Sukta 41
Sukta 2.41
Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)
Vāyu
Gāyatrī (likely; short 3-pāda structure typical of gāyatrī invites)
हे सूक्त मुख्यतः वेगवान प्राण-वायू असलेल्या वायुदेवाला आमंत्रित करते—तो सहस्र-शक्तियुक्त रथांवर त्वरेने येऊन सोमपान करावा, आणि उपासकांचा प्राणबल जागृत, ऊर्जस्वित व निर्मळ करावा. यज्ञ पुढे सरकत असता प्रार्थना रक्षण व कल्याणाकडे विस्तारते—इंद्राच्या कृपेचेही आवाहन करते, तसेच यज्ञीय (यज्ञास योग्य) देवसमूहाने आपापली आसने ग्रहण करून हवि/सोमाचा भाग स्वीकारावा, अशी विनंती करते.
Mantras
Mantra 1
वायो ये ते सहस्रिणो रथासस्तेभिरा गहि । नियुत्वान्त्सोमपीतये ॥
हे वायो, तुझे सहस्र-शक्तिमान रथ घेऊन इथे ये; नियुत् (जोडलेल्या दलां) सहित सोमपानासाठी ये.
Mantra 2
नियुत्वान्वायवा गह्ययं शुक्रो अयामि ते । गन्तासि सुन्वतो गृहम् ॥
हे वायो, नियुत् सहित ये; हा उज्ज्वल सोम मी तुझ्यासाठी अर्पित/प्रसारित करीत आहे. सुन्वत (सोम पिळणारा) याच्या गृहात—यज्ञगृहात—तू नक्कीच येशील.
Mantra 3
शुक्रस्याद्य गवाशिर इन्द्रवायू नियुत्वतः । आ यातं पिबतं नरा ॥
आज तेजस्वी सोम—गो-रसाने मिश्रित—हे इंद्रा वायू, नियुत् (युग्मित रथ-दल) सहित या; या. हे दोन्ही वीरांनो, प्या.
Mantra 4
अयं वां मित्रावरुणा सुतः सोम ऋतावृधा । ममेदिह श्रुतं हवम् ॥
हे मित्र-वरुणा, ऋत वाढविणाऱ्यांनो, हा तुमच्यासाठी पिळलेला सोम आहे. इथे, आत्ताच माझे हवि/हवन-आह्वान ऐका.
Mantra 5
राजानावनभिद्रुहा ध्रुवे सदस्युत्तमे । सहस्रस्थूण आसाते ॥
ते दोन्ही राजे—द्रोहरहित, विश्वासघात न करणारे—ध्रुव, सभेच्या उत्तम आसनावर विराजमान आहेत; सहस्र स्तंभांनी आधारलेले.
Mantra 6
ता सम्राजा घृतासुती आदित्या दानुनस्पती । सचेते अनवह्वरम् ॥
ते दोन्ही सम्राट, घृतधारेने समृद्ध असे आदित्य—दानुनस्पती (दान-समृद्धीचे स्वामी)—सरळ, अढळ मार्गाकडे एकचित्ताने चालतात; आमची गती विचलनरहित करतात.
Mantra 7
गोमदू षु नासत्याश्वावद्यातमश्विना । वर्ती रुद्रा नृपाय्यम् ॥
हे नासत्य, हे अश्विनौ, गोमद् (गो-समृद्धी/प्रकाशमय संपदा) आणि अश्ववत् (वेगवान शक्ती) घेऊन या; आणि हे रुद्रगण, मानव-यात्रेचे रक्षण करणारा तो वर्ती (रक्षक मार्ग)ही द्या.
Mantra 8
न यत्परो नान्तर आदधर्षद्वृषण्वसू । दुःशंसो मर्त्यो रिपुः ॥
हे वृषण्वसू (बलसमृद्ध दाते), बाहेरचा वा आतला कोणताही शत्रू तुम्हांला दाबू शकत नाही; दु:शंस (दुष्टवाणी) मर्त्य रिपूही जिंकू शकत नाही.
Mantra 9
ता न आ वोळ्हमश्विना रयिं पिशङ्गसंदृशम् । धिष्ण्या वरिवोविदम् ॥
हे अश्विनौ, ती रयि (समृद्धी) आमच्याकडे आणा—जी पिशङ्ग (दीप्तिमान) रूपाने पाहण्यास उज्ज्वल आहे. हे धिष्ण्य (प्रकाशमय कौशल्याचे स्वामी), आमच्यात वरिवोविद् (विस्तीर्ण अवकाशांचे शोधक) व्हा.
Mantra 10
इन्द्रो अङ्ग महद्भयमभी षदप चुच्यवत् । स हि स्थिरो विचर्षणिः ॥
इंद्राने खरोखर त्या महान भयाला सामोरे जाऊन ते दूर झटकून टाकले; कारण तो स्थिर आहे—विचर्षणि, सर्वत्र विहरणारी ती शक्ती, जी मानवी स्वभावाला त्याच्या मर्यादांपलीकडे वाढविते.
Mantra 11
इन्द्रश्च मृळयाति नो न नः पश्चादघं नशत् । भद्रं भवाति नः पुरः ॥
आणि इंद्र आम्हांवर कृपा करो; आमच्या मागून कोणतेही अघ (अनिष्ट) आम्हांस गाठू नये. आमच्या पुढे भद्र (मंगल)च अग्रणी होवो.
Mantra 12
इन्द्र आशाभ्यस्परि सर्वाभ्यो अभयं करत् । जेता शत्रून्विचर्षणिः ॥
इंद्राने आम्हांला सर्व बाजूंनी, सर्व दिशांतून, अभय करावे. तो विचक्षण (विचर्षणि) वीर शत्रूंवर जय मिळवो.
Mantra 13
विश्वे देवास आ गत शृणुता म इमं हवम् । एदं बर्हिर्नि षीदत ॥
हे विश्वदेवांनो, या; माझा हा हव (आह्वान) ऐका. या बर्हि (पवित्र आसन/विस्तार)ावर खाली बसावे.
Mantra 14
तीव्रो वो मधुमाँ अयं शुनहोत्रेषु मत्सरः । एतं पिबत काम्यम् ॥
हा तीव्र, मधुमय सोमरस तुमच्यासाठी आहे—शुनहोत्र (शुद्ध/सुद्रुत होम) यज्ञांत तो उत्साहदायक आहे. हा काम्य (इष्ट) पेय प्या.
Mantra 15
इन्द्रज्येष्ठा मरुद्गणा देवासः पूषरातयः । विश्वे मम श्रुता हवम् ॥
हे इन्द्र-ज्येष्ठ मरुद्गणा! हे देवांनो, पूषन्‌च्या रती (समृद्धी) देणाऱ्यांनो! तुम्ही सर्वांनी माझे हे हव (आह्वान) ऐका.
Mantra 16
अम्बितमे नदीतमे देवितमे सरस्वति । अप्रशस्ता इव स्मसि प्रशस्तिमम्ब नस्कृधि ॥
हे अंबितमे—अतिश्रेष्ठ माता! हे नदीतमे—अतिश्रेष्ठ नदी! हे देवितमे—अतिश्रेष्ठ देवी, सरस्वती! आम्ही जणू अप्रशस्त (अप्रशंसित) आहोत; हे अंबा, आमच्यासाठी सत्य प्रशस्ति—योग्य स्तुती—करून दे.
Mantra 17
त्वे विश्वा सरस्वति श्रितायूंषि देव्याम् । शुनहोत्रेषु मत्स्व प्रजां देवि दिदिड्ढि नः ॥
हे देवी सरस्वती! तुझ्यातच आमची सर्व आयूंषि—जीवन-प्रवाह—दैवी आधार पावतात. शुनहोत्रेषु—शीघ्र, सत्य होत्रांत—तू मत्स्व, आनंद घे; आणि हे देवी, आमच्यासाठी प्रजां—वृद्धी/संतती—दृढ करून दे.
Mantra 18
इमा ब्रह्म सरस्वति जुषस्व वाजिनीवति । या ते मन्म गृत्समदा ऋतावरि प्रिया देवेषु जुह्वति ॥
हे वाजिनीवती सरस्वती, ही ब्रह्म-वचने स्वीकार. गृत्समदाने तुला अर्पिलेला जो ‘मन्म’ (अंतर्मनाचा भाव)—हे ऋतावरि, ऋताची वरणकर्त्री, देवांमध्ये प्रिय—तो देवशक्तींमध्ये आहुतीरूपाने ओतला जातो.
Mantra 19
प्रेतां यज्ञस्य शम्भुवा युवामिदा वृणीमहे । अग्निं च हव्यवाहनम् ॥
यज्ञासाठी शम्भुवा—शांती व कल्याण देणाऱ्या दोन शक्तींनो—पुढे चला. आज आम्ही तुम्हा दोघांनाही वरण करतो: इडा (इडा) आणि हव्यवाहन अग्नी.
Mantra 20
द्यावा नः पृथिवी इमं सिध्रमद्य दिविस्पृशम् । यज्ञं देवेषु यच्छताम् ॥
द्यावा आणि पृथिवी, आज आमच्यासाठी हा सिद्ध, ‘दिविस्पृश’ यज्ञ धरा—जो तेजस्वी लोकांना स्पर्श करतो. आमचा यज्ञ देवांमध्ये स्थापन करा.
Mantra 21
आ वामुपस्थमद्रुहा देवाः सीदन्तु यज्ञियाः । इहाद्य सोमपीतये ॥
हे (अश्विनौ), अद्रुह—निर्दोष—तुमच्या उपस्थान-आसनावर आज यज्ञार्ह देवगण येऊन विराजोत. येथे, आत्ताच, सोमपानासाठी—(यज्ञात) त्या शक्ती एकवटोत आणि प्रकाशमय आनंदात सहभागी होवोत.
Frequently Asked Questions
The hymn mainly addresses Vāyu, the Wind and Life-Breath, inviting him to come quickly and drink Soma. Some verses also call on Indra and the wider group of gods to bless and protect the worshippers.
On the ritual level it means Vāyu is invited to partake of the pressed Soma offering. On an inner level it suggests the life-force (breath/prāṇa) receiving clarity, vigor, and luminous joy through the sacred rite.
It is a concise prayer for protection and right direction in life: may harm not overtake us unexpectedly, and may what is good and благоприятное lead our path forward. Many readers remember it as a universal Vedic blessing for safe progress.
Ask anything about Sukta 41 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.