Sarga 69

Verse 1

यामेव रात्रिं ते दूताः प्रविशन्ति स्म तां पुरीम् ।भरतेनापि तां रात्रिं स्वप्नो दृष्टोऽयमप्रियः ॥१॥

ଯେ ରାତିରେ ସେଇ ଦୂତମାନେ ନଗରୀରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଇ ରାତିରେ ଭରତ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅପ୍ରିୟ, ମନକୁ ବିଷାଦିତ କରୁଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ।

Verse 2

व्युष्टामेव तु तां रात्रिं दृष्ट्वा तं स्वप्नमप्रियम् ।पुत्रो राजाधिराजस्य सुभृशं पर्यतप्यत ॥२॥

ସେଇ ରାତି ଉଷାରେ ପରିଣତ ହେବାମାତ୍ରେ, ସେ ଅପ୍ରିୟ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ମହାରାଜାଧିରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଲେଶିତ ହେଲେ।

Verse 3

तप्यमानं समाज्ञाय वयस्याः प्रियवादिनः ।आयासं हि विनेष्यन्त स्सभायां चक्रिरे कथाः ॥३॥

ତାଙ୍କୁ ଶୋକରେ ତପିତ ଦେଖି ଜାଣି, ପ୍ରିୟବାଦୀ ସମବୟସୀ ସହଚରମାନେ ସଭାରେ ତାଙ୍କର କ୍ଲେଶ ନିବାରଣ ପାଇଁ ନାନା କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 4

वादयन्ति तथा शान्तिं लास यन्त्यपि चापरे ।नाटकान्यपरे प्राहुर्हास्यानि विविधानि च ॥४॥

ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ କେହି ବାଦ୍ୟ ବଜାଇଲେ, କେହି ନୃତ୍ୟ କଲେ; କେହି ନାଟକ ଦେଖାଇଲେ, ଆଉ କେହି ନାନା ପ୍ରକାର ହାସ୍ୟକଥା କହିଲେ।

Verse 5

स तैर्महात्मा भरतस्सखिभिः प्रियवादिभिः ।गोष्ठीहास्यानि कुर्वद्भिर्न प्राहृष्यत राघवः ॥५॥

କିନ୍ତୁ ମହାତ୍ମା ରାଘବବଂଶଜ ଭରତ, ପ୍ରିୟବାଦୀ ସଖିମାନେ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ହାସ୍ୟ-ପରିହାସ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 6

तमब्रवीत्प्रियसखो भरतं सखिभिर्वृतम् ।सुहृद्भिः पर्युपासीनः किं सखे नानुमोदसे ॥६॥

ତେବେ ପ୍ରିୟ ସଖା, ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିକଟରେ ବସି, ସଖିମାନେ ଘେରିଥିବା ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ: “ହେ ସଖେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆନନ୍ଦ ମାନୁନାହ?”

Verse 7

एवं ब्रुवाणं सुहृदं भरतः प्रत्युवाच ह ।श्रुणु त्वं यन्निमित्तं मे दैन्यमेतदुपागतम् ॥७॥

ଏପରି ସୁହୃଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭରତ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଶୁଣ; କେଉଁ କାରଣରୁ ମୋତେ ଏହି ଦୈନ୍ୟ ଆସିପଡ଼ିଛି।”

Verse 8

स्वप्ने पितरमद्राक्षं मलिनं मुक्त मूर्धजम् ।पतन्तमद्रिशिखरात्कलुषे गोमयह्रदे ॥८॥

ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୁଁ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ମଲିନ, ଅସଜା ଚୁଲ ସହ—ପର୍ବତଶିଖରରୁ ପଡ଼ି କଲୁଷିତ ଗୋମୟହ୍ରଦରେ ପତିତ ହେଉଥିଲେ।

Verse 9

प्लवमानश्च मे दृष्टस्स तस्मिन्गोमयह्रदे ।पिबन्नञ्जलिना तैलं हसन्नपि मुहुर्मुहुः ॥९॥

ସେଇ ଗୋମୟହ୍ରଦରେ ସେ ଭାସୁଥିବାକୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି; ଅଞ୍ଜଳିରେ ତେଲ ପିଉଥିଲେ ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ ହସୁଥିଲେ।

Verse 10

ततस्तिलौदनं भुक्त्वा पुनः पुनरधश्शिराः ।तैलेनाभ्यक्तसर्वाङ्गः तैलमेवान्वगाहत ॥१०॥

ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଭାତ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲି; ସମଗ୍ର ଶରୀର ତେଲରେ ଲେପିତ, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ମୁଣ୍ଡ ନିମ୍ନକରି ତେଲରେ ହିଁ ଡୁବୁଥିଲେ।

Verses 11-13

स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि ।उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम् ॥११॥औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम् ।सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम् ॥१२॥अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान् ।अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान् ॥१३॥

ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିବା ଓ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖିଲି; ଜଗତ ଯେନେ ଅବରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ତମସାରେ ଆବୃତ ଥିଲା। ରାଜାରୋହୀ ହାତୀର ଦନ୍ତ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ହୋଇଗଲା; ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ହଠାତ୍ ନିବିଗଲା। ପୃଥିବୀ ଫାଟି ପଡ଼ିଲା, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଶୁଷ୍କ ହେଲା; ପର୍ବତମାନେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇ ଧୂମାୟିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

Verse 14

पीठे कार्ष्णायसे चैनं निषण्णं कृष्णवाससम् ।प्रहसन्ति स्म राजानं प्रमदाः कृष्णपिङ्गलाः ॥१४॥

ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ କାର୍ଷ୍ଣାୟସ ଲୋହାର ପୀଠ ଉପରେ ବସିଥିବା, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିଲି; ଏବଂ କୃଷ୍ଣ-ପିଙ୍ଗଳା ପ୍ରମଦାମାନେ ତାଙ୍କୁ ହସୁଥିଲେ—ରାଜମର୍ଯ୍ୟାଦା ହରଣର ଅପମାନଜନକ ଚିତ୍ର।

Verse 15

त्वरमाणश्च धर्मात्मा रक्तमाल्यानुलेपनः ।रथेन खरयुक्तेन प्रयातो दक्षिणामुखः ॥१५॥

ମୁଁ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କୁ ତ୍ୱରାରେ ଯାଉଥିବା ଦେଖିଲି—ରକ୍ତମାଳା ଓ ରକ୍ତାନୁଲେପନରେ ଶୋଭିତ—ଖର ଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖେ ପ୍ରୟାଣ କରୁଥିଲେ, ଯେନ ଯମଲୋକ ପ୍ରତି ଚାଳିତ।

Verse 16

प्रहसन्तीव राजानं प्रमदा रक्तवासिनी ।प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतानना ॥१६॥

ମୁଁ ରକ୍ତବସନା, ବିକୃତାନନା ରାକ୍ଷସୀକୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଟାଣିନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖିଲି; ସେ ଯେନ ଉପହାସ କରୁଥିଲା—ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତି ଧର୍ମସମ୍ମତ ରାଜସତ୍ତାକୁ ଦମନ କରୁଥିବାର ପ୍ରତୀକ।

Verse 17

एवमेतन्मया दृष्टमिमां रात्रिं भयावहम् ।अहं रामोऽथवा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति ॥१७॥

ଏହିପରି ଗତରାତି ମୁଁ ଏକ ଭୟାବହ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲି; ମୁଁ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀରାମ, କିମ୍ବା ରାଜା, କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମରିବେ।

Verse 18

नरो यानेन य स्स्वप्ने स्वरयुक्तेन याति हि ।अचिरात्तस्य धूमाग्रं चितायां सम्प्रदृश्यते ॥१८॥

ଯଦି ସ୍ୱପ୍ନରେ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଗଧା ଯୋଡ଼ା ରଥରେ ଯାଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଅଚିରେ ତାହାର ଚିତାରୁ ଉଠୁଥିବା ଘୁଞ୍ଚିଆ ଧୂମଶିଖା ଦେଖାଯାଏ—ଏହି ହେଉଛି ଅପଶକୁନ।

Verse 19

एतन्निमित्तं दीनोऽहं तन्नवः प्रतिपूजये ।शुष्यतीव च मे कण्ठः न स्वस्थमिव मे मनः ॥१९॥

ଏହି ନିମିତ୍ତରୁ ମୁଁ ଦୀନ ହୋଇପଡ଼ିଛି; ତେଣୁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରତିପୂଜା କରି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରୁନାହିଁ। ମୋ କଣ୍ଠ ଯେନେ ଶୁଷ୍କ ହେଉଛି, ମନ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଲାଗୁଛି।

Verse 20

न पश्यामि भयस्थानं भयं चैवोपधारये ।भ्रष्टश्च स्वरयोगो मे छाया चोपहता मम ।जुगुप्सन्निव चाऽत्मानं न पश्यमि च कारणम् ॥२०॥

ଭୟର କୌଣସି ନିଶ୍ଚିତ ଆଧାର ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ, ତଥାପି ଭୟକୁ ମନେ ଧାରଣ କରୁଛି। ମୋ ସ୍ୱର ଭଙ୍ଗିଗଲା, ମୋ ଛାୟା ମଧ୍ୟ ମ୍ଲାନ ହୋଇଛି; ମୁଁ ଯେନେ ନିଜକୁ ଘୃଣା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ କାରଣ ମିଳୁନାହିଁ।

Verse 21

इमां च दुस्स्वप्नगतिं निशाम्यतामनेकरूपामवितर्कितां पुरा ।भयं महत्तद्धृदयान्नयाति मे विचिन्त्य राजानमचिन्तदर्शनम् ॥२१॥

ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁସ୍ୱପ୍ନର ଗତି—ଅନେକ ରୂପର, ପୂର୍ବେ କେବେ ଅକଳ୍ପିତ—ବୁଝି, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଦଶାରେ ଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ, ମୋ ହୃଦୟରୁ ମହାଭୟ ଯାଏ ନାହିଁ।