
Sukta 1.38
Kaṇva (Kaṇva lineage)
Marutaḥ
Gāyatrī/Anuṣṭubh-like? (uncertain; requires metrical verification)
हे सूक्त मरुत-गणाचे आवाहन करते—इंद्राचे वेगवान, वज्र-निनाद करणारे सहचर—आणि कोणता आनंद त्यांना खेचून आणतो असे विचारते; तसेच नीट सिद्ध केलेली हवि-आहुती स्वीकारावी अशी विनंती करते. त्यांच्या वादळी तेजाचे—विद्युत्, पाऊस आणि गर्जनशक्तीचे—स्तवन करत उपासकांसाठी संरक्षण, वाढ आणि अंतःकरणातील बळकटी यांची याचना केली आहे. शेवटी मरुतांची थेट उपासना करण्याचा आह्वान असून, त्यांचे सामर्थ्य “इथेच आमच्यात वाढो” अशी प्रार्थना आहे.
Mantra 1
कद्ध नूनं कधप्रियः पिता पुत्रं न हस्तयोः । दधिध्वे वृक्तबर्हिषः ॥
हे ‘कद्ध’चे प्रियजनहो, आता तुमचा आनंद काय आहे? जसा पिता आपल्या पुत्राला दोन्ही हातांत धरतो, तसाच—ज्यांचे बर्हिस् (यज्ञासन) कापून-छाटून सज्ज केले आहे—तुम्ही आमची हवि/अर्पण उचलून धारण करा.
Mantra 2
क्व नूनं कद्वो अर्थं गन्ता दिवो न पृथिव्याः । क्व वो गावो न रण्यन्ति ॥
आता तुम्ही कुठे, कोणत्या हेतूने जाणार—द्युलोकातून की पृथ्वीवरून? कुठे आहेत तुमच्या ‘गावः’—आनंदाने निनादणाऱ्या तेजस्वी किरण-गायी? साधकाला हर्ष देणारा तो रश्मींचा कळप कुठे आहे?
Mantra 3
क्व वः सुम्ना नव्यांसि मरुतः क्व सुविता । क्वो विश्वानि सौभगा ॥
हे मरुतांनो, तुमच्या नव्या कृपा कुठे आहेत—कुठे तुमची ‘सुविता’, शुभप्रेरित सद्गती? आणि कुठे आहेत तुमची सर्व ‘सौभाग्ये’—अग्रसर आत्म्यास तुम्ही देत असलेल्या कल्याणाच्या सर्व रूपे?
Mantra 4
यद्यूयं पृश्निमातरो मर्तासः स्यातन । स्तोता वो अमृतः स्यात् ॥
हे पृश्नी-मातांच्या पुत्रांनो! तुम्हीही आमच्यासारखे मर्त्य असता, तर तुमचा स्तोता तुमच्यासाठी अमृत झाला असता.
Mantra 5
मा वो मृगो न यवसे जरिता भूदजोष्यः । पथा यमस्य गादुप ॥
तुमचा जरिता (गायक) यव/चराईच्या शोधात भटकणाऱ्या मृगासारखा होऊ नये—जो यज्ञ-हविष्यात आनंद न मानणारा; तो यमाच्या पथाजवळ, त्या अधोगामी मार्गाजवळ जाऊ नये.
Mantra 6
मो षु णः परापरा निॠतिर्दुर्हणा वधीत् । पदीष्ट तृष्णया सह ॥
जिंकणे कठीण अशी निऋति, जी इकडे-तिकडे फिरते, तिने आम्हांला मारू नये; तृष्णेसह मिळून तिने आमच्या पावलांवर पाऊल ठेवू नये.
Mantra 7
सत्यं त्वेषा अमवन्तो धन्वञ्चिदा रुद्रियासः । मिहं कृण्वन्त्यवाताम् ॥
खरेच, तेजस्वी व बलवान रुद्रिय—धन्वन् (कोरड्या ओसाड प्रदेशा)वरही—मेघवृष्टी निर्माण करतात; ते आच्छादनासारख्या जलधारा खाली उतरवितात.
Mantra 8
वाश्रेव विद्युन्मिमाति वत्सं न माता सिषक्ति । यदेषां वृष्टिरसर्जि ॥
गाईच्या हंबरड्यासारखे, वीज आपले आघात मोजते; जशी माता वासराला घट्ट कवेत घेते, तशी त्यांची शक्ती चिकटून एकवटते—जेव्हा त्यांची वृष्टी मुक्त होते.
Mantra 9
दिवा चित्तमः कृण्वन्ति पर्जन्येनोदवाहेन । यत्पृथिवीं व्युन्दन्ति ॥
दिवसा देखील ते अंधार करतात, पर्जन्ययुक्त उदवाह (वर्षावाहक झोत) यांनी; जेव्हा ते पृथ्वीला पूर आणून भिजवितात, तेव्हा स्थिर पृष्ठभाग उलथून पडतात.
Mantra 10
अध स्वनान्मरुतां विश्वमा सद्म पार्थिवम् । अरेजन्त प्र मानुषाः ॥
तेव्हा मरुतांच्या स्वनाने (गर्जनेने) सर्व पार्थिव सद्म—पृथ्वीचे निवासस्थान—कंपित होते; मनुष्यही थरथर कापतात.
Mantra 11
मरुतो वीळुपाणिभिश्चित्रा रोधस्वतीरनु । यातेमखिद्रयामभिः ॥
हे मरुतांनो, दृढ-ग्रहण करणाऱ्या हातांनी तुम्ही चित्रवर्ण, रोधस्वती (अवरोध-धारिणी) शक्तींच्या मागे चला; अखंड गती असलेल्या, यात्रेत न थकणाऱ्या बलांसह या.
Mantra 12
स्थिरा वः सन्तु नेमयो रथा अश्वास एषाम् । सुसंस्कृता अभीशवः ॥
तुमच्या नेम्या (चाकांचे कडे) स्थिर राहोत; त्यांच्या रथा व अश्व अचल राहोत; आणि अबीशव (लगाम) सु-संस्कृत राहोत—जेणेकरून मरुत-शक्ती डगमग न होता चालतील.
Mantra 13
अच्छा वदा तना गिरा जरायै ब्रह्मणस्पतिम् । अग्निं मित्रं न दर्शतम् ॥
अंतःस्थ वाणीने सरळ व मंगल वचन बोला; जरा—वृद्धीसाठी—ब्रह्मणस्पतीचे आवाहन करा—मित्रासारखा दर्शनीय अग्नी—जेणेकरून प्रेरित वाणीची शक्ती अंतःकरणातील ऋत-क्रम दृढ करील.
Mantra 14
मिमीहि श्लोकमास्ये पर्जन्य इव ततनः । गाय गायत्रमुक्थ्यम् ॥
मुखात प्रेरित स्तोत्र मोजून-घडवून रचा, जसा पर्जन्य पाऊस पसरवितो; उक्थ्य—यज्ञीय पठणास योग्य—गायत्र गा, जेणेकरून छंद उतरत्या सत्य-शक्तीसाठी पात्र बनेल.
Mantra 15
वन्दस्व मारुतं गणं त्वेषं पनस्युमर्किणम् । अस्मे वृद्धा असन्निह ॥
मरुत-गणाची वंदना करा—वेगवान, वृद्धीस उत्सुक, प्रेरित स्तुतीच्या ज्वालेने समृद्ध। ते आमच्यात, इथेच, बलवान होऊन वाढोत—आमच्या होण्याकरिता.
The Maruts are a powerful group of storm deities—roaring like thunder and shining like lightning—who move together as a host and are closely associated with Indra.
It invites them to come to the sacrifice, accept the prepared offering, release life-giving rain, and grant protection, strength, and growth to the worshippers.
They represent intense, collective energy that can be frightening in nature but becomes a protective inner power when guided by prayer, order, and right intention.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.