Sarga 24

Verse 1

तं समीक्ष्य त्ववहितं पितुर्निर्देश पालने।कौशल्या बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठमब्रवीत्।।2.24.1।।

ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಅವನು ದೃಢನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಸಿದ್ಧನಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಕೌಸಲ್ಯೆ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಕಂಠ ಅಡ್ಡಿಯಾದರೂ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠವಾದ ವಚನಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದಳು॥

Verse 2

अदृष्टदुःखो धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः।मयि जातो दशरथात्कथमुञ्छेन वर्तयेत्।।2.24.2।।

ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ, ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ, ಎಂದಿಗೂ ದುಃಖವನ್ನು ಕಾಣದ—ದಶರಥನಿಂದ ನನಗೆ ಜನಿಸಿದ ರಾಮನು—ಚದುರಿದ ಕಣಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?

Verse 3

यस्य भृत्याश्च दासाश्च मृष्टान्यन्नानि भुञ्जते।कथं स भोक्ष्यतेऽनाथो वने मूलफलान्ययम्।।2.24.3।।

ಯಸ್ಯ ಭೃತ್ಯರೂ ದಾಸರೂ ರುಚಿಕರ ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅಂಥವನು ಈಗ ಅನಾಥನಾಗಿ ವನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂಲಫಲಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಹೇಗೆ ಬದುಕುವನು?

Verse 4

कः एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भवेद्भयम्।गुणवान्दयितो राज्ञा राघवो यद्विवास्यते।।2.24.4।।

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಯಾರು ನಂಬುವರು, ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೆ ಭಯವಾಗದು? ಗುಣವಂತನೂ ರಾಜನಿಗೆ ಅತಿಪ್ರಿಯನೂ ಆದ ರಾಘವನನ್ನು ರಾಜನೇ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ!

Verse 5

नूनं तु बलवान् लोके कृतान्तस्सर्वमादिशन्।लोके रामाभिरामस्त्वं वनं यत्र गमिष्यसि।।2.24.5।।

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೃತಾಂತನು (ವಿಧಿ) ಮಹಾಬಲವಂತನು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಕಾರಣ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಆನಂದಕರನಾದ ರಾಮನೇ, ನೀನು ಕೂಡ ವನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವೆ.

Verse 6

अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः।विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः।।2.24.6।।चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः। कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः।।2.24.7।।त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये।।2.24.8।।

ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲದಾಗ ನಿನ್ನ ವಿರಹದ ಗಾಳಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಲಾಪವೂ ದುಃಖವೂ ಅದರ ಸಮಿಧೆಗಳು; ನನ್ನ ಅಳುವಿನ ಕಣ್ಣೀರು ಹೋಮದ ಆहुತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಚಿಂತೆಯ ಬಾಷ್ಪದಿಂದ ಮಹಾಧೂಮವು, ನಿನ್ನ ಆಗಮನದ ಆಸೆಯಿಂದಲೇ ಏಳುತ್ತದೆ. ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಮತ್ತು ಆಯಾಸದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಶೋಕಾಗ್ನಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸಿ, ನೀನು ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ನನಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅತೂಲ ಶೋಕದ ಬೆಂಕಿ, ಗ್ರೀಷ್ಮದ ತಾಪದಲ್ಲಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿ ಒಣ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ ದಹಿಸಲಿದೆ.

Verse 7

अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः।विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः।।2.24.6।।चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः। कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः।।2.24.7।।त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये।।2.24.8।।

ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲದಾಗ ನಿನ್ನ ವಿರಹದ ಗಾಳಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಲಾಪವೂ ದುಃಖವೂ ಅದರ ಸಮಿಧೆಗಳು; ನನ್ನ ಅಳುವಿನ ಕಣ್ಣೀರು ಹೋಮದ ಆहुತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಚಿಂತೆಯ ಬಾಷ್ಪದಿಂದ ಮಹಾಧೂಮವು, ನಿನ್ನ ಆಗಮನದ ಆಸೆಯಿಂದಲೇ ಏಳುತ್ತದೆ. ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಮತ್ತು ಆಯಾಸದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಶೋಕಾಗ್ನಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸಿ, ನೀನು ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ನನಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅತೂಲ ಶೋಕದ ಬೆಂಕಿ, ಗ್ರೀಷ್ಮದ ತಾಪದಲ್ಲಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿ ಒಣ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ ದಹಿಸಲಿದೆ.

Verse 8

अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः।विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः।।2.24.6।।चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः। कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः।।2.24.7।।त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये।।2.24.8।।

ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲದಾಗ ನಿನ್ನ ವಿರಹದ ಗಾಳಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಲಾಪವೂ ದುಃಖವೂ ಅದರ ಸಮಿಧೆಗಳು; ನನ್ನ ಅಳುವಿನ ಕಣ್ಣೀರು ಹೋಮದ ಆहुತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಚಿಂತೆಯ ಬಾಷ್ಪದಿಂದ ಮಹಾಧೂಮವು, ನಿನ್ನ ಆಗಮನದ ಆಸೆಯಿಂದಲೇ ಏಳುತ್ತದೆ. ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಮತ್ತು ಆಯಾಸದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಆ ಶೋಕಾಗ್ನಿ ನನ್ನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸಿ, ನೀನು ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ನನಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅತೂಲ ಶೋಕದ ಬೆಂಕಿ, ಗ್ರೀಷ್ಮದ ತಾಪದಲ್ಲಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿ ಒಣ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ ದಹಿಸಲಿದೆ.

Verse 9

कथं हि धेनु स्स्वं वत्सं गच्छन्तं नानुगच्छति।अहं त्वाऽनुगमिष्यामि यत्र पुत्र गमिष्यसि।।2.24.9

ಹಸು ತನ್ನ ಕರು ಹೋಗುವ ಕಡೆಗೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸದೆ ಹೇಗೆ ಇರಬಲ್ಲದು? ಹಾಗೆಯೇ, ಮಗನೇ, ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಾನು ಕೂಡ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 10

तथा निगदितं मात्रा तद्वाक्यं पुरुषर्षभः।श्रुत्वा रामोऽब्रवीद्वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम्।।2.24.10।।

ತಾಯಿಯು ಹೇಳಿದ ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾದ ತಾಯಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿದನು॥

Verse 11

कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यमाश्रिते।भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति।।2.24.11।।

ಕೈಕೇಯಿಯು ರಾಜನನ್ನು ವಂಚಿಸಿದ್ದಾಳೆ; ನಾನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಾಗ, ನೀವೂ ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬದುಕಲಾರನು॥

Verse 12

भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः।स भवत्या न कर्तव्यो मनसाऽपि विगर्हितः।।2.24.12।।

ಸ್ತ್ರೀಯಿಗೆ ಭರ್ತೃಪರಿತ್ಯಾಗವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕ್ರೂರ ಕರ್ಮ; ಮನಸ್ಸಲ್ಲಿಯೂ ನಿಂದನೀಯವಾದ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀನು ಮಾಡಬಾರದು॥

Verse 13

यावज्जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः।शुश्रूषा क्रियतां तावत्सहि धर्मस्सनातनः।।2.24.13।।

ಭೂಪತಿಯಾದ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನಾದ ನನ್ನ ತಂದೆ ಜೀವಿಸುವವರೆಗೆ, ಅವನಿಗೆ ಸೇವೆ-ಶುಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಅದೇ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ॥

Verse 14

एवमुक्ता तु रामेण कौशल्या शुभदर्शना। तथेत्युवाच सुप्रीता राममक्लिष्टकारिणम्।।2.24.14।।

ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಶುಭದರ್ಶನಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು, ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮನಾದ ರಾಮನಿಗೆ— “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

Verse 15

एवमुक्तस्तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः।भूयस्तामब्रवीद्वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम्।।2.24.15।।

ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದ ಧರ್ಮಭೃತಾಂ ವರನಾದ ರಾಮನು, ಬಹಳ ದುಃಖಿತಳಾದ ತನ್ನ ಮಾತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಚನದಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 16

मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः।राजा भर्ता गुरु श्श्रेष्ठस्सर्वेषामीश्वरः प्रभुः।।2.24.16।।

ನನ್ನಿಂದಲೂ ನಿಮ್ಮಿಂದಲೂ ಪಿತೃವಚನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ರಾಜನು ಭರ್ತಾ-ರಕ್ಷಕ, ಗುರು, ಶ್ರೇಷ್ಠನು—ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಈಶ್ವರನೂ ಪ್ರಭುವೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 17

इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च।वर्षाणि परमप्रीतः स्थास्यामि वचने तव।।2.24.17।।

ಈ ಮಹಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಈ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ನಾನು ಪರಮ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ವಚನಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಇರುತ್ತೇನೆ.

Verse 18

एवमुक्ता प्रियं पुत्रं बाष्पपूर्णानना तदा।उवाच परमार्ता तु कौशल्या पुत्रवत्सला।।2.24.18।।

ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಪುತ್ರವತ್ಸಲೆಯಾದ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಪರಮ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮುಖದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದಳು.

Verse 19

आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम्।नय मामपि काकुत्स्थ वनं वन्यां मृगीं यथा।।2.24.19।।यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितुरपेक्षया।

ಹೇ ರಾಮ! ಈ ಸಪತ್ನಿಯರ ಮಧ್ಯೆ ವಾಸಿಸುವುದು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೇ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಕುಲಭೂಷಣ! ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ನೀನು ಅರಣ್ಯಗಮನಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರೆ, ನನನ್ನೂ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು—ಅರಣ್ಯದ ಜಿಂಕೆಯಂತೆ.

Verse 20

तां तथा रुदतीं रामो रुदन्वचनमब्रवीत्।।2.24.20।।जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुरेव च

ಅವಳು ಹೀಗೆ ಅಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಮನೂ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು: “ಸ್ತ್ರೀ ಜೀವಂತಿರುವವರೆಗೆ ಅವಳಿಗೆ ಪತಿಯೇ ದೈವತವೂ, ಯಥಾರ್ಥ ಪ್ರಭುವೂ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.”

Verse 21

भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः।न ह्यनाथा वयं राज्ञा लोकनाथेन धीमता।।2.24.21।।

ಇಂದು ರಾಜನೇ—ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಭು—ನಿನ್ನ ಮೇಲೂ ನನ್ನ ಮೇಲೂ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಜನಗಳ ನಾಥನಾದ ಆ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ರಾಜನು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಇರುವವರೆಗೆ ನಾವು ಅನಾಥರಲ್ಲ.

Verse 22

भरतश्चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः।भवतीमनुवर्तेत स हि धर्मरतस्सदा।।2.24.22।।

ಮತ್ತೆ ಭರತನೂ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು, ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು; ಸದಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವಿಧೇಯನಾಗಿರುವನು.

Verse 23

यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्रशोकेन पार्थिवः।श्रमं नावाप्नुयात्किञ्चिदप्रमत्ता तथा कुरु।।2.24.23।।

ನಾನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪಾರ್ಥಿವನಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಅಲ್ಪವೂ ಶ್ರಮವೋ ಕ್ಲೇಶವೋ ಉಂಟಾಗದಂತೆ—ಅಪ್ರಮತ್ತಳಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡು.

Verse 24

दारुणश्चाप्ययं शोको यथैनं न विनाशयेत्।राज्ञो वृद्धस्य सततं हितं चर समाहिता।।2.24.24।।

ಈ ಶೋಕವು ನಿಜಕ್ಕೂ ದಾರುಣ; ಇದು ಅವನನ್ನು ನಾಶಮಾಡದಂತೆ ಹಾಗೆ ನಡೆ. ವೃದ್ಧ ರಾಜನ ಹಿತವನ್ನು ಸದಾ, ಸಮಾಹಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಚರಿಸು.

Verse 25

व्रतोपवासनिरता या नारी परमोत्तमा।भर्तारं नानुवर्तेत सा तु पापगतिर्भवेत्।।2.24.25।।

ವ್ರತೋಪವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾದ ಪರಮೋತ್ತಮ ಸ್ತ್ರೀಯೂ ಸಹ, ಭರ್ತಾರನನ್ನು ಅನುಸರಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ ಅವಳು ಪಾಪಗತಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವಳು.

Verse 26

भर्तु श्शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमुत्तमम्।अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात्।।2.24.26।।

ಭರ್ತೃಶುಶ್ರೂಷೆಯಿಂದ ಸ್ತ್ರೀ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ—ಅವಳು ನಮಸ್ಕಾರವಿಲ್ಲದವಳಾಗಿದ್ದರೂ, ದೇವಪೂಜೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ.

Verse 27

शुश्रूषामेव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता।एष धर्मः पुरा दृष्टो लोके वेदे श्रुतः स्मृतः।।2.24.27।।

ಭರ್ತೃಗೆ ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಆದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿ, ಪತ್ನಿಯು ಭರ್ತೃಶುಶ್ರೂಷೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದೇ ಧರ್ಮ—ಪುರಾತನದಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದು, ವೇದದಲ್ಲಿ ಶ್ರುತವಾದದ್ದು, ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದದ್ದು.

Verse 28

अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः।पूज्यास्ते मत्कृते देवि बाह्मणाश्चैव सुव्रताः।।2.24.28।।

ಮತ್ತು ದೇವಿ, ನನ್ನ ನಿಮಿತ್ತ ಸದಾ ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮನಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸು; ಹಾಗೆಯೇ ಸುವ್ರತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನೂ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸು.

Verse 29

एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकाङ्क्षिणी।नियता नियताहारा भर्तृशुश्रूषणे रता।।2.24.29।।

ನನ್ನ ಆಗಮನವನ್ನು ಕಾತರದಿಂದ ಬಯಸುತ್ತ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸು; ನಿಯತವ್ರತೆಯಾಗಿ, ನಿಯತಾಹಾರದಿಂದಿದ್ದು, ಭರ್ತೃಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತಳಾಗಿರು.

Verse 30

प्राप्स्यसे परमं कामं मयि प्रत्यागते सति।यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम्।।2.24.30।।

ನಾನು ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ ನೀನು ಪರಮ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ; ಧರ್ಮಭೃತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನನ್ನ ತಂದೆ ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಜೀವವನ್ನು ಧರಿಸಿದರೆ.

Verse 31

एवमुक्ता तु रामेण बाष्पपर्याकुलेक्षणा।कौशल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनमब्रवीत्।।2.24.31।।

ರಾಮನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಅಶ್ರುಗಳಿಂದ ಆವರಿತಳಾಗಿ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಕೌಶಲ್ಯೆ ರಾಮನಿಗೆ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.

Verse 32

गमने सुकृतां बुद्धिं न ते शक्नोमि पुत्रक।विनिवर्तयितुं वीर नूनं कालो दुरत्ययः।।2.24.32।।

ಪುತ್ರಕ, ಗಮನೆಗೆ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಸತ್ಕೃತ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ದೃಢವಾಗಿದೆ; ಹೇ ವೀರ, ಅದನ್ನು ನಾನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾರೆ. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕಾಲದ ವಿಧಿ ದಾಟಲಾಗದಷ್ಟು ದುರ್ಗಮವಾಗಿದೆ.

Verse 33

गच्छ पुत्र त्वमेकाग्रो भद्रं तेऽस्तु सदा विभुः।पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि गतव्यथा।।2.24.33।।

ಹಾಗಾದರೆ ಹೋಗು, ಪುತ್ರ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ; ನಿನಗೆ ಸದಾ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ—ವಿಭು ಪರಮೇಶ್ವರನು ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ನೀನು ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ನಾನು ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವೆ.

Verse 34

प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे चरितव्रते।पितुरानृण्यतां प्राप्ते त्वयि लप्स्ये परं सुखम्।।2.24.34।।

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತ, ನೀನು ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ—ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ವ್ರತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ, ಪಿತೃಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸಿ—ಆಗ ನಾನು ಪರಮ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.

Verse 35

कृतान्तस्य गतिः पुत्र दुर्विभाव्या सदा भुवि।यस्त्वां सञ्चोदयति मे वच आच्छिद्य राघव।।2.24.35।।

ಪುತ್ರ, ಹೇ ರಾಘವ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕೃತಾಂತ (ವಿಧಿ)ಯ ಗತಿ ಸದಾ ದುರ್ವಿಚಾರ್ಯ. ಅದೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಒತ್ತುತ್ತದೆ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಿ.

Verse 36

गच्छेदानीं महाबाहो क्षेमेण पुनरागतः।नन्दयिष्यसि मां पुत्र साम्ना वाक्येन चारुणा।।2.24.36।।

ಹೇ ಮಹಾಬಾಹೋ, ಈಗ ಹೋಗು; ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗು. ಮರಳಿ ಬಂದ ಮೇಲೆ, ಮಗನೇ, ಸೌಮ್ಯವಾದ ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವೆ.

Verse 37

अपीदानीं स कालस्स्याद्वनात्प्रत्यागतं पुनः।यत्त्वां पुत्रक पश्येयं जटावल्कलधारिणम्।।2.24.37।।

ಆ ಸಮಯ ಈಗಲೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು—ಮಗನೇ, ನೀನು ವನದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುವ ಸಮಯ; ಆಗ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಜಟಾಧಾರಿಯಾಗಿ, ವಲ್ಕಲವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು.

Verse 38

तथा हि रामं वनवासनिश्चितंसमीक्ष्य देवी परमेण चेतसा।उवाच रामं शुभलक्षणं वचोबभूव च स्वस्त्ययनाभिकाङ्क्षिणी।।2.24.38।।

ರಾಮನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ದೃಢನಿಶ್ಚಯಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ದೇವಿಯಾದ ರಾಣಿ ಪರಮ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಶುಭಲಕ್ಷಣ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು; ಮತ್ತು ಅವನ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನ ಮಂಗಳಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು.