Sarga 69

Verse 1

यामेव रात्रिं ते दूताः प्रविशन्ति स्म तां पुरीम्।भरतेनापि तां रात्रिं स्वप्नो दृष्टोऽयमप्रियः।।।।

ആ ദൂതന്മാർ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച അതേ രാത്രിയിൽ തന്നെ ഭരതനും ഒരു അപ്രിയവും വ്യാകുലമാക്കുന്നതുമായ സ്വപ്നം കണ്ടു.

Verse 2

व्युष्टामेव तु तां रात्रिं दृष्ट्वा तं स्वप्नमप्रियम्।पुत्रो राजाधिराजस्य सुभृशं पर्यतप्यत।।।।

ആ രാത്രി ഉഷസ്സായി മാറിയതുമാത്രം; ആ അപ്രിയ സ്വപ്നം കണ്ട മഹാരാജാധിരാജന്റെ പുത്രൻ അത്യന്തം വ്യാകുലനായി ദുഃഖിച്ചു.

Verse 3

तप्यमानं समाज्ञाय वयस्याः प्रियवादिनः।आयासं हि विनेष्यन्त स्सभायां चक्रिरे कथाः।।।।

അവൻ ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്നതു കണ്ടറിഞ്ഞ്, മധുരവചനികളായ സഹപ്രായ സുഹൃത്തുകൾ സഭയിൽ അവന്റെ ക്ലേശം അകറ്റുവാൻ വിവിധ സംഭാഷണങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.

Verse 4

वादयन्ति तथा शान्तिं लास यन्त्यपि चापरे।नाटकान्यपरे प्राहुर्हास्यानि विविधानि च।।।।

അവനെ ശമിപ്പാൻ ചിലർ വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കി, ചിലർ നൃത്തം ചെയ്തു; ചിലർ നാടകങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ചു, മറ്റുചിലർ പലവിധ ഹാസ്യകഥകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 5

स तैर्महात्मा भरतस्सखिभिः प्रियवादिभिः।गोष्ठीहास्यानि कुर्वद्भिर्न प्राहृष्यत राघवः।।।।

എന്നാൽ മഹാത്മാവായ രാഘവവംശജനായ ഭരതൻ, മധുരവചനികളായ സുഹൃത്തുകൾ കൂട്ടത്തിൽ തമാശയും പരിഹാസവും ചെയ്തിട്ടും സന്തോഷിച്ചില്ല.

Verse 6

तमब्रवीत्प्रियसखो भरतं सखिभिर्वृतम्।सुहृद्भिः पर्युपासीनः किं सखे नानुमोदसे।।।।

അപ്പോൾ പ്രിയസുഹൃത്ത്, സ്നേഹിതന്മാരുടെ ഇടയിൽ അടുത്തിരുന്നു, കൂട്ടുകാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഭരതനോടു പറഞ്ഞു: “സഖേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് സന്തോഷിക്കുന്നില്ല?”

Verse 7

एवं ब्रुवाणं सुहृदं भरतः प्रत्युवाच ह।श्रुणु त्वं यन्निमित्तं मे दैन्यमेतदुपागतम्।।।।

ഇങ്ങനെ സുഹൃത്ത് പറഞ്ഞപ്പോൾ ഭരതൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: “കേൾക്കുക; ഏതു കാരണത്താൽ എനിക്ക് ഈ ദൈന്യം വന്നുവെന്നു ഞാൻ പറയുന്നു.”

Verse 8

स्वप्ने पितरमद्राक्षं मलिनं मुक्त मूर्धजम्।पतन्तमद्रिशिखरात्कलुषे गोमयह्रदे।।।।

സ്വപ്നത്തിൽ ഞാൻ പിതാവിനെ കണ്ടു—മലിനനും അഴുക്കേറ്റവനും, ചിതറിയ മുടിയോടെ—പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്നു വീണു മലിനമായ ഗോമയഹ്രദത്തിലേക്ക് പതിക്കുന്നതായി.

Verse 9

प्लवमानश्च मे दृष्टस्स तस्मिन्गोमयह्रदे।पिबन्नञ्जलिना तैलं हसन्नपि मुहुर्मुहुः।।।।

ആ ഗോമയഹ്രദത്തിൽ അദ്ദേഹം പൊങ്ങിത്തിരിയുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു; കുമ്പിട്ട കൈകളാൽ എണ്ണ കുടിച്ചുകൊണ്ട്, ഇടയ്ക്കിടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിരിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 10

ततस्तिलौदनं भुक्त्वा पुनः पुनरधश्शिराः।तैलेनाभ्यक्तसर्वाङ्गः तैलमेवान्वगाहत।।।।

പിന്നീട് ഞാൻ അവനെ എള്ള് ചേർത്ത ചോറു ഭക്ഷിക്കുന്നതായി കണ്ടു; ശരീരമൊട്ടാകെ എണ്ണ പുരട്ടിയവൻ, വീണ്ടും വീണ്ടും തലകീഴായി എണ്ണയിൽ തന്നെയിറങ്ങി മുങ്ങുകയായിരുന്നു.

Verse 11

स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि।उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम्।।।।औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम्।सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम्।।।।अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान्।अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान्।।।।

സ്വപ്നത്തിലുപോലും ഞാൻ സമുദ്രം വറ്റിപ്പോയതും ചന്ദ്രൻ ഭൂമിയിൽ വീണതും കണ്ടു; ലോകം തടഞ്ഞുനിന്നതുപോലെ ഇരുട്ടാൽ പൊതിഞ്ഞിരുന്നു. രാജാരൂഢമായ ഗജത്തിന്റെ ദന്തം തകർന്നു ചിതറിപ്പോയി; ജ്വലിച്ചിരുന്ന അഗ്നി പെട്ടെന്നു ശമിച്ചു. ഭൂമി പിളർന്നു, പലവിധ വൃക്ഷങ്ങൾ വറ്റി; പർവതങ്ങൾ തകർന്നും പുകമൂടിയുമായിരുന്നു.

Verse 12

स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि।उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम्।।2.69.11।।औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम्।सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम्।।2.69.12।।अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान्।अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान्।।2.69.13।।

സ്വപ്നത്തിൽ ഞാൻ രാജയോഗ്യവും സവാരിയ്ക്കു യോജ്യവുമായ ആനയുടെ ദന്തം തകർന്നു തുണ്ടുതുണ്ടായതും, ജ്വലിച്ചിരുന്ന അഗ്നി പെട്ടെന്നു ശമിച്ചതും കണ്ടു—ബലവും മംഗലക്രമവും തകർന്നുപോകുമെന്ന അപശകുനസൂചനയായി.

Verse 13

स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि।उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम्।।2.69.11।।औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम्।सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम्।।2.69.12।।अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान्।अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान्।।2.69.13।।

ഭൂമി താഴ്ന്നു പിളർന്നതുപോലെയും, പലവിധ വൃക്ഷങ്ങൾ ഉണങ്ങി പോയതുപോലെയും ഞാൻ കണ്ടു; പർവതങ്ങളും തകർന്നു പുക ഉയർത്തുന്നതായി ദൃശ്യപ്പെട്ടു—ലോകത്തിന്റെ സ്ഥിരതയും മംഗല്യവും ക്ഷയിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 14

पीठे कार्ष्णायसे चैनं निषण्णं कृष्णवाससम्।प्रहसन्ति स्म राजानं प्रमदाः कृष्णपिङ्गलाः।।।।

ഇരുമ്പുപീഠത്തിൽ ഇരുന്ന് കറുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ച രാജാവിനെ ഞാൻ കണ്ടു; കറുത്ത-പിങ്ങള വർണ്ണമുള്ള സ്ത്രീകൾ അവനെ പരിഹസിച്ച് ചിരിച്ചു—രാജമഹിമ അപമാനിക്കപ്പെടുന്ന ദൃശ്യമായി.

Verse 15

त्वरमाणश्च धर्मात्मा रक्तमाल्यानुलेपनः।रथेन खरयुक्तेन प्रयातो दक्षिणामुखः।।।।

ധർമ്മാത്മനായ രാജാവ് അതിവേഗം പുറപ്പെടുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു—ചുവന്ന മാലയും ചുവന്ന ലേപനവും ധരിച്ച്—കഴുതകൾ കെട്ടിയ രഥത്തിൽ ദക്ഷിണദിശയിലേക്കു പോകുന്നു; യമലോകത്തിലേക്കു നീങ്ങുന്നതുപോലെ.

Verse 16

प्रहसन्तीव राजानं प्रमदा रक्तवासिनी।प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतानना।।।।

ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ച, വികൃതമുഖമുള്ള ഒരു രാക്ഷസീസ്ത്രീ രാജാവിനെ വലിച്ചുകൊണ്ടുപോകുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു; പരിഹസിക്കുന്നതുപോലെ—ശത്രുബലങ്ങൾ ധർമ്മാധികാരത്തെ കീഴടക്കുന്നതിന്റെ ചിഹ്നമായി.

Verse 17

एवमेतन्मया दृष्टमिमां रात्रिं भयावहम्।अहं रामोऽथवा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति।।।।

ഇങ്ങനെ ഭയാനകമായ ആ സ്വപ്നം ഞാൻ കഴിഞ്ഞ രാത്രിയിൽ കണ്ടു; ഞാൻ അല്ലെങ്കിൽ ശ്രീരാമൻ, അല്ലെങ്കിൽ രാജാവ്, അല്ലെങ്കിൽ ലക്ഷ്മണൻ—ഇവരിൽ ആരോ ഒരാൾ മരിക്കും.

Verse 18

नरो यानेन य स्स्वप्ने स्वरयुक्तेन याति हि।अचिरात्तस्य धूमाग्रं चितायां सम्प्रदृश्यते।।।।

കാരണം, സ്വപ്നത്തിൽ കഴുതകൾ കെട്ടിയ രഥത്തിൽ ഒരാൾ യാത്ര ചെയ്യുന്നതായി കണ്ടാൽ, അധികം താമസിയാതെ അവന്റെ ചിതയിൽ നിന്ന് വളഞ്ഞുയരുന്ന പുകശിഖരം കാണപ്പെടും—ഇതാണ് അപശകുനം.

Verse 19

एतन्निमित्तं दीनोऽहं तन्नवः प्रतिपूजये।शुष्यतीव च मे कण्ठः न स्वस्थमिव मे मनः।।।।

ഈ നിമിത്തം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദീനനായിരിക്കുന്നത്; അതിനാൽ നിങ്ങളോട് യഥോചിതമായി മറുപടി നൽകി ആദരിക്കുവാൻ കഴിയുന്നില്ല. എന്റെ കണ്ഠം ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ, മനസ്സും അസ്വസ്ഥമായിരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 20

न पश्यामि भयस्थानं भयं चैवोपधारयेभ्रष्टश्च स्वरयोगो मे छाया चोपहता मम।जुगुप्सन्निव चाऽत्मानं न पश्यमि च कारणम्।।।।

ഭയത്തിനൊരു നിശ്ചിത ആധാരം എനിക്ക് കാണുന്നില്ല; എങ്കിലും ഭയം മാത്രം ഉള്ളിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്റെ ശബ്ദത്തിന്റെ താളം തെറ്റി, എന്റെ മുഖഛായയും ക്ഷീണിച്ചു; ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ വെറുക്കുന്നതുപോലെ, കാരണം എന്തെന്നുമെനിക്ക് കാണുന്നില്ല.

Verse 21

इमां च दुस्स्वप्नगतिं निशाम्यतामनेकरूपामवितर्कितां पुरा।भयं महत्तद्धृदयान्नयाति मे विचिन्त्य राजानमचिन्तदर्शनम्।।।।

ഈ ഭയങ്കര ദുസ്വപ്നത്തിന്റെ ഗതി—അനേകരൂപവും മുമ്പൊരിക്കലും വിചാരിക്കാത്തതുമായതു—കണ്ടറിഞ്ഞ്, അവസ്ഥ അചിന്ത്യമായ രാജാവിനെ ധ്യാനിക്കുമ്പോൾ, മഹാഭയം എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നില്ല.