Opening the text

भरतस्य दुःस्वप्नदर्शनम् · Bharata’s Ominous Dream
अयोध्याकाण्ड
Sarga 69 przedstawia wewnętrzne udręczenie Bharaty poprzez ciąg koszmarnych snów i złowieszczych znaków, które zbiegają się z przybyciem posłańców do miasta. O świcie zostaje wstrząśnięty snem, w którym widzi swego ojca Daśarathę w nieczystych, niepomyślnych scenach, spadającego z góry w stertę krowiego łajna, unoszącego się podczas picia oleju, jedzącego sezamowy ryż i wielokrotnie nurkującego głową w dół w oleju z pomazanym ciałem. Wizja nasila się do kosmicznych i królewskich odwróceń, które sygnalizują nieład w naturze i państwie: morze wyschło, księżyc spadł, ziemia pociemniała, kieł królewskiego słonia został złamany, ogień nagle zgasł, ziemia się rozpadła, drzewa usechły, a góry stały się dymiącymi ruinami. Widzi następnie króla ubranego na czarno na żelaznym tronie, wyśmiewanego przez ciemnoskóre kobiety; później władca, przystrojony w czerwone girlandy i czerwone maści, spieszy na południe na rydwanie zaprzężonym w osła, w końcu uprowadzony przez groteskową rākṣasī w czerwieni. Bharata odczytuje sen jako zły znak śmierci, obawiając się o siebie, Rāmę, króla lub Lakṣmaṇę, i przytacza zasadę oneiromancji: widzenie kogoś jadącego na pojeździe ciągnionym przez osła zapowiada bliski dym pogrzebowy. Przyjaciele próbują go rozproszyć muzyką, tańcem, dramatem i humorem, lecz on pozostaje fizycznie i umysłowo wzburzony, wyschnięte gardło, złamany głos, wynędzniały wygląd i bezprzyczynowa samoniechęć, ponieważ „niezrozumiała” obecność króla w wizji utrzymuje żywą trwogę.
Verse 1
यामेव रात्रिं ते दूताः प्रविशन्ति स्म तां पुरीम्।भरतेनापि तां रात्रिं स्वप्नो दृष्टोऽयमप्रियः।।।।
Tej właśnie nocy, gdy posłańcy ci weszli do miasta, Bharata również ujrzał niepokojący sen.
Verse 2
व्युष्टामेव तु तां रात्रिं दृष्ट्वा तं स्वप्नमप्रियम्।पुत्रो राजाधिराजस्य सुभृशं पर्यतप्यत।।।।
Gdy noc właśnie przeszła w świt, syn cesarza, ujrzawszy ten niepomyślny sen, był głęboko strapiony.
Verse 3
तप्यमानं समाज्ञाय वयस्याः प्रियवादिनः।आयासं हि विनेष्यन्त स्सभायां चक्रिरे कथाः।।।।
Widząc go pochłoniętego żalem, jego rówieśnicy - łagodni i słodcy w mowie - zaczęli różne rozmowy na zgromadzeniu, chcąc rozproszyć jego cierpienie.
Verse 4
वादयन्ति तथा शान्तिं लास यन्त्यपि चापरे।नाटकान्यपरे प्राहुर्हास्यानि विविधानि च।।।।
Aby go pocieszyć, jedni grali na instrumentach, inni tańczyli; jedni wystawiali dramaty, a inni opowiadali wiele rodzajów zabawnych historii.
Verse 5
स तैर्महात्मा भरतस्सखिभिः प्रियवादिभिः।गोष्ठीहास्यानि कुर्वद्भिर्न प्राहृष्यत राघवः।।।।
Jednak szlachetny Bharata, potomek Raghu, nie znajdował radości w przyjacielskich żartach, choć oferowanych przez słodko mówiących towarzyszy.
Verse 6
तमब्रवीत्प्रियसखो भरतं सखिभिर्वृतम्।सुहृद्भिः पर्युपासीनः किं सखे नानुमोदसे।।।।
Wtedy drogi przyjaciel, siedząc blisko wśród dobrze życzących, gdy Bharata był otoczony przez towarzyszy, rzekł do niego: "Dlaczego, przyjacielu, nie czujesz radości?"
Verse 7
एवं ब्रुवाणं सुहृदं भरतः प्रत्युवाच ह।श्रुणु त्वं यन्निमित्तं मे दैन्यमेतदुपागतम्।।।।
Tak zapytany przez przyjaciela, Bharata odpowiedział: "Słuchaj - to jest powód, dla którego taki smutek mnie ogarnął."
Verse 8
स्वप्ने पितरमद्राक्षं मलिनं मुक्त मूर्धजम्।पतन्तमद्रिशिखरात्कलुषे गोमयह्रदे।।।।
W ten sposób mówiącemu przyjacielowi Bharat odpowiedział: 'Słuchaj, z jakiego powodu to nieszczęście mnie spotkało.'
Verse 9
प्लवमानश्च मे दृष्टस्स तस्मिन्गोमयह्रदे।पिबन्नञ्जलिना तैलं हसन्नपि मुहुर्मुहुः।।।।
We śnie ujrzałem mojego ojca - bladego i zaniedbanego, o włosach w nieładzie - spadającego ze szczytu góry do brudnej sadzawki wypełnionej krowim nawozem.
Verse 10
ततस्तिलौदनं भुक्त्वा पुनः पुनरधश्शिराः।तैलेनाभ्यक्तसर्वाङ्गः तैलमेवान्वगाहत।।।।
Wtedy ujrzałem go jedzącego ryż gotowany z sezamem; całe jego ciało było posmarowane olejem, i nurkował głową w dół raz po raz w sam olej.
Verse 11
स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि।उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम्।।।।औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम्।सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम्।।।।अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान्।अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान्।।।।
Nawet we śnie widziałem morze wyschnięte i księżyc spadły na ziemię; świat wydawał się stłumiony i spowity ciemnością. Widziałem kiew słonia królewskiego rozbity; płonący ogień nagle zgasł; ziemia rozpadła się, wiele rodzajów drzew wyschło, a góry zrujnowane i dymiące.
Verse 12
स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि।उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम्।।2.69.11।।औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम्।सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम्।।2.69.12।।अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान्।अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान्।।2.69.13।।
We śnie widziałem kiew słonia godnego króla rozbity na kawałki, a płonący ogień nagle zgasł, zapowiedź upadku siły i zniszczenia pomyślnego porządku.
Verse 13
स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि।उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम्।।2.69.11।।औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम्।सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम्।।2.69.12।।अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान्।अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान्।।2.69.13।।
Widziałem ziemię, jakby zapadłą i rozpadłą, wiele rodzajów drzew wyschniętych, a nawet góry zrujnowane i dymiące, wizje świata tracącego stabilność i pomyślność.
Verse 14
पीठे कार्ष्णायसे चैनं निषण्णं कृष्णवाससम्।प्रहसन्ति स्म राजानं प्रमदाः कृष्णपिङ्गलाः।।।।
Widziałem króla siedzącego na żelaznej ławie, odzianego w czerń; a ciemne, rude kobiety śmiały się z niego, obraz poniżenia i odebrania królewskiej godności.
Verse 15
त्वरमाणश्च धर्मात्मा रक्तमाल्यानुलेपनः।रथेन खरयुक्तेन प्रयातो दक्षिणामुखः।।।।
Widziałem tego prawego króla, spieszącego, przyozdobionego czerwonymi girlandami i czerwoną maścią, odjeżdżającego na południe rydwanem zaprzężonym w osły, jakby gnany ku krainie śmierci.
Verse 16
प्रहसन्तीव राजानं प्रमदा रक्तवासिनी।प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतानना।।।।
Widziałem ohydną rakszasi, ubraną w czerwień, ciągnącą króla, podczas gdy zdawała się wyśmiewać go, symbol wrogich sił pokonujących prawowitą władzę.
Verse 17
एवमेतन्मया दृष्टमिमां रात्रिं भयावहम्।अहं रामोऽथवा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति।।।।
Taki przerażający sen ujrzałem tej nocy: albo ja, albo Rama, albo król, albo Lakszmana umrze.
Verse 18
नरो यानेन य स्स्वप्ने स्वरयुक्तेन याति हि।अचिरात्तस्य धूमाग्रं चितायां सम्प्रदृश्यते।।।।
Gdy człowiek we śnie widziany jest jadący w powozie zaprzężonym w osły, wkrótce ukaże się kędzierzawy dym unoszący się z jego stosu pogrzebowego - taka to wróżba.
Verse 19
एतन्निमित्तं दीनोऽहं तन्नवः प्रतिपूजये।शुष्यतीव च मे कण्ठः न स्वस्थमिव मे मनः।।।।
Z tego powodu jestem przygnębiony i nie mogę należycie odpowiedzieć. Moje gardło zdaje się wysychać, a mój umysł nie znajduje spokoju.
Verse 20
न पश्यामि भयस्थानं भयं चैवोपधारयेभ्रष्टश्च स्वरयोगो मे छाया चोपहता मम।जुगुप्सन्निव चाऽत्मानं न पश्यमि च कारणम्।।।।
Nie widzę pewnej przyczyny strachu, a jednak czuję sam lęk. Mój głos zadrżał, mój wygląd stał się wynędzniały; zdaję się brzydzić samym sobą i nie mogę znaleźć przyczyny.
Verse 21
इमां च दुस्स्वप्नगतिं निशाम्यतामनेकरूपामवितर्कितां पुरा।भयं महत्तद्धृदयान्नयाति मे विचिन्त्य राजानमचिन्तदर्शनम्।।।।
Widziałem go pływającego w tej sadzawce z krowim nawozem, pijącego olej złożonymi dłońmi i śmiejącego się raz po raz.
The dilemma is interpretive and moral: Bharata must process foreboding signs without clear evidence, while remaining responsible in speech and conduct; he fears imminent death within the royal family and struggles to respond appropriately to companions and circumstance.
The chapter emphasizes the epic’s moral psychology: fear can arise without visible cause, and omens function as narrative instruments linking inner apprehension to public catastrophe; companionship may console, yet dharma requires steadiness when signs suggest impermanence and loss.
Ayodhyā and the sabhā (assembly) frame the social setting, while dream-landmarks—adriśikhara (mountain peak), gomaya-hrada (cow-dung pool), citā (funeral pyre), and the southward direction—encode cultural notions of impurity, death-portents, and inauspicious transit.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.