Adhyaya 105: Ritual Procedure for the Gift of the Milk-Cow (Kṣīradhenu)

Verse 1

अथ क्षीरधेनुदानविधिः ॥ होतोवाच ॥ क्षीरधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नराधिप ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे गोमयेन नृपोत्तम ॥ १-१०५ ॥ गोचर्ममात्रमानेन कुशानास्तीर्य सर्वतः ॥ तस्योपरि महाराज न्यसेत्कृष्णाजिनं बुधः ॥

ഇപ്പോൾ ക്ഷീരധേനുദാനവിധി. ഹോതൃ പറഞ്ഞു—ഹേ നരാധിപ, ക്ഷീരധേനുവിന്റെ വിധി ഞാൻ പറയുന്നു; ഗ്രഹിക്ക. ഹേ നൃപോത്തമ, ഗോമയത്തോടെ ലേപിച്ച നിലത്ത്, ഗോചർമ്മത്തിന്റെ അളവനുസരിച്ച് ചുറ്റും കുശ പകരി, ഹേ മഹാരാജാ, പണ്ഡിതൻ അതിന്മേൽ കൃഷ്ണാജിനം വെക്കണം.

Verse 2

तत्र कृत्वा कुण्डलिकां गोमयेन सुविस्तृताम् ॥ क्षीरकुम्भं ततः स्थाप्य चतुर्थांशेन वत्सकम्

അവിടെ ഗോമയത്തോടെ നന്നായി വ്യാപിച്ച കുണ്ഡലിക ഉണ്ടാക്കി, തുടർന്ന് ക്ഷീരകുംഭം സ്ഥാപിച്ച്, ചതുര്ഥാംശ അനുപാതത്തിൽ ഒരു വത്സത്തെ (വെക്കണം).

Verse 3

सुवर्णमुखशृङ्गाणि चन्दनागुरुकाणि च ॥ प्रशस्तपत्रश्रवणां तिलपात्रोपरि न्यसेत्

സ്വർണമുഖ ശൃംഗങ്ങളും ചന്ദനവും അഗുരുവും ലേപിച്ച്, ശുഭപത്രസദൃശമായ കർണങ്ങൾ ഒരുക്കി, എള്ള് നിറഞ്ഞ പാത്രത്തിന്മേൽ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 4

इक्षुपादां दर्भरोमां सितकम्बलसंवृताम् ॥ ताम्रपृष्ठां कांस्यदोहां पट्टसूत्रमयीं शुभाम्

(ഗോവിനെ) ഇക്ഷുവിന്റെ കാലുകളോടെ, ദർഭരോമങ്ങളോടെ, വെളുത്ത കമ്പളത്തിൽ പൊതിഞ്ഞതായി; താമ്രപൃഷ്ഠവും, കാംസ്യ ദോഹനപാത്രവും, പട്ടുനൂലാൽ ശുഭമായി നിർമ്മിച്ചതായും ഒരുക്കണം।

Verse 5

पुच्छं च नृपशार्दूल नवनीतमयस्तनीम् ॥ स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम्

വാലും കൂടി, ഹേ നൃപശാർദൂല; (ഗോവിനെ) നവനീതമയമായ സ്തനങ്ങളോടെയും, സ്വർണശൃംഗങ്ങളോടെയും, വെള്ളിഖുരങ്ങളോടെയും, പഞ്ചരത്നങ്ങളാൽ സമന്വിതമായും ഒരുക്കണം।

Verse 6

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्ष्वपि विन्यसेत् ॥ सप्तधान्ययुतं पात्रे दिक्षु दिक्षु च विन्यसेत्

നാലു ദിക്കുകളിലും നാലു എള്ളുപാത്രങ്ങൾ വിന്യസിക്കണം; കൂടാതെ ഓരോ ദിക്കിലും ഏഴ് ധാന്യങ്ങൾ ചേർന്ന ഒരു പാത്രവും സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 7

मुखं गुडमयं तस्या जिह्वां शर्करया तथा ॥ फलप्रशस्तदशनां मुक्ताफलमयेक्षणाम्

അവളുടെ മുഖം ശർക്കരക്കട്ട (ഗുഡം) കൊണ്ടാകണം; നാവും പഞ്ചസാരകൊണ്ടും; പല്ലുകൾ ശ്രേഷ്ഠഫലങ്ങളാലും, കണ്ണുകൾ മുത്തുകളാലും നിർമ്മിക്കണം।

Verse 8

एवं लक्षणसंयुक्तां क्षीरधेनुं प्रकल्पयेत् ॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन गन्धपुष्पैः समर्चयेत्

ഇങ്ങനെ ആ ലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയ ക്ഷീരധേനുവിനെ ഒരുക്കി, അവളെ വസ്ത്രയുഗ്മംകൊണ്ട് മൂടി, ഗന്ധവും പുഷ്പങ്ങളുംകൊണ്ട് വിധിപൂർവ്വം സമർച്ചിക്കണം।

Verse 9

पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा दानं समर्पयेत् ॥ दद्यादनेन मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रयत्नतः

പാദുക, പാദത്രാണം, ഛത്രം എന്നിവ നൽകി ദാനം വിധിപൂർവ്വം സമർപ്പിക്കണം; ഈ മന്ത്രത്തോടെ പരിശ്രമപൂർവ്വം ക്ഷീരധേനുവിനെ ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 10

आप्यायस्वेति मन्त्रेण वेदोक्तेन विधानतः ॥ आश्रयः सर्वभूतानामित्यादि नरपुङ्गव

വേദോക്ത ‘ആപ്യായസ്വ…’ മന്ത്രം വിധിപ്രകാരം; കൂടാതെ ‘ആശ്രയഃ സർവഭൂതാനാം…’ മുതലായ വാക്യങ്ങളാലും, ഹേ നരപുംഗവ।

Verse 11

आप्यायस्वेति मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रसादयेत् ॥ प्रतिग्राही पठेन्मन्त्रमेष दानविधिः स्मृतः

‘ആപ്യായസ്വ…’ മന്ത്രത്തോടെ ക്ഷീരധേനുവിനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് (സംസ്കരിച്ച്) ചെയ്യണം; സ്വീകരിക്കുന്നവൻ മന്ത്രം പാരായണം ചെയ്യണം—ഇതുതന്നെ ദാനവിധിയെന്നു സ്മൃതമാണ്।

Verse 12

दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥ एतां हेमसहस्रेण शतेनाथ स्वशक्तितः

ഈ ദാനം നൽകപ്പെടുന്നതു കാണുന്നവർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു। തുടർന്ന് സ്വന്തം ശേഷിയനുസരിച്ച് ഇതിനെ നൂറോ ആയിരമോ സ്വർണഖണ്ഡങ്ങളോടുകൂടി അർപ്പിക്കണം।

Verse 13

दत्त्वा धेनुं महाराज शृणु तस्यापि यत्फलम् ॥ षष्टिवर्षसहस्रं तु इन्द्रलोके महीयते

മഹാരാജാവേ! ധേനുവിനെ ദാനം ചെയ്തതിന്റെ ഫലവും കേൾക്കുക—അറുപതിനായിരം വർഷം അവൻ ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 14

पित्रादिभिश्च सहितो ब्रह्मणो भवनं व्रजेत् ॥ दिव्यं विमानमारूढो दिव्यस्रगनुलेपनः

പിതൃന്മാരാദികളോടൊപ്പം അവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ധാമത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ആരൂഢനായി, ദിവ്യമാലകളും ദിവ്യാനുലേപനവും ധരിച്ച് ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 15

क्रीडित्वा सुचिरं कालं विष्णुलोकं स गच्छति ॥ द्वादशादित्यसंकाशे विमानवरमण्डिते

അത്യന്തം ദീർഘകാലം ക്രീഡാ-ആനന്ദം അനുഭവിച്ച ശേഷം അവൻ വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; പന്ത്രണ്ടു സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായ ശ്രേഷ്ഠ വിമാനം അലങ്കാരമായി ധരിച്ച്.

Verse 16

गीतवादित्रनिर्घोषैरप्सरोभिश्च सेविते ॥ तत्रोष्य विष्णोर्भवने विष्णुसायुज्यमाप्नुयात्

ഗീത-വാദ്യങ്ങളുടെ നാദഘോഷത്താലും അപ്സരസ്സുകളുടെ സേവയാലും സേവിതനായി—അവിടെ വിഷ്ണുവിന്റെ ഭവനത്തിൽ വസിച്ച്, വിഷ്ണുസായുജ്യം (ഏകത്വം) പ്രാപിക്കാം.

Verse 17

यं इमं शृणुयाद्राजन पठेद्वा भक्तिभावतः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

രാജാവേ! ഇതു കേൾക്കുന്നവനോ ഭക്തിഭാവത്തോടെ പാരായണം ചെയ്യുന്നവനോ—അവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 18

धूपदीपादिकं कृत्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ वस्त्रादिभिरलंकृत्य मुद्रिकाकर्णकुण्डलैः

ധൂപദീപാദികൾ ഒരുക്കി ബ്രാഹ്മണനു നിവേദിക്കണം; വസ്ത്രാദികളാലും മുദ്രികയും കർണകുണ്ഡലങ്ങളുംകൊണ്ടും അലങ്കരിക്കണം।