।

Verse 43

यो मां नैव प्रपद्येत ततो दुःखतरं नु किम् ॥ सर्वाशी सर्वविक्रेता नमस्कारविवर्जितः ॥

ଯେ ମୋତେ ଶରଣ ନେଇନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ’ଣ? ସେ ଅବିଚାରେ ସବୁ ଖାଏ, ଅବିଚାରେ ସବୁ ବିକେ, ଏବଂ ନମସ୍କାର-ଭାବରହିତ ହୁଏ।

Verse 44

केचिन्मूकाश्च दृश्यन्ते ततो दुःखतरं नु किम् ॥ विद्यमाने धने केचित्कृपणाः भोगवर्जिताः ॥

କେତେକ ଲୋକ ମୂକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି—ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କ’ଣ? ତଥାପି ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେତେକ କୃପଣ ଲୋକ ଭୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ ରହନ୍ତି।

Verse 45

यश्चात्मा वै समश्नाति ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ प्रविष्टस्त्वतिथिर्यस्य निराशो यन्न गच्छति ॥

ଯେ ନିଜେ ଯଥୋଚିତ ପରିମାଣରେ ଭୋଜନ କରେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ କ’ଣ? ଏବଂ ଯାହାର ଘରୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଅତିଥି ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରେନାହିଁ, ସେ ଅଧିକ ସୁଖୀ।

Verse 46

या तोषयति भर्तारं ततः सौख्यतरं नु किम् ॥ विद्यते विभवेनापि पुरुषो यस्तु पण्डितः ॥

ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ କ’ଣ? ଏବଂ ବିଭବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ପଣ୍ଡିତ ପୁରୁଷ ଦୁର୍ଲଭ।