Sukta 41
Sukta 2.41
Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)
Vāyu
Gāyatrī (likely; short 3-pāda structure typical of gāyatrī invites)
આ સૂક્ત મુખ્યત્વે ઝડપી પ્રાણવાયુ એવા વાયુદેવને આમંત્રિત કરે છે કે તેઓ પોતાની હજાર શક્તિઓવાળા રથો પર આવી સોમરસ પાન કરે અને ઉપાસકોના પ્રાણબળને ઉર્જાવાન તથા નિર્મળ કરે. યજ્ઞવિધિ આગળ વધતાં પ્રાર્થના રક્ષા અને મંગળ તરફ વિસ્તરે છે—ઇન્દ્રની કૃપા માટે પણ આહ્વાન કરે છે અને યજ્ઞયોગ્ય દેવસમૂહને પણ આસન ગ્રહણ કરી ભાગ લેવા વિનંતી કરે છે.
Mantras
Mantra 1
वायो ये ते सहस्रिणो रथासस्तेभिरा गहि । नियुत्वान्त्सोमपीतये ॥
હે વાયુ, તારા સહસ્રશક્તિ રથો સાથે અહીં આવ; નિયુત (જોડાયેલા દળો) સાથે જોડાઈ સોમપાન માટે આવ.
Mantra 2
नियुत्वान्वायवा गह्ययं शुक्रो अयामि ते । गन्तासि सुन्वतो गृहम् ॥
હે વાયુ, નિયુત સાથે આવી જા; આ તેજસ્વી સોમ હું તને અર્પું છું. તું સોમ પીસનારના ગૃહે આવશે—અર્પણ માટે તૈયાર કરેલા આંતરિક નિવાસમાં.
Mantra 3
शुक्रस्याद्य गवाशिर इन्द्रवायू नियुत्वतः । आ यातं पिबतं नरा ॥
આજે ગાયના સારથી મિશ્રિત તેજસ્વી સોમરસનો—હે ઇન્દ્ર-વાયુ, નિયુત (યોક્ત રથદળ) ધરાવતાં—આવો; પીવો, હે બે વીર પુરુષો.
Mantra 4
अयं वां मित्रावरुणा सुतः सोम ऋतावृधा । ममेदिह श्रुतं हवम् ॥
હે મિત્ર-વરુણ, ઋતાવૃધા (ઋતના વૃદ્ધિકર્તા), તમારાં માટે પિષાયેલો આ સોમ છે; અહીં અને અત્યારે મારી હવન-પોકાર સાંભળો.
Mantra 5
राजानावनभिद्रुहा ध्रुवे सदस्युत्तमे । सहस्रस्थूण आसाते ॥
બે રાજાઓ, અવિશ્વાસઘાતી, સભાના ઉત્તમ સ્થાને ધ્રુવપણે બેસે છે; સહસ્ર સ્તંભોથી આધારિત તેઓ સ્થિર અધિપત્યરૂપે વિરાજે છે.
Mantra 6
ता सम्राजा घृतासुती आदित्या दानुनस्पती । सचेते अनवह्वरम् ॥
તે બે સમ્રાટ—ઘૃતાસુતિથી સમૃદ્ધ, આદિત્યો, દાનુનસ્પતિ (સમૃદ્ધિના સ્વામી)—સીધા, અડગ માર્ગ તરફ એકસાથે સંમત ગતિ કરે; અમારો પ્રવાહ વિચ્છેદરહિત રહે.
Mantra 7
गोमदू षु नासत्याश्वावद्यातमश्विना । वर्ती रुद्रा नृपाय्यम् ॥
હે નાસત્યાઓ, હે અશ્વિનો, ગોમદ્ (ગૌ-સમૃદ્ધિ/પ્રકાશમય જ્ઞાન) અને અશ્વાવત્ (ઝડપી શક્તિ) સાથે આવો; અને હે રુદ્રો, માનવ-યાત્રાને રક્ષે એવો રક્ષાત્મક માર્ગ (વર્તી) પણ લાવો.
Mantra 8
न यत्परो नान्तर आदधर्षद्वृषण्वसू । दुःशंसो मर्त्यो रिपुः ॥
હે વૃષણ્વસૂ (બળના મહાદાતા), ન તો પરથી ન તો અંદરથી કોઈ શત્રુ તમને દબાવી શકે; દુઃશંસો મર્ત્ય રિપુ—કુવચન કરનાર નશ્વર વૈરી—વિજયી થતો નથી.
Mantra 9
ता न आ वोळ्हमश्विना रयिं पिशङ्गसंदृशम् । धिष्ण्या वरिवोविदम् ॥
હે અશ્વિનો, અમારે માટે તે રયિ—અસ્તિત્વની સમૃદ્ધિ—અહીં વહન કરીને લાવો, જે પિશઙ્ગ-સંદૃશ, તેજસ્વી દર્શનયોગ્ય છે. હે ધિષ્ણ્યૌ, વરિવો-વિદ—વિસ્તૃત અવકાશોના શોધક—અમને તે પ્રદાન કરો.
Mantra 10
इन्द्रो अङ्ग महद्भयमभी षदप चुच्यवत् । स हि स्थिरो विचर्षणिः ॥
ઇન્દ્રે ખરેખર મહાન ભયનો સામનો કર્યો અને તેને દૂર ફેંકી દીધો; કારણ કે તે સ્થિર છે—વિચર્ષણિ, સર્વત્ર વ્યાપી શક્તિ—જે માનવ સ્વભાવને સીમાઓ પાર વિસ્તારે છે.
Mantra 11
इन्द्रश्च मृळयाति नो न नः पश्चादघं नशत् । भद्रं भवाति नः पुरः ॥
ઇન્દ્ર પણ અમારે પ્રત્યે કૃપાળુ રહે; અમને પાછળથી કોઈ અઘ—અપશકુન/પાપ—ન પકડે. આગળ અમારે માટે ભદ્ર—મંગલ—નેતા બને.
Mantra 12
इन्द्र आशाभ्यस्परि सर्वाभ्यो अभयं करत् । जेता शत्रून्विचर्षणिः ॥
ઇન્દ્ર સર્વ દિશાઓથી, ચારે તરફથી, અમને સર્વત્ર અભયતા પ્રદાન કરે; વિશાળ-વિચરણ કરનાર તે શત્રુબળોનો વિજેતા બને.
Mantra 13
विश्वे देवास आ गत शृणुता म इमं हवम् । एदं बर्हिर्नि षीदत ॥
હે સર્વ દેવો, આવો; મારા આ હવન/આહ્વાનને સાંભળો. આ બર્હિ (પવિત્ર આસન) પર બેસો—આ તૈયાર કરેલા યજ્ઞક્ષેત્રમાં સ્થાન લો.
Mantra 14
तीव्रो वो मधुमाँ अयं शुनहोत्रेषु मत्सरः । एतं पिबत काम्यम् ॥
તીવ્ર અને મધુમય આ સોમ-મદ (સોમરસનો ઉલ્લાસ) તમારાં માટે છે—શુનહોત્ર (ઝડપથી પ્રેરિત યજ્ઞ) ના સત્ય-આહુતિઓમાં. આ ઇચ્છનીય પાન પીવો.
Mantra 15
इन्द्रज्येष्ठा मरुद्गणा देवासः पूषरातयः । विश्वे मम श्रुता हवम् ॥
ઇન્દ્રને અગ્રસ્થાને ધરાવતાં મરુદ્ગણો, હે દેવો—પૂષણની સમૃદ્ધિઓ આપનારાઓ! તમે સર્વે મારું હવન સાંભળો.
Mantra 16
अम्बितमे नदीतमे देवितमे सरस्वति । अप्रशस्ता इव स्मसि प्रशस्तिमम्ब नस्कृधि ॥
હે અતિમાતા, અતિનદી, અતિદેવી—સરಸ್ವતી! અમે જાણે અપ્રશંસિત છીએ; હે માતા, અમને સાચી પ્રશસ્તિ, યોગ્ય માન્યતા પ્રદાન કર.
Mantra 17
त्वे विश्वा सरस्वति श्रितायूंषि देव्याम् । शुनहोत्रेषु मत्स्व प्रजां देवि दिदिड्ढि नः ॥
હે સરಸ್ವતી, તારી દેવ્યતા માં અમારા સર્વ આયુષ્ય-પ્રવાહો આશ્રિત છે. શુનહોત્રોમાં તું આનંદ કર; હે દેવી, અમારે માટે પ્રજાને દૃઢ કર.
Mantra 18
इमा ब्रह्म सरस्वति जुषस्व वाजिनीवति । या ते मन्म गृत्समदा ऋतावरि प्रिया देवेषु जुह्वति ॥
હે વાજિનીવતી સરસ્વતી, આ બ્રહ્મવાણી (સ્તુતિ-મંત્રો) તું પ્રસન્નતાથી સ્વીકાર. ગૃત્સમદ તને અર્પે છે તે મનન—હે ઋતાવરી, ઋતની પસંદ કરનારી, દેવોમાં પ્રિય—દેવશક્તિઓમાં હવિરૂપે જુહ્વાથી ઢોળાય છે.
Mantra 19
प्रेतां यज्ञस्य शम्भुवा युवामिदा वृणीमहे । अग्निं च हव्यवाहनम् ॥
યજ્ઞ માટે શંભુવાં—શાંતિ અને કલ્યાણની બે શક્તિઓ—આગળ વધો. આજે અમે તમને પસંદ કરીએ છીએ: ઇડા (યોગ્ય પ્રેરણા) અને હવ્યવાહન અગ્નિ (હવિ વહન કરનાર), જેથી આંતરિક યજ્ઞ નિર્વિકાર રીતે આગળ વધે.
Mantra 20
द्यावा नः पृथिवी इमं सिध्रमद्य दिविस्पृशम् । यज्ञं देवेषु यच्छताम् ॥
હે દ્યાવા અને પૃથિવી, આજે અમારા માટે આ સિદ્ધ યજ્ઞને—જે દિવિસ્પૃશ, પ્રકાશમય લોકોને સ્પર્શે છે—આધાર આપો. અમારા અર્પણને દેવોમાં સ્થાપિત કરો, જેથી માનવ કર્મ દિવ્ય ઋત સાથે જોડાય.
Mantra 21
आ वामुपस्थमद्रुहा देवाः सीदन्तु यज्ञियाः । इहाद्य सोमपीतये ॥
હે (વામ્) તમે બે, નિર્દોષ આસન પર—યજ્ઞયોગ્ય દેવો આજે અહીં આવીને બેસે. અહીં, અત્યારે, સોમપાન માટે.
Frequently Asked Questions
The hymn mainly addresses Vāyu, the Wind and Life-Breath, inviting him to come quickly and drink Soma. Some verses also call on Indra and the wider group of gods to bless and protect the worshippers.
On the ritual level it means Vāyu is invited to partake of the pressed Soma offering. On an inner level it suggests the life-force (breath/prāṇa) receiving clarity, vigor, and luminous joy through the sacred rite.
It is a concise prayer for protection and right direction in life: may harm not overtake us unexpectedly, and may what is good and благоприятное lead our path forward. Many readers remember it as a universal Vedic blessing for safe progress.
Ask anything about Sukta 41 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.