Sarga 24

Verse 1

तं समीक्ष्य त्ववहितं पितुर्निर्देश पालने ।कौशल्या बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठमब्रवीत् ॥१॥

Ujrzawszy go niezłomnego i oddanego wypełnieniu rozkazu ojca, Kauśalyā, z głosem zdławionym przez łzy, przemówiła słowami mocno zakorzenionymi w dharmie.

Verse 2

अदृष्टदुःखो धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः ।मयि जातो दशरथात्कथमुञ्छेन वर्तयेत् ॥२॥

Jak Rama, prawy z natury, łagodny w mowie wobec wszystkich istot i nigdy wcześniej nieznający cierpienia, zrodzony ze mnie przez Daśarathę, utrzyma się zbierając rozsypane ziarna?

Verse 3

यस्य भृत्याश्च दासाश्च मृष्टान्यन्नानि भुञ्जते ।कथं स भोक्ष्यतेऽनाथो वने मूलफलान्ययम् ॥३॥

Jak on - przyzwyczajony do sług i sługaczy, którzy spożywają wykwintne potrawy - będzie teraz żył w lesie, jedząc tylko korzenie i owoce, pozbawiony oparcia?

Verse 4

कः एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भवेद्भयम् ।गुणवान्दयितो राज्ञा राघवो यद्विवास्यते ॥४॥

Kto, słysząc to, mógłby w to uwierzyć - a kto nie zostałby wstrząśnięty lękiem - że Raghowa, cnotliwy i ukochany przez króla, zostaje zesłany na wygnanie?

Verse 5

नूनं तु बलवान् लोके कृतान्तस्सर्वमादिशन् ।लोके रामाभिरामस्त्वं वनं यत्र गमिष्यसि ॥५॥

Zaprawdę, przeznaczenie jest potężne na tym świecie i włada wszystkim - skoro nawet ty, Rama, radości świata, zostajesz posłany do lasu.

Verses 6-8

अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः ।विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः ॥६॥चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः ।कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः ॥७॥त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान् ।प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये ॥८॥

Gdy odejdziesz, synu mój, wielki i nieporównywalny ogień żalu wznieci się we mnie - podmuchywany wiatrem twojej nieobecności, karmiony lamentem i bólem, z moimi łzami jako ofiarami i gęstym dymem pełnym niepokojących myśli. Zrodzony ze zmęczonych westchnień, wyniszczy mnie całkowicie i spali, jak płonący ogień spala suchą trawę w letnim upale.

Verse 9

कथं हि धेनु स्स्वं वत्सं गच्छन्तं नानुगच्छति ।अहं त्वाऽनुगमिष्यामि यत्र पुत्र गमिष्यसि ॥९॥. ॥

Jakże krowa mogłaby nie podążać za własnym błąkającym się cielęciem? Tak samo, synu mój, będę podążać za tobą, gdziekolwiek pójdziesz.

Verse 10

तथा निगदितं मात्रा तद्वाक्यं पुरुषर्षभः ।श्रुत्वा रामोऽब्रवीद्वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥१०॥

Usłyszawszy te słowa wypowiedziane przez matkę, Rāma, najlepszy wśród mężów, odpowiedział swojej matce, która była przytłoczona żalem.

Verse 11

कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यमाश्रिते ।भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति ॥११॥

Król został zwiedziony przez Kaikeyī. Gdy ja znajdę schronienie w lesie, jeśli ty również go opuścisz, on z pewnością nie przetrwa.

Verse 12

भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः ।स भवत्या न कर्तव्यो मनसाऽपि विगर्हितः ॥१२॥

Dla kobiety porzucenie męża jest istotnie okrutnym czynem; nie powinieneś tego czynić, uczyn godny potępienia nawet w myślach.

Verse 13

यावज्जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः ।शुश्रूषा क्रियतां तावत्सहि धर्मस्सनातनः ॥१३॥

Jak długo mój ojciec, Kakutstha, pan ziemi, żyje, tak długo służ i troszcz się o niego; to bowiem jest wieczna dharma.

Verse 14

एवमुक्ता तु रामेण कौशल्या शुभदर्शना ।तथेत्युवाच सुप्रीता राममक्लिष्टकारिणम् ॥१४॥

Tak zaadresowana przez Rāmę, o dobrym wyglądzie Kauśalyā, wielce zadowolona, rzekła do niego, Rāmy o nieznużonym działaniu, "Niech tak się stanie."

Verse 15

एवमुक्तस्तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः ।भूयस्तामब्रवीद्वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम् ॥१५॥

Tak zaadresowany, Rāma, najpierwszy wśród podtrzymujących dharmę, ponownie przemówił do swojej matki, która była pogrążona w smutku.

Verse 16

मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः ।राजा भर्ता गुरु श्श्रेष्ठस्सर्वेषामीश्वरः प्रभुः ॥१६॥

Przeze mnie i przez ciebie również, słowo naszego ojca musi być wypełnione. On jest królem, opiekunem-mężem, nauczycielem, najlepszym wśród ludzi, panem i władcą nas wszystkich.

Verse 17

इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च ।वर्षाणि परमप्रीतः स्थास्यामि वचने तव ॥१७॥

Wędrując po wielkim lesie przez te czternaście lat, pozostanę, z największą radością, niezłomny w posłuszeństwie twojemu słowu.

Verse 18

एवमुक्ता प्रियं पुत्रं बाष्पपूर्णानना तदा ।उवाच परमार्ता तु कौशल्या पुत्रवत्सला ॥१८॥

Tak zaadresowana przez ukochanego syna, Kauśalyā, czule oddana synowi, głęboko udręczona i z twarzą zalaną łzami, zwróciła się do swojego drogiego dziecka.

Verse 19

आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम् ।नय मामपि काकुत्स्थ वनं वन्यां मृगीं यथा ॥१९॥यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितुरपेक्षया ।

O Rama, nie mogę znieść przebywania wśród tych współmałżonek. O potomku Kakutsthy, jeśli postanowiłeś udać się do lasu w posłuszeństwie woli swego ojca, zabierz mnie również do lasu, jak dziką łanię.

Verse 20

तां तथा रुदतीं रामो रुदन्वचनमब्रवीत् ॥२०॥जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुरेव च

Widząc ją tak płaczącą, Rama, sam w łzach, przemówił te słowa: Dla kobiety, póki żyje, mąż jest jej bóstwem i jej prawowitym panem.

Verse 21

भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः ।न ह्यनाथा वयं राज्ञा लोकनाथेन धीमता ॥२१॥

Król, potężny w autorytecie, ma prawo rozkazywać tobie i mnie. Dopóki ten mądry władca, pan ludu, stoi nad nami, z pewnością nie jesteśmy bez opiekuna.

Verse 22

भरतश्चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः ।भवतीमनुवर्तेत स हि धर्मरतस्सदा ॥२२॥

A także Bharata jest prawy i mówi łagodnie do wszystkich istot; oddany zawsze dharmie, z pewnością pozostanie posłuszny tobie.

Verse 23

यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्रशोकेन पार्थिवः ।श्रमं नावाप्नुयात्किञ्चिदप्रमत्ता तथा कुरु ॥२३॥

Gdy odejdę, zatroszcz się, najostrożniej, by król z żalu po synu nie poniósł nawet najmniejszego wyczerpania czy udręki.

Verse 24

दारुणश्चाप्ययं शोको यथैनं न विनाशयेत् ।राज्ञो वृद्धस्य सततं हितं चर समाहिता ॥२४॥

Ten żal jest zaiste srogi, działaj tak, by go nie zniszczył. Ze spokojnym umysłem zawsze czyń to, co dobre dla starego króla.

Verse 25

व्रतोपवासनिरता या नारी परमोत्तमा ।भर्तारं नानुवर्तेत सा तु पापगतिर्भवेत् ॥२५॥

Nawet jeśli kobieta jest najbardziej przykładna, oddana ślubom i postom, jeśli nie podąża za swym mężem i nie stoi przy nim, popadnie w złe przeznaczenie.

Verse 26

भर्तु श्शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमुत्तमम् ।अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात् ॥२६॥

Przez oddaną służbę swemu mężu kobieta osiąga najwyższe niebo, nawet jeśli nie składa pokłonów i powstrzymała się od czczenia bogów.

Verse 27

शुश्रूषामेव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता ।एष धर्मः पुरा दृष्टो लोके वेदे श्रुतः स्मृतः ॥२७॥

Niech ona oddaje się jedynie służbie, oddana temu, co miłe i pożyteczne dla jej męża. To jest dharma - widziana w świecie od dawnych czasów, słyszana w Wedach i potwierdzona w Smryti.

Verse 28

अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः ।पूज्यास्ते मत्कृते देवि बाह्मणाश्चैव सुव्रताः ॥२८॥

I zawsze, dla mnie, o Pani, powinieneś czcić bóstwa w obrzędach ognia z kwiatami, i podobnie czcić braminów, którzy są wierni swoim ślubom.

Verse 29

एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकाङ्क्षिणी ।नियता नियताहारा भर्तृशुश्रूषणे रता ॥२९॥

Oczekuj czasu w ten sposób, pragnąc mojego powrotu - powściągliwa, umiarkowana w jedzeniu i oddana służbie mężowi.

Verse 30

प्राप्स्यसे परमं कामं मयि प्रत्यागते सति ।यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम् ॥३०॥

Gdy powrócę, osiągniesz swoje najwyższe życzenie, jeśli mój ojciec, najwybitniejszy wśród obrońców dharmy, nadal będzie podtrzymywał swoje życie do tego czasu.

Verse 31

एवमुक्ता तु रामेण बाष्पपर्याकुलेक्षणा ।कौशल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनमब्रवीत् ॥३१॥

Tak zwrócona przez Ramę, Kausalja, jej oczy zachmurzone łzami, udręczona żalem za synem, przemówiła do niego tymi słowami.

Verse 32

गमने सुकृतां बुद्धिं न ते शक्नोमि पुत्रक ।विनिवर्तयितुं वीर नूनं कालो दुरत्ययः ॥३२॥

Dziecko moje, nie mogę odwrócić twojego umysłu, tak stanowczo nastawionego na odejście, o dzielny. Zaprawdę, dekret Czasu jest trudny do przezwyciężenia.

Verse 33

गच्छ पुत्र त्वमेकाग्रो भद्रं तेऽस्तु सदा विभुः ।पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि गतव्यथा ॥३३॥

Idź więc, synu mój, z niewzruszoną uwagą; niech Pan obdarzy cię bezpieczeństwem zawsze. Dopiero gdy powrócisz, będę wolna od mojego bólu.

Verse 34

प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे चरितव्रते ।पितुरानृण्यतां प्राप्ते त्वयि लप्स्ये परं सुखम् ॥३४॥

O wielce szczęśliwy, gdy powrócisz z wypełnionym celem, zrealizowanym ślubem i spłaconym długiem wobec ojca, wtedy osiągnę najwyższą szczęśliwość.

Verse 35

कृतान्तस्य गतिः पुत्र दुर्विभाव्या सदा भुवि ।यस्त्वां सञ्चोदयति मे वच आच्छिद्य राघव ॥३५॥

Synu mój, o Raghawa, zawsze niepojęty na tym świecie jest bieg Przeznaczenia, który popycha cię naprzód, przecinając moje słowa.

Verse 36

गच्छेदानीं महाबाहो क्षेमेण पुनरागतः ।नन्दयिष्यसि मां पुत्र साम्ना वाक्येन चारुणा ॥३६॥

Idź teraz, o potężnoręki, i wróć bezpiecznie. Gdy powrócisz, synu mój, uciesz mnie znów łagodnymi, słodkimi słowami.

Verse 37

अपीदानीं स कालस्स्याद्वनात्प्रत्यागतं पुनः ।यत्त्वां पुत्रक पश्येयं जटावल्कलधारिणम् ॥३७॥

Gdyby tylko ten czas był już dziś - gdy powrócisz znowu z lasu, drogie dziecko - abym mogła cię zobaczyć w splecionych włosach i odzieniu z kory.

Verse 38

तथा हि रामं वनवासनिश्चितं समीक्ष्य देवी परमेण चेतसा ।उवाच रामं शुभलक्षणं वचो बभूव च स्वस्त्ययनाभिकाङ्क्षिणी ॥३८॥

Tak więc, widząc Ramę stanowczo postanowionego mieszkać w lesie, królowa przemówiła do niego z całym sercem; i zwróciła swą myśl ku urządzaniu obrzędów i błogosławieństw dla jego dobra.