Adhyaya 170: The Birth of Gokarṇa and the Fruits of Śiva Worship (including the Śukodara Parrot Episode and Hospitality Ethics)

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ मथुरायां पुरा वृत्तं गोकर्णस्य महात्मनः ॥ वसुकर्णः पिता तस्य वैश्यो धनसमृद्धिमान्

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വസുന്ധരേ, വീണ്ടും മറ്റൊരു കാര്യവും ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; കേൾക്കുക. മഥുരയിൽ പണ്ടുകാലത്ത് മഹാത്മാവായ ഗോകർണനെ സംബന്ധിച്ച ഒരു വൃത്താന്തം സംഭവിച്ചു. അവന്റെ പിതാവ് വസുകർണൻ എന്ന വൈശ്യൻ, ധനസമൃദ്ധിയുള്ളവൻ ആയിരുന്നു.

Verse 2

तस्य भार्या सुशीला तु नाम्ना गुणसमन्विता ॥ भर्त्तुः प्रियकरी साध्वी न प्रसूता वयोऽधिका

അവന്റെ ഭാര്യ ‘സുശീലാ’ എന്ന പേരുള്ള, ഗുണസമ്പന്നയായവൾ ആയിരുന്നു—ഭർത്താവിന് പ്രിയകരിയും സദാചാരിണിയും; എങ്കിലും അവൾക്ക് സന്താനം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, വയസ്സും മുന്നേറിയിരുന്നു.

Verse 3

विललाप च सुश्रोणि चैकान्ते दीनमानसा ॥ सरस्वतीसङ्गमेऽथ स्त्रियो दृष्ट्वा प्रजावतिः

സുന്ദരനിതംബയയായ അവൾ ഏകാന്തത്തിൽ ദീനമനസ്സോടെ വിലപിച്ചു. പിന്നെ സരസ്വതീ സംഗമത്തിൽ സന്താനവതികളായ സ്ത്രീകളെ കണ്ടപ്പോൾ,

Verse 4

वृक्षमूले तु तत्रैव मुनिरेकोऽपि समास्थितः ॥ तस्याः विलपितं श्रुत्वा शनैः सकरुणं हृदि

അവിടെയേ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ അടിവേരിൽ ഒരു മുനി ഇരുന്നിരുന്നു. അവളുടെ വിലാപം കേട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ പതിയെ കരുണ നിറഞ്ഞു.

Verse 5

इति तस्य वचः श्रुत्वा सा स्त्री ऋषिमथाब्रवीत् ॥ सापत्यास्तु स्त्रियो दृष्ट्वा क्रीडन्त्यो बालकैः सह

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ സ്ത്രീ പിന്നെ ഋഷിയോട് പറഞ്ഞു. മക്കളോടൊപ്പം കളിക്കുന്ന സന്താനവതികളായ സ്ത്രീകളെ കണ്ടിട്ട്,

Verse 6

मम तन्नास्ति हि मुने दुर्भगायाः प्रजासुखम् ॥ उवाच मुनिशार्दूलस्तां स्त्रियं पुत्रगर्द्धिनीम्

ഹേ മുനേ, ദുർഭാഗ്യവതിയായ എനിക്ക് സന്താനസുഖം ഇല്ല. അപ്പോൾ മുനിശാർദൂലൻ പുത്രലാലസയുള്ള ആ സ്ത്രീയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 7

देवतायाः प्रसादेन तव पुत्रो भविष्यति ॥ शिवस्यायतनं पुण्यं गोकर्णेति च विश्रुतम्

ദേവതയുടെ പ്രസാദത്താൽ നിനക്ക് ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടാകും. ‘ഗോകർണ’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ശിവന്റെ പുണ്യാലയം ഉണ്ട്.

Verse 8

जातहार्दः प्रियं चेष्टं शनैः स्त्रियमथाब्रवीत् ॥ का त्वं कस्यासि सुभगे किमर्थं रोदिषि स्वयम्

ഹൃദയത്തിൽ സ്നേഹം ഉണർന്ന്, സ്നേഹപൂർവ്വം അദ്ദേഹം മൃദുവായി ആ സ്ത്രീയോട് പറഞ്ഞു—“സുഭഗേ, നീ ആരാണ്? ആരുടേതാണ്? എന്തിന് ഒറ്റയ്ക്ക് കരയുന്നു?”

Verse 9

तमाराध्य देवेशं पत्या सह यशस्विनी ॥ स्नानदीपोपहारेण स्तोत्रैर्नानाविधैर्जपैः ॥

ആ യശസ്വിനി സ്ത്രീ ഭർത്താവിനോടൊപ്പം ദേവേശനെ ആരാധിച്ചു—സ്നാനവിധി, ദീപവും ഉപഹാരങ്ങളും അർപ്പിച്ച്, നാനാവിധ സ്തോത്രങ്ങളും ജപങ്ങളും കൊണ്ട്.

Verse 10

स तद्वचनमाकर्ण्य प्रीतियुक्तं सुसंयुतम् ॥ जगादोच्चैः प्रियां देवि भद्रं जातो मनोरथः ॥

സദ്ഭാവം നിറഞ്ഞും നന്നായി ചേര്ത്തുമുള്ള ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൻ പ്രിയയോട് ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു— “ദേവി, മംഗളം; എന്റെ മനോരഥം സഫലമായി।”

Verse 11

ममाप्येतन्मतं देवि यदुक्तमृषिणा ततः ॥ इति प्रियां समाभाष्य प्रियया च तथाऽकरोत् ॥

“ദേവി, ഋഷി പറഞ്ഞതുപോലെ ഇതും എന്റെ അഭിപ്രായമാണ്.” എന്നു പ്രിയയോട് പറഞ്ഞിട്ട്, പ്രിയയോടൊപ്പം അതുപോലെ തന്നെ ആചരിച്ചു।

Verse 12

सरस्वत्याः संगमे तौ स्नात्वा गोकर्णमर्चतुः ॥ पुष्पदीपोपहारं तु चक्राते तौ दिने दिने ॥

സരസ്വതിയുടെ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അവർ ഇരുവരും ഗോകർണത്തിൽ ആരാധന നടത്തി; ദിനംപ്രതി പുഷ്പവും ദീപവും അർപ്പിച്ചു।

Verse 13

एवं तयोर् दशाब्दानि गतानि सुतहेतवे ॥ ततः प्रसन्नो भगवान् उमापति रुवाच ह ॥

ഇങ്ങനെ പുത്രഹേതുവായി അവരുടെ പത്ത് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു; തുടർന്ന് പ്രസന്നനായ ഭഗവാൻ ഉമാപതി അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 14

भविष्यति युवां पुत्रो रूपवान् गुणसंयुतः ॥ सस्यसन्ततिवद्दृश्यः सन्तानो यस्य वै बहु ॥

“നിങ്ങൾ ഇരുവർക്കും ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടാകും—രൂപവാനും ഗുണസമ്പന്നനും; അവന്റെ സന്താനപരമ്പര വിളകളുടെ തുടർച്ചപോലെ ധാരാളമായി ദൃശ്യമാകും।”

Verse 15

देवतानां प्रसादेन तदुक्तस्य भविष्यति ॥ इत्युक्तौ तौ तु देवेन स्नानं कृत्वा सरस्वतीम् ॥

ദേവതകളുടെ പ്രസാദത്താൽ പറഞ്ഞതു നിശ്ചയമായി സംഭവിക്കും. ദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ അവർ ഇരുവരും സരസ്വതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു.

Verse 16

प्रभाते देवदेवाय ददौ द्रव्यमनन्तकम् ॥ ब्राह्मणेभ्यो ददौ भोज्यं वस्त्राय बहुदक्षिणम् ॥

പ്രഭാതത്തിൽ ദേവദേവനു അപാരമായ ദ്രവ്യം സമർപ്പിച്ചു. ബ്രാഹ്മണർക്കു ഭോജനം, വസ്ത്രം, ധാരാളം ദക്ഷിണയും നൽകി.

Verse 17

ततस्तस्यां सुशीलायां गर्भाधानमविन्दत ॥ ततः प्रववृधे गर्भः शुक्लपक्षे यथा शशी ॥ सुषुवे दशमे मासि पुत्रं बालं शशिप्रभम् ॥

അതിനുശേഷം ആ സുസ്വഭാവിനിയിൽ ഗർഭാധാനം സംഭവിച്ചു. പിന്നെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ഗർഭം വളർന്നു; പത്താം മാസത്തിൽ ചന്ദ്രപ്രഭപോലെയുള്ള ഒരു ബാലപുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 18

गोसहस्रं तदा दत्त्वा ससुवर्णं सवस्त्रकम् ॥ बहुशः सर्ववर्णेभ्यः पुत्रजन्ममहोत्सवे ॥

പുത്രജന്മ മഹോത്സവത്തിൽ അവൻ അപ്പോൾ സ്വർണ്ണവും വസ്ത്രവും സഹിതം ആയിരം പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്തു; കൂടാതെ എല്ലാ വർണ്ണങ്ങളിലുമുള്ളവർക്കും പലവട്ടം ദാനങ്ങൾ വിതരണം ചെയ്തു.

Verse 19

एवमन्नप्राशनं च चूडोपनयनं तथा ॥ अतःपरं च गोदानं वैवाहिकमनुत्तमम् ॥

ഇങ്ങനെ അന്നപ്രാശനം, ചൂഡാകർമ്മം, ഉപനയനം എന്നിവ നടന്നു; തുടർന്ന് ഗോദാനവും അത്യുത്തമമായ വൈവാഹിക സംസ്കാരവും നിർവഹിച്ചു.

Verse 20

दानं तु ददतस्तस्य देवतां पूजयिष्यतः ॥ कृतानि बहुमुख्यानि मङ्गलानि यथाविधि ॥

ദാനം നൽകുകയും ദേവതാപൂജയ്ക്ക് ഉദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്ത അവനുവേണ്ടി വിധിപ്രകാരം അനേകം പ്രധാന മംഗളാചാരങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു।

Verse 21

ततः प्रविष्टे तारुण्ये त्वप्रजं वीक्ष्य पुत्रकम् ॥ पुनर्विवाहयामास भार्याणां च चतुष्टयम् ॥

പിന്നീട് യൗവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, തന്റെ പുത്രൻ സന്താനരഹിതനെന്ന് കണ്ടു, അവനുവേണ്ടി വീണ്ടും നാലു ഭാര്യമാരോടുകൂടി വിവാഹം ഏർപ്പെടുത്തി।

Verse 22

वयोरूपगुणोपेतास्तस्य भार्याः सुलोचनाः ॥ अप्रजा एव ताः सर्वा नाभवत्पुत्रिणी क्वचित् ॥

അവന്റെ ഭാര്യമാർ സുലോചനികൾ, വയസ്സ്-സൗന്ദര്യം-ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ സമ്പന്നരായിരുന്നു; എങ്കിലും അവർ എല്ലാവരും സന്താനരഹിതരായി തന്നെ തുടരുകയും, ആരും ഒരിക്കലും പുത്രവതിയാകാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 23

प्रपामालाश्च नित्यन्नं भोजनं वर्त्तनानि च ॥ अनित्यतां ततो मत्वा चञ्चला स्थिरजीवितम् ॥

അവൻ പൊതുജലവിതരണ സ്ഥലങ്ങൾക്ക് മാലകൾ, നിത്യ അന്നം, ഭോജനം, ആവശ്യസാധനങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി; തുടർന്ന് അനിത്യതയെ മനസ്സിലാക്കി ജീവിതം ചഞ്ചലവും സ്ഥിരമല്ലാത്തതുമെന്നു ബോധിച്ചു।

Verse 24

विनियोगः कृतस्तेन सर्वदा सर्वकर्मसु ॥ गोकर्णस्य समीपे तु पश्चिमे चक्रपाणिनः ॥

അവൻ എല്ലാകാര്യങ്ങളിലും എല്ലായ്പ്പോഴും (സമ്പത്തും പരിശ്രമവും) വിനിയോഗം നിശ്ചയിച്ചു—ഗോകർണത്തിന് സമീപവും ചക്രപാണിയുടെ പടിഞ്ഞാറും।

Verse 25

प्रासादं कारयामास पञ्चायतनकं हरेः ॥ आरामस्तत्र विस्तीर्णः पुष्पजात्यस्तथैव च ॥

അവൻ ഹരിയുടെ പഞ്ചായതന-വിധാനത്തിലുള്ള ക്ഷേത്ര-പ്രാസാദം പണിയിച്ചു; അവിടെ നാനാവിധ പുഷ്പജാതികളാൽ ശോഭിക്കുന്ന വിശാലമായ ഉദ്യാനവും സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 26

तेनैव धर्म आरब्धः प्रजार्थो देवसेवनम् ॥ वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च ॥

ജനഹിതാർത്ഥം അവൻ ദേവസേവാരൂപമായ ധർമ്മം ആരംഭിച്ചു—വാപി (പടിക്കിണർ), കൂപം (കിണർ), തടാകങ്ങൾ, കൂടാതെ ദേവതാലയങ്ങളും പണിയിച്ചു।

Verse 27

आम्रजम्बीरनारङ्गं बीजपूरः सदाडिमः ॥ प्राकारं कारयामास परिखामण्डलीयकम् ॥

അവൻ മാവ്, ജംബീര (നാരങ്ങ), നാരംഗ (ഓറഞ്ച്), ബീജപൂര, ദാഡിമ (മാതളം) മുതലായവ നട്ടുവളർത്തിച്ചു; കൂടാതെ ചുറ്റും കുഴിയോടുകൂടിയ പ്രാകാരവും പണിയിച്ചു।

Verse 28

स्नानं पूजादिकं तद्वन्मार्जनं दीपकर्म च ॥ कुर्वन्ति देवतागारे ताः सर्वाः शुभलोचनाः ॥

സ്നാനം, പൂജ മുതലായവ, അതുപോലെ മാർജനം (ശുചീകരണം)യും ദീപകർമ്മവും—ഇവയെല്ലാം ശുഭലോചനകളായ സ്ത്രീകൾ ദേവാലയത്തിൽ നിർവഹിച്ചു।

Verse 29

पतिव्रता महाभागाश्चतुरो भगिनीर्यथा ॥ नित्यकालं पतेर्वाक्ये स्थिताः कुर्वन्त्यहर्निशम्

ആ മഹാഭാഗ്യവതികളായ പതിവ്രതകൾ നാലു സഹോദരിമാരെപ്പോലെ; ഭർത്താവിന്റെ വാക്കിൽ നിത്യം നിലകൊണ്ട് പകലും രാത്രിയും പ്രവർത്തിച്ചു।

Verse 30

मालाकारस्तथा नित्यं विटपांश्च प्रसिंचति ॥ पालयामास विधिवद्विधिदृष्टेन कर्मणा

മാലാകാരനും നിത്യം ശാഖകളെ ജലസേചനം ചെയ്തു; ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം നിശ്ചിതനിയമത്തിൽ ചെയ്ത കര്‍മ്മത്താൽ അവയെ യഥാവിധി പരിപാലിച്ചു।

Verse 31

जाताः सुपुष्पवन्तश्च द्रुमाः फलसमन्विताः ॥ नित्यकालं त्वरयन्तः फलानां सुमहोत्सवम्

വൃക്ഷങ്ങൾ അത്യന്തം പുഷ്പസമൃദ്ധവും ഫലസമന്വിതവും ആയി; നിത്യകാലം ഫലധാരണത്തിന്റെ മഹോത്സവം വേഗപ്പെടുത്തുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 32

दीयते भुज्यते सर्वैर्यथा शक्रस्तथा सदा ॥ एवं तु वसतस्तस्य मथुरायां स्थितस्य च

അത് എല്ലാവർക്കും ദാനം ചെയ്യപ്പെടുകയും എല്ലാവരും ഭുജിക്കുകയും ചെയ്തു—എപ്പോഴും, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നപോലെ. ഇങ്ങനെ അവൻ മഥുരയിൽ സ്ഥിരമായി വസിച്ചു।

Verse 33

धनस्य संक्षयो जातः प्रत्यहं ददतः सतः ॥ शेषमात्रे धने तस्य चिन्ताभून्महती तदा

പ്രതിദിനം ദാനം ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നതിനാൽ അവന്റെ ധനം ക്ഷയിച്ചു; ധനം അല്പം മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ അവനിൽ മഹത്തായ ചിന്ത ഉദിച്ചു।

Verse 34

मातापित्रोः कुटुम्बस्य भरणीयस्य भोजनम् ॥ कथं ब्रूहि करिष्यामि महाकष्टं तु सोऽब्रवीत्

‘അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും, പോഷിക്കേണ്ട കുടുംബത്തിന്റെയും ആഹാരം—പറയൂ, ഞാൻ ഇത് എങ്ങനെ ചെയ്യും?’ എന്ന് അവൻ മഹാദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു।

Verse 35

इति निश्चित्य मनसा वणिग्भावं हृदि स्थिरम् ॥ कृत्वा सार्थमुपामन्त्र्य निर्गतः पूर्वमण्डलम्

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ വ്യാപാരിയാകാനുള്ള ദൃഢസങ്കൽപ്പം ഉറപ്പാക്കി, ഒരു സാർഥം (കാരവാൻ) ഒരുക്കി, എല്ലാവരോടും വിടപറഞ്ഞ് കിഴക്കൻ പ്രദേശത്തേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 36

तत्र क्रीत्वा सुपण्यानि उत्तरापथगानि च ॥ यातायातं ततः कृत्वा लाभालाभविचक्षणः

അവിടെ അവൻ ഉത്തമമായ വ്യാപാരവസ്തുക്കളും ഉത്തരാപഥം (വടക്കൻ വ്യാപാരപാത) സംബന്ധിച്ച ചരക്കുകളും വാങ്ങി; പിന്നെ വരവ്-പോക്ക് യാത്രകൾ നടത്തി, ലാഭനഷ്ടം വിവേകത്തോടെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

Verse 37

मणिरत्नं ह्यश्वरत्नं पट्टरत्नं समर्थकम् ॥ गृहीत्वा तु समागच्छन्मथुरायां गृहं प्रति

മണിരത്നങ്ങളും, ശ്രേഷ്ഠമായ അശ്വരത്നങ്ങളും, സമർത്ഥമായ പട്ടരത്നം (മൂല്യമേറിയ വസ്ത്രം) എന്നിവ കൈക്കൊണ്ട്, അവൻ മഥുരയിലെ തന്റെ വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങിവന്നു.

Verse 38

एकदा सार्थसम्भारो विश्रान्तुमुपचक्रमे ॥ सानौ पर्वतसामीप्ये प्रभूतयवसोदके

ഒരു വേളയിൽ കാരവാനിലെ സാമഗ്രികൾ വിശ്രമിക്കുവാൻ തുടങ്ങി—പർവതത്തിനടുത്തുള്ള ചരിവിൽ, അവിടെ ധാരാളം മേവും വെള്ളവും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 39

नद्यास्तीरे सुप्रदेशे आवासांश्च प्रचक्रिरे ॥ निवेश्य भाण्डं तत्रैव अश्वानां यवसादिकम् ॥

നദീതീരത്തിലെ നല്ല പ്രദേശത്ത് അവർ താമസസ്ഥലങ്ങൾ ഒരുക്കി; അവിടെ തന്നേ ചരക്കുകൾ വെച്ച്, കുതിരകൾക്കായി മേവ് മുതലായവയും ക്രമപ്പെടുത്തി.

Verse 40

समादिश्येतिकृत्यं च भृत्यैः कतिपयैर्वृतः ॥ समारुरोह तं शैलं बहुकन्दरशोभितम् ॥

ആവശ്യമായ കൃത്യങ്ങൾ സേവകരോട് നിർദേശിച്ച്, കുറച്ച് ഭൃത്യന്മാരോടൊപ്പം, അനേകം ഗുഹകളാൽ ശോഭിതമായ ആ പർവ്വതത്തിൽ അദ്ദേഹം കയറി।

Verse 41

क्रीडार्थं विहरंस्तत्र सोऽपश्यत् स्थानमुत्तमम् ॥ प्रसन्नसलिलोपेतं नारङ्गैस्तु विभूषितम् ॥

വിനോദാർത്ഥം അവിടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അദ്ദേഹം ഒരു ഉത്തമസ്ഥലം കണ്ടു—സുതാര്യവും ശാന്തവുമായ ജലസമൃദ്ധവും, നാരങ്ങമരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും।

Verse 42

फलवन्तश्च वृक्षाश्च पुष्पाणि सुरभीणि च ॥ पाषाणसन्धौ तत्रस्थैर्मालाकारैस्तु रोपितम् ॥

അവിടെ ഫലമുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു; കല്ലുകളുടെ ഇടവിടങ്ങളിൽ അവിടെ പാർക്കുന്ന മാലാകാരന്മാർ അവ നട്ടിരുന്നു।

Verse 43

तत्रारुह्य दरीद्वारं यावद्दृष्टिर्निपात्यते ॥ तावदभ्यागतादीनि स्वागतादि शृणोति च ॥

അവിടെ കയറി ഗർഭഗഹ്വരത്തിന്റെ വാതിലിൽ എത്തിയപ്പോൾ, തന്റെ ദൃഷ്ടി എത്തുന്നത്ര ദൂരത്ത് ‘അതിഥി എത്തിയിരിക്കുന്നു’, ‘സ്വാഗതം’ മുതലായ വാക്കുകൾ അദ്ദേഹം കേട്ടു।

Verse 44

श्रुत्वापि शब्दप्रभवं किमेतदिति निश्चयम् ॥ करिष्यंस्तत्र चैका‌न्ते दृष्टः पञ्जरगः शुकः ॥

ശബ്ദത്തിന്റെ ഉറവിടം കേട്ടിട്ടും ‘ഇത് എന്ത്?’ എന്നു നിശ്ചയിച്ച്, അവിടെ ഏകാന്തത്തിൽ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ, കൂട്ടിലിട്ടിരുന്ന ഒരു തത്തയെ അദ്ദേഹം കണ്ടു।

Verse 45

तेनोक्तं भो इहागच्छ आतिथ्यं करवाणि ते ॥ पाद्यं गृहाण भोः पान्थ आसनं ते इदं शुभम् ॥

തത്ത പറയുകയുണ്ടായി—“മഹാശയാ, ഇവിടെ വരിക; ഞാൻ നിങ്ങളെ അതിഥ്യത്തോടെ സ്വീകരിക്കും. ഹേ പഥികാ, പാദ്യം (പാദം കഴുകാനുള്ള ജലം) സ്വീകരിക്കൂ; ഇതാ നിങ്ങളുടെ ശുഭാസനം.”

Verse 46

आगत्य पितरौ मह्यं विशेषं तौ करिष्यतः ॥ अतिथेरागतस्येह पूजाया विमुखो भवेत् ॥

“ഇവിടെ വന്ന അതിഥിയെ ഞാൻ സ്വീകരിച്ച് പൂജിച്ചാൽ, എന്റെ രണ്ടു പിതൃകൾ വന്ന് എനിക്ക് വിശേഷഫലം നൽകും; എന്നാൽ ഇവിടെ എത്തിയ അതിഥിയുടെ പൂജയിൽ നിന്ന് മുഖം തിരിക്കുന്നവൻ ദോഷിയാകും.”

Verse 47

गृहस्थस्तस्य पितरो वसन्ति नरके ध्रुवम् ॥ पूजिते पूजिताः स्वर्गे मोदन्ते कालमक्षयम् ॥

“അതിഥിയെ പൂജിക്കാത്ത ഗൃഹസ്ഥന്റെ പിതൃകൾ നിശ്ചയമായി നരകത്തിൽ വസിക്കും; എന്നാൽ അതിഥി പൂജിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവർ സ്വർഗത്തിൽ പൂജിതരായി അക്ഷയകാലം ആനന്ദിക്കും.”

Verse 48

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्प्रव्रजते यदि ॥ आत्मनो दुष्कृतं तस्मै दत्त्वा तत्सुकृतं हरेत् ॥

“ആരുടെയെങ്കിലും വീട്ടിൽ നിന്ന് അതിഥി പ്രതീക്ഷ ഭംഗപ്പെട്ട് പുറപ്പെട്ടാൽ, ആ ഗൃഹസ്ഥൻ തന്റെ ദുഷ്കൃതം അവനു നൽകി അതിഥിയുടെ സുകൃതം അപഹരിക്കുന്നു.”

Verse 49

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूज्यो वै गृहमेधिना ।। काले प्राप्तस्त्वकाले वा यथा विष्णुस्तथैव सः

അതുകൊണ്ട് ഗൃഹസ്ഥൻ എല്ലാ ശ്രമത്തോടെയും അതിഥിയെ പൂജിക്കണം—സമയത്ത് വന്നാലും അസമയത്ത് വന്നാലും; കാരണം അവൻ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ തന്നെയാണ്.

Verse 50

एवंविधाः शुभा वाचो वैश्यो धर्मोपदेशकात् ।। श्रुत्वा शुकात्स सर्वस्मै गोकर्णो मुदितोऽब्रवीत्

ധർമ്മോപദേശകനായ ശുകനിൽ നിന്നു ഇത്തരത്തിലുള്ള ശുഭവചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച വൈശ്യൻ ഗോകർണ്ണൻ ആനന്ദിച്ച് അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാവരോടും പറഞ്ഞു.

Verse 51

ऋषिः कस्त्वं पुराणज्ञः किं वा देवोऽथ गुह्यकः ।। तव प्रसन्नरूपस्य यस्येयं वागमानुषी

നീ ആരാണ്—ഋഷിയോ, പുരാണജ്ഞനോ, ദേവനോ, അതോ ഗുഹ്യകനോ? നിന്റെ രൂപം പ്രസന്നമാണ്; നിന്റെ ഈ വാക്ക് മനുഷ്യസാധാരണത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 52

कस्त्वं कथय मे सत्यं उत्साहश्चातिथिप्रियः ।। धन्यः स मानुषो यस्य नित्यं सन्निहितो भवान्

നീ ആരാണ്? എനിക്ക് സത്യം പറയുക. നീ ഉത്സാഹവാനും അതിഥിസത്കാരം പ്രിയമുള്ളവനും ആകുന്നു. നിന്റെ സന്നിധി നിത്യവും ലഭിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ധന്യൻ.

Verse 53

इत्युक्तः स शुकः सर्वं शशंसात्मपुराकृतम् ।। शृणु रौद्रं यथा पूर्वे मया कृतमबुद्धिना

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശുകൻ തന്റെ മുൻകാല കൃത്യങ്ങളെല്ലാം വിവരിച്ചു—“കേൾക്കുക, വിവേചനക്കുറവാൽ ഞാൻ മുമ്പ് ചെയ്ത ഭീകരമായ പ്രവൃത്തിയെ.”

Verse 54

शुकस्य विप्रियं यादृङ् महर्षेस्तु तपस्यतः ।। सुमेरोरुत्तरे पार्श्वे महर्षिगणसेविते

തപസ്സിൽ ലീനനായ മഹർഷിയോടു ശുകൻ ചെയ്ത അപ്രീതികരമായ അപചാരം—സുമേരു പർവതത്തിന്റെ ഉത്തര പാർശ്വത്തിൽ, മഹർഷിഗണങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന സ്ഥലത്ത്—

Verse 55

ऋषयस्तत्र चाजग्मुरसितो देवलस्तदा ।। मार्कण्डेयो भरद्वाजो यवक्रीतस्ततो भृगुः

അപ്പോൾ അവിടെ ഋഷിമാർ എത്തി—അസിതൻ, അന്നേരം ദേവലൻ; കൂടാതെ മാർകണ്ഡേയൻ, ഭരദ്വാജൻ, യവക്രീതൻ, പിന്നെ ഭൃഗു।

Verse 56

अङ्गिरास्तैत्तिरी रैभ्यः काण्वो मेधातिथिः कृतः ।। तन्तुः सुतन्तुरादित्यो वसुमानेकतो द्वितः

അംഗിരസ്, തൈത്തിരീ, റൈഭ്യൻ, കാൺവൻ, മേധാതിഥി, കൃത; തന്തു, സുതന്തു, ആദിത്യൻ, വസുമാൻ, ഏകത, ദ്വിത।

Verse 57

वामदेवश्चाश्वशिरास्त्रिशीर्षो गौतमोदरः ।। अन्ये च सिद्धा देवाश्च पन्नगा गुह्यकास्तथा

വാമദേവൻ, അശ്വശിരസ്, ത്രിശീർഷൻ, ഗൗതമോദരൻ; കൂടാതെ മറ്റുള്ളവർ—സിദ്ധർ, ദേവർ, പന്നഗർ (നാഗവർഗം), ഗുഹ്യകർ എന്നിവരും।

Verse 58

शुकं सम्मुखयामासुः पप्रच्छुर्द्धर्मसंहिताम् ।। अहं तु वामदेवस्य शिष्यो नाम्ना शुकोदरः

അവർ ശുകനെ മുന്നിൽ കൊണ്ടുവന്ന് ധർമ്മസംഹിതയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു. (അവൻ പറഞ്ഞു) “ഞാൻ വാമദേവന്റെ ശിഷ്യൻ; എന്റെ പേര് ശുകോദരൻ.”

Verse 59

भ्रष्टः श्रद्धान्वितो बाल्यात्सुनीत्यामग्रतश्चरन् ॥ ऊहापोहकरं प्रश्नं वारंवारं च पृष्टवान् ॥

ഞാൻ വഴുതിയവനായിരുന്നാലും, ബാല്യകാലം മുതൽ ശ്രദ്ധയോടെ, സുനീതിയിൽ മുന്നേറി, വാദവും പ്രതിവാദവും ഉണർത്തുന്ന ചോദ്യം ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചു.

Verse 60

अन्यायवादिनं मां च गुरुर्नित्यं निषेधति ॥ गुरूणामग्रतो वाक्यं कथायां वदतां सह ॥

അന്യായ വാദത്തിലേക്ക് ചായുന്ന എന്നെ ഗുരു നിത്യം തടഞ്ഞു—ഗുരുജനങ്ങൾ കഥാ-സംഭാഷണത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ അവരുടെ സന്നിധിയിൽ വാക്കുകൾ പറയരുതെന്ന്.

Verse 61

पूर्वपक्षाश्च सिद्धान्ताः परस्परजिगीषवः ॥ अन्तरे चान्तराक्षेपं पुनर्नैवमवोचथाः ॥

പൂർവപക്ഷവും സിദ്ധാന്തവും—പരസ്പരം ജയിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ—ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് ഇടപെടലുകളും ആക്ഷേപങ്ങളും ചേർത്തു; വീണ്ടും വീണ്ടും ക്രമബദ്ധമായി സംസാരിച്ചില്ല.

Verse 62

एवं निषेधितश्चाहं गुरुणा मुनिसत्तमैः ॥ न कृतं यन्मया वाक्यं तेनाहं शपितस्तदा ॥

ഇങ്ങനെ മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ഗുരു തടഞ്ഞിട്ടും ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ചില്ല; അതിനാൽ അന്നേ സമയം എനിക്ക് ശാപം ലഭിച്ചു.

Verse 63

शुकेन कोपाच्छापो मे दत्तोऽयं जल्पको बटुः ॥ यथानामा त्वयं पक्षी शुको भवति नान्यथा ॥

കോപത്തോടെ ശുകൻ എനിക്ക് ഈ ശാപം നൽകി—“വാചാലനായ ബാലകാ! നിന്റെ പേര് ശുകൻ ആകയാൽ നീ പക്ഷിയായി, തത്തയായി മാറും; മറ്റെങ്ങനെല്ല.”

Verse 64

मुनयस्तं महात्मानं शुकं तत्त्वार्थवित्तमम् ॥ नान्यथा नान्यथा चोक्तं कदाचित्त्संभविष्यति ॥

മുനിമാർ തത്ത്വാർത്ഥവിദനായ ആ മഹാത്മ ശുകനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഇത് മറ്റെങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല; പറഞ്ഞ വാക്ക് ഒരിക്കലും മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല.”

Verse 65

आगामिकाले दास्यामि वरमस्मै शुकाय भो ॥ युष्माकमुपरोधेन यथारूपो विहङ्गमः ॥

ഭാവികാലത്തിൽ ഞാൻ ഈ ശുകനു വരം നൽകും; നിങ്ങളുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം അവൻ അത്തരം രൂപമുള്ള പക്ഷിയാകും.

Verse 66

अयं भविष्यति सदा सद्भावहितभावनः ॥ पुराणतत्त्ववेत्ता च सर्वशास्त्रार्थपारगः ॥

അവൻ എപ്പോഴും സജ്ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിന് അനുയോജ്യമായ ഭാവങ്ങളെ വളർത്തുന്നവൻ; പുരാണതത്ത്വജ്ഞനും സർവ്വശാസ്ത്രാർത്ഥങ്ങളിൽ പാരംഗതനും ആയിരിക്കും.

Verse 67

मथुरायां मृतः पश्चाद्ब्रह्मलोकं गमिष्यति ॥ एवं शापं वरं गृहीत्वा तस्माद्दीनो ह्यहं द्रुतम् ॥

മഥുരയിൽ മരിച്ച ശേഷം അവൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകും. ഇങ്ങനെ ശാപവും വരവും സ്വീകരിച്ചതിനാൽ ഞാൻ ഉടൻ തന്നെ ദുഃഖിതനായി.

Verse 68

मथुरामथुरोच्चारं कुर्वन्नित्यमतन्द्रितः ॥ नित्योद्विग्नश्च मे गात्रे हिमाद्रौ तु गुहां वसन् ॥

ഞാൻ ക്ഷീണമില്ലാതെ നിരന്തരം ‘മഥുരാ, മഥുരാ’ എന്നു ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു; എങ്കിലും ഹിമാലയത്തിലെ ഗുഹയിൽ വസിക്കുമ്പോൾ എന്റെ ശരീരം എപ്പോഴും വിറയലിലായിരുന്നു.

Verse 69

प्राप्तोऽहं शबरेणैव येनाहं पञ्जरे धृतः ॥ शबरस्तु सभार्यो वै क्रीडते स मया सह ॥

ഞാൻ ആ ശബരന്റെ കൈയിൽപ്പെട്ടു; അവൻ തന്നെയാണ് എന്നെ കൂട്ടിലടച്ചു വെച്ചത്. ആ ശബരൻ ഭാര്യയോടുകൂടെ അവിടെ എന്നോടൊപ്പം കളിക്കുന്നു.

Verse 70

मुनेः प्रसादान्मे ज्ञानं न जहाति कदाचन ॥ भुज्यते ह्यवशेनैव कृतं येन यथा च यत् ॥

മുനിയുടെ പ്രസാദത്താൽ എന്റെ ജ്ഞാനം ഒരിക്കലും എന്നെ വിട്ടുപോകുന്നില്ല. ആരാൽ എങ്ങനെ എന്ത് ചെയ്തുവോ, അതിന്റെ ഫലം നിർബന്ധമായും, അസഹായമായിട്ടുപോലും, അനുഭവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 71

स्वस्थो भव महाभाग मा स्म शोके मनः कृथाः ॥ इत्युक्तः स तु गोकर्णस्तदा तेन शुकेन च ॥

“മഹാഭാഗനേ, ശാന്തനായി ഇരിക്ക; ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സു വെക്കരുത്.” എന്ന് അന്ന് ശുകൻ ഗോകർണനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 72

तस्य तद्वचनं हृद्यं शुकमोक्षप्रदायकम् ॥ या सा मुक्तिप्रदा रम्या मधुरा पापनाशिनी ॥

അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ ഹൃദയഹാരികളായിരുന്നു; ശുകന് മോക്ഷം നൽകുന്നവ—അവ മോചനപ്രദം, രമ്യം, മധുരം, പാപനാശിനി ആയിരുന്നു.

Verse 73

मथुरावासिनं श्रुत्वा गोकर्णं स शुकस्तदा ॥ पुत्रं संस्थाप्य चात्मानं गोकर्णस्य यथेप्सितम् ॥

ഗോകർണൻ മഥുരാവാസിയാണെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, അന്ന് ശുകൻ—തന്റെ പുത്രനെയും തനെയും യഥാവിധി സ്ഥാപിച്ച്—ഗോകർണന്റെ അഭിലാഷപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 74

एवं च वदतस्तस्य शबरी शयनोत्थिता ॥ दर्पान्निर्गत्य तु बहिर्ददर्शासनसंस्थितम् ॥

അവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോഴേക്കും ശബരി കിടക്കയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു; പിന്നെ അകത്തു നിന്ന് പുറത്തേക്കിറങ്ങി, പുറത്തു ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന (അതിഥിയെ) കണ്ടു.

Verse 75

भृत्यैः परिवृतं चारुदर्शनीयस्वरूपकम् ॥ निरीक्ष्य बहुशस्तत्र शुको वचनमब्रवीत् ॥

പരിചാരകരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും മനോഹരവും ദർശനീയവുമായ രൂപമുള്ളവനെ അവിടെ പലവട്ടം നോക്കി ശുകൻ ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു।

Verse 76

प्रियातिथिं च संप्राप्तं मातः पूज्यतमं शुचिम् ॥ कुरु पूजां यथार्हं च गोकर्णस्य वरातिथेः ॥

അമ്മേ, പ്രിയ അതിഥി എത്തിയിരിക്കുന്നു—അത്യന്തം പൂജ്യനും ശുചിയുമാണ്. ഗോകർണൻ എന്ന ശ്രേഷ്ഠ അതിഥിക്ക് യഥാർഹമായ പൂജയും അതിഥിസത്കാരവും ചെയ്യുക।

Verse 77

शुकस्य वचनाद्यावत्पूजार्थमुपकल्पितम् ॥ न ददाति ततस्तत्र वनाच्छबर आगतः ॥

ശുകന്റെ വചനപ്രകാരം അതിഥിപൂജയ്ക്കായി ഒരുക്കം ചെയ്തിട്ടും അവൾ അത് നൽകുകയില്ല. അപ്പോൾ തന്നേ ആ സമയത്ത് വനത്തിൽ നിന്ന് ശബരൻ അവിടെ എത്തി।

Verse 78

तस्याग्रे तु पुनस्तेन शुकेनातिथिपूजनम् ॥ शंसितं स तथेत्युक्त्वा कृत्वा पूजां प्रणम्य च ॥

അവന്റെ സന്നിധിയിൽ വീണ്ടും ശുകൻ അതിഥിപൂജ നിർദേശിച്ചു. അവൻ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു പൂജ ചെയ്തു പ്രണാമവും ചെയ്തു।

Verse 79

फलानि मांसयुक्तानि मधुनि सुरभीणि च॥ सम्पाद्य संविदं कृत्वा वद किंकरवाणि ते॥

മാംസസഹിതമായ ഫലങ്ങളും സുഗന്ധമുള്ള തേനും സമ്പാദിച്ച്, ഉടമ്പടി ഉറപ്പാക്കി പറയുക—ഞാൻ നിനക്കായി എന്ത് സേവനം ചെയ്യണം?

Verse 80

इत्युक्तः शबरेणाथ गोकर्णो वाक्यमब्रवीत्॥ अन्यत्किंचिदथो देयं यदि किंचिद्ददासि च॥

ശബരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഗോകർണ്ണൻ പറഞ്ഞു— “നീ എന്തെങ്കിലും ദാനം ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, മറ്റൊന്നും കൂടി നൽകുക.”

Verse 81

शुकोऽयं पञ्जरश्चैष पुत्रार्थं मे प्रदीयताम्॥ मथुरायां गमिष्यामि कृतार्थः पितुरन्तिके॥

“ഈ തത്തയും ഈ കൂട്ടും—പുത്രലാഭത്തിനായി എനിക്ക് നൽകപ്പെടട്ടെ. ഞാൻ മഥുരയിലേക്കു പോയി, ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ച് പിതാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തും.”

Verse 82

सरस्वत्याः फले चैव दत्ते दास्यामि ते शुकम्॥ शबरेणैवमुक्तस्तु गोकर्णः प्रत्यभाषत॥

“സരസ്വതിയുടെ ‘ഫലം’ ലഭിച്ചാൽ ഞാൻ നിനക്ക് ഈ തത്തയെ തരാം.” ശബരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഗോകർണ്ണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 83

सरस्वत्याः सङ्गमे च यत्फलं लभते नरः॥ स्नानेन किं फलं तस्य यदि जानासि तद्वद॥

“സരസ്വതിയുടെ സംഗമത്തിൽ മനുഷ്യന് ഏതു ഫലം ലഭിക്കുന്നു? അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ എന്ത് ഫലം? അറിയുന്നുവെങ്കിൽ പറയുക.”

Verse 84

शबर उवाच॥ शुकेनानेन मे सर्वं मथुरायाश्च यत्फलम्॥

ശബരൻ പറഞ്ഞു— “ഈ തത്തയുടെ സഹായത്തോടെ എനിക്ക് എല്ലാം, മഥുരയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഫലവും (ലഭിക്കുന്നു).”

Verse 85

यत्फलं सङ्गमस्योक्तं शृणुयाद्द्वादशीव्रतम्॥ वियोनिस्थो राक्षसो वा तिर्यग्योनिं गतस्य वा॥

സംഗമത്തിന്റെ ഫലം എന്നു പ്രസ്താവിച്ചതിനെ കേൾക്കുക; ദ്വാദശീ-വ്രതം കേൾക്കുന്നതുമാത്രം കൊണ്ടും അത് ബാധകമാണ്—വികൃത യോനിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന രാക്ഷസനായാലും, തിര്യക് (മൃഗ) യോനിയിൽ പോയവനായാലും।

Verse 86

यमुद्दिश्य व्रतं कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्॥ सङ्गमस्य फलं तस्य दृष्ट्वा गोकर्णमीश्वरम्॥

ആരെ ഉദ്ദേശിച്ച് വ്രതം ചെയ്യപ്പെടുന്നുവോ, അവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെ സംഗമഫലം—ഈശ്വരനായ ഗോകർണ്ണന്റെ ദർശനത്താൽ।

Verse 87

नासौ यमपुरं याति विष्णुलोकं च गच्छति॥ एवं मया श्रुतं तस्य सङ्गमस्य महाफलम्॥

അവൻ യമപുരത്തിലേക്കു പോകുന്നില്ല; പകരം വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു. ഇങ്ങനെ ആ സംഗമത്തിന്റെ മഹാഫലം ഞാൻ ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 88

इत्युक्ता सा च सुश्रोणी प्रणिपत्य प्रसाद्य तम्॥ भर्त्रे सा कथयामास यदुक्तं मुनिना प्रियम्॥

ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട ആ സുനിതംബിനി നമസ്കരിച്ചു അദ്ദേഹത്തെ പ്രസാദിപ്പിച്ചു; പിന്നെ മുനി പറഞ്ഞ പ്രിയവചനങ്ങൾ അവൾ ഭർത്താവിനോട് അറിയിച്ചു।

Verse 89

जातकर्म तथा चैव नामकर्म चकार च ॥ गोकार्णं नाम तस्यैव पिता चक्रे निरूप्य च

അവൻ ജാതകർമ്മവും നാമകർമ്മവും നിർവഹിച്ചു; പിതാവ് യുക്തമായി ആലോചിച്ച് അവന് ‘ഗോകർണ്ണ’ എന്ന നാമം നല്കി।

Verse 90

प्रावर्तनं च कूपेषु येन सिञ्चेत्प्रवाटिकाम् ॥ पुष्पाणि च विचिन्वन्ति सर्वास्ता वरयोषितः

കിണറുകളിൽ നിന്ന് വെള്ളം ഉയർത്താനുള്ള ഒരു ഉപകരണം ഉണ്ട്; അതിലൂടെ ചെറിയ തോട്ടഭാഗം നനയ്ക്കാം; ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകൾ എല്ലാവരും പുഷ്പങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നു।

Verse 91

क्रीत्वा क्रेयानि वस्तूनि लाभालाभं विचार्य च ॥ उत्तरापथदेशात्तु सार्थं सबहुविस्तरम्

വ്യാപാരയോഗ്യമായ വസ്തുക്കൾ വാങ്ങി, ലാഭനഷ്ടം ആലോചിച്ച്, അവർ ഉത്തരാപഥദേശത്തിൽ നിന്ന് വിപുലമായ കാരവാനോടുകൂടെ വന്നു।

Verse 92

फलानीमानि स्वादूनि मधुमांसोदकानि च ॥ यथेष्टं यावतीच्छा च तावद्गृह्णन्त्विमे नराः

ഇവിടെ മധുരഫലങ്ങൾ ഉണ്ട്; കൂടാതെ തേൻ, മാംസം, വെള്ളവും ഉണ്ട്; എത്ര ഇഷ്ടമോ, എത്ര ആഗ്രഹമോ അത്രത്തോളം ഈ പുരുഷന്മാർ എടുത്തുകൊള്ളട്ടെ।

Verse 93

तपश्चचार विपुलं शुको व्याससुतो महान् ॥ श्रोतुकामाः पुराणानि सेतिहासानि नैगमाः

വ്യാസന്റെ മഹാനായ പുത്രൻ ശുകൻ അത്യധികം തപസ്സു ചെയ്തു; പുരാണങ്ങൾ, ഇതിഹാസങ്ങൾ, നൈഗമങ്ങൾ (ശാസ്ത്രോപദേശങ്ങൾ) കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 94

इत्युक्तमात्रे वचने तत्रैवाहं शुकोदरः ॥ शुकत्वं तत्क्षणात्प्राप्तः क्षमस्वेत्यूचु तेजसा

ആ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ ഉടനെ അവിടെയേ ഞാൻ—ശുകോദരൻ—ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ തത്തയുടെ അവസ്ഥ പ്രാപിച്ചു; അവർ തങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ “ക്ഷമിക്കണം” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 95

तस्यां वसाम्यहं भद्र वाणिज्यार्थमिहागतः ॥ पुनरिच्छामहे तत्र भाण्डं गृह्य यथासुखम्

ഭദ്രനേ, ഞാൻ അവിടെയേ വസിക്കുന്നു; വ്യാപാരാർത്ഥം ഇവിടെ വന്നതാണ്. ഞങ്ങൾ വീണ്ടും അവിടേക്ക് പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ചരക്കുകൾ എടുത്തുകൊണ്ട്, സുഖമായി।

Verse 96

इत्युक्तमात्रे वचने शबरो वाक्यमब्रवीत् ॥ अस्माकं यमुनास्नानं सङ्गमे यमुनाम्भसः

അങ്ങനെ പറഞ്ഞതുമാത്രത്തിൽ ശബരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു— “ഞങ്ങൾക്ക് യമുനയിൽ സ്നാനം ഉണ്ട്; യമുനാജലത്തിന്റെ സംഗമസ്ഥാനത്ത്।”