Adhyaya 10

Verse 1

स्कंद उवाच । उक्ता पंचनदोत्पत्तिर्मित्रावरुणनंदन । इदानीं कथयिष्यामि माधवाविष्कृतिं पराम्

Skanda bersabda: Wahai putera Mitra dan Varuṇa, telah aku jelaskan asal-usul Pañcanada; kini akan aku kisahkan penzahiran tertinggi Mādhava (Viṣṇu) di Kāśī.

Verse 2

यां श्रुत्वा श्रद्धया धीमान्पापेभ्यो मुच्यते क्षणात् । न च श्रिया वियुज्येत संयुज्येत वृषेण च

Sesiapa yang bijaksana mendengarnya dengan śraddhā akan terlepas daripada dosa sekelip mata; dan dia tidak terpisah daripada Śrī (Lakṣmī), bahkan turut bersatu dengan Dharma—Vṛṣa (lembu jantan lambang dharma).

Verse 3

आगत्य मंदरादद्रेरुपेंद्रश्चंद्रशेखरम् । आपृच्छ्य तार्क्ष्यरथगः क्षणाद्वाराणसीं पुरीम्

Setibanya dari Gunung Mandara, Upendra (Viṣṇu) memohon diri daripada Candraśekhara (Śiva); kemudian menaiki Tārkṣya (Garuḍa) sebagai ratna, sekelip mata baginda tiba di kota Vārāṇasī.

Verse 4

दिवो दासं महीपालं समुच्चाट्य स्वमायया । स्थित्वा पादोदके तीर्थे केशवाख्य स्वरूपतः

Dengan māyā ilahi-Nya sendiri, baginda menyingkirkan raja bernama Divo-dāsa; lalu bersemayam di tīrtha Pādodaka dalam wujud-Nya yang dikenal sebagai Keśava.

Verse 5

महिमानं परं काश्यां विचार्य सुविचार्य च । दृष्ट्वा पंचनदं तीर्थं परां मुदमवाप ह

Setelah menimbang dengan saksama kemuliaan tertinggi Kāśī, dan setelah menyaksikan tīrtha Pañcanada, baginda benar-benar memperoleh sukacita yang paling luhur.

Verse 6

उवाच च प्रसन्नात्मा पुंडरीकविलोचनः । अगण्या अपि वैकुंठ गुणा विगणिता मया

Lalu Tuhan bermata teratai, dengan hati yang tenteram, bersabda: “Wahai Vaikuṇṭha, walau segala kebajikanmu sungguh tidak terbilang, namun telah aku hitungkan.”

Verse 7

क्व क्षीरनीरधौ संति तावंतो निर्मला गुणाः । यावंतो विजयं तेत्र काश्यां पंचनदे ह्रदे

Di manakah di Lautan Susu terdapat begitu banyak kebajikan yang suci, sebanyak kemenangan yang ada di sini di Kāśī, di tasik Pañcanada?

Verse 8

श्वेतद्वीपेपि सामग्री क्व गुणानां गरीयसी । ईदृशी यादृशी काश्यां धूतपापेस्ति पावनी

Bahkan di Śvetadvīpa pun, di manakah ada kepenuhan kebajikan yang semulia ini? Penyuci bernama Dhūtapāpā seperti yang ada di Kāśī, tiada terdapat di tempat lain.

Verse 9

मुदे कौमोदकी स्पर्शस्तथा न मम जायते धूतपापांबु संपर्को यथा भवति सर्वथा

Walaupun sentuhan Kaumodakī (gada-Ku) itu menggembirakan, namun ia tidak menimbulkan sukacita padaku seperti halnya, dalam segala cara, bersentuhan dengan air Dhūtapāpā.

Verse 10

न क्षीरनीरधिजया सुखं मे श्लिष्टगात्रया । तथा भवेद्यथात्र स्यात्स्पृष्टया धूतपापया

Kebahagiaan yang aku peroleh dengan memeluk sang penakluk Lautan Susu tidaklah setara dengan sukacita yang timbul di sini apabila disentuh oleh Dhūtapāpā.

Verse 11

इत्थं पंचनदे तीर्थे क्षीरनीरधिजाधवः । संप्रेष्य तार्क्ष्यं त्र्यक्षाग्रे वृत्तांतविनिवेदितुम्

Demikianlah, di tirtha suci Pañcanada, Tuhan Mādhava—yang lahir dari Samudera Susu—mengutus Tārkṣya (Garuḍa) menghadap Dewa Bermata Tiga, Śiva, untuk mempersembahkan laporan penuh tentang segala yang telah berlaku.

Verse 12

आनंदकाननभवं दिवोदास क्षमापतेः । संवर्णयन्गुणग्रामं पुण्यं पांचनदोद्भवम्

Dia menghuraikan gugusan kebajikan yang suci lagi melimpahkan pahala, yang timbul dari Pañcanada, serta berkaitan dengan Raja Divodāsa, penguasa negeri, yang terhubung dengan Ānandavana (Kāśī), ‘Rimba Kebahagiaan’.

Verse 13

सुखोपविष्टः संहृष्टः सुदृष्टिर्विष्टरश्रवाः । दृष्टवांस्तपसा जुष्टमपुष्टांगं तपोधनम्

Duduk dengan selesa dan dipenuhi kegembiraan, resi yang berpandangan mulia—Viṣṭaraśravā—menyaksikan “khazanah tapa”: seorang pertapa yang tubuhnya kurus, namun disucikan dan diteguhkan oleh tapa.

Verse 14

स ऋषिस्तं समभ्येत्य पुंडरीकाक्षमच्युतम् । उपोपविष्टकमलं वनमालाविराजितम्

Resi itu mendekati-Nya—Puṇḍarīkākṣa, Acyuta Yang Tidak Pernah Tergelincir—yang bersemayam di atas teratai dan tampak berseri, dihiasi vanamālā, kalung bunga rimba.

Verse 15

शंखपद्मगदाचक्र चंचत्करचतुष्टयम् । कौस्तुभोद्भासितोरस्कं पीतकौशेयवाससम्

Keempat tangan-Nya yang bergerak lincah memegang sangkha, padma, gada dan cakra; dada-Nya bersinar oleh permata Kaustubha, dan Ia mengenakan busana sutera kuning.

Verse 16

सुनीलेंदीवररुचिं सुस्निग्ध मधुराकृतिम् । नाभीह्रदलसत्पद्म सुपाटलरदच्छदम्

Sinar-Nya laksana teratai biru tua; rupa-Nya halus licin dan amat manis menawan. Dari telaga pusat-Nya berkilau bunga teratai, dan bibir-Nya indah menutupi gigi merah jambu yang elok.

Verse 17

दाडिमीबीजदशनं किरीटद्योतितांबरम् । देवेंद्रवंदितपदं सनकादिपरिष्टुतम्

Gigi-Nya laksana biji delima; pakaian-Nya berkilau di bawah cahaya mahkota. Kaki-Nya disembah oleh Indra, raja para dewa, dan dipuji oleh Sanaka serta para resi purba yang lain.

Verse 18

दिव्यर्षिभिर्नारदाद्यैः परिगीतमहोदयम् । प्रह्लादाद्यैर्भागवतैः परिनंदितमानसम्

Kemuliaan agung-Nya dinyanyikan oleh para resi suci, bermula dari Nārada. Hati-Nya bersukacita, diraikan dan dipuji oleh para bhakta Bhāgavata yang mulia, bermula dari Prahlāda.

Verse 19

धृतशार्ङ्गधनुर्दंडं दंडिताखिलदानवम् । मधुकैटभहंतारं कंसविध्वंससूचकम्

Baginda memegang daya busur Śārṅga bagaikan tongkat perkasa, menghukum segala danava. Dialah pembunuh Madhu dan Kaiṭabha, tanda serta pembawa khabar akan kebinasaan Kaṃsa.

Verse 20

कैवल्यं यत्परं ब्रह्म निराकारमगोचरम् । तं पुं मूर्त्या परिणतं भक्तानां भक्तिहेतुतः

Brahman Yang Tertinggi itu—Kaivalya, yakni pembebasan itu sendiri—tanpa rupa dan melampaui jangkauan pancaindera; namun Hakikat yang sama itulah yang, demi para bhakta, menjelma dalam wujud, menjadi sebab dan sandaran bagi bhakti mereka.

Verse 21

वेदाविदुर्यदाकारं नैवोपनिषदोदितम् । ब्रह्माद्या न च गीर्वाणाश्चक्रे नेत्रातिथिं सतम्

Rupa itu, yang bahkan Veda pun tidak mengetahuinya sepenuhnya dan yang Upaniṣad tidak mampu mengisytiharkannya hingga tuntas—baik Brahmā dan para dewa lainnya, mahupun seluruh bala para Deva, tidak dapat menjadikan-Nya “tetamu mata” yang kekal (sepenuhnya terlihat dan dapat digenggam oleh faham).

Verse 22

प्रणनाम मुदायुक्तः क्षितिविन्यस्तमस्तकः । स ऋषिस्तं हृषीकेशमग्निबिंदुर्महातपाः

Dengan sukacita yang melimpah, meletakkan kepala ke bumi sebagai tanda hormat, resi agung bertapa Agnibiṃdu menunduk bersujud kepada Hṛṣīkeśa, Tuhan penguasa segala indria.

Verse 23

तुष्टाव परया भक्त्या मौलिबद्धकरांजलिः । अध्यस्तविस्तीर्णशिलं बलिध्वंसिनमच्युतम्

Dengan bhakti yang tertinggi, kedua tangan dirapatkan dan diangkat ke ubun-ubun, dia memuji Acyuta—pemusnah Bali—yang bersemayam di atas hamparan batu yang luas.

Verse 24

तत्र पंचनदाभ्याशे मार्कंडेयादि सेविते । गोविंदमग्निबिंदुः स स्तुतवांस्तुष्टमानसः

Di sana, dekat Pañcanadā—tempat yang sering diziarahi Mārkaṇḍeya dan para resi lain—Agnibiṃdu dengan hati yang gembira melagukan pujian kepada Govinda.

Verse 25

अग्निबिंदुरुवाच । ॐ नमः पुंडरीकाक्ष बाह्यांतः शौचदायिने । सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्

Agnibiṃdu berkata: “Oṁ—sembah sujud kepada-Mu, wahai Puṇḍarīkākṣa bermata teratai, Penganugerah kesucian lahir dan batin; Engkaulah Puruṣa semesta, berkepala seribu, bermata seribu, berkaki seribu.”

Verse 26

नमामि ते पदद्वंद्वं सर्वद्वंद्वनिवारकम् । निर्द्वंद्वया धिया विष्णो जिष्ण्वादि सुरवंदित

Wahai Viṣṇu, aku menunduk menyembah sepasang tapak kaki suci-Mu, yang menyingkirkan segala dwaita; dengan budi yang bebas daripada pertentangan, aku memuja-Mu, yang dihormati Jiṣṇu (Indra) serta para dewa lainnya.

Verse 27

यं स्तोतुं नाधिगच्छंति वाचो वाचस्पतेरपि । तमीष्टे क इह स्तोतुं भक्तिरत्र बलीयसी

Bahkan kata-kata Vācaspati, tuan bagi tutur kata, pun tidak mampu mencapai-Nya untuk memuji-Nya sebagaimana hakikat-Nya. Siapakah di sini dapat berhasrat menyanjung-Nya? Namun dalam hal ini, bhakti-lah yang lebih perkasa.

Verse 28

अपि यो भगवानीशो मनःप्राचामगोचरः । समादृशैरल्पधीभिः कथं स्तुत्यो वचः परः

Bagaimanakah Tuhan Yang Terberkati, Sang Penguasa yang melampaui jangkauan minda dan pancaindera, dapat dipuji oleh kami yang serba sedikit akal dengan kata-kata yang terbatas?

Verse 29

यं वाचो न विशंतीशं मनतीह मनो न यम् । मनो गिरामतीतं तं कः स्तोतुं शक्तिमान्भवेत्

Kata-kata tidak dapat menembusi Tuhan itu, dan akal di sini pun tidak mampu memahami-Nya. Dia melampaui minda dan tutur—siapakah yang benar-benar berdaya memuji-Nya?

Verse 30

यस्य निःश्वसितं वेदाः स षडंगपदक्रमाः । तस्य देवस्य महिमा महान्कैरवगम्यते

Veda-veda hanyalah hembusan nafas-Nya, beserta enam vedāṅga dan tertib bacaan yang berurutan. Betapa agungnya kemuliaan Dewa itu—siapakah, dan dengan cara bagaimana, dapat benar-benar memahaminya?

Verse 31

अतंद्रितमनोबुद्धींद्रिया यं सनकादयः । ध्यायंतोपि हृदाकाशे न विंदंति यथार्थतः

Bahkan para Sanaka—yang minda, akal budi dan pancaindera sentiasa berjaga—walau bermeditasi akan-Nya di langit batin dalam hati, tetap tidak mampu mengenal-Nya menurut hakikat sebenar.

Verse 32

नारदाद्यैर्मुनिवरैराबाल ब्रह्मचारिभिः । गीयमानचरित्रोपि न सम्यग्योधिगम्यते

Walaupun kisah dan laku suci-Nya dinyanyikan oleh para resi agung seperti Nārada—para brahmacārī sejak kecil—namun Dia tetap tidak dapat difahami dengan sempurna sebagaimana sepatutnya.

Verse 33

तंसूक्ष्मरूपमजमव्ययमेकमाद्यं बह्माद्यगोचरमजेयमनंतशक्तिम् । नित्यं निरामयममूर्तमचिंत्यमूर्तिं कस्त्वां चराचर चराचरभिन्न वेत्ति

Wahai Tuhan, Engkau berwujud halus, tidak lahir, tidak binasa, Yang Esa dan Yang Awal; melampaui jangkauan Brahmā dan yang lain; tidak terkalahkan, berkuasa tanpa batas; kekal, bebas derita, tanpa rupa namun memiliki rupa yang tak terbayangkan—Engkau yang berbeza daripada segala yang bergerak dan tidak bergerak, siapakah dapat mengenal-Mu dengan sebenar-benarnya?

Verse 34

एकैकमेव तव नामहरेन्मुरारे जन्मार्जिताघमघिनां च महापदाढ्यम् । दद्यात्फलं च महितं महतो मखस्य जप्तं मुकुंदमधुसूदनमाधवेति

Wahai Hari, wahai Murāri, satu sahaja daripada nama-nama-Mu menghapus dosa yang terkumpul dari kelahiran demi kelahiran serta mengurniakan kemakmuran besar; dan apabila dijapa “Mukunda, Madhusūdana, Mādhava”, ia menganugerahkan buah mulia setara yajña agung.

Verse 35

नारायणेति नरकार्णव तारणेति दामोदरेति मधुहेति चतुर्भुजेति । विश्वंभरेति विरजेति जनार्दनेति क्वास्तीह जन्म जपतां क्व कृतांतभीतिः

“Nārāyaṇa”, “Penyelamat menyeberangi lautan neraka”, “Dāmodara”, “Pembunuh Madhu”, “Yang Berlengan Empat”, “Pemangku alam semesta”, “Yang Suci tanpa noda”, “Janārdana”—bagi mereka yang menjapa demikian, di manakah lagi kelahiran semula, dan di manakah lagi takut kepada Maut?

Verse 36

ये त्वां त्रिविक्रम सदा हृदि शीलयंति कादंबिनी रुचिर रोचिषमंबुजाक्षम् । सौदामनीविलसितांशुकवीतमूर्ते तेपि स्पृशंति तव कांतिमचिंत्यरूपाम्

Wahai Trivikrama! Mereka yang sentiasa menyimpan-Mu di dalam hati—bermata teratai, bercahaya laksana awan hujan yang indah, berselimut pakaian berkilau seperti kilat—mereka juga dapat menyentuh seri cahaya-Mu, meskipun rupa-Mu tidak terjangkau oleh fikiran.

Verse 37

श्रीवत्सलांछनहरेच्युतकैटभारे गोविंदतार्क्ष्य रथकेशवचक्रपाणे । लक्ष्मीपते दनुजसूदन शार्ङ्गपाणे त्वद्भक्तिभाजि न भयंक्वचिदस्ति पुंसि

Wahai Hari bertanda Śrīvatsa; wahai Acyuta yang memikul beban menumpas Kaiṭabha; wahai Govinda, Keśava berkereta Garuḍa, pemegang cakra; wahai Lakṣmīpati, pembinasa Dānava, pemegang busur Śārṅga—bagi insan yang berbahagi bhakti kepada-Mu, tiada ketakutan di mana-mana.

Verse 38

यैरर्चितोसि भगवंस्तुलसीप्रसूनैर्दूरीकृतैणमदसौरभदिव्यगंधैः । तानर्चयंति दिवि देवगणाःसमस्ता मंदारदामभिरलं विमलस्वभावान्

Wahai Bhagavān! Mereka yang memuja-Mu dengan bunga tulasī—harum ilahi yang menyingkirkan bau kesturi yang memabukkan—para bhakta yang suci tabiatnya itu di syurga dihormati oleh seluruh golongan dewa dengan kalungan bunga mandāra.

Verse 39

यद्वाचि नाम तव कामदमब्जनेत्र यच्छ्रोत्रयोस्तव कथा मधुराक्षराणि । यच्चित्तभित्तिलिखितं भवतोस्ति रूपं नीरूपभूपपदवी नहि तैर्दुरापा

Wahai Tuhan bermata teratai! Mereka yang pada bicaraannya ada Nama-Mu yang mengabulkan hajat; pada pendengarannya ada kisah-Mu yang manis aksaranya; dan pada dinding hati terukir rupa-Mu—bagi mereka, martabat Raja Tanpa-Rupa tidaklah sukar dicapai.

Verse 40

ये त्वां भजंति सततं भुविशेषशायिंस्ताञ्छ्रीपते पितृपतींद्र कुबेरमुख्याः । वृंदारका दिवि सदैव सभाजयंति स्वर्गापवर्गसुखसंततिदानदक्ष

Wahai Śrīpati! Mereka yang sentiasa beribadat kepada-Mu di bumi—Engkau yang bersemayam di atas peraduan yang menakjubkan—para bhakta itu di syurga sentiasa dimuliakan oleh para dewa, dipimpin oleh penguasa Pitṛ, Indra dan Kubera; kerana Engkau amat berkuasa menganugerahkan kebahagiaan berterusan, baik nikmat syurga mahupun kebebasan (apavarga).

Verse 41

ये त्वां स्तुवंति सततं दिवितान्स्तुवंति सिद्धाप्सरोमरगणा लसदब्जपाणे । विश्राणयत्यखिलसिद्धिदकोविना त्वां निर्वाणचारुकमलां कमलायताक्ष

Mereka yang sentiasa memuji-Mu, turut dipuji oleh rombongan Siddha, Apsara dan makhluk ilahi yang bersinar—wahai Pemegang teratai yang gemilang. Siapakah selain Engkau yang dapat mengurniakan segala siddhi dan menghadiahkan teratai indah pembebasan (moksha), wahai Tuhan bermata teratai?

Verse 42

त्वं हंसि पासि सृजसि क्षणतः स्वलीला लीलावपुर्धर विरिंचिनतांघ्रियुग्म । विश्वं त्वमेव परविश्वपतिस्त्वमेव विश्वस्यबीजमसि तत्प्रणतोस्मि नित्यम्

Dalam sekelip mata, dengan lila-Mu sendiri, Engkau memusnahkan, memelihara dan mencipta—wahai Yang berwujud lila suci, pada sepasang kaki-Mu bahkan Brahmā pun tunduk. Alam semesta ini hanyalah Engkau; Penguasa Tertinggi alam semesta pun Engkau; Engkaulah benih segala kewujudan. Maka aku bersujud kepada-Mu setiap masa.

Verse 43

स्तोता त्वमेव दनुजेंद्ररिपो स्तुतिस्त्वं स्तुत्यस्त्वमेव सकलं हि भवानिहैकः । त्वत्तो न किंचिदपि भिन्नमवैमि विष्णो तृष्णां सदा कृणुहि मे भवजांभवारे

Wahai musuh raja para Dānava! Yang memuji ialah Engkau sendiri; pujian itu pun Engkau; dan yang layak dipuji juga Engkau semata—kerana sesungguhnya di sini semuanya hanyalah Engkau. Wahai Viṣṇu, aku tidak mengetahui sesuatu pun yang terpisah daripada-Mu. Dalam samudera bhava (kelahiran-ulang) ini, tetapkanlah dahagaku sentiasa (kepada-Mu).

Verse 44

इति स्तुत्वा हृषीकेशमग्निबिंदुर्महातपाः । तस्थौ तूष्णीं ततो विष्णुरुवाच वरदो मुनिम्

Setelah demikian memuji Hṛṣīkeśa, pertapa agung Agnibindu berdiri diam dalam hening. Lalu Viṣṇu, Sang Pemberi kurnia, bertitah kepada muni itu.

Verse 45

श्रीविष्णुरुवाच । अग्निबिंदो महाप्राज्ञ महता तपसांनिधे । वरं वरय सुप्रीतस्तवादेयं न किंचन

Śrī Viṣṇu bersabda: “Wahai Agnibindu, yang maha bijaksana, khazanah tapa yang agung—mintalah satu anugerah. Aku amat berkenan; tiada sesuatu pun darimu yang tidak dapat Aku kurniakan.”

Verse 46

अग्निबिंदुरुवाच । यदि प्रीतोसि भगवन्वैकुंठेश जगत्पते । कमलाकांत तद्देहि यदिह प्रार्थयाम्यहम्

Agnibindu berkata: “Jika Engkau berkenan, wahai Bhagavan—Penguasa Vaikuṇṭha, Tuhan alam semesta, Kekasih Kamalā—maka kurniakanlah kepadaku apa yang kupohon di sini.”

Verse 47

कृतानुज्ञोथ हरिणा भ्रूभंगेन स तापसः । कृतप्रणामो हृष्टात्मा वरयामास केशवम्

Kemudian pertapa itu, setelah menerima perkenan Hari hanya dengan gerak kening, pun menunduk bersujud; hatinya gembira, lalu memohon suatu anugerah daripada Keśava.

Verse 48

भगवन्सर्वगोपीह तिष्ठ पंचनदे ह्रदे । हिताय सर्व जंतूनां मुमुक्षूणां विशेषतः

Wahai Tuhan Yang Meliputi segala, tinggallah di sini di Pañcanada Hrada, demi kesejahteraan semua makhluk, khususnya mereka yang mendambakan mokṣa.

Verse 49

लक्ष्मीशे न वरो मह्यमेष देयोऽविचारतः । नान्यं वरं समीहेहं भक्तिं च त्वपदांबुजे

Wahai Lakṣmīśa, inilah satu-satunya kurnia bagiku; berikanlah tanpa ragu. Aku tidak menginginkan kurnia lain; aku hanya mendamba bhakti pada teratai kaki-Mu.

Verse 50

इति श्रुत्वा वरं तस्याग्निबिंदोर्मधुसूदनः । प्रीतः परोपकारार्थं तथेत्याहाब्धिजापतिः

Mendengar permohonan Agnibindu itu, Madhusūdana pun berkenan; demi kebajikan untuk orang lain, Tuhan—suami Dewi yang lahir dari lautan—bersabda, “Tathāstu, jadilah demikian.”

Verse 51

श्रीविष्णुरुवाच । अग्निबिंदो मुनिश्रेष्ठ स्थास्याम्यहमिह ध्रुवम् । काशीभक्तिमतां पुंसां मुक्तिमार्गं समादिशन्

Śrī Viṣṇu bersabda: “Wahai Agnibindu, yang terbaik antara para resi, Aku akan bersemayam di sini dengan teguh dan pasti, sambil mengajarkan jalan mokṣa kepada insan yang berbhakti kepada Kāśī.”

Verse 52

मुने पुनः प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूहि ददामि ते । अतीव मम भक्तोसि भक्तिस्तेस्तु दृढा मयि

“Wahai resi, sekali lagi Aku berkenan. Nyatakanlah anugerah; Aku akan mengurniakannya kepadamu. Engkau amatlah bhakta-Ku—semoga bhaktimu kepada-Ku tetap teguh.”

Verse 53

आदावेव हि तिष्ठासुरहमत्र तपोनिधे । ततस्त्वया समभ्यर्थि स्थास्याम्यत्र सदैव हि

“Wahai khazanah tapa, sejak awal lagi Aku memang berniat bersemayam di sini. Kemudian apabila engkau memohon kepada-Ku, Aku pasti akan tinggal di sini untuk selama-lamanya.”

Verse 54

प्राप्य काशीं सुदुर्मेधाः कस्त्यजेज्ज्ञानवान्यदि । अनर्घ्यं प्राप्य माणिक्यं हित्वा काचं क ईहते

Setelah mencapai Kāśī, siapakah—jika benar-benar bijaksana—akan meninggalkannya? Setelah memperoleh manikya yang tiada ternilai, siapakah akan membuangnya lalu menginginkan kaca semata-mata?

Verse 55

अल्पीयसा श्रमेणेह वपुषो व्ययमात्रतः । अवश्यं गत्वरस्याशु यथामुक्तिस्तथा क्व हि

Di sini, dengan usaha yang amat sedikit—bahkan hanya dengan melepaskan jasad yang pasti segera pergi—di manakah lagi mokṣa diperoleh seteguh dan sepantas ini?

Verse 56

विनिमय्य जराजीर्णं देहं पार्थिवमत्र वै । प्राज्ञाः किमु न गृह्णीयुरमृतं नैर्जरं वपुः

Setelah menukar di sini jasad duniawi yang telah uzur dimakan usia, tidakkah orang bijaksana akan menerima tubuh amerta, tidak lapuk dan bebas maut?

Verse 57

न तपोभिर्न वा दानैर्न यज्ञैर्बहुदक्षिणैः । अन्यत्र लभ्यते मोक्षो यथा काश्यां तनु व्ययात्

Bukan dengan tapa, bukan dengan sedekah, bukan dengan yajña yang kaya upah; di tempat lain moksha tidak diperoleh seperti di Kāśī—hanya dengan berlalunya jasad.

Verse 58

अपि योगं हि युंजाना योगिनो यतमानसाः । नैकेनजन्मना मुक्ताः काश्यां मुक्ता वपुर्व्ययात्

Bahkan para yogi yang mengamalkan yoga dengan minda terkawal pun tidak ramai yang bebas dalam satu kelahiran; namun di Kāśī mereka dibebaskan melalui berlalunya jasad.

Verse 59

इदमेव महादानमिदमेव महत्तपः । इदमेव व्रतं श्रेष्ठं यत्काश्यां म्रियते तनुः

Inilah mahadana, inilah mahātapa; inilah nazar (vrata) yang paling utama: bahawa jasad ini menemui ajal di Kāśī.

Verse 60

स एव विद्वाञ्जगति स एव विजितेंद्रियः । स एव पुण्यवान्धन्यो लब्ध्वा काशीं न यस्त्यजेत्

Dialah sahaja yang benar-benar bijaksana di dunia, dialah yang menundukkan pancaindera; dialah yang berpahala dan diberkati—yang setelah memperoleh Kāśī, tidak meninggalkannya.

Verse 61

तावत्स्थास्याम्यहं चात्र यावत्काशी मुने त्विह । प्रलयेपि न नाशोस्याः शिवशूलाग्र सुस्थितेः

Wahai muni, selama Kāśī kekal di sini, Aku juga akan tetap teguh di sini. Bahkan pada saat pralaya sekalipun, Kāśī ini tidak binasa, kerana ia berdiri kukuh di hujung trisula Śiva.

Verse 62

इत्याकर्ण्य गिरं विष्णोरग्निबिंदुर्महामुनिः । प्रहृष्टरोमा प्रोवाच पुनरन्यं वरं वृणे

Setelah mendengar sabda Viṣṇu, mahāmuni Agnibindu berasa sangat gembira hingga bulu romanya meremang. Lalu beliau berkata lagi: “Aku memilih satu lagi anugerah.”

Verse 63

मापते मम नाम्नात्र तीर्थे पंचनदे शुभे । अभक्तेभ्योपि भक्तेभ्यः स्थितो मुक्तिं सदादिश

Wahai Tuhan, di tīrtha Pañcanada yang mulia ini, biarlah tempat suci ini masyhur dengan namaku. Dan Engkau yang bersemayam di sini, kurniakanlah moksha sentiasa—kepada para bhakta, bahkan kepada yang tiada bhakti sekalipun.

Verse 64

येत्र पंचनदे स्नात्वा गत्वा देशांतरेष्वपि । नरा पंचत्वमापन्ना मुक्तिं तेभ्योपि वै दिश

Dan sesiapa yang telah mandi suci di Pañcanada lalu pergi ke negeri-negeri lain, jika kemudian mereka menemui ajal di tempat lain, kurniakanlah juga moksha kepada mereka.

Verse 65

येतु पंचनदे स्नात्वा त्वां भजिष्यंति मानवाः । चलाचलापि द्वैरूपा मा त्याक्षीच्छ्रीश्च तान्नरान्

Namun mereka yang setelah mandi di Pañcanada akan berbhakti menyembah-Mu, semoga Śrī (Lakṣmī)—yang bersifat dua, kadang berubah dan kadang tetap—tidak sekali-kali meninggalkan mereka.

Verse 66

श्रीविष्णुरुवाच । एवमस्त्वग्निबिंदोत्र भवता यद्वृतंमुने । त्वन्नाम्नोऽर्धेन मे नाम मया सह भविष्यति

Śrī Viṣṇu bersabda: “Demikianlah jadinya, wahai Agnibindu. Wahai muni, sebagaimana engkau memilih anugerah ini, nama-Ku akan digabungkan dengan separuh daripada namamu, bersama-Ku.”

Verse 67

बिंदुमाधव इत्याख्या मम त्रैलोक्यविश्रुता । काश्यां भविष्यति मुने महापापौघ घातिनी

“Wahai muni, di Kāśī akan terwujud nama-Ku yang masyhur, ‘Bindu-Mādhava’, termasyhur di tiga alam—pemusnah gelombang besar dosa-dosa maha berat.”

Verse 68

ये मामत्र नराः पुण्याः पुण्ये पंचनदे ह्रदे । सदा सपर्ययिष्यंति तेषां संसारभीः कुतः

“Mereka yang berjiwa suci, yang di sini di telaga suci Pañcanada sentiasa bersembahyang dan berbakti kepada-Ku—bagaimana mungkin ketakutan terhadap saṃsāra kekal pada mereka?”

Verse 69

वसुस्वरूपिणी लक्ष्मीर्लक्ष्मीर्निर्वाणसंज्ञिका । तत्पार्श्वगा सदा येषां हृदि पंचनदे ह्यहम्

“Lakṣmī yang berwujud vasu (kemakmuran), dan Lakṣmī yang disebut ‘Nirvāṇa’—dia sentiasa berdiri di sisi mereka yang di dalam hatinya Aku bersemayam di sini, di Pañcanada.”

Verse 70

यैर्न पंचनदं प्राप्य वसुभिः प्रीणिता द्विजाः । आशुलभ्यविपत्तीनां तेषां तद्वसुरोदिति

“Namun mereka yang tanpa sampai ke Pañcanada tidak menggembirakan para dvija (brāhmaṇa) dengan vasu yakni sedekah—segera bencana menimpa mereka; bagi mereka, ‘Vasu’ (kekayaan/berkat) itu lenyap.”

Verse 71

त एव धन्या लोकेस्मिन्कृतकृत्यास्त एव हि । प्राप्य यैर्मम सांनिध्यं वसवो मम सात्कृताः

Sesungguhnya berbahagialah di dunia ini—dan benar-benar sempurna tugas hidupnya—mereka yang memperoleh hadirat-Ku, dan yang demi-Ku memuliakan para Vasu dengan penghormatan menurut tatacara suci.

Verse 72

बिंदुतीर्थमिदं नाम तव नाम्ना भविष्यति । अग्निबिंदो मुनिश्रेष्ठ सर्वपातकनाशनम्

Tirtha suci ini kelak akan dikenal dengan nama ‘Bindu-tirtha’ menurut namamu sendiri. Wahai Agni-bindu, resi yang utama, ia memusnahkan segala dosa.

Verse 73

कार्तिके बिंदुतीर्थे यो ब्रह्मचर्यपरायणः । स्नास्यत्यनुदिते भानौ भानुजात्तस्य भीः कुतः

Sesiapa pada bulan Kārtika, teguh berpegang pada brahmacarya, lalu mandi di Bindu-tirtha sebelum matahari terbit—wahai putera Surya—bagaimana mungkin rasa takut masih tinggal padanya?

Verse 74

अपि पापसहस्राणि कृत्वा मोहेन मानवः । ऊर्जे धर्मनदे स्नातो निष्पापो जायते क्षणात्

Walaupun seseorang kerana khayal dan kelalaian telah melakukan ribuan dosa, namun dengan mandi di Sungai Dharmanadī pada masa Ūrja (Kārtika), dia menjadi suci tanpa dosa seketika.

Verse 75

यावत्स्वस्थोस्ति देहोयं यावन्नेंद्रियविक्लवः । तावद्व्रतानि कुर्वीत यतो देहफलं व्रतम्

Selagi tubuh ini masih sihat dan pancaindera belum lemah, hendaklah seseorang melaksanakan vrata; kerana buah kehidupan jasmani diperoleh melalui pengamalan vrata.

Verse 76

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । उपवासेन देहोयं संशोध्यो शुचिभाजनम्

Dengan makan sekali sehari, dengan memegang amalan makan malam (naktavrata), dengan menerima makanan yang datang tanpa diminta, serta dengan berpuasa—tubuh ini, wadah kesucian, hendaklah disucikan dan dimurnikan.

Verse 77

कृच्छ्रचांद्रायणादीनि कर्तव्यानि प्रयत्नतः । अशुचिः शुचितामेति कायो यद्व्रतधारणात्

Tapa seperti Kṛcchra dan Cāndrāyaṇa hendaklah dilakukan dengan bersungguh-sungguh; kerana dengan memegang vrata, tubuh yang tidak suci pun mencapai kesucian.

Verse 78

व्रतैः संशोधिते देहे धर्मो वसति निश्चलः । अर्थकामौ सनिर्वाणौ तत्र यत्र वृष स्थितिः

Apabila tubuh disucikan oleh vrata, Dharma bersemayam di situ dengan teguh; dan di tempat Lembu kebenaran (vṛṣa) ditegakkan, di sana hadir artha dan kāma, bahkan nirvāṇa/mokṣa sekali pun.

Verse 79

तस्माद्व्रतानि सततं चरितव्यानि मानवैः । धर्मसान्निध्य कर्तृणि चतुर्वर्गफलेप्सुभिः

Oleh itu manusia hendaklah sentiasa mengamalkan vrata—terutama mereka yang menginginkan hasil empat tujuan hidup; kerana vrata menimbulkan kedekatan dan kehadiran Dharma.

Verse 80

सदा कर्तुं न शक्नोति व्रतानि यदि मानवः । चातुर्मास्यमनुप्राप्य तदा कुर्यात्प्रयत्नतः

Jika seseorang tidak mampu melakukan vrata sepanjang masa, maka apabila tiba musim Cāturmāsya hendaklah ia melaksanakannya dengan usaha yang khusus dan bersungguh-sungguh.

Verse 81

भूशय्या ब्रह्मचर्यं च किंचिद्भक्ष्यनिषेधनम् । एकभक्तादि नियमो नित्यदानं स्वशक्तितः

Orang yang berpuasa nazar (vrata) hendaklah tidur di tanah, memelihara brahmacarya, menahan diri daripada makanan tertentu; mematuhi disiplin seperti makan sekali sehari, serta bersedekah setiap hari menurut kemampuan.

Verse 82

पुराणश्रवणं चैव तदर्थाचरणं पुनः । अखंडदीपोद्बोधश्च महापूजेष्टदैवते

Hendaklah mendengar bacaan Purāṇa dan mengamalkan kembali ajaran yang dimaksud; menyalakan pelita akhaṇḍa tanpa terputus, serta melaksanakan mahāpūjā kepada iṣṭa-devatā pilihannya.

Verse 83

प्रभूतांकुरबीजाढ्ये देशे चापि गतागतम् । यत्नेन वर्जयेद्धीमान्महाधर्मविवृद्धये

Seorang yang bijaksana dalam vrata hendaklah dengan bersungguh-sungguh menghindari ulang-alik yang sia-sia—terutama di tempat yang kaya dengan tunas dan benih—agar mahā-dharma semakin berkembang.

Verse 84

असंभाष्या न संभाष्याश्चातुर्मास्य व्रतस्थितैः । मौनं चापि सदा कार्यं तथ्यं वक्तव्यमेव वा

Mereka yang berteguh dalam vrata Cāturmāsya jangan berbicara dengan orang yang tidak layak diajak bicara; hendaklah sentiasa bermauna (diam), atau jika berkata, ucapkanlah kebenaran sahaja.

Verse 85

निष्पावांश्च मसूरांश्च कोद्रवान्वर्जयेद्व्रती । सदा शुचिभिरास्थेयं स्प्रष्टव्यो नाव्रती जनः

Pelaku vrata hendaklah menjauhi kacang niṣpāva, kacang lentil, dan bijirin kodrava; sentiasalah bersama orang yang suci, dan jangan menyentuh orang yang tidak ber-vrata.

Verse 86

दंतकेशांबरादीनि नित्यं शोध्यानि यत्नतः । अनिष्टचिंता नो कार्या व्रतिना हृद्यपि क्वचित्

Gigi, rambut, pakaian dan seumpamanya hendaklah disucikan setiap hari dengan bersungguh-sungguh. Orang yang berpegang pada vrata jangan sekali-kali memelihara fikiran buruk atau sial—walau di dalam hati—pada bila-bila masa.

Verse 87

द्वादशस्वपि मासेषु व्रतिनो यत्फलं भवेत् । चातुर्मास्यव्रतभृतां तत्फलं स्यादखंडितम्

Apa jua buah pahala yang boleh diperoleh oleh orang yang berpegang pada vrata sepanjang dua belas bulan—buah yang sama itulah menjadi tidak terputus dan sempurna bagi mereka yang menunaikan vrata Cāturmāsya.

Verse 88

चतुर्ष्वपि च मासेषु न सामर्थ्यं व्रते यदि । तदोर्जे व्रतिना भाव्यमप्यब्दफलमिच्छता

Jika tidak berdaya menunaikan vrata sepanjang empat bulan, maka orang yang berpegang pada vrata dan menginginkan buah setahun penuh hendaklah sekurang-kurangnya ber-vrata pada bulan Ūrja (Kārtika).

Verse 89

अव्रतः कार्तिको येषां गतो मूढधियामिह । तेषां पुण्यस्य लेशोपि न भवेत्सूकरात्मनाम्

Bagi orang yang tumpul akal yang membiarkan bulan Kārtika berlalu tanpa sebarang vrata, tidak akan timbul walau sezarah pun pahala; mereka dikatakan berjiwa seperti babi hutan.

Verse 90

कृच्छ्रं वा चातिकृच्छ्रं वा प्राजापत्यमथापि वा । संप्राप्ते कार्तिके मासि कुर्याच्छक्त्याति पुण्यवान्

Apabila bulan Kārtika tiba, orang yang sangat beroleh pahala hendaklah, menurut kemampuan, melaksanakan tapa kṛcchra, atikṛcchra, atau penebusan prājāpatya.

Verse 91

एकांतरं व्रतं कुर्यात्त्रिरात्र व्रतमेव वा । पंचरात्रं सप्तरात्रं संप्राप्ते कार्तिके व्रती

Apabila bulan suci Kārtika telah tiba, seorang yang berikrar hendaklah berpuasa selang sehari, atau menjalani brata tiga malam; atau juga brata lima malam dan tujuh malam.

Verse 92

पक्षव्रतं वा कुर्वीत मासोपोषणमेव वा । नोर्जो वंध्यो विधातव्यो व्रतिना केनचित्क्वचित्

Seseorang boleh melakukan brata selama setengah bulan, atau berpuasa sepanjang bulan. Namun brata Ūrja (Kārtika) jangan sekali-kali dijadikan sia-sia—oleh mana-mana bratin, pada bila-bila masa, dengan apa jua cara.

Verse 93

शाकाहारं पयोहारं फलाहारमथापि वा । चरेद्यवान्नाहारं वा संप्राप्ते कार्तिके व्रती

Apabila Kārtika tiba, bratin boleh mengambil makanan sayur-sayuran, atau susu, atau buah-buahan; atau hidup dengan makanan barli, menurut disiplin brata.

Verse 94

नित्यनैमित्तिकं स्नानं कुर्यादूर्जे व्रती नरः । ब्रह्मचर्यं चरेदूर्जे महाव्रतफलार्थवान्

Dalam Ūrja (Kārtika), bratin hendaklah mandi suci setiap hari dan mandi menurut ketetapan pada waktu-waktu tertentu. Dalam Ūrja juga hendaklah diamalkan brahmacarya demi meraih buah brata agung.

Verse 95

बाहुलं ब्रह्मचर्येण यः क्षिपेच्छुचिमानसः । समस्तं हायनं तेन ब्रह्मचर्यकृतं भवेत्

Sesiapa yang berhati suci menempuh hari-hari Ūrja yang banyak dengan brahmacarya, maka baginya seluruh tahun seolah-olah telah dijalani dalam kesucian pantang.

Verse 96

यस्तु कार्तिकिकं मासमुपवासैः समापयेत् । अप्यब्दमपि तेनेह भवेत्सम्यगुपोषितम्

Sesiapa yang menyempurnakan bulan Kārtika dengan puasa, maka di dunia ini baginya seolah-olah genap setahun telah dipatuhi dengan puasa yang benar.

Verse 97

शाकाहारपयोहारैरूर्जों यैरतिवाहितः । अखंडिता शरत्तेन तदाहारेण यापिता

Mereka yang melalui Ūrja (Kārtika) dengan makanan sayur-sayuran dan susu, dengan diet itulah seluruh musim luruh dipelihara berterusan tanpa terputus.

Verse 98

पत्रभोजी भवेदूर्जे कांस्यं त्याज्यं प्रयत्नतः । यो व्रती कांस्यभोजी स्यान्न तद्व्रतफलं लभेत्

Dalam Ūrja (Kārtika) hendaklah makan beralas daun, dan bejana gangsa hendaklah dijauhi dengan bersungguh-sungguh. Seorang yang bervrata tetapi makan dari gangsa tidak memperoleh buah vratanya.

Verse 99

कांस्यस्य नियमे दद्यात्कांस्यं सर्पिः प्रपूरितम् । ऊर्जे न भक्षयेत्क्षौद्रमतिक्षुद्रगतिप्रदम्

Jika memegang peraturan menjauhi gangsa, hendaklah bersedekah sebuah bejana gangsa yang dipenuhi ghee. Dalam Ūrja (Kārtika) jangan memakan madu, kerana ia membawa kepada keadaan yang amat rendah.

Verse 100

मधुत्यागे घृतं दद्यात्पायसं च सशर्करम् । अभ्यंगेऽभ्यवहारे च तैलमूर्जे विवर्जयेत्

Apabila meninggalkan madu, hendaklah mendermakan ghee dan bubur susu manis (pāyasa) bersama gula. Dalam Ūrja (Kārtika) hendaklah menjauhi minyak, baik untuk menyapu tubuh mahupun untuk dimakan.

Verse 110

पापांधकारसंक्रुद्धः कार्तिके दीपदानतः । क्रोधांधकारितमुखं भास्करिं स न वीक्षते

Sesiapa yang terkurung oleh kegelapan dosa, dengan persembahan pelita pada bulan Kārttika, tidak lagi memandang Surya yang wajahnya terselubung oleh kegelapan amarah.

Verse 120

एकादशीं समासाद्य प्रबोधकरणीं मम । बिंदुतीर्थकृतस्नानो रात्रौ जागरणान्वितः

Setelah tiba pada Ekādaśī yang membangkitkan-Ku, sesudah mandi suci di Bindu-tīrtha, dia melakukan jagaran, berjaga sepanjang malam.

Verse 130

तस्माद्द्वेषो न कर्तव्यो विश्वेशे परमात्मनि । विश्वेश द्वेषिणां पुंसां प्रायश्चित्तं यतो नहि

Oleh itu, janganlah menyimpan kebencian terhadap Viśveśvara, Sang Paramātman; kerana bagi mereka yang membenci Viśveśa, sesungguhnya tiada prāyaścitta (penebusan) sama sekali.

Verse 140

आनंदकाननं पुण्यं पुण्यं पांचनदं ततः । ततोपि मम सान्निध्यमग्निबिंदो महामुने

Ānandakānana itu suci; dan Pañcanada juga suci melampauinya. Namun lebih tinggi daripada semuanya ialah kehadiran-Ku yang dekat, wahai mahāmuni Agnibindu.

Verse 145

भविष्याण्यपि कानीह तानि मे कथयाच्युत । यानि संपूज्यते भक्ताः प्राप्स्यंति कृतकृत्यताम्

Wahai Acyuta, khabarkan kepadaku apakah lagi perkara-perkara suci yang akan datang di sini—yang apabila dipuja menurut tatacara yang benar, para bhakta akan mencapai kesempurnaan tujuan hidup.