
Sukta 1.39
Kaṇva (Kāṇva lineage; traditional attribution)
Maruts
Trishtubh (probable; needs verse-scan confirmation)
हे सूक्त दूरस्थ लोकांतून ज्वलंत सामर्थ्याने उसळत येणाऱ्या मरुतांचे आवाहन करते. ते कोणत्या प्रेरणेने चालतात आणि कोणाला सहाय्य करावे किंवा कोणावर प्रहार करावा असा त्यांचा हेतू आहे, असा प्रश्न कवी विचारतो. त्यांच्या गर्जणाऱ्या रथांचे, पृथ्वी हादरविणाऱ्या आगमनाचे आणि अजेय वेगाचे सजीव चित्रण येथे आहे; तसेच शत्रुत्वपूर्ण शक्तींविरुद्ध—विशेषतः प्रेरित ऋषिदृष्टी (ṛṣi) ला विरोध करणाऱ्यांविरुद्ध—त्यांच्या संरक्षणाची याचना केली आहे.
Mantra 1
प्र यदित्था परावतः शोचिर्न मानमस्यथ । कस्य क्रत्वा मरुतः कस्य वर्पसा कं याथ कं ह धूतयः ॥
जेव्हा तुम्ही दूरच्या परावत्-प्रदेशांतून असे उचंबळून पुढे धावता, तेव्हा ज्वालेसारखे तुमचे तेज जणू आपला पराक्रम गतीत आणते. हे मरुतांनो, कोणाच्या क्रतुने (संकल्प/प्रेरणेने), कोणाच्या तेजस्वी रूप-प्रभेने तुम्ही जाता? हे धूतयः (जगत् हलविणारे), तुम्ही कोणाकडे जाता, कोणाला शोधता?
Mantra 2
स्थिरा वः सन्त्वायुधा पराणुदे वीळू उत प्रतिष्कभे । युष्माकमस्तु तविषी पनीयसी मा मर्त्यस्य मायिनः ॥
तुमची आयुधे स्थिर राहोत—परत ढकलण्यासाठी आणि कठोर आक्रमकाला रोखून धरण्यासाठी. तुमची तविषी (बल-शक्ती) आमची होवो—अत्यंत वरणीय—जेणेकरून मायावी बुद्धी असलेला कोणताही मर्त्य आमच्यावर प्रबळ ठरू नये.
Mantra 3
परा ह यत्स्थिरं हथ नरो वर्तयथा गुरु । वि याथन वनिनः पृथिव्या व्याशाः पर्वतानाम् ॥
खरोखरच, जेव्हा तुम्ही, हे नरो (वीरांनो), जे स्थिर आहे तेही आघाताने पाडता आणि जड राशीला फिरवून चालना देता, तेव्हा तुम्ही पृथ्वीवरील वनिनः (वन-उगव/झुडपे) दूरदूर फोडून टाकता; पर्वतांच्या दिशा तुम्ही उघडून मोकळ्या करता.
Mantra 4
नहि वः शत्रुर्विविदे अधि द्यवि न भूम्यां रिशादसः । युष्माकमस्तु तविषी तना युजा रुद्रासो नू चिदाधृषे ॥
हे रिशादस (अपाय-नाशक) मरुतांनो! न द्युलोकात, न पृथ्वीवर—कोणताही शत्रू तुम्हांला गवसला नाही. तुमची ती तविषी (प्रचंड शक्ती) आमची होवो, आमच्या अस्तित्वाच्या युजनात; हे रुद्रांनो! आताही आम्ही अधृष्य (अपराजेय) राहो.
Mantra 5
प्र वेपयन्ति पर्वतान्वि विञ्चन्ति वनस्पतीन् । प्रो आरत मरुतो दुर्मदा इव देवासः सर्वया विशा ॥
ते पर्वतांना कंपवितात; वनस्पतींच्या अधिपतींना फाडून टाकतात. हे मरुतांनो! ते पुढे धावतात—बलाने उन्मत्त देवांसारखे—आमच्या सर्व विशा (कुल-समुदाय)भर संचारत.
Mantra 6
उपो रथेषु पृषतीरयुग्ध्वं प्रष्टिर्वहति रोहितः । आ वो यामाय पृथिवी चिदश्रोदबीभयन्त मानुषाः ॥
तुम्ही रथांना पृषती (चित्तर/ठिपकेदार) योजल्या; रोहित (लाल) दांडा/धुरा वहन करतो. तुमच्या आगमन-यात्रेला पृथ्वीनेही ऐकले—आणि मनुष्य आपल्या मानुष भावात थरथरले.
Mantra 7
आ वो मक्षू तनाय कं रुद्रा अवो वृणीमहे । गन्ता नूनं नोऽवसा यथा पुरेत्था कण्वाय बिभ्युषे ॥
हे रुद्रगणांनो! आमच्या संतती-वृद्धीसाठी व अस्तित्वाच्या विस्तारासाठी आम्ही तुमचाच आधार त्वरेने निवडतो. आता आमच्याकडे रक्षण घेऊन या; जसे पूर्वी त्याच प्रकारे भयभीत कण्वासाठी तुम्ही सहाय्याला आला होतात.
Mantra 8
युष्मेषितो मरुतो मर्त्येषित आ यो नो अभ्व ईषते । वि तं युयोत शवसा व्योजसा वि युष्माकाभिरूतिभिः ॥
हे मरुतांनो! तुमच्यामुळे प्रेरित असो वा एखाद्या मर्त्यामुळे प्रेरित असो—जो कोणी प्रचंड शत्रुबळाने आमच्यावर तुटून पडतो, त्याला तुमच्या पराक्रमाने, तुमच्या बळाने, तुमच्या स्वतःच्या रक्षक ऊतींनी आमच्यापासून दूर करा.
Mantra 9
असामि हि प्रयज्यवः कण्वं दद प्रचेतसः । असामिभिर्मरुत आ न ऊतिभिर्गन्ता वृष्टिं न विद्युतः ॥
कारण, हे प्रचेतस, यज्ञप्रिय मरुतांनो! तुम्ही अथक आहात; तुम्ही कण्वाला (दान/अनुग्रह) दिले आहे. हे मरुतांनो! तुमच्या अथक ऊतींसह आमच्याकडे या—वृष्टीसारखे, विद्युत्च्या विमोचनासारखे.
Mantra 10
असाम्योजो बिभृथा सुदानवोऽसामि धूतयः शवः । ऋषिद्विषे मरुतः परिमन्यव इषुं न सृजत द्विषम् ॥
हे मरुतांनो, सुदानवो! तुम्ही असम्य (अपरिमित) ओज धारण करता, आणि असम्य धूत (उद्धत) शौर्यबलही. ऋषिद्वेषी शत्रूविरुद्ध, हे मरुतांनो, क्रोधाने परिभ्रमण करत तुम्ही द्वेषाची शक्ती बाणासारखी सोडता—दर्शन (ऋषि-प्रज्ञा) याचा विरोधक मागे ढकलता.
The Maruts are a troop of youthful storm-deities—winds and thunder-powers—who ride in chariots, roar loudly, and bring both fearsome force and generous aid.
It highlights a Vedic concern with divine agency: the poet wonders what higher intention or order directs the Maruts’ sudden movement—whether they come to help, to test, or to strike enemies.
It refers to hostile forces—human or non-human—that oppose inspired vision, sacred speech, and the seer’s insight; the hymn asks the Maruts to drive such opposition away.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.