Adhyaya 106: The Significance and Rite of Donating the ‘Curd-Cow’ (Dadhidhenudāna)
Dadhidhenudāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi and Phalaśruti)
ഈ അധ്യായത്തിൽ വരാഹ–പൃഥിവി സംവാദത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ ദധിധേനുദാനം (തൈരാൽ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന ഗോദാനം) എന്ന ദാനത്തിന്റെ സംക്ഷിപ്ത വിധാനം പറയുന്നു. ഹോതൃ രാജാവിനെ ഉപദേശിക്കുന്നു—ഗോമയലേപനം ചെയ്ത് ശുദ്ധസ്ഥലം ഒരുക്കി, അലങ്കൃത മണ്ഡലം സ്ഥാപിച്ച്, കുശയും കൃഷ്ണാജിനവും വിരിച്ച്, ഏഴ് ധാന്യങ്ങളുടെ കൂമ്പാരത്തിന്മേൽ തൈർപാത്രം സ്ഥാപിക്കണം. മുഖാഭരണങ്ങളോടുകൂടിയ സ്വർണവത്സം, വസ്ത്രാവരണം, പുഷ്പങ്ങളും സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. ദാനം വംശ-ശീലം-ആചാരം സമ്പന്നനും ക്ഷമാദിഗുണങ്ങളുള്ള യോജ്യ ബ്രാഹ്മണനുമാണ് നൽകേണ്ടത്; പാദുക, കുട തുടങ്ങിയ അനുദാനങ്ങളും മന്ത്രോച്ചാരണവും കൂടെ വേണം. തുടർന്ന് ആഹാരനിയമവും മൂന്ന് രാത്രികളുടെ വ്രതവും, അവസാനം ഫലശ്രുതിയിൽ ദാതാവിനും സാക്ഷിക്കും പാരായണക്കാരനും ഉത്തമ പരലോകഗതി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 106
Verse 1
अथ दधिधेनुदान माहात्म्यम् ॥ होतोवाच ॥ दधिधेनोर्महाराज विधानं शृणु सांप्रतम् ॥ अनुलिप्ते महीभागे गोमयेन नराधिप
ഇപ്പോൾ ‘ദധിധേനം’ ദാനത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം. ഹോതൃ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ, ഇപ്പോൾ ദധിധേനുവിന്റെ വിധാനം കേൾക്കുക. നരാധിപാ, ഗോമയത്തോടെ ലേപിച്ച ഭൂഭാഗത്തിൽ…
Verse 2
गोचर्ममात्रं तु पुनः पुष्पप्रकरशोभिते ॥ कुशैरास्तीर्य वसुधां कृष्णाजिनकुशोत्तरीम्
വീണ്ടും ഗോചർമ്മമാത്രമായ സ്ഥലത്തെ പുഷ്പസമൂഹങ്ങളാൽ ശോഭിപ്പിക്കണം; ഭൂമിയിൽ കുശ വിരിച്ച്, അതിന്മേൽ കൃഷ്ണാജിനവും അതിന്മേൽ കുശയും വെക്കണം।
Verse 3
दधिकुम्भं तु संस्थाप्य सप्तधान्यचयोपरि ॥ चतुर्थांशेन वत्सं तु सौवर्णं मुखमण्डितम्
ഏഴ് തരത്തിലുള്ള ധാന്യക്കൂമ്പാരത്തിന്മേൽ ദധികുംഭം സ്ഥാപിക്കണം; പിന്നെ ചതുർത്ഥാംശപ്രമാണത്തിൽ മുഖം അലങ്കരിച്ച സ്വർണമയ വത്സം നിർമ്മിക്കണം।
Verse 4
आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन पुष्पगन्धैस्तु पूजिताम् ॥ ब्राह्मणाय कुलीनाय साधुवृत्ताय धीमते
രണ്ട് വസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടി, പുഷ്പഗന്ധങ്ങളാൽ പൂജിച്ച്, കുലീനനും സദ്വൃത്തനും ധീമാനുമായ ബ്രാഹ്മണനു (ഈ ദാനം) അർപ്പിക്കണം।
Verse 5
क्षमादिगुणयुक्ताय दद्यत्तां दधिधेनुकाम् ॥ पुच्छदेशोपविष्टस्तु मुद्रिकाकर्णभूषणैः
ക്ഷമാദി ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനായ വ്യക്തിക്ക് ‘ദധി-ധേനു’ ദാനം ചെയ്യണം. അത് വാൽപ്രദേശത്ത് അലങ്കാരങ്ങളോടെ, മുദ്രികകളും കർണാഭരണങ്ങളും ധരിപ്പിച്ച് സമർപ്പിക്കണം.
Verse 6
पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा मन्त्रिममं पठेत् ॥ दधिक्राव्णेति मन्त्रेण दद्याद्धेनुं सुपूजिताम्
പാദുക, ചെരിപ്പ്, കുട എന്നിവ ദാനം ചെയ്ത് ഈ മന്ത്രം പാരായണം ചെയ്യണം. ‘ദധിക്രാവ്ണ…’ എന്ന മന്ത്രത്തോടെ സൂപൂജിതമായ ധേനുവിനെ ദാനം ചെയ്യണം.
Verse 7
एवं दधिमयीं धेनुं दत्त्वा राजर्षिसत्तम ॥ एकाहारी दिनं तिष्ठेद्दध्ना च नृपनन्दन
ഇങ്ങനെ ദധിമയമായ ധേനുവിനെ ദാനം ചെയ്ത ശേഷം, രാജർഷിശ്രേഷ്ഠനേ, ഒരു നേരം മാത്രം ആഹാരം കഴിച്ച് ഒരു ദിവസം വസിക്കണം; നൃപനന്ദനേ, ആ ആഹാരം ദധിയോടുകൂടിയതായിരിക്കണം.
Verse 8
यजमानो वसेद्राजंस्त्रिरात्रं च द्विजोत्तमः ॥ दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमं पदम्
ഹേ രാജാവേ, യജമാനൻ മൂന്നു രാത്രികൾ അവിടെ വസിക്കണം; അതുപോലെ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനും. ദാനം ചെയ്യപ്പെടുന്നതു കാണുന്നവർ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 9
य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ सोऽश्वमेधफलं प्राप्य विष्णुलोकं च गच्छति
ഭക്തിയോടെ ഇതു കേൾക്കുന്നവനും, മറ്റുള്ളവരെ കേൾപ്പിക്കുന്നവനും, അശ്വമേധഫലം പ്രാപിച്ച് വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.
Frequently Asked Questions
The text emphasizes regulated generosity (dāna) performed with ritual cleanliness, correct procedure, and careful selection of a worthy recipient. Ethical value is located in disciplined giving—material support directed to a learned and virtuous brāhmaṇa—combined with self-restraint (niyama) after the donation. The chapter frames merit as arising from both the act and its orderly, socially accountable execution.
No lunar tithi, nakṣatra, month, or seasonal timing is specified. The only temporal markers are observance-lengths: the donor maintains a one-day regulated intake (ekāhāra) and remains with curd-based restraint for that day, while the officiant/leading brāhmaṇa is described as observing a three-night period (trirātra).
Environmental balance is implied through the ritual’s Earth-facing materials and purification logic: gomaya (cow-dung plaster) and kuśa (sacred grass) prepare the ground (vasudhā), highlighting a model where the terrestrial surface is treated as a managed, purified substrate for human action. The ‘cow’ symbolism (dhenū) and the use of grains (saptadhānya) also link prosperity and moral order to agrarian/ecological cycles, aligning with the Varāha Purāṇa’s broader Pṛthivī-centered worldview even when Pṛthivī is not explicitly named in the verses.
No specific dynasties or named sages are cited. The chapter addresses a generalized royal figure (e.g., mahārāja, narādhipa, nṛpa-nandana, rājarṣi-sattama) and prescribes gifting to a ‘kulīna’ brāhmaṇa of good conduct and virtues. The only explicit role-title is Hotṛ, indicating a Vedic ritual function rather than an individualized historical person.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.