Sarga 2

Verse 1

ततः परिषदं सर्वामामन्त्र्य वसुधाधिपः ।हितमुद्धर्षणं चैवमुवाच प्रथितं वचः ॥१॥

Następnie władca ziemi, zwoławszy całe zgromadzenie, wypowiedział słynne słowa, korzystne w zamyśle i poruszające w skutku.

Verses 2-3

दुन्दुभिस्वनकल्पेन गम्भीरेणानुनादिना ।स्वरेण महता राजा जीमूत इव नादयन् ॥२॥राजलक्षणयुक्तेन कान्तेनानुपमेन च ।उवाच रसयुक्तेन स्वरेण नृपतिर्नृपान् ॥३॥

Król Daśaratha zwrócił się do zgromadzonych władców potężnym głosem, głębokim i dźwięcznym jak rezonans bębna wojennego, jak grzmot chmur burzowych. Obdarzony cechami królewskimi, jego sposób mówienia był pociągający, nieporównywalny i bogato przyjemny, gdy przemawiał do królów.

Verse 4

विदितं भवतामेतद्यथा मे राज्यमुत्तमम् ।पूर्वकैर्मम राजेन्द्रैस्सुतवत्परिपालितम् ॥४॥

Wszyscy dobrze wiecie, jak to wzniosłe królestwo moje było rządzone przez moich królewskich przodków, wielkich królów, którzy ochraniali swoich poddanych tak troskliwie, jak własne dzieci.

Verse 5

सोऽहमिक्ष्वाकुभि स्सर्वैर्नरेन्द्रैः परिपालितम् ।श्रेयसा योक्तुकामोऽस्मि सुखार्हमखिलं जगत् ॥५॥

Pragnę zapewnić dobrobyt całemu temu światu, godnemu szczęścia, który od dawna był chroniony przez wszystkich królów z rodu Ikszwaku.

Verse 6

मयाप्याचरितं पूर्वैः पन्थानमनुगच्छता ।प्रजा नित्यमनिद्रेण यथाशक्त्यभिरक्षिताः ॥६॥

Podążając ścieżką praktykowaną przez moich przodków, ochraniałem lud nieustannie, z niewysypianą czujnością, zgodnie z moimi możliwościami.

Verse 7

इदं शरीरं कृत्स्नस्य लोकस्य चरता हितम् ।पाण्डुरस्याऽतपत्रस्यच्छायायां जरितं मया ॥७॥

To moje ciało zestarzało się, gdy rządziłem dla dobra całego świata, chroniony w cieniu królewskiego białego parasola.

Verse 8

प्राप्य वर्षसहस्राणि बहून्यायूंषि जीवतः ।जीर्णस्यास्य शरीरस्य विश्रान्तिमभिरोचये ॥८॥

To ciało zestarzało się, gdy dążyłem do dobra całego świata, rządząc pod cieniem białego parasola królewskiego.

Verse 9

राजप्रभावजुष्टां हि दुर्वहामजितेन्द्रियैः ।परिश्रान्तोऽस्मि लोकस्य गुर्वीं धर्मधुरं वहन् ॥९॥

Ciężkie jarzmo dharmy w rządzeniu światem jest trudne do uniesienia dla tych, których zmysły nie zostały podbite; niosąc je, stałem się wyczerpany.

Verse 10

सोऽहं विश्रममिच्छामि पुत्रं कृत्वा प्रजाहिते ।सन्निकृष्टानिमान्सर्वाननुमान्य द्विजर्षभान् ॥१०॥

Przeto po uzyskaniu zgody wszystkich was, najznakomitszych braminów tu zgromadzonych, pragnę odpocząć, ustanowiwszy mego syna dla dobra ludu.

Verse 11

अनुजातो हि मां सर्वैर्गुणैर्ज्येष्ठो ममात्मजः ।पुरन्दरसमो वीर्ये रामः परपुरञ्जयः ॥११॥

Zaprawdę, mój najstarszy syn Rama odziedziczył wszystkie moje cnoty; w męstwie równy jest Purandarze, zdobywcy wrogich miast.

Verse 12

तं चन्द्रमिव पुष्येण युक्तं धर्मभृतां वरम् ।यौवराज्ये नियोक्ताऽस्मि प्रीतः पुरुषपुङ्गवम् ॥१२॥

Zadowolony, zamierzam mianować go następcą tronu, jego, najwybitniejszego z ludzi, najlepszego wśród stróżów dharmy, jak księżyc jaśniejący w złączeniu z gwiazdą Puszja.

Verse 13

अनुरूपस्स वै नाथो लक्ष्मीवान् लक्ष्मणाग्रजः ।त्रैलोक्यमपि नाथेन येन स्यान्नाथवत्तरम् ॥१३॥

On, starszy brat Lakszmany, obdarzony królewską doskonałością, jest prawdziwie godnym panem; z nim jako opiekunem nawet trzy światy byłyby lepiej chronione.

Verse 14

अनेन श्रेयसा सद्यस्संयोज्यैवमिमां महीम् ।गतक्लेशो भविष्यामि सुते तस्मिन्निवेश्य वै ॥१४॥

Przez niezwłoczne powierzenie tego królestwa temu synowi i tym samym zabezpieczenie jego dobra, będę wolny od niepokoju i trudu.

Verse 15

यदिदं मेऽनुरूपार्थं मया साधु सुमन्त्रितम् ।भवन्तो मेऽनुमन्यन्तां कथं वा करवाण्यहम् ॥१५॥

Jeśli ten plan, odpowiedni dla mnie i dobrze przemyślany, wydaje się słuszny, udzielcie waszej aprobaty; w przeciwnym razie powiedzcie mi, co mam czynić.

Verse 16

यद्यप्येषा मम प्रीतिर्हितमन्यद्विचिन्त्यताम् ।अन्या मध्यस्थचिन्ता हि विमर्दाभ्यधिकोदया ॥१६॥

Choć to jest to, co mnie raduje, niech inna droga, przynosząca dobro, również będzie rozważona; refleksja bezstronnych umysłów przez deliberację przynosi większą korzyść.

Verse 17

इति ब्रुवन्तं मुदिताः प्रत्यनन्दन्नृपा नृपम् ।वृष्टिमन्तं महामेघं नर्दन्त इव बर्हिणः ॥१७॥

Gdy tak mówił, królowie z radością oklaskiwali króla, jak pawie wołające na widok wielkiego chmury przynoszącej deszcz.

Verse 18

स्निग्धोऽनुनादी संजज्ञे तत्र हर्षसमीरितः ।जनौघोद्घुष्टसन्नादो विमानं कम्पयन्निव ॥१८॥

Powstał tam łagodny, echujący huk, poruszony radością, zgiełk okrzyków tłumu, jakby wstrząsający samym pałacem.

Verses 19-20

तस्य धर्मार्थविदुषो भावमाज्ञाय सर्वशः ।ब्राह्मणा जनमुख्याश्च पौरजानपदै स्सह ॥१९॥समेत्य मन्त्रयित्वा तु समतागतबुद्धयः ।ऊचुश्च मनसा ज्ञात्वा वृद्धं दशरथं नृपम् ॥२०॥

W pełni zrozumiawszy zamiar Daśarathy, biegłego w dharmie i sztuce rządzenia, bramini, przywódcy obywateli oraz mieszkańcy miasta i wsi zebrali się razem. Po naradzeniu i osiągnięciu jednomyślnego poglądu zwrócili się do sędziwego króla Daśarathy ze swą przemyślaną konkluzją.

Verse 21

अनेकवर्षसाहस्रो वृद्धस्त्वमसि पार्थिव ।स रामं युवराजानमभिषिञ्चिस्व पार्थिवम् ॥२१॥

O królu, zestarzałeś się przez mijanie niezliczonych lat. Dlatego namaść Ramę jako juwaradżę, następcę tronu, przyszłego władcę ziemi.

Verse 22

इच्छामो हि महाबाहुं रघुवीरं महाबलम् ।गजेन महताऽयान्तं रामं छत्रावृताननम् ॥२२॥

Zaprawdę pragniemy ujrzeć Ramę, potężnoramiennego bohatera rodu Raghu, wielkiego w mocy, jak zbliża się na wielkim słoniu, z obliczem ocienionym pod królewskim parasolem.

Verse 23

इति तद्वचनं श्रुत्वा राजा तेषां मनःप्रियं ।अजानन्निव जिज्ञासुरिदं वचनमब्रवीत् ॥२३॥

Usłyszawszy te słowa, tak miłe ich sercom, król przemówił ponownie, jakby nieświadomy, pragnąc wyjaśnić ich zamiar bardziej dokładnie.

Verse 24

श्रुत्वैव वचनं यन्मे राघवं पतिमिच्छथ ।राजान स्संशयोऽयं मे किमिदं ब्रूत तत्त्वतः ॥२४॥

O królowie, skoro tylko usłyszeliście moje słowa, życzyliście sobie, aby Rama z rodu Raghu został panem i królem. Jednakże wątpliść pojawia się we mnie: powiedzcie mi prawdziwie, czy pochodzi to z waszego najgłębszego przekonania?

Verse 25

कथं नु मयि धर्मेण पृथिवीमनुशासति ।भवन्तो द्रष्टुमिच्छन्ति युवराजं ममात्मजम् ॥२५॥

Gdy ja rządzę ziemią zgodnie z dharmą, dlaczego właściwie pragniecie widzieć mojego syna ustanowionego jako juwaradżę, następcę tronu?

Verse 26

ते तमूचुर्महात्मानं पौरजानपदैस्सह ।बहवो नृप कल्याणा गुणाः पुत्रस्य सन्ति ते ॥२६॥

Odpowiedzieli wielkodusznemu królowi, razem z mieszkańcami miasta i wsi: O królu, twój syn posiada wiele pomyślnych i godnych podziwu cnót.

Verse 27

गुणान् गुणवतो देव देवकल्पस्य धीमतः ।प्रियानानन्दनान्कृत्स्नान्प्रवक्ष्यामोऽद्य तान् शृणु ॥२७॥

O królu, słuchaj: dziś w pełni wyłożymy cnoty tego cnotliwego, mądrego księcia, boskiego w swej postaci, cnoty miłe wszystkim i przynoszące radość.

Verse 28

दिव्यैर्गुणैश्शक्रसमो रामस्सत्यपराक्रमः ।इक्ष्वाकुभ्योऽपि सर्वेभ्यो ह्यतिरिक्तो विशांपते ॥२८॥

O władco ludu, Rama, obdarzony boskimi cnotami, równy jest Śakrze, Indrze. Jego męstwo jest prawdziwie udowodnione; istotnie, wyróżnia się nawet pośród wszystkich potomków Ikśwaku.

Verse 29

राम स्सत्पुरुषो लोके सत्यधर्मपरायणः ।साक्षाद्रामाद्विनिर्वृत्तो धर्मश्चापि श्रिया सह ॥२९॥

Na tym świecie Rama jest prawdziwie szlachetnym człowiekiem, oddanym prawdzie i dharmie; istotnie, od samego Ramy dharmę wraz z pomyślnością zdają się wypływać bezpośrednio.

Verse 30

प्रजासुखत्त्वे चन्द्रस्य वसुधायाः क्षमागुणैः ।बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्ये साक्षाच्छचीपतेः ॥३०॥

W przynoszeniu radości ludziom jest jak Księżyc; w wyrozumiałości jak Ziemia; w mądrości równy Bihaspitemu; a w męstwie jak sam Indyra.

Verse 31

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्च शीलवाननसूयकः ।क्षान्तः सान्त्वयिता श्लक्ष्णः कृतज्ञो विजितेन्द्रियः ॥३१॥

Zna dharmę, dochowuje wierności swoim ślubom, jest szlachetnego prowadzenia i wolny od zazdrości; wyrozumiały, pocieszający innych, łagodny, wdzięczny i pan swoich zmysłów.

Verses 32-33

मृदुश्च स्थिरचित्तश्च सदा भव्योऽनसूयकः ।प्रियवादी च भूतानां सत्यवादी च राघवः ॥३२॥बहुश्रुतानां वृद्धानां ब्राह्मणानामुपासिता ।तेनास्येहाऽतुला कीर्तिर्यशस्तेजश्च वर्धते ॥३३॥

Raghawa jest łagodny i stałego umysłu, zawsze łaskawy i wolny od zazdrości; przemawia miło do wszystkich istot i mówi prawdę. Oddaje cześć starym braminom uczonym w wielu pismach; dlatego na tym świecie jego nieporównywała sława, chwała i blask nieustannie wzrastają.

Verse 34

देवासुरमनुष्याणां सर्वास्त्रेषु विशारदः ।सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित् ॥३४॥

Jest biegły w każdej broni znanej wśród bogów, asurów i ludzi; należycie ukończył dyscypliny nauki i właściwie zna Wedy wraz z ich pomocniczymi traktatami.

Verse 35

गान्धर्वे च भुवि श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ।कल्याणाभिजन स्साधुरदीनात्मा महामतिः ॥३५॥

Tak jak okazujesz szczególne względy Kaikeyi i Sumitrze, w ten sam sposób powinieneś okazać szczególne względy Dewi Kausalji, mojej matce.

Verse 36

द्विजैरभिविनीतश्च श्रेष्ठैर्धर्मार्थनैपुणैः ।यदा व्रजति सङ्ग्रामं ग्रामार्थे नगरस्य वा ॥३६॥गत्वा सौमित्रिसहितो नाऽविजित्य निवर्तते ।

Dobrze wyuczony przez wybitnych braminów biegłych w dharmie i sztuce rządzenia, ilekroć udaje się na pole walki dla dobra wsi lub miasta, wyrusza z Saumitrim i nie powraca bez zwycięstwa.

Verses 37-38

सङ्ग्रामात्पुनरागम्य कुञ्जरेण रथेन वा ॥३७॥पौरान् स्वजनवन्नित्यं कुशलं परिपृच्छति ॥पुत्रेष्वग्निषु दारेषु प्रेष्यशिष्यगणेषु च ॥३८॥निखिलेनानुपूर्व्याच्च पितापुत्रानिवौरसान् ॥

Powracając z pola walki, czy to na słoniu, czy na rydwanie, on zawsze dopytuje się o dobro obywateli, jakby byli jego własną rodziną, dociekając w pełni i we właściwej kolejności o ich dzieci, ich święte ognie, ich żony, a także o ich sługi i uczniów, jak ojciec pytający o własnych synów.

Verse 39

शुश्रूषन्ते च व श्शिष्याः कच्चित्कर्मसु दंशिताः ॥३९॥इति नः पुरुषव्याघ्र स्सदा रामोऽभिभाषते ।

Czy twoi uczniowie służą ci i wypełniają swoje obowiązki dobrze? Tak zawsze Rama, tygrys wśród ludzi, pyta nas.

Verse 40

व्यसनेषु मनुष्याणां भृशं भवति दुःखितः ॥४०॥उत्सवेषु च सर्वेषु पितेव परितुष्यति ।

W nieszczęściach ludzi on głęboko się smuci; a we wszystkich ich uroczystościach raduje się jak ojciec.

Verse 41

सत्यवादी महेष्वासो वृद्धसेवी जितेन्द्रियः ॥४१॥स्मितपूर्वाभिभाषी च धर्मं सर्वात्मना श्रितः ।

On jest mówcą prawdy, wielkim łucznikiem, sługą starszych i tym, który zwyciężył swoje zmysły; przemawia z uśmiechem i całym swoim istnieniem znajduje schronienie w dharmie.

Verse 42

सम्यग्योक्ता श्रेयसां च न विगृह्य कथारुचिः ॥४२॥उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा ।

On mówi słusznie o tym, co jest korzystne, i nie ma upodobania w mowie, która rodzi podziały; a w coraz wyższym rozumowaniu i debacie, przemawia jak Wacaspati (Bryhaspati).

Verse 43

सुभ्रूः आयतताम्राक्षः साक्षाद्विष्णुरिव स्वयम् ॥४३॥रामो लोकाभिरामोऽयं शौर्यवीर्यपराक्रमैः ।

Ten Rama, rozkosz dla całego świata, ma piękne brwi i długie, miedzianobarwne oczy; przez swoje męstwo, siłę i waleczność, on jest jak sam Wisznu objawiony.

Verse 44

प्रजापालनतत्त्वज्ञो न रागोपहतेन्द्रियः ॥४४॥शक्तस्त्रैलोक्यमप्येको भोक्तुं किन्नु महीमिमाम् ।

On rozumie prawdziwe zasady ochrony ludu, a jego zmysły nie są przytłoczone namiętnością; sam jeden jest zdolny rządzić nawet trzema światami, co dopiero mówić o tej ziemi?

Verse 45

नास्य क्रोधः प्रसादश्च निरर्थोऽस्ति कदाचन ॥४५॥हन्त्येव नियमाद्वध्यानवध्ये न च कुप्यति ।

Ani jego gniew, ani jego łaska nigdy nie są bez celu: zgodnie z zasadą i sprawiedliwością karze tych, którzy zasługują na karę, a wobec tego, kto nie powinien być skrzywdzony, nie wpada w gniew.

Verses 46-47

युनक्त्यर्थैः प्रहृष्टश्च तमसौ यत्र तुष्यति ॥४६॥शान्तै स्सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसञ्जननैर्नृणाम् ।गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्त स्सूर्य इवांशुभिः ॥४७॥

Ilekroć jest zadowolony, ten Rama chętnie obdarza bogactwem; a z spokojnymi cnotami, umiłowanymi przez wszystkich poddanych i dającymi radość ludziom, Rama lśni jak promieniste słońce swymi blaskami.

Verse 48

तमेवंगुणसम्पन्नं रामं सत्यपराक्रमम् ।लोकपालोपमं नाथमकामयत मेदिनी ॥४८॥

Sama Ziemia pragnęła Ramy jako swego pana, obdarzonego obficie cnotami, niezłomnego w sprawdzonej dzielności i porównywalnego do bóstw opiekuńczych świata.

Verse 49

वत्सश्श्रेयसि जातस्ते दिष्ट्याऽसौ तव राघव ।दिष्ट्या पुत्रगुणैर्युक्तो मारीच इव काश्यपः ॥४९॥

O Raghavo, z szczęśliwym przeznaczeniem ten syn narodził się tobie dla dobra; z szczęśliwym przeznaczeniem jest on obdarzony cnotami godnymi idealnego syna, jak Marica, syn Kasjapy.

Verses 50-51

बलमारोग्यमायुश्च रामस्य विदितात्मनः ।देवासुरमनुष्येषु सगन्धर्वोरगेषु च ॥५०॥आशंसते जनस्सर्वो राष्ट्रे पुरवरे तथा ।आभ्यन्तरश्च बाह्यश्च पौरजानपदो जनः ॥५१॥

Wszyscy ludzie, wśród bogów, asurów, ludzi, gandharwów i nagów, pragną dla Ramy, którego wartość jest dobrze znana, siły, zdrowia i długiego życia; tak samo mieszkańcy miast i wsi, bliscy i dalecy, w całym królestwie i w stolicy.

Verse 52

स्त्रियो वृद्धास्तरुण्यश्च सायं प्रातस्समाहिताः ।सर्वान् देवान् नमस्यन्ति रामस्यार्थे यशस्विनः ॥५२॥

Kobiety, zarówno starsze, jak i młode, niezachwiane w oddaniu o zmierzchu i o świcie, kłaniają się wszystkim bogom dla dobra sławnego Ramy.

Verse 53

तेषामायाचितं देव त्वत्प्रसादात्समृद्ध्यताम् ।राममिन्दीवरश्यामं सर्वशत्रुनिबर्हणम् ॥५३॥पश्यामो यौवराज्यस्थं तव राजोत्तमात्मजम् ।

O Królu, dzięki twojej łasce modlitwa ich niech się spełni: niech ujrzymy twojego syna Ramę, ciemnego jak błękitny lotos, niszczyciela wszystkich wrogów, wprowadzonego na urząd księcia-regenta.

Verse 54

तं देव देवोपममात्मजं ते सर्वस्य लोकस्य हिते निविष्टम् ।हिताय नः क्षिप्रमुदारजुष्टं मुदाऽभषेक्तुं वरद त्वमर्हसि ॥५४॥

O dający błogosławieństwa, powinieneś, z radością i bez zwłoki, namaścić swojego syna jako następcę tronu: bóg podobnego wśród ludzi, oddanego dobru całego świata i skłonnego do szlachetnych cnót, dla naszego dobra.