Sukta 19
Sukta 2.19
Gṛtsamada (traditional for RV 2.19)
Indra
Triṣṭubh (probable for RV 2.19)
এই সূক্তত সোমে বলীয়ান ইন্দ্ৰক প্ৰভু ৰূপে প্ৰশংসা কৰা হৈছে—যি “উচ্চ স্বৰ্গ”ত নিজৰ আসন স্থাপন কৰে, যজমানৰ আহ্বানৰ উত্তৰ দিয়ে, আৰু পোহৰ, ধন-সম্পদ আৰু বিজয় আনে। ইয়াত সঠিক স্তোত্ৰ (ব্ৰহ্মন) আৰু সোম-পেষণক ইন্দ্ৰৰ স্পষ্ট দানৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে—সূৰ্য সদৃশ দীপ্তি, লুকাই থকা ধন, আৰু গায়কসকলৰ বাবে অক্ষয় ভাগ (ভগ)। শেষ প্ৰাৰ্থনাত যাজকীয় সমাজৰ বাবে উদাৰ দক্ষিণা “দোহি” উলিয়াই দিয়া হওক বুলি অনুৰোধ কৰা হৈছে—যাতে তেওঁলোকে সভাত বৃহৎ (বৃहत) বাণী ক’ব পাৰে, শক্তিশালী সন্তান-সমৃদ্ধি আৰু বীৰত্বময় শক্তিৰ সৈতে।
Mantras
Mantra 1
अपाय्यस्यान्धसो मदाय मनीषिणः सुवानस्य प्रयसः । यस्मिन्निन्द्रः प्रदिवि वावृधान ओको दधे ब्रह्मण्यन्तश्च नरः ॥
অৰ্পণৰ পূৰ্ণতাৰে চেপি উলিওৱা সেই আনন্দ-সোম ৰস মণীষী ঋষিয়ে উন্মাদ-আনন্দৰ বাবে পান কৰিলে। য’ত ইন্দ্ৰ উচ্চ স্বৰ্গত বৃদ্ধি পাইছে, তাতেই তেওঁ নিজৰ গৃহ স্থাপন কৰিছে; আৰু ব্ৰহ্ম-অন্বেষী নৰসকলো তেওঁৰ ওচৰত একত্ৰ হৈছে।
Mantra 2
अस्य मन्दानो मध्वो वज्रहस्तोऽहिमिन्द्रो अर्णोवृतं वि वृश्चत् । प्र यद्वयो न स्वसराण्यच्छा प्रयांसि च नदीनां चक्रमन्त ॥
এই মধুৰতাত আনন্দিত হৈ, বজ্ৰহস্ত ইন্দ্ৰে বন্যা ঢাকি থোৱা সৰ্প-অহিক কাটি ছিন্ন কৰিলে। তেতিয়া, নিজৰ সোঁতলৈ উৰা মৰা পখীৰ দৰে, নদীসমূহৰ গতি আৰু আগবঢ়া প্ৰবাহসমূহ চলিত হ’ল, সঞ্চালিত হ’ল।
Mantra 3
स माहिन इन्द्रो अर्णो अपां प्रैरयदहिहाच्छा समुद्रम् । अजनयत्सूर्यं विदद्गा अक्तुनाह्नां वयुनानि साधत् ॥
সেই মহিমান্বিত ইন্দ্ৰ—অহি-হন—জলৰ বন্যা ধাৰাক সাগৰৰ দিশে আগবঢ়াই দিলে। তেওঁ সূৰ্যক জন্ম দিলে, গাভী-সদৃশ ৰশ্মিসমূহ বিচাৰি পালে, আৰু ৰাতি-দিনে ঋত-অনুসাৰী বোধৰ বিধানসমূহ সম্পন্ন কৰিলে।
Mantra 4
सो अप्रतीनि मनवे पुरूणीन्द्रो दाशद्दाशुषे हन्ति वृत्रम् । सद्यो यो नृभ्यो अतसाय्यो भूत्पस्पृधानेभ्यः सूर्यस्य सातौ ॥
সেই ইন্দ্ৰে মনুৰ বাবে বহু অপ্রতিহত দান দিলে; দানকাৰীৰ নিমিত্তে তেওঁ বৃত্ৰক বধ কৰে। সূৰ্য-জয়ৰ যুঁজত বৈৰী প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বিপক্ষে, তেওঁ মানুহৰ বাবে তৎক্ষণাৎ অজেয় হৈ উঠে।
Mantra 5
स सुन्वत इन्द्रः सूर्यमा देवो रिणङ्मर्त्याय स्तवान् । आ यद्रयिं गुहदवद्यमस्मै भरदंशं नैतशो दशस्यन् ॥
সোম-চাপা সুন্বতৰ বাবে, ইন্দ্ৰ দেৱে স্তৱ কৰা মৰ্ত্যৰ ওচৰলৈ সূৰ্যক নিকট আনে। আৰু যেতিয়া তেওঁ গোপন, নিৰ্দোষ ঐশ্বৰ্য-সমৃদ্ধি তাক আনি দিয়ে, তেতিয়া সেৱাৰ কাৰ্যত, এতাśৰ দৰে, নিজৰ প্ৰাপ্য অংশ বহন কৰি দিয়ে।
Mantra 6
स रन्धयत्सदिवः सारथये शुष्णमशुषं कुयवं कुत्साय । दिवोदासाय नवतिं च नवेन्द्रः पुरो व्यैरच्छम्बरस्य ॥
স স্বৰ্গীয় ৰথচালক কুৎসাৰ নিমিত্তে কুয়ৱক আৰু শুকাই দিয়া শুষ্ণক বশ কৰিলে। দিৱোদাসাৰ বাবে ইন্দ্ৰই শম্বৰৰ নৱতি-নৱ (৯৯) দুৰ্গ-নগৰ ভাঙি উন্মুক্ত কৰিলে।
Mantra 7
एवा त इन्द्रोचथमहेम श्रवस्या न त्मना वाजयन्तः । अश्याम तत्साप्तमाशुषाणा ननमो वधरदेवस्य पीयोः ॥
এইদৰে, হে ইন্দ্ৰ, খ্যাতিৰ বাবে আমি তোমাৰ স্তৱ গাইম; নিজ শক্তিৰে সম্পদ জয় কৰিবলৈ প্ৰচেষ্টা কৰোঁ। তীব্ৰ গতিৰে আগবাঢ়ি আমি সেই সপ্তম পদ/লোক লাভ কৰোঁ; অধাৰ্মিকৰ অস্ত্ৰ—উচ্ছ্বসিত শত্রুবল—আমাৰ আগত নত হওক।
Mantra 8
एवा ते गृत्समदाः शूर मन्मावस्यवो न वयुनानि तक्षुः । ब्रह्मण्यन्त इन्द्र ते नवीय इषमूर्जं सुक्षितिं सुम्नमश्युः ॥
এইদৰে, হে বীৰ, তোমাৰ সহায় কামনা কৰা গৃত্সমদ ঋষিসকলে কুশলী কৰ্মৰ দৰে নিজৰ মন্ত্র-চিন্তা গঢ়িলে। ব্ৰহ্ম (বাণী) অন্বেষণ কৰি, হে ইন্দ্ৰ, তেওঁলোকে তোমাৰ নৱীনতৰ দান লাভ কৰিলে—ইষা, ঊৰ্জা, সুক্ষিতি আৰু সুম্ন।
Mantra 9
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
এতিয়া নিশ্চয়, হে ইন্দ্ৰ, গায়কৰ প্ৰতি তোমাৰ বাবে সেই মঘোনী দক্ষিণা—সমৃদ্ধি-ভৰা দান—দোহাই উলিয়াওক। স্তোতাসকলক দান দিয়া; আমাৰ ভাগ (ভগ) যেন দগ্ধ বা ক্ষয় নাহয়। সু-বীৰ্যসম্পন্ন হৈ বিদথত আমি ব্ৰহৎ বচন উচ্চাৰণ কৰোঁ।
Inside Sukta 19
How it unfolds
- Where it opens
Indra is invoked as Soma-drinker and exalted power who makes his dwelling in the higher heaven where inspired singers gather.
- Development
The hymn ties Indra’s responsiveness to Soma and praise: he brings near light (Sūrya) and conveys faultless, hidden wealth as a rightful portion to the devotee.
- Climax
The boon-motif peaks in the image of prosperity being brought forth and allotted—Indra’s gift as an earned share, with solar and chariot imagery (Etaśa) underscoring swift bestowal.
- Where it settles
It closes with a direct petition: let bounteous Dakṣiṇā be ‘milked’ for the singer, let our bhaga not be diminished, and let us speak the Vast (bṛhat) in the assembly with good offspring and heroic strength.
The deity: Indra
- In the VedaIndra is the foremost heroic deva of the Ṛgveda, strengthened by Soma, a breaker of obstacles and winner of cattle, light, and victory; he is drawn to strong praise and generous offering.
- Cosmic functionHe secures order by overcoming hostile powers, releases light and abundance, and ensures the right distribution of prosperity to the sacrificer through divine might.
- Inner significanceIndra signifies awakened will-power and courageous clarity: the force in consciousness that, fed by disciplined aspiration (Soma/offerings), breaks inertia, reveals ‘sunlight’ of insight, and secures one’s rightful share.
The seer
- GṛtsamadaBhārgava (of the Bhr̥gu line; often connected with the Gṛtsamada lineage within the Bhārgavas) · A principal seer of Maṇḍala 2, renowned for robust Indra-stutis that bind poetic inspiration (brahman) to ritual efficacy, especially Soma-pressing and the winning of wealth and protection.
Famous verses
ओको दधे (oko dadhe) — “he has set his home/seat”स सुन्वत इन्द्रः सूर्यमा देवो रिणङ्मर्त्याय स्तवान् । आ यद्रयिं गुहदवद्यमस्मै भरदंशं नैतशो दशस्यन् ॥बृहत् वदेम (bṛhat vadema) — “may we speak the Vast”Attributes of the deity
- Soma-joyed and strength-increasing (madāya, vāvṛdhāna)
- Warrior and obstacle-breaker
- Giver of wealth and ‘hidden plenitude’
- Drawn to brahman (sacred word) and the pressers
- Bringer of light/solar clarity (Sūrya imagery)
- Bestower of right portion (bhaga) and generous Dakṣiṇā
Also by this seer
- Primary r̥ṣi for most of Rig Veda Maṇḍala 2 hymns (especially many Indra hymns)
- Associated in tradition with shaping powerful Triṣṭubh praise-forms used in Soma rites
- Contributor to the wider Bhārgava poetic and ritual heritage reflected across early Vedic liturgy
The rite, step by step
- Prepare the yajña-ground and kindled fires; establish the rite with opening praises.
- Press Soma (savana), strain and mix according to custom; recite Indra-invocations in Triṣṭubh.
- Offer Soma to Indra, inviting him to ‘take his seat’ among the brahman-seeking singers.
- Recite victory/boon verses asking for the Sun-like opening of light, the release of hidden riches, and protection.
- Conclude with prayers for Dakṣiṇā, an undiminished bhaga (right share), and strong speech in the assembly (vidatha).
Offerings
- Soma juice (primary)
- Ghee/clarified butter (as accompanying oblation)
- Priestly praise (brahman) as the ‘offering of speech’
- Dakṣiṇā (ritual gift/fee) invoked as a boon to be received
Frequently Asked Questions
It teaches that Indra responds to Soma and sincere praise by bringing light (clarity and success), granting wealth (even ‘hidden’ riches), and ensuring the singers receive their rightful share.
Dakṣiṇā is the ritual gift given to priests; calling it ‘to be milked’ uses cow imagery to ask that generous reward and nourishment flow out abundantly for the sacrificer and singers.
Bhaga means one’s allotted portion of good fortune. The hymn asks that this rightful share not be reduced or ‘burnt away,’ so prosperity and strength remain intact.
Ask anything about Sukta 19 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
