
Sukta 2.19
Gṛtsamada (traditional for RV 2.19)
Triṣṭubh (probable for RV 2.19)
આ સૂક્ત સોમથી બળવાન બનેલા ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરે છે—જે “ઉચ્ચ સ્વર્ગ”માં પોતાનું આસન સ્થાપે છે, યજમાનના આહ્વાનને પ્રતિઉત્તર આપે છે, અને પ્રકાશ, ધન તથા વિજય પ્રદાન કરે છે. તેમાં યોગ્ય સ્તુતિ (બ્રહ્મન) અને સોમપિષણને ઇન્દ્રના સ્પષ્ટ દાનો સાથે જોડવામાં આવ્યા છે—સૂર્યસમાન તેજ, ગુપ્ત રહેલા ખજાના, અને ગાયકોએ માટે અક્ષય ભાગ (ભગ). અંતિમ પ્રાર્થનામાં યાજ્ઞિક સમુદાય માટે ઉદાર દક્ષિણા “દોહી કાઢવામાં” આવે એવી કામના છે, જેથી તેઓ સભામાં દૃઢ સંતતિ અને વીરબળ સાથે વિશાળ (બૃહત્) વાણી ઉચ્ચારી શકે.
Mantra 1
अपाय्यस्यान्धसो मदाय मनीषिणः सुवानस्य प्रयसः । यस्मिन्निन्द्रः प्रदिवि वावृधान ओको दधे ब्रह्मण्यन्तश्च नरः ॥
અર્પણની પૂર્ણતામાંથી દબાવેલો (સોમ) આનંદ મનીષી ઋષિએ મદ માટે પી લીધો છે. જેમાં ઇન્દ્ર, પરમ દિવિમાં વધતો, પોતાનું ઓકઃ—નિવાસ—સ્થાપે છે; અને બ્રહ્મણ્યંતઃ—વાણી/બ્રહ્મને શોધનારા—નરો તેની પાસે એકત્ર થાય છે.
Mantra 2
अस्य मन्दानो मध्वो वज्रहस्तोऽहिमिन्द्रो अर्णोवृतं वि वृश्चत् । प्र यद्वयो न स्वसराण्यच्छा प्रयांसि च नदीनां चक्रमन्त ॥
આ મધુરતામાં આનંદિત થઈ, વજ્રહસ્ત ઇન્દ્રે પૂર પર આવરણ કરનાર અહિ (સર્પ)ને કાપી નાખ્યો. ત્યારબાદ, જેમ પક્ષીઓ પોતાના જ પ્રવાહો તરફ દોડે, તેમ નદીઓની ગતિઓ અને આગળ ધસી જતાં પ્રવાહો ચલિત થયા.
Mantra 3
स माहिन इन्द्रो अर्णो अपां प्रैरयदहिहाच्छा समुद्रम् । अजनयत्सूर्यं विदद्गा अक्तुनाह्नां वयुनानि साधत् ॥
એ મહિમાવાન્ ઇન્દ્ર—અહિનો સંહારક—જળોના પ્રવાહને સમુદ્ર તરફ ધકેલી મોકલ્યો. તેણે સૂર્યને જન્મ આપ્યો; તેણે ગાવો (કિરણો) શોધ્યાં; અને રાત તથા દિવસમાં ઋતના વિવેકપૂર્ણ વિધાનોથી કર્મો સિદ્ધ કર્યા.
Mantra 4
सो अप्रतीनि मनवे पुरूणीन्द्रो दाशद्दाशुषे हन्ति वृत्रम् । सद्यो यो नृभ्यो अतसाय्यो भूत्पस्पृधानेभ्यः सूर्यस्य सातौ ॥
તે ઇન્દ્રે મનુને અનેક અપ્રતિહત દાનો આપ્યાં; દાન આપનાર માટે તે વૃત્રનો સંહાર કરે છે. જે સૂર્યની જીતમાં, વૈરભાવથી સ્પર્ધા કરનારાઓ સામે, મનુષ્યો માટે તત્કાળ અજય બની જાય છે.
Mantra 5
स सुन्वत इन्द्रः सूर्यमा देवो रिणङ्मर्त्याय स्तवान् । आ यद्रयिं गुहदवद्यमस्मै भरदंशं नैतशो दशस्यन् ॥
સોમ પિષનાર માટે ઇન્દ્ર દેવ સૂર્યને નજીક લાવે છે—સ્તુતિ કરનાર મર્ત્ય માટે. અને જ્યારે તે તેને ગુપ્ત, નિર્દોષ સમૃદ્ધિ (રયિ) લાવી આપે છે, ત્યારે સેવા કરતાં એતશની જેમ, યોગ્ય અંશરૂપે તે ભાગ વહન કરે છે.
Mantra 6
स रन्धयत्सदिवः सारथये शुष्णमशुषं कुयवं कुत्साय । दिवोदासाय नवतिं च नवेन्द्रः पुरो व्यैरच्छम्बरस्य ॥
તે (ઇન્દ્ર) સ્વર્ગીય સારથિ કુત્સ માટે, સુકાવનાર શુષ્ણને અને કુયવને વશમાં કર્યો. દિવોદાસ માટે ઇન્દ્રે શમ્બરનાં નવ્વાણું ને નવ—એમ કુલ નવ્વાણું ને નવ—દૃઢ દુર્ગો (પુરો) ભેદી નાખ્યાં.
Mantra 7
एवा त इन्द्रोचथमहेम श्रवस्या न त्मना वाजयन्तः । अश्याम तत्साप्तमाशुषाणा ननमो वधरदेवस्य पीयोः ॥
હે ઇન્દ્ર, આમ અમે તારો સ્તુતિ-ઉચ્ચાર કરીએ—યશ માટે; પોતાના જ બળે પ્રયત્ન કરી સમૃદ્ધિઓ જીતવા. ઉતાવળે આગળ ધસી, અમે તે સાતમું (પદ/લોક) પ્રાપ્ત કરીએ; અધર્મીનો શસ્ત્ર—ફૂલેલો શત્રુબળ—અમારી સામે નમી પડે.
Mantra 8
एवा ते गृत्समदाः शूर मन्मावस्यवो न वयुनानि तक्षुः । ब्रह्मण्यन्त इन्द्र ते नवीय इषमूर्जं सुक्षितिं सुम्नमश्युः ॥
આમ, હે શૂર, ગૃત્સમદ ઋષિઓ—તારી સહાય ઇચ્છતા—કુશળ કારીગરી સમા પોતાના મંત્ર-વિચાર ઘડ્યા. બ્રહ્મ (વાણી)ને સાધતા, હે ઇન્દ્ર, તેઓ તારી નવીન (ઉચ્ચ) ભેટ સુધી પહોંચ્યા: પ્રેરણા અને ઊર્જાવર્ધન, સુસ્થિર નિવાસ, અને સમૃદ્ધિનું સુમ્ન (કૃપા).
Mantra 9
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
હવે નિશ્ચયે, હે ઇન્દ્ર, ગાયક (જરિત્ર) માટે તારા પ્રતિ ઉત્તરરૂપે સમૃદ્ધિથી ભરપૂર, દાત્રી દક્ષિણા (Dakṣiṇā) દોહાઈ નીકળે. સ્તોતાઓને દાન આપ; અમારો ભગ (Bhaga)—સુખ-હિસ્સો—દગ્ધ ન થાય, ક્ષીણ ન થાય. સુવીરાઓ (સારા, શૂરવીર બળવાળા) બનીને અમે વિદથ (સભા/યજ્ઞસભા)માં બૃહત્ (Bṛhat)—વિશાળ વાણી—ઉચ્ચારીએ.
Indra is invoked as Soma-drinker and exalted power who makes his dwelling in the higher heaven where inspired singers gather.
The hymn ties Indra’s responsiveness to Soma and praise: he brings near light (Sūrya) and conveys faultless, hidden wealth as a rightful portion to the devotee.
The boon-motif peaks in the image of prosperity being brought forth and allotted—Indra’s gift as an earned share, with solar and chariot imagery (Etaśa) underscoring swift bestowal.
It closes with a direct petition: let bounteous Dakṣiṇā be ‘milked’ for the singer, let our bhaga not be diminished, and let us speak the Vast (bṛhat) in the assembly with good offspring and heroic strength.
ओको दधे (oko dadhe) — “he has set his home/seat”स सुन्वत इन्द्रः सूर्यमा देवो रिणङ्मर्त्याय स्तवान् । आ यद्रयिं गुहदवद्यमस्मै भरदंशं नैतशो दशस्यन् ॥बृहत् वदेम (bṛhat vadema) — “may we speak the Vast”It teaches that Indra responds to Soma and sincere praise by bringing light (clarity and success), granting wealth (even ‘hidden’ riches), and ensuring the singers receive their rightful share.
Dakṣiṇā is the ritual gift given to priests; calling it ‘to be milked’ uses cow imagery to ask that generous reward and nourishment flow out abundantly for the sacrificer and singers.
Bhaga means one’s allotted portion of good fortune. The hymn asks that this rightful share not be reduced or ‘burnt away,’ so prosperity and strength remain intact.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.