
Sukta 7.85
Vasiṣṭha
Indra–Varuṇa
Triṣṭubh (probable; needs verification)
वसिष्ठाचे हे संक्षिप्त स्तोत्र इंद्र–वरुण या युग्मशक्तींना सोम स्वीकारण्यासाठी आणि ‘प्रवासात’ उपासकाचे रक्षण करण्यासाठी आवाहन करते—बाह्यतः (सुरक्षित मार्गक्रमण, कल्याण) आणि अंतःतः (संततीवृद्धी/आंतरिक शक्तींचा विकास). त्यांच्या परस्परपूरक सार्वभौमत्वावर ते प्रकाश टाकते: एक लोकांना व ऋत/व्यवस्थेला स्थिर करून आधार देतो, तर दुसरा अडथळे व प्रतिकार यांचा संहार करतो. तसेच जलदेवता त्यांना दैवी अधिकाररूपाने प्रतिष्ठापित करतात, असे चित्रण आहे.
Mantra 1
पुनीषे वामरक्षसं मनीषां सोममिन्द्राय वरुणाय जुह्वत् । घृतप्रतीकामुषसं न देवीं ता नो यामन्नुरुष्यतामभीके ॥
मी तुमच्या दोघांसाठी शत्रु-राक्षसी शक्तींविरहित अशी एक मनीषा (पवित्र बुद्धी/विचार) शुद्ध करतो आणि इंद्र व वरुण यांना सोमाची आहुती अर्पितो. घृत-प्रतीक (तुप-दीप्त मुख) असलेल्या देवी उषेसारखे, प्रवासाच्या मार्गावर, अगदी जवळ राहून, तुम्ही दोघे आम्हांला रक्षण करा.
Mantra 2
स्पर्धन्ते वा उ देवहूये अत्र येषु ध्वजेषु दिद्यवः पतन्ति । युवं ताँ इन्द्रावरुणावमित्रान्हतं पराचः शर्वा विषूचः ॥
इथे देव-आह्वानाच्या रणसंग्रामात ते परस्पर स्पर्धा करतात, जिथे चमचमणाऱ्या विद्युतधारा ध्वजांवर कोसळतात. हे इंद्र-वरुणा! त्या शत्रु-शक्तींना तुम्ही दोघेही घायाळ करून पाडा—त्यांना दूर हाकलून द्या, चुरडून व सर्व दिशांनी विखुरून टाका.
Mantra 3
आपश्चिद्धि स्वयशसः सदस्सु देवीरिन्द्रं वरुणं देवता धुः । कृष्टीरन्यो धारयति प्रविक्ता वृत्राण्यन्यो अप्रतीनि हन्ति ॥
स्वयशस्वी आपः (जलदेव्या) सुद्धा आपल्या-आपल्या सदनांत इंद्र व वरुण यांना देवता-रूपाने स्थापित करतात. एक जण मानवसमुदायांना (कृष्टी) स्पष्टपणे वेगळे करून धारण करतो; दुसरा अপ্রतीनि (अप्रतिरोध्य) वृत्र—अवरोध—यांचा संहार करतो.
Mantra 4
स सुक्रतुॠतचिदस्तु होता य आदित्य शवसा वां नमस्वान् । आववर्तदवसे वां हविष्मानसदित्स सुविताय प्रयस्वान् ॥
तो सुक्रतु—शुभ संकल्पाचा—ऋतचित्, ऋताच्या चेतनेत स्थित, होता असो; हे आदित्यांनो, जो आपल्या शवसा (बलाने) तुम्हांला नमस्कार करतो. हविष्मान् होऊन तो तुमच्या अवसे—साहाय्यासाठी—पुन्हा पुन्हा तुमच्याकडे वळो; आणि तो खरोखर सुविताय—सत्-प्रेरणेसाठी—दृढपणे आसनस्थ होवो, व प्रयस्वान् होऊन सत्य उलगडीकडे अग्रसर होवो.
Mantra 5
इयमिन्द्रं वरुणमष्ट मे गीः प्रावत्तोके तनये तूतुजाना । सुरत्नासो देववीतिं गमेम यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ही माझी गीः—प्रेरित वाणी—इंद्र व वरुण यांच्यापर्यंत पोहोचली आहे; ती तोके-तनये—अंतःस्थ ‘शिशु’ व अजून-अजन्मा शक्ती—यांच्या वाढीस उद्युक्त करते. आम्ही सुरत्नासः—सत्य रत्नांनी समृद्ध—देववीती, देव-संगतीचा मार्ग, गाठू; आणि तुम्ही दोघे आम्हांला सदा स्वस्तिभिः—कल्याण व सुरक्षित गमनाच्या अवस्थांनी—रक्षा करा.
They are invoked together as a paired divine power: Indra clears obstacles and defeats resistances, while Varuṇa safeguards ṛta (right order) and stable governance. Together they protect the worshipper and the community.
The hymn asks for protection “on the journey,” removal of obstructions, and steady well-being (svasti). It also prays for growth and continuity—expressed as toke and tanaye (offspring and unfolding inner potential).
The Waters are portrayed as self-glorious powers that establish Indra and Varuṇa in their divine seats. This emphasizes that their authority is cosmic and foundational, not merely local to a single ritual.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.