
Sukta 3.8
Viśvāmitra Gāthina (RV 3.8 attribution)
Triṣṭubh
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾದ ವನಸ್ಪತಿ—ಪವಿತ್ರ ವೃಕ್ಷ/ಯೂಪಸ್ತಂಭವನ್ನು—ಜೀವಂತ ದಿವ್ಯಾಧಾರವಾಗಿ ವಂದಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಹವಿಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ‘ದೈವಿಕ ಮಧು’ದಿಂದ ಆ ಲಕಡಿಯ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸುವುದು, ಎತ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ ರೂಪಿಸುವುದನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ, ಯಜಮಾನರಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಸಂತಾನ, ಮತ್ತು ಮಂಗಳಕರ ವೃದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗಲೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
अञ्जन्ति त्वामध्वरे देवयन्तो वनस्पते मधुना दैव्येन । यदूर्ध्वस्तिष्ठा द्रविणेह धत्ताद्यद्वा क्षयो मातुरस्या उपस्थे ॥
ಹೇ ವನಸ್ಪತೇ, ದೇವಯಜನರು ಅಧ್ವರದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ದೈವೀ ಮಧುವಿನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಊರ್ಧ್ವವಾಗಿ ನಿಂತಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ದ್ರವಿಣ (ಅಂತರಂಗ ಸಂಪತ್ತು)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು; ಅಥವಾ ಈ ಮಾತೆ (ಪೃಥಿವಿ)ಯ ಉಪಸ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ವಾಸವಿದ್ದಾಗಲೂ ಲಾಭವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸು.
Mantra 2
समिद्धस्य श्रयमाणः पुरस्ताद्ब्रह्म वन्वानो अजरं सुवीरम् । आरे अस्मदमतिं बाधमान उच्छ्रयस्व महते सौभगाय ॥
ಸಮಿದ್ಧ ಅಗ್ನಿಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಲಿಕೊಂಡು ಆಶ್ರಯಿಸುವವನು, ಬ್ರಹ್ಮ (ಮಂತ್ರ-ವಾಣಿ)ಯಿಂದ ಅಜರವಾದ ಸು-ವೀರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸುವವನು—ನಮ್ಮಿಂದ ದೂರಮತಿಯನ್ನು (ವಕ್ರ ಮನಸ್ಸು, ದುರ್ಭಾವನೆ) ದೂರ ತಳ್ಳಿ; ಮಹತ್ ಸೌಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏಳು, ಪ್ರಕಾಶಿಸು.
Mantra 3
उच्छ्रयस्व वनस्पते वर्ष्मन्पृथिव्या अधि । सुमिती मीयमानो वर्चो धा यज्ञवाहसे ॥
ಉಚ್ಛ್ರಯಸ್ವ, ಹೇ ವನಸ್ಪತೇ—ಪೃಥಿವಿಯ ವರ್ಷ್ಮನ್ (ಎತ್ತರ/ಶಿಖರ)ದ ಮೇಲೆ. ಸುಮಿತಿ (ಸರಿಯಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ-ಮಾಪ)ಯಿಂದ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಯಜ್ಞವಾಹ (ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹೊರುವವ)ನಿಗಾಗಿ ವರ್ಚಸ್ (ತೇಜಸ್ಸು, ಕೀರ್ತಿ)ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸು.
Mantra 4
युवा सुवासाः परिवीत आगात्स उ श्रेयान्भवति जायमानः । तं धीरासः कवय उन्नयन्ति स्वाध्यो मनसा देवयन्तः ॥
ಯುವ, ಸುವಾಸಾಃ (ಸುಂದರ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿ), ಪರಿವೀತ—ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸರ್ವತೋಮುಖವಾಗಿ ಆವೃತ—ಬರುತ್ತಾನೆ; ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನನ್ನು ಧೀರ ಕವಿಗಳು, ಋಷಿ-ದರ್ಶಿಗಳು, ಸ್ವಾಧ್ಯ (ಸ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಿತ) ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವಯಂತಃ (ದೈವವನ್ನು ಹುಡುಕುವವರು) ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ.
Mantra 5
जातो जायते सुदिनत्वे अह्नां समर्य आ विदथे वर्धमानः । पुनन्ति धीरा अपसो मनीषा देवया विप्र उदियर्ति वाचम् ॥
ಜನಿಸಿದವನು ಮತ್ತೆ ಜನಿಸುತ್ತಾನೆ—ದಿನಗಳ ಶುಭ-ದಿನತ್ವದಲ್ಲಿ; ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಧೀರರು ಪ್ರೇರಿತ ಮನುಷ್ಯೆಯಿಂದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ದೇವಮುಖಿ ವಿಪ್ರನು ವಾಚೆಯನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ.
Mantra 6
यान्वो नरो देवयन्तो निमिम्युर्वनस्पते स्वधितिर्वा ततक्ष । ते देवासः स्वरवस्तस्थिवांसः प्रजावदस्मे दिधिषन्तु रत्नम् ॥
ಹೇ ವನಸ್ಪತಿಯ ಸ್ವಾಮಿ, ನಿನ್ನ ದೇವಯಂತ ನರರು ಏನನ್ನು ಅಳೆಯಿಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸ್ವಧಿತಿ (ಕೊಡಲಿ) ಏನನ್ನು ತಕ್ಕಿದೆ—ಆ ದೇವರುಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವ-ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿ, ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರಜಾವಂತ ರತ್ನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿ.
Mantra 7
ये वृक्णासो अधि क्षमि निमितासो यतस्रुचः । ते नो व्यन्तु वार्यं देवत्रा क्षेत्रसाधसः ॥
ಕತ್ತರಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು, ಯತಸ್ರುಚ—ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ರುಚಗಳೊಂದಿಗೆ—ಅವರು ನಮಗಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾರ್ಯ (ಆಕಾಂಕ್ಷಿತ ಸಮೃದ್ಧಿ) ಗೆಲ್ಲಲಿ; ದೇವಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಕ್ಷೇತ್ರಸಾಧಸ—ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವವರು—ನಮಗೆ ಲಾಭ ತರುವಂತೆ ಮಾಡಲಿ.
Mantra 8
आदित्या रुद्रा वसवः सुनीथा द्यावाक्षामा पृथिवी अन्तरिक्षम् । सजोषसो यज्ञमवन्तु देवा ऊर्ध्वं कृण्वन्त्वध्वरस्य केतुम् ॥
ಸು-ನೀತಿಯುಳ್ಳ ಆದಿತ್ಯರು, ರುದ್ರರು, ವಸುಗಳು—ಮತ್ತು ದ್ಯಾವಾ-ಪೃಥಿವೀ, ಪೃಥಿವೀ ಹಾಗೂ ಅಂತರಿಕ್ಷ—ಒಂದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಿ; ಅಧ್ವರದ ಕೇತು (ಧ್ವಜ-ಚಿಹ್ನ)ವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲಿ.
Mantra 9
हंसा इव श्रेणिशो यतानाः शुक्रा वसानाः स्वरवो न आगुः । उन्नीयमानाः कविभिः पुरस्ताद्देवा देवानामपि यन्ति पाथः ॥
ಹಂಸಗಳಂತೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಹಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರುತ್ತಾರೆ—ಶುಕ್ಲ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸಿ, ‘ಸ್ವರ’ವನ್ನು ನಾದಿಸುತ್ತ; ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಕವಿಗಳಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟು, ದೇವರುಗಳು ದೇವರ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪುವ ಪಥದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾರೆ.
Mantra 10
शृङ्गाणीवेच्छृङ्गिणां सं ददृश्रे चषालवन्तः स्वरवः पृथिव्याम् । वाघद्भिर्वा विहवे श्रोषमाणा अस्माँ अवन्तु पृतनाज्येषु ॥
ಕೊಂಬುಳ್ಳವರ ಕೊಂಬುಗಳಂತೆ ಅವರು ಒಂದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ—ಚಷಾಲವನ್ನು ಧರಿಸಿದವರು, ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ‘ಸ್ವರ’ನಾದಿಸುವ ಶಕ್ತಿಗಳು. ಗಾಯಕರೊಂದಿಗಾಗಲಿ ಅಥವಾ ವಿಹವ (ಆಹ್ವಾನ)ದ ಕೂಗಿನಲ್ಲಿ ಆಗಲಿ—ಕೇಳುತ್ತ—ಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ (ಪೃತನಾಜ್ಯೇಷು) ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಿ.
Mantra 11
वनस्पते शतवल्शो वि रोह सहस्रवल्शा वि वयं रुहेम । यं त्वामयं स्वधितिस्तेजमानः प्रणिनाय महते सौभगाय ॥
ಹೇ ವನಸ್ಪತಿ (ಅರಣ್ಯದ ಅಧಿಪತಿ), ನೂರು ಕೊಂಬೆಗಳೊಡನೆ ಬೆಳೆಯು; ಸಾವಿರ ಕೊಂಬೆಗಳೊಡನೆ—ನಾವೂ ಬೆಳೆಯೋಣ. ಈ ತೇಜಸ್ವಿ ಸ್ವಧಿತಿ (ಕೊಡಲಿ) ಯಾರನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡಿತೋ, ಆ ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಮಹಾ ಸೌಭಾಗ್ಯದ ಕಡೆಗೆ—ಪೂರ್ಣಸಿದ್ಧಿಯ ವಿಶಾಲ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಡೆಗೆ—ಪ್ರೇರಿಸು.
The hymn opens with the consecration: Vanaspati is anointed with divine sweetness and asked to establish wealth when set upright or when resting ‘in the mother’s lap’ (earth).
Attention moves to the human craft of sacrifice—measuring and shaping the wood—linking skilled action with divine presence, and asking the radiant gods to grant a treasure rich in progeny.
A peak blessing of generative abundance: the rite’s support becomes a source of prajā (life-increase) and ratna (treasure), fusing ritual exactness with cosmic fecundity.
It closes with an expansive benediction—‘grow with a hundred shoots, with a thousand shoots may we grow’—turning the image of the sprouting tree into a final promise of great good fortune.
madhunā daivyena
prajāvad asme didhiṣantu ratnam
śatavalśo vi roha sahasravalśā
Vanaspati is the consecrated sacred wood—often the sacrificial post/tree element—honored as a divine support that upholds the yajña and helps bring blessings back to the worshippers.
The anointing marks consecration: sweetness and purity are symbolically placed into the ritual support so it becomes fit to carry offerings and to attract prosperity and well-being.
It repeatedly asks for draviṇa (wealth), ratna (treasure), prajā (progeny), and expansive growth—pictured as the tree sprouting with hundreds and thousands of shoots.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.