Sarga 69

Verse 1

यामेव रात्रिं ते दूताः प्रविशन्ति स्म तां पुरीम् ।भरतेनापि तां रात्रिं स्वप्नो दृष्टोऽयमप्रियः ॥१॥

Jis raat woh doot shehar mein aaye the, usi raat Bharat ko bura sapna aaya tha.

Verse 2

व्युष्टामेव तु तां रात्रिं दृष्ट्वा तं स्वप्नमप्रियम् ।पुत्रो राजाधिराजस्य सुभृशं पर्यतप्यत ॥२॥

Jab raat khatam hui aur subah hui, raja ke bete ne woh bura sapna dekha. Woh sapna dekh ke woh bahut pareshan ho gaya.

Verse 3

तप्यमानं समाज्ञाय वयस्याः प्रियवादिनः ।आयासं हि विनेष्यन्त स्सभायां चक्रिरे कथाः ॥३॥

Jab unhone dekha ki woh dukh mein dooba hua hai, to uske dost log aage badhe. Yeh log bahut acche aur pyaar se baat karte the. Sabha mein sab log alag-alag baatein karne lage taaki uska dukh kam ho.

Verse 4

वादयन्ति तथा शान्तिं लास यन्त्यपि चापरे ।नाटकान्यपरे प्राहुर्हास्यानि विविधानि च ॥४॥

Usko shaant karne ke liye kuch log bajaane lage, kuch log naachne lage. Kuch log natak karne lage, aur kuch ne hasne waali kahaniyan sunai.

Verse 5

स तैर्महात्मा भरतस्सखिभिः प्रियवादिभिः ।गोष्ठीहास्यानि कुर्वद्भिर्न प्राहृष्यत राघवः ॥५॥

Bharata bada aadmi tha, Raghu vansh ka. Uske dost the, jo pyaar se baat karte the. Woh mazaak karte the, haste the. Par Bharata khush nahi hua. Usko koi maza nahi aaya.

Verse 6

तमब्रवीत्प्रियसखो भरतं सखिभिर्वृतम् ।सुहृद्भिः पर्युपासीनः किं सखे नानुमोदसे ॥६॥

Phir ek khaas dost uske paas baitha tha. Bharata ke sab dost uske aas-paas the. Usne Bharata se kaha, "Dost, tu khush kyun nahi hai?"

Verse 7

एवं ब्रुवाणं सुहृदं भरतः प्रत्युवाच ह ।श्रुणु त्वं यन्निमित्तं मे दैन्यमेतदुपागतम् ॥७॥

Dost ne aisa kaha to Bharata ne jawab diya. Usne kaha, "Sun, main batata hoon kyun main itna dukhi hoon."

Verse 8

स्वप्ने पितरमद्राक्षं मलिनं मुक्त मूर्धजम् ।पतन्तमद्रिशिखरात्कलुषे गोमयह्रदे ॥८॥

Maine sapne mein apne papa ko dekha. Woh bilkul saaf nahi tha, uske baal bikhre hue the. Woh pahad ke upar se gir raha tha. Neeche gobar bhara taalaab tha, kafi ganda.

Verse 9

प्लवमानश्च मे दृष्टस्स तस्मिन्गोमयह्रदे ।पिबन्नञ्जलिना तैलं हसन्नपि मुहुर्मुहुः ॥९॥

Woh us gande taalaab mein tair raha tha. Usne haath joda aur tel peena shuru kiya. Aur baar-baar haste hue bhi dikh raha tha.

Verse 10

ततस्तिलौदनं भुक्त्वा पुनः पुनरधश्शिराः ।तैलेनाभ्यक्तसर्वाङ्गः तैलमेवान्वगाहत ॥१०॥

Maine dekha woh til wala chawal kha raha tha. Uska poora badan tel mein lipta hua tha. Woh baar-baar sir ke bal tel mein gir raha tha.

Verses 11-13

स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि ।उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम् ॥११॥औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम् ।सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम् ॥१२॥अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान् ।अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान् ॥१३॥

Sapne mein maine dekha samundar sookh gaya hai. Chaand zameen par gir gaya hai. Duniya andhere mein dabi hui hai. Raja ka hathi jiska daant toota hua hai. Aag jo jal rahi thi woh achanak bujh gayi. Zameen phat gayi hai. Ped sookh gaye hain. Pahad tod diye gaye hain aur dhuan nikal raha hai.

Verse 14

पीठे कार्ष्णायसे चैनं निषण्णं कृष्णवाससम् ।प्रहसन्ति स्म राजानं प्रमदाः कृष्णपिङ्गलाः ॥१४॥

Raja ek lohe ki bench par baitha tha. Usne kaale kapde pehne the. Kaali aur peeli auratein uspe has rahi thin. Yeh bahut bura sapna tha.

Verse 15

त्वरमाणश्च धर्मात्मा रक्तमाल्यानुलेपनः ।रथेन खरयुक्तेन प्रयातो दक्षिणामुखः ॥१५॥

Woh raja jaldi mein nikla. Laal phool aur laal tel usne laga liya. Gadhe uski gaadi mein jude the. Woh dakshin ki taraf ja raha tha, jaise marne ke liye ja raha ho.

Verse 16

प्रहसन्तीव राजानं प्रमदा रक्तवासिनी ।प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतानना ॥१६॥

Maine ek daravni raakshas aurat dekhi. Laal kapde pehne thi. Woh raja ko ghaseet le ja rahi thi aur uspe has rahi thi. Lag raha tha koi buri taqat raja ko le ja rahi hai.

Verse 17

एवमेतन्मया दृष्टमिमां रात्रिं भयावहम् ।अहं रामोऽथवा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति ॥१७॥

Maine kal raat ek bahut bura sapna dekha. Usme maine, ya Ram, ya raja, ya Lakshman - inme se koi ek marne wala hai. Yeh sapna mujhe bahut dara raha hai.

Verse 18

नरो यानेन य स्स्वप्ने स्वरयुक्तेन याति हि ।अचिरात्तस्य धूमाग्रं चितायां सम्प्रदृश्यते ॥१८॥

Agar koi sapne mein gadhe jude gaadi mein jata dikhe, toh jaldi hi uski chita ka dhuan dikhai deta hai. Yeh iska matlab hai ki uski maut aa gayi.

Verse 19

एतन्निमित्तं दीनोऽहं तन्नवः प्रतिपूजये ।शुष्यतीव च मे कण्ठः न स्वस्थमिव मे मनः ॥१९॥

Is sapne ki wajah se main bahut dukhi hoon. Tumhari baat ka bhi jawab nahi de pa raha. Mera gala sukh raha hai aur mann bilkul theek nahi lag raha.

Verse 20

न पश्यामि भयस्थानं भयं चैवोपधारये ।भ्रष्टश्च स्वरयोगो मे छाया चोपहता मम ।जुगुप्सन्निव चाऽत्मानं न पश्यमि च कारणम् ॥२०॥

Mujhe samajh nahi aa raha ki darr kahan se aa raha hai, par darr bahut ho raha hai. Meri awaaz phisal rahi hai aur chehra bhi bigad raha hai. Main khud se naraz hoon, par wajah nahi pata.

Verse 21

इमां च दुस्स्वप्नगतिं निशाम्यतामनेकरूपामवितर्कितां पुरा ।भयं महत्तद्धृदयान्नयाति मे विचिन्त्य राजानमचिन्तदर्शनम् ॥२१॥

Dekho yeh bura sapna kitne alag-alag roop le raha hai. Aisa kabhi socha bhi nahi tha. Raja ki haalat samajh mein hi nahi aa rahi. Mere dil mein bada darr baitha hai jo jaata hi nahi.