Sarga 24

Verse 1

तं समीक्ष्य त्ववहितं पितुर्निर्देश पालने।कौशल्या बाष्पसंरुद्धा वचो धर्मिष्ठमब्रवीत्।।2.24.1।।

പിതാവിന്റെ കല്പന പാലിക്കുവാൻ അവൻ അചഞ്ചലമായി ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, കണ്ണുനീരാൽ കണ്ഠം മുട്ടിയ കൗസല്യ ധർമ്മനിഷ്ഠമായ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു॥

Verse 2

अदृष्टदुःखो धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः।मयि जातो दशरथात्कथमुञ्छेन वर्तयेत्।।2.24.2।।

ധർമ്മാത്മാവും സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും മധുരമായി സംസാരിക്കുന്നവനും, ഒരിക്കലും ദുഃഖം കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവനും ആയ—ദശരഥനാൽ എനിക്കു ജനിച്ച രാമൻ—ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ധാന്യകണങ്ങൾ പെറുക്കി എങ്ങനെ ജീവിക്കും?

Verse 3

यस्य भृत्याश्च दासाश्च मृष्टान्यन्नानि भुञ्जते।कथं स भोक्ष्यतेऽनाथो वने मूलफलान्ययम्।।2.24.3।।

ഭൃത്യരും ദാസരും രുചികരമായ ആഹാരം അനുഭവിക്കുന്നവനായ അവൻ, ഇനി ആശ്രയമില്ലാതെ വനത്തിൽ വെറും കിഴങ്ങും ഫലവും മാത്രം കഴിച്ച് എങ്ങനെ ജീവിക്കും?

Verse 4

कः एतच्छ्रद्दधेच्छ्रुत्वा कस्य वा न भवेद्भयम्।गुणवान्दयितो राज्ञा राघवो यद्विवास्यते।।2.24.4।।

ഇത് കേട്ട് ആര് വിശ്വസിക്കും, ആര്‍ക്കാണ് ഭയം തോന്നാതിരിക്കുക? ഗുണവാനും രാജാവിന് അതിപ്രിയനുമായ രാഘവനെ രാജാവുതന്നെ വനവാസത്തിലേക്ക് അയക്കുന്നു!

Verse 5

नूनं तु बलवान् लोके कृतान्तस्सर्वमादिशन्।लोके रामाभिरामस्त्वं वनं यत्र गमिष्यसि।।2.24.5।।

നിശ്ചയമായും ലോകത്തിൽ കൃതാന്തൻ (വിധി) മഹാബലവാനാണ്; എല്ലാം ആജ്ഞാപിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ലോകത്തിന് ആനന്ദമായ രാമാ, നീയും വനത്തിലേക്കു പോകേണ്ടിവരുന്നു.

Verse 6

अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः।विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः।।2.24.6।।चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः। कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः।।2.24.7।।त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये।।2.24.8।।

മകനേ, നിന്റെ ദർശനം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ നിന്റെ വിരഹവായു എന്നെ കുലുക്കും. വിലാപവും ദുഃഖവും അതിന്റെ സമിധകളാണ്; എന്റെ കരച്ചിലിന്റെ കണ്ണീർ ഹോമത്തിലെ ആഹുതികളായി വീഴും. ചിന്തയുടെ ബാഷ്പത്തിൽ നിന്നുള്ള മഹാധൂമം നിന്റെ വരവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആകാംക്ഷയിൽ നിന്നുതന്നെ ഉയരും. നെടുവീർപ്പും ക്ഷീണവും ജനിപ്പിച്ച ആ ശോകാഗ്നി എന്നെ കഠിനമായി ക്ഷയിപ്പിക്കും; നീ ഇല്ലാതെ ഇവിടെ കഴിയുന്ന എന്നെ, വേനൽചൂടിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി ഉണങ്ങിയ പുല്ലിനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അതുല്യമായ മഹാശോകത്തിന്റെ തീ ദഹിപ്പിക്കും.

Verse 7

अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः।विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः।।2.24.6।।चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः। कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः।।2.24.7।।त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये।।2.24.8।।

മകനേ, നിന്റെ ദർശനം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ നിന്റെ വിരഹവായു എന്നെ കുലുക്കും. വിലാപവും ദുഃഖവും അതിന്റെ സമിധകളാണ്; എന്റെ കരച്ചിലിന്റെ കണ്ണീർ ഹോമത്തിലെ ആഹുതികളായി വീഴും. ചിന്തയുടെ ബാഷ്പത്തിൽ നിന്നുള്ള മഹാധൂമം നിന്റെ വരവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആകാംക്ഷയിൽ നിന്നുതന്നെ ഉയരും. നെടുവീർപ്പും ക്ഷീണവും ജനിപ്പിച്ച ആ ശോകാഗ്നി എന്നെ കഠിനമായി ക്ഷയിപ്പിക്കും; നീ ഇല്ലാതെ ഇവിടെ കഴിയുന്ന എന്നെ, വേനൽചൂടിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി ഉണങ്ങിയ പുല്ലിനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അതുല്യമായ മഹാശോകത്തിന്റെ തീ ദഹിപ്പിക്കും.

Verse 8

अयं तु मामात्मभव स्तवादर्शनमारुतः।विलापदुःखसमिधो रुदिताश्रुहुताहुतिः।।2.24.6।।चिन्ताबाष्पमहाधूमस्तवागमनचित्तजः। कर्शयित्वा भृशं पुत्र निश्वासायाससम्भवः।।2.24.7।।त्वया विहीनामिह मां शोकाग्निरतुलो महान्।प्रधक्ष्यति यथा कक्षं चित्रभानुर्हिमात्यये।।2.24.8।।

മകനേ, നിന്റെ ദർശനം ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ നിന്റെ വിരഹവായു എന്നെ കുലുക്കും. വിലാപവും ദുഃഖവും അതിന്റെ സമിധകളാണ്; എന്റെ കരച്ചിലിന്റെ കണ്ണീർ ഹോമത്തിലെ ആഹുതികളായി വീഴും. ചിന്തയുടെ ബാഷ്പത്തിൽ നിന്നുള്ള മഹാധൂമം നിന്റെ വരവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആകാംക്ഷയിൽ നിന്നുതന്നെ ഉയരും. നെടുവീർപ്പും ക്ഷീണവും ജനിപ്പിച്ച ആ ശോകാഗ്നി എന്നെ കഠിനമായി ക്ഷയിപ്പിക്കും; നീ ഇല്ലാതെ ഇവിടെ കഴിയുന്ന എന്നെ, വേനൽചൂടിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി ഉണങ്ങിയ പുല്ലിനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അതുല്യമായ മഹാശോകത്തിന്റെ തീ ദഹിപ്പിക്കും.

Verse 9

कथं हि धेनु स्स्वं वत्सं गच्छन्तं नानुगच्छति।अहं त्वाऽनुगमिष्यामि यत्र पुत्र गमिष्यसि।।2.24.9

ഒരു പശു തന്റെ കിടാവിനെ പിന്തുടരാതെ എങ്ങനെ ഇരിക്കും? അതുപോലെ, മകനേ, നീ എവിടേക്കു പോകുന്നുവോ അവിടേക്കു ഞാൻയും നിന്നെ അനുഗമിക്കും.

Verse 10

तथा निगदितं मात्रा तद्वाक्यं पुरुषर्षभः।श्रुत्वा रामोऽब्रवीद्वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम्।।2.24.10।।

മാതാവ് പറഞ്ഞ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ടു, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ അത്യന്തം ദുഃഖിതയായ മാതാവിനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു॥

Verse 11

कैकेय्या वञ्चितो राजा मयि चारण्यमाश्रिते।भवत्या च परित्यक्तो न नूनं वर्तयिष्यति।।2.24.11।।

കൈകേയി രാജാവിനെ വഞ്ചിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞാൻ വനത്തിൽ ആശ്രയം തേടുമ്പോൾ, നിങ്ങളും അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, അവൻ നിശ്ചയമായും ജീവിച്ചിരിക്കുകയില്ല॥

Verse 12

भर्तुः किल परित्यागो नृशंसः केवलं स्त्रियाः।स भवत्या न कर्तव्यो मनसाऽपि विगर्हितः।।2.24.12।।

സ്ത്രീയ്ക്ക് ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിക്കൽ തീർച്ചയായും ക്രൂരകൃത്യമാണ്; മനസ്സിൽ പോലും നിന്ദ്യമായ ആ പ്രവൃത്തി നിങ്ങൾ ചെയ്യരുത്॥

Verse 13

यावज्जीवति काकुत्स्थः पिता मे जगतीपतिः।शुश्रूषा क्रियतां तावत्सहि धर्मस्सनातनः।।2.24.13।।

ഭൂമിയുടെ അധിപനായ കാകുത്സ്ഥനായ എന്റെ പിതാവ് ജീവിക്കുന്നതുവരെ, അദ്ദേഹത്തെ സേവിച്ചു ശുശ്രൂഷിക്കണം; അതുതന്നെയാണ് സനാതനധർമ്മം॥

Verse 14

एवमुक्ता तु रामेण कौशल्या शुभदर्शना। तथेत्युवाच सुप्रीता राममक्लिष्टकारिणम्।।2.24.14।।

രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശുഭദർശിനിയായ കൗശല്യ അത്യന്തം സന്തുഷ്ടയായി, അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ രാമനോട്— “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 15

एवमुक्तस्तु वचनं रामो धर्मभृतां वरः।भूयस्तामब्रवीद्वाक्यं मातरं भृशदुःखिताम्।।2.24.15।।

ഇങ്ങനെ കേട്ട ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ, അത്യന്തം ദുഃഖിതയായ മാതാവിനോട് വീണ്ടും വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 16

मया चैव भवत्या च कर्तव्यं वचनं पितुः।राजा भर्ता गुरु श्श्रेष्ठस्सर्वेषामीश्वरः प्रभुः।।2.24.16।।

എനിക്കും നിങ്ങളും പിതാവിന്റെ വചനം നിർബന്ധമായി അനുഷ്ഠിക്കണം. രാജാവ് ഭർത്താവും രക്ഷകനും ഗുരുവും ശ്രേഷ്ഠനും—നമ്മെല്ലാവർക്കും ഈശ്വരനും പ്രഭുവുമാണ്.

Verse 17

इमानि तु महारण्ये विहृत्य नव पञ्च च।वर्षाणि परमप्रीतः स्थास्यामि वचने तव।।2.24.17।।

ഈ മഹാവനത്തിൽ വിഹരിച്ച് ഈ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ ഞാൻ പരമാനന്ദത്തോടെ, നിങ്ങളുടെ വചനത്തിൽ സ്ഥിരനായി നിലകൊള്ളും.

Verse 18

एवमुक्ता प्रियं पुत्रं बाष्पपूर्णानना तदा।उवाच परमार्ता तु कौशल्या पुत्रवत्सला।।2.24.18।।

രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പുത്രവത്സലയായ കൗശല്യ പരമവ്യാകുലയായി, കണ്ണുനീരാൽ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ തന്റെ പ്രിയപുത്രനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 19

आसां राम सपत्नीनां वस्तुं मध्ये न मे क्षमम्।नय मामपि काकुत्स्थ वनं वन्यां मृगीं यथा।।2.24.19।।यदि ते गमने बुद्धिः कृता पितुरपेक्षया।

ഹേ രാമാ! ഈ സപത്നിമാരുടെ നടുവിൽ ജീവിക്കാൻ എനിക്കു കഴിയില്ല. ഹേ കാകുത്സ്ഥകുലനന്ദനാ! പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയെ മാനിച്ച് നീ വനത്തിലേക്കു പോകാൻ നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, എന്നെയും കൂടെ വനത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോകണമേ—വന്യ മൃഗിണിയെപ്പോലെ.

Verse 20

तां तथा रुदतीं रामो रुदन्वचनमब्रवीत्।।2.24.20।।जीवन्त्या हि स्त्रिया भर्ता दैवतं प्रभुरेव च

അവൾ ഇങ്ങനെ കരയുന്നതു കണ്ടു, രാമനും കണ്ണീരോടെ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: “സ്ത്രീ ജീവിക്കുന്നിടത്തോളം അവളുടെ ഭർത്താവാണ് അവളുടെ ദൈവവും യഥാർത്ഥ പ്രഭുവും.”

Verse 21

भवत्या मम चैवाद्य राजा प्रभवति प्रभुः।न ह्यनाथा वयं राज्ञा लोकनाथेन धीमता।।2.24.21।।

ഇന്ന് രാജാവായ പ്രഭു നിങ്ങളെയും എന്നെയും ആജ്ഞാപിക്കാൻ അധികാരമുള്ളവൻ തന്നെയാണ്. ജനങ്ങളുടെ നാഥനായ ആ ബുദ്ധിമാൻ രാജാവ് നമ്മെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നിടത്തോളം നാം അനാഥരല്ല.

Verse 22

भरतश्चापि धर्मात्मा सर्वभूतप्रियंवदः।भवतीमनुवर्तेत स हि धर्मरतस्सदा।।2.24.22।।

ഭരതനും ധർമ്മാത്മാവാണ്, സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും പ്രിയമായി സംസാരിക്കുന്നവനാണ്; സദാ ധർമ്മത്തിൽ രതനായതിനാൽ അവൻ തീർച്ചയായും നിങ്ങളെ അനുസരിച്ച് വിധേയനായി നിലകൊള്ളും.

Verse 23

यथा मयि तु निष्क्रान्ते पुत्रशोकेन पार्थिवः।श्रमं नावाप्नुयात्किञ्चिदप्रमत्ता तथा कुरु।।2.24.23।।

ഞാൻ ഇവിടെ നിന്നു പുറപ്പെട്ടശേഷം, പുത്രശോകം മൂലം പാർത്ഥിവനായ രാജാവിന് അല്പം പോലും ക്ഷീണമോ ക്ലേശമോ വരാതിരിക്കുവാൻ—അപ്രമാദയായി നീ അതുപോലെ ചെയ്യുക.

Verse 24

दारुणश्चाप्ययं शोको यथैनं न विनाशयेत्।राज्ञो वृद्धस्य सततं हितं चर समाहिता।।2.24.24।।

ഈ ശോകം തീർച്ചയായും ദാരുണമാണ്; അത് അവനെ നശിപ്പിക്കാതിരിക്കുവാൻ അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കൂ. സമാഹിതമായ മനസ്സോടെ വൃദ്ധരാജാവിന്റെ ഹിതം എപ്പോഴും ചെയ്യുക.

Verse 25

व्रतोपवासनिरता या नारी परमोत्तमा।भर्तारं नानुवर्तेत सा तु पापगतिर्भवेत्।।2.24.25।।

വ്രതോപവാസങ്ങളിൽ നിരതയായ പരമോത്തമയായ സ്ത്രീയെങ്കിലും, ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ച് കൂടെ നിൽക്കാതിരുന്നാൽ അവൾ പാപഗതിയിലേക്കു വീഴും.

Verse 26

भर्तु श्शुश्रूषया नारी लभते स्वर्गमुत्तमम्।अपि या निर्नमस्कारा निवृत्ता देवपूजनात्।।2.24.26।।

ഭർത്താവിനെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നതിലൂടെ സ്ത്രീ ഉത്തമസ്വർഗം പ്രാപിക്കുന്നു—അവൾ നമസ്കാരം ചെയ്യാതിരുന്നാലും, ദേവപൂജയിൽ നിന്നു വിട്ടുനിന്നാലും പോലും.

Verse 27

शुश्रूषामेव कुर्वीत भर्तुः प्रियहिते रता।एष धर्मः पुरा दृष्टो लोके वेदे श्रुतः स्मृतः।।2.24.27।।

ഭർത്താവിന് പ്രിയവും ഹിതകരവും ആയതിൽ നിരതയായി, ഭാര്യ ഭർത്തൃശുശ്രൂഷ മാത്രം ചെയ്യണം. ഇതാണ് ധർമ്മം—പുരാതനകാലം മുതൽ ലോകത്തിൽ കണ്ടതും, വേദത്തിൽ ശ്രുതമായതും, സ്മൃതികളിൽ സ്ഥാപിതമായതും.

Verse 28

अग्निकार्येषु च सदा सुमनोभिश्च देवताः।पूज्यास्ते मत्कृते देवि बाह्मणाश्चैव सुव्रताः।।2.24.28।।

ദേവി, എന്റെ നിമിത്തം നീ എപ്പോഴും അഗ്നികാര്യങ്ങളിൽ പുഷ്പങ്ങളോടെ ദേവതകളെ പൂജിക്കണം; അതുപോലെ സുവ്രതന്മാരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും യഥോചിതമായി ആദരിക്കണം.

Verse 29

एवं कालं प्रतीक्षस्व ममागमनकाङ्क्षिणी।नियता नियताहारा भर्तृशुश्रूषणे रता।।2.24.29।।

എന്റെ മടങ്ങിവരവ് ആകാംക്ഷയോടെ കാത്ത്, ഇങ്ങനെ കാലം കഴിക്കണം; നിയന്ത്രിതവ്രതയായി, നിയന്ത്രിതാഹാരത്തോടെ, ഭർത്തൃശുശ്രൂഷയിൽ നിരതയായി ഇരിക്കണം.

Verse 30

प्राप्स्यसे परमं कामं मयि प्रत्यागते सति।यदि धर्मभृतां श्रेष्ठो धारयिष्यति जीवितम्।।2.24.30।।

ഞാൻ മടങ്ങിവരുമ്പോൾ നീ പരമമായ ആഗ്രഹം പ്രാപിക്കും; ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ എന്റെ പിതാവ് അതുവരെ ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നുവെങ്കിൽ.

Verse 31

एवमुक्ता तु रामेण बाष्पपर्याकुलेक्षणा।कौशल्या पुत्रशोकार्ता रामं वचनमब्रवीत्।।2.24.31।।

രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ മൂടപ്പെട്ടവളായി, പുത്രശോകത്തിൽ പീഡിതയായ കൗശല്യ രാമനോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 32

गमने सुकृतां बुद्धिं न ते शक्नोमि पुत्रक।विनिवर्तयितुं वीर नूनं कालो दुरत्ययः।।2.24.32।।

മകനേ, യാത്രയ്ക്കായി നിന്റെ ബുദ്ധി സത്കൃതമായ നിശ്ചയത്തിൽ ദൃഢമായിരിക്കുന്നു; ഹേ വീരാ, അതിനെ ഞാൻ തിരിച്ചു മാറ്റാൻ കഴിയില്ല. തീർച്ചയായും കാലത്തിന്റെ വിധി അതിക്രമിക്കാൻ ദുഷ്കരമാണ്.

Verse 33

गच्छ पुत्र त्वमेकाग्रो भद्रं तेऽस्तु सदा विभुः।पुनस्त्वयि निवृत्ते तु भविष्यामि गतव्यथा।।2.24.33।।

അതിനാൽ പോകുക, മകനേ, ഏകാഗ്രചിത്തനായി; നിനക്കു സദാ മംഗളം—വിഭുവായ പരമേശ്വരൻ നിന്നെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ. നീ മടങ്ങിവരുമ്പോഴേ ഞാൻ വ്യഥാമുക്തനാകൂ.

Verse 34

प्रत्यागते महाभागे कृतार्थे चरितव्रते।पितुरानृण्यतां प्राप्ते त्वयि लप्स्ये परं सुखम्।।2.24.34।।

ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ, നീ മടങ്ങിവരുമ്പോൾ—ലക്ഷ്യം സഫലമാക്കി, വ്രതം പൂർത്തിയാക്കി, പിതൃഋണം തീർത്തുകൊണ്ട്—അപ്പോൾ ഞാൻ പരമസുഖം പ്രാപിക്കും.

Verse 35

कृतान्तस्य गतिः पुत्र दुर्विभाव्या सदा भुवि।यस्त्वां सञ्चोदयति मे वच आच्छिद्य राघव।।2.24.35।।

മകനേ, ഹേ രാഘവാ, ഈ ഭൂമിയിൽ കൃതാന്തത്തിന്റെ (വിധിയുടെ) ഗതി എപ്പോഴും ഗ്രഹിക്കാൻ ദുഷ്കരം. അതുതന്നെ നിന്നെ മുന്നോട്ടു പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു, എന്റെ വാക്കുകൾ മുറിച്ചുകടന്ന്.

Verse 36

गच्छेदानीं महाबाहो क्षेमेण पुनरागतः।नन्दयिष्यसि मां पुत्र साम्ना वाक्येन चारुणा।।2.24.36।।

ഹേ മഹാബാഹോ, ഇനി പോകുക; ക്ഷേമത്തോടെ വീണ്ടും മടങ്ങിവരിക. മകനേ, മടങ്ങിവന്നാൽ സ്നിഗ്ധവും മധുരവുമായ വാക്കുകളാൽ എന്നെ വീണ്ടും ആനന്ദിപ്പിക്കുമല്ലോ.

Verse 37

अपीदानीं स कालस्स्याद्वनात्प्रत्यागतं पुनः।यत्त्वां पुत्रक पश्येयं जटावल्कलधारिणम्।।2.24.37।।

ആ സമയം ഇന്നുതന്നെയായിരുന്നെങ്കിൽ എത്ര നന്നായിരുന്നു—പ്രിയമകനേ, നീ വനത്തിൽ നിന്നു വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്ന സമയം; അപ്പോൾ ജടാധാരിയും വൽക്കലവസ്ത്രധാരിയും ആയ നിന്നെ ഞാൻ കാണാമായിരുന്നു.

Verse 38

तथा हि रामं वनवासनिश्चितंसमीक्ष्य देवी परमेण चेतसा।उवाच रामं शुभलक्षणं वचोबभूव च स्वस्त्ययनाभिकाङ्क्षिणी।।2.24.38।।

വനവാസത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയനായ രാമനെ കണ്ട ദേവിയായ രാജ്ഞി പരമചിത്തത്തോടെ അവനെ നിരീക്ഷിച്ച് ശുഭലക്ഷണമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; പിന്നെ അവന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി സ്വസ്ത്യയനവും അനുഗ്രഹവിധികളും ഒരുക്കുവാൻ മനസ്സു തിരിച്ചു.