Sukta 19
Sukta 2.19
Gṛtsamada (traditional for RV 2.19)
Indra
Triṣṭubh (probable for RV 2.19)
हे सूक्त इंद्राची स्तुती करते—सोमाने सामर्थ्यवान झालेला प्रभू म्हणून—जो “उच्चतर स्वर्गात” आपले आसन स्थापन करतो, यजमानाच्या हाकेला उत्तर देतो, आणि प्रकाश, संपत्ती व विजय देतो. योग्य स्तुती (ब्रह्मन्) आणि सोमपिळण यांचा इंद्राच्या प्रत्यक्ष देणग्यांशी संबंध जोडला आहे—सूर्यासारखी दीप्ती, लपलेले धन, आणि गायकांसाठी अक्षय वाटा (भग). शेवटच्या प्रार्थनेत उदार दक्षिणा याजकसमुदायासाठी “दुधासारखी काढून” मिळावी, जेणेकरून ते सभेत दृढ संतती आणि वीरशक्तीसह बृहद् (विस्तीर्ण/महान) वाणी उच्चारू शकतील, अशी याचना आहे.
Mantras
Mantra 1
अपाय्यस्यान्धसो मदाय मनीषिणः सुवानस्य प्रयसः । यस्मिन्निन्द्रः प्रदिवि वावृधान ओको दधे ब्रह्मण्यन्तश्च नरः ॥
अर्पणाच्या परिपूर्णतेतून पिळलेला यज्ञरसाचा आनंद मनीषी ऋषीने उन्माद-आनंदासाठी प्राशन केला आहे. त्या (सोम) मध्ये इंद्र, उच्च दिवि मध्ये वाढत, आपले निवासस्थान स्थापतो; आणि ब्रह्म-शोधी नर त्याच्याजवळ एकत्र जमतात.
Mantra 2
अस्य मन्दानो मध्वो वज्रहस्तोऽहिमिन्द्रो अर्णोवृतं वि वृश्चत् । प्र यद्वयो न स्वसराण्यच्छा प्रयांसि च नदीनां चक्रमन्त ॥
या मधुररसात आनंदित होऊन, वज्रहस्त इंद्राने पूर झाकून ठेवणाऱ्या अहिला छेदून दूर केले. मग, जसे पक्षी आपल्या-आपल्या प्रवाहांकडे धावतात, तसे नद्यांच्या गती व अग्रवेग हालचालीत आले; प्रवाह जागा झाला.
Mantra 3
स माहिन इन्द्रो अर्णो अपां प्रैरयदहिहाच्छा समुद्रम् । अजनयत्सूर्यं विदद्गा अक्तुनाह्नां वयुनानि साधत् ॥
तो महिमावान इंद्र—अहिहा (वृत्रहन्)—याने जलांचा पूर समुद्राकडे प्रवाहित केला. त्याने सूर्याला जन्म दिला; किरणरूपी ‘गायीं’ शोधून काढल्या; आणि रात्र-दिवस ऋत-युक्त विवेकाची कार्ये सिद्ध केली.
Mantra 4
सो अप्रतीनि मनवे पुरूणीन्द्रो दाशद्दाशुषे हन्ति वृत्रम् । सद्यो यो नृभ्यो अतसाय्यो भूत्पस्पृधानेभ्यः सूर्यस्य सातौ ॥
तो इंद्र मनुला अनेक अप्रतिहत वर देतो; दान देणाऱ्यासाठी तो वृत्राचा वध करतो. सूर्य-प्राप्तीच्या संग्रामात, वैराने झुंजणाऱ्यांविरुद्ध, जो मनुष्यांसाठी तत्क्षणी अजेय होतो—तोच तो.
Mantra 5
स सुन्वत इन्द्रः सूर्यमा देवो रिणङ्मर्त्याय स्तवान् । आ यद्रयिं गुहदवद्यमस्मै भरदंशं नैतशो दशस्यन् ॥
सोम पिळणाऱ्यासाठी इंद्र-देव स्तुती करणाऱ्या मर्त्याजवळ सूर्याला आणतो. आणि जेव्हा तो त्याच्यासाठी लपलेली, निर्दोष समृद्धी उघड करतो, तेव्हा ती योग्य अंश म्हणून तो वाहून देतो—सेवेत एतश (Etaśa) जसा हिस्सा आणतो तसा.
Mantra 6
स रन्धयत्सदिवः सारथये शुष्णमशुषं कुयवं कुत्साय । दिवोदासाय नवतिं च नवेन्द्रः पुरो व्यैरच्छम्बरस्य ॥
दिव्य सारथी कुत्सासाठी त्याने शुष्ण—तो शोषक—आणि कुयव यांना वश केले. दिवोदासासाठी इंद्राने शंबराच्या नव्याण्णव दुर्गांना फोडून उघडे केले.
Mantra 7
एवा त इन्द्रोचथमहेम श्रवस्या न त्मना वाजयन्तः । अश्याम तत्साप्तमाशुषाणा ननमो वधरदेवस्य पीयोः ॥
हे इंद्रा, अशा रीतीने कीर्तीसाठी आम्ही तुझे स्तवन उच्चारू; आपल्या स्वबळानेच समृद्धी जिंकण्यास प्रयत्नशील राहू. वेगाने पुढे सरकत आम्ही त्या सातव्या पद/लोकाला प्राप्त होवो; देवहीनांचा शस्त्रबळ—फुगलेली शत्रुसत्ता—आमच्या पुढे नतमस्तक होवो.
Mantra 8
एवा ते गृत्समदाः शूर मन्मावस्यवो न वयुनानि तक्षुः । ब्रह्मण्यन्त इन्द्र ते नवीय इषमूर्जं सुक्षितिं सुम्नमश्युः ॥
हे शूरा, अशा रीतीने तुझी मदत इच्छिणाऱ्या गृत्समदांनी आपल्या मनोभावांना कुशल कारागिरीसारखे घडविले. ब्रह्मसाधना करीत, हे इंद्रा, त्यांनी तुझा नवतर वर प्राप्त केला—प्रेरणा व वाढ, सुस्थिर वस्ती, आणि समृद्धीचे सुम्न (अनुग्रह).
Mantra 9
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
आता निश्चयच, हे इंद्रा, जरीत्रा (गायक) यासाठी तुझ्या प्रति उत्तर म्हणून ती उदार, समृद्धीने परिपूर्ण दक्षिणा दुहून मिळो. स्तोत्रकर्त्यांना शिक्षा/दान दे; आमचा ‘भग’ (कल्याणाचा वाटा) जळू नये, कमी होऊ नये. विदथे (सभा/यज्ञ-समागम) मध्ये आम्ही ‘बृहद्’ (महान वाणी/स्तुती) बोलू—सुवीराः (श्रेष्ठ वीरशक्तियुक्त) होऊन।
Frequently Asked Questions
It teaches that Indra responds to Soma and sincere praise by bringing light (clarity and success), granting wealth (even ‘hidden’ riches), and ensuring the singers receive their rightful share.
Dakṣiṇā is the ritual gift given to priests; calling it ‘to be milked’ uses cow imagery to ask that generous reward and nourishment flow out abundantly for the sacrificer and singers.
Bhaga means one’s allotted portion of good fortune. The hymn asks that this rightful share not be reduced or ‘burnt away,’ so prosperity and strength remain intact.
Ask anything about Sukta 19 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.