Opening the text

Sukta 7.86
Vasiṣṭha (traditional for RV 7.86)
Varuṇa (with cosmic-sovereign framing; hymn is Varuṇa-centered)
Triṣṭubh
वसिष्ठाचे हे वरुण-सूक्त आकाश व पृथ्वीची स्थापना करून ऋत (नैतिक–विश्वात्मक व्यवस्था) टिकवून धरणाऱ्या विश्वाधिपतीची स्तुती करते. विशाल, सुव्यवस्थित सृष्टीच्या त्या दर्शनातून कवी अंतर्मुख होऊन अपराधस्वीकार व विनवणीकडे वळतो—परंपरेने आलेल्या आणि स्वतःकडून घडलेल्या दोषांपासून मुक्ती मागतो; आणि शेवटी शांती, संरक्षण व कल्याण यांसाठी आशीर्वादाने समाप्त होते.
Mantra 1
धीरा त्वस्य महिना जनूंषि वि यस्तस्तम्भ रोदसी चिदुर्वी । प्र नाकमृष्वं नुनुदे बृहन्तं द्विता नक्षत्रं पप्रथच्च भूम ॥
त्या महिम्याने धीरा—स्थिर, प्रज्ञावान शक्ती—जागृत होतात; तोच उर्वी रोदसी—दोन्ही विस्तीर्ण लोक—दृढपणे स्थापन करणारा आहे. त्याने उंच, विशाल नाकम्—स्वर्ग—पुढे ढकलला; त्याने द्विता नक्षत्रम्—नक्षत्रांचे द्विविध आसन—आणि भूमीचा पाया पसरविला; चेतना वाढावी अशी सुव्यवस्थित व्यापकता त्याने प्रस्थापित केली.
Mantra 2
उत स्वया तन्वा सं वदे तत्कदा न्वन्तर्वरुणे भुवानि । किं मे हव्यमहृणानो जुषेत कदा मृळीकं सुमना अभि ख्यम् ॥
आणि मी माझ्याच तनूने (अंतःस्वरूपाने) याविषयी संवाद करतो—हे वरुणा, मी कधी तुझ्या अंतरात प्रवेश करीन? माझे कोणते हव्य (अर्पण) तू अप्रसन्न न होता स्वीकारशील? कधी, सुमना (प्रसन्नचित्त) होऊन, तुझे मृळीक (करुणा/क्षमाशांती)—हृदयात आरोग्यदायी मुक्ती देणारे—मी प्रत्यक्ष पाहीन?
Mantra 3
पृच्छे तदेनो वरुण दिदृक्षूपो एमि चिकितुषो विपृच्छम् । समानमिन्मे कवयश्चिदाहुरयं ह तुभ्यं वरुणो हृणीते ॥
त्या एनो (दोष/पाप) विषयी मी विचारतो, हे वरुणा—ते स्पष्ट पाहावे म्हणून; जाणणाऱ्याजवळ जाऊन मी चौकशी करतो. कवी-ऋषीही मला तेच सांगतात—‘हा वरुण निश्चयच तुझ्यावर रुष्ट आहे’; जणू ऋत (नियम/धर्मकर्म) माझ्या वर्तमान अवस्थेकडून दूर झाला आहे.
Mantra 4
किमाग आस वरुण ज्येष्ठं यत्स्तोतारं जिघांससि सखायम् । प्र तन्मे वोचो दूळभ स्वधावोऽव त्वानेना नमसा तुर इयाम् ॥
हे वरुणा, तो कोणता ज्येष्ठ अपराध होता की तू आपल्या स्तोता—आपल्या सख्याला—घात करावासा वाटतोस? हे दूळभ (अघात्य/दुर्जेय), हे स्वधावन् (स्व-नियमधारी), ते मला सांग. या एनोसह, नमस्कार घेऊन, मी त्वरेने तुझ्याकडे येतो—सत्याने चुकांची गाठ सैल व्हावी म्हणून.
Mantra 5
अव द्रुग्धानि पित्र्या सृजा नोऽव या वयं चकृमा तनूभिः । अव राजन्पशुतृपं न तायुं सृजा वत्सं न दाम्नो वसिष्ठम् ॥
आमच्यापासून पितृपरंपरेतून आलेले विकार दूर कर; आणि आम्हीच देहभावाने केलेल्या अपराधांपासूनही आम्हाला सोडव. हे राजन् वरुणा, जो मार्गभ्रष्ट झाला आहे—परक्या कळपावर तृप्त झालेल्यासारखा—त्या तायू (भटक्या याचक) ला सोड; आणि वसिष्ठाला बंधन-दोरीतून असे मुक्त कर, जसे वासरू आपल्या बांधणीपासून सुटते.
Mantra 6
न स स्वो दक्षो वरुण ध्रुतिः सा सुरा मन्युर्विभीदको अचित्तिः । अस्ति ज्यायान्कनीयस उपारे स्वप्नश्चनेदनृतस्य प्रयोता ॥
हे वरुणा, तो माझा स्वतःचा स्थिर विवेक नाही, ना दृढ धारण; तो तर मद आहे, भीती उत्पन्न करणारा क्रोध आहे, ती अचित्ती (अविवेक) आहे. ज्येष्ठही कनिष्ठाच्या अवस्थेत घसरू शकतो; आणि झोपसुद्धा अनृत (असत्य) ची प्रेरक ठरते—आपल्यात अशा शक्ती आहेत ज्या इच्छेला ऋतापासून दूर वाकवतात.
Mantra 7
अरं दासो न मीळ्हुषे कराण्यहं देवाय भूर्णयेऽनागाः । अचेतयदचितो देवो अर्यो गृत्सं राये कवितरो जुनाति ॥
उदार दात्यासाठी दासासारखा मी योग्य ठरो; मी—अनागाः (निर्दोष)—सर्वांना फिरवून चालविणाऱ्या त्या देवशक्तीसाठी कर्म करीन. आर्य देव अचेताला चेतवितो; आणि अधिक-द्रष्टा कवी गृत्स (उत्सुक साधक) ला रयि—समृद्धी—कडे प्रवृत्त करतो.
Mantra 8
अयं सु तुभ्यं वरुण स्वधावो हृदि स्तोम उपश्रितश्चिदस्तु । शं नः क्षेमे शमु योगे नो अस्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
हे स्वधावन् वरुणा! हा स्तोत्र तुझ्यासाठी हृदयातच आश्रित राहो. आमच्यासाठी क्षेमात शांती असो, आणि योगात (संयोग/प्रयत्नात)ही शांती असो. तुम्ही सदा स्वस्तिभिः—कल्याणकारी रक्षणांनी—आमचे रक्षण करा.
It praises Varuṇa as the upholder of cosmic and moral order, then turns to confession of wrongdoing and asks Varuṇa to release the worshipper from bondage and restore peace and well-being.
The hymn recognizes that human harm can come from inherited patterns (family or tradition) and from one’s own choices; it asks Varuṇa to clear both so life can return to ṛta (right order).
It is an image for Varuṇa loosening the binding consequences of error—freeing the person from guilt, fear, and constraint so they can live again in truth, safety, and right relationship.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.