Opening the text

Kṣīradhenu-dāna-vidhi
Ritual-Manual (Dāna-vidhi / Merit-Economy)
வராஹ–பிருதிவி உரையாடல் அமைப்பில் இவ்வத்யாயம் க்ஷீரதேனு (பால்கொடு பசு) எனும் குறியீட்டு தானத்தின் விதியை விதிக்கிறது. கோமயத்தால் சுத்திகரித்த தரையில் குசை புல் பரப்பி கிருஷ்ணாஜினம் வைத்து, கோமய மண்டலம்/குண்டலிகை அமைத்து அதில் க்ஷீரகும்பம் மற்றும் கன்றுப் பகுதியை நிறுவ வேண்டும். பசுவிற்கு பொன்முகம், பொன் கொம்புகள், சர்க்கரை நாக்கு, ரத்தினக் கண்கள், துணி மூடல் முதலிய அலங்காரங்கள் செய்யவும், திசைகளில் எள்ளும் தானியங்களும் கொண்ட பாத்திரங்களை அமைக்கவும் கூறப்படுகிறது. தானம் செய்பவர் சந்தனம்/நறுமணம், மலர், தூபம், தீபம் கொண்டு பூஜை செய்து வேத மந்திரங்களுடன் பிராமணருக்கு தானத்தை அர்ப்பணிக்கிறார். முடிவில் தானகருக்கும் பாராயணம் செய்பவருக்கும் இந்திரலோகம், விஷ்ணுலோகம், பாபநாசம், மோக்ஷம் ஆகிய பலன்கள் கூறப்படுகின்றன।
Verse 1
अथ क्षीरधेनुदानविधिः ॥ होतोवाच ॥ क्षीरधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नराधिप ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे गोमयेन नृपोत्तम ॥ १-१०५ ॥ गोचर्ममात्रमानेन कुशानास्तीर्य सर्वतः ॥ तस्योपरि महाराज न्यसेत्कृष्णाजिनं बुधः ॥
இப்போது க்ஷீரதேனு தான விதி. ஹோத்ரு கூறினார்—ஓ நராதிபா, க்ஷீரதேனுவின் முறையைச் சொல்கிறேன்; அறிந்துகொள். ஓ ந்ருபோத்தமா, கோமயத்தால் பூசப்பட்ட தரையில், கோசர்ம அளவிற்கு நான்கு புறமும் குசையைப் பரப்பி, ஓ மகாராஜா, ஞானி அதன் மேல் கிருஷ்ணாஜினத்தை வைக்க வேண்டும்.
Verse 2
तत्र कृत्वा कुण्डलिकां गोमयेन सुविस्तृताम् ॥ क्षीरकुम्भं ततः स्थाप्य चतुर्थांशेन वत्सकम्
அங்கே கோமயத்தால் நன்கு விரிந்த குண்டலிகையை அமைத்து, பின்னர் பால் கும்பத்தை நிறுவி, நான்கில் ஒரு பங்கு அளவாக ஒரு கன்றையும் (உகந்த முறையில்) வைக்க வேண்டும்.
Verse 3
सुवर्णमुखशृङ्गाणि चन्दनागुरुकाणि च ॥ प्रशस्तपत्रश्रवणां तिलपात्रोपरि न्यसेत्
பொன் முனையுடைய கொம்புகள், சந்தனம் மற்றும் அகுரு பூச்சு, மேலும் நல்வாழ்த்துப் பத்திரம் போன்ற காதுகளை அமைத்து, எள்ளால் நிரம்பிய பாத்திரத்தின் மேல் வைக்க வேண்டும்।
Verse 4
इक्षुपादां दर्भरोमां सितकम्बलसंवृताम् ॥ ताम्रपृष्ठां कांस्यदोहां पट्टसूत्रमयीं शुभाम्
(பசுவை) கரும்புக் கால்களுடன், தர்பைப் புல் ரோமங்களுடன், வெள்ளைக் கம்பளத்தால் மூடப்பட்டதாக; செம்புப் பின்புறம் உடையதாக, வெண்கலப் பால் பீடம்/பாத்திரம் உடையதாக, பட்டு நூலால் மங்களமாக அமைக்க வேண்டும்।
Verse 5
पुच्छं च नृपशार्दूल नवनीतमयस्तनीम् ॥ स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम्
மேலும் வாலும், அரசர்களில் புலியே; (பசுவை) வெண்ணெயால் ஆன மடிகளுடன், பொன் கொம்புகளுடன், வெள்ளிக் குளம்புகளுடன், ஐந்து ரத்தினங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டதாக அமைக்க வேண்டும்।
Verse 6
चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्ष्वपि विन्यसेत् ॥ सप्तधान्ययुतं पात्रे दिक्षु दिक्षु च विन्यसेत्
நான்கு திசைகளிலும் நான்கு எள்ளுப் பாத்திரங்களை அமைக்க வேண்டும்; மேலும் ஒவ்வொரு திசையிலும் ஏழு தானியங்கள் கொண்ட ஒரு பாத்திரத்தையும் வைக்க வேண்டும்।
Verse 7
मुखं गुडमयं तस्या जिह्वां शर्करया तथा ॥ फलप्रशस्तदशनां मुक्ताफलमयेक्षणाम्
அவளுடைய முகம் வெல்லத்தால் செய்யப்பட வேண்டும்; நாவும் சர்க்கரையால் அதுபோலவே; பற்கள் சிறந்த கனிகளால், கண்கள் முத்துகளால் செய்யப்பட வேண்டும்।
Verse 8
एवं लक्षणसंयुक्तां क्षीरधेनुं प्रकल्पयेत् ॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन गन्धपुष्पैः समर्चयेत्
இவ்வாறு அந்த இலக்கணங்களுடன் கூடிய க்ஷீரதேனுவை அமைத்து, இரு ஆடைகளால் மூடி, நறுமணங்களும் மலர்களும் கொண்டு முறையாகப் போற்றி வழிபட வேண்டும்।
Verse 9
पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा दानं समर्पयेत् ॥ दद्यादनेन मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रयत्नतः
பாதுகை, காலணிகள், குடை ஆகியவற்றை அளித்து தானத்தை முறையாகச் சமர்ப்பிக்க வேண்டும்; இந்த மந்திரத்தால் முயற்சியுடன் க்ஷீரதேனுவைத் தானமாக வழங்க வேண்டும்।
Verse 10
आप्यायस्वेति मन्त्रेण वेदोक्तेन विधानतः ॥ आश्रयः सर्वभूतानामित्यादि नरपुङ्गव
வேதத்தில் கூறப்பட்ட ‘ஆப்யாயஸ்வ…’ மந்திரத்தால் விதிப்படி; மேலும் ‘ஆஶ்ரயஃ ஸர்வபூதாநாம்…’ முதலிய உரைகளாலும், ஓ நரசிறந்தவனே।
Verse 11
आप्यायस्वेति मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रसादयेत् ॥ प्रतिग्राही पठेन्मन्त्रमेष दानविधिः स्मृतः
‘ஆப்யாயஸ்வ…’ மந்திரத்தால் க்ஷீரதேனுவை அருள்பெறச் (ஸம்ஸ்காரம் செய்து) செய்ய வேண்டும்; பெறுபவர் மந்திரத்தை ஓத வேண்டும்—இதுவே தான விதி என நினைவுறுத்தப்படுகிறது।
Verse 12
दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥ एतां हेमसहस्रेण शतेनाथ स्वशक्तितः
இந்த தானம் வழங்கப்படுவதைக் காண்போர் உயர்ந்த பரம நிலையைக் அடைவார்கள். பின்னர் தன் ஆற்றலுக்கேற்ப இதனை நூறு அல்லது ஆயிரம் பொன் துண்டுகளுடன் அர்ப்பணிக்க வேண்டும்।
Verse 13
दत्त्वा धेनुं महाराज शृणु तस्यापि यत्फलम् ॥ षष्टिवर्षसहस्रं तु इन्द्रलोके महीयते
மகாராஜா! பசுவை தானம் செய்ததின் பலனையும் கேளுங்கள்—அறுபதாயிரம் ஆண்டுகள் அவன் இந்திரலோகத்தில் மதிக்கப்படுவான்.
Verse 14
पित्रादिभिश्च सहितो ब्रह्मणो भवनं व्रजेत् ॥ दिव्यं विमानमारूढो दिव्यस्रगनुलेपनः
பித்ருக்கள் முதலியோருடன் சேர்ந்து அவன் பிரம்மாவின் இல்லத்திற்குச் செல்கிறான்; தெய்வீக விமானத்தில் ஏறி, தெய்வீக மாலைகளும் தெய்வீக சந்தன-அனுலேபனமும் அணிந்து விளங்குவான்.
Verse 15
क्रीडित्वा सुचिरं कालं विष्णुलोकं स गच्छति ॥ द्वादशादित्यसंकाशे विमानवरमण्डिते
மிக நீண்ட காலம் விளையாட்டு-ஆனந்தத்தை அனுபவித்த பின் அவன் விஷ்ணுலோகத்திற்குச் செல்கிறான்; பன்னிரண்டு சூரியரைப் போல ஒளிவீசும் சிறந்த விமானத்தில் அலங்கரிக்கப்பட்டவனாய்.
Verse 16
गीतवादित्रनिर्घोषैरप्सरोभिश्च सेविते ॥ तत्रोष्य विष्णोर्भवने विष्णुसायुज्यमाप्नुयात्
பாடல்களும் இசைக்கருவிகளின் முழக்கமும், அப்சரஸ்களின் சேவையும் சூழ—அங்கே விஷ்ணுவின் இல்லத்தில் தங்கி, விஷ்ணுவுடன் சாயுஜ்யம் (ஏகத்துவம்) அடையலாம்.
Verse 17
यं इमं शृणुयाद्राजन पठेद्वा भक्तिभावतः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति
அரசே! இதை யார் கேட்கிறாரோ அல்லது பக்தியுடன் யார் பாராயணம் செய்கிறாரோ—அவன் எல்லாப் பாவங்களிலிருந்தும் விடுபட்டு விஷ்ணுலோகத்திற்குச் செல்கிறான்.
Verse 18
धूपदीपादिकं कृत्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ वस्त्रादिभिरलंकृत्य मुद्रिकाकर्णकुण्डलैः
தூபம், தீபம் முதலியவற்றை ஏற்பாடு செய்து அதை பிராமணருக்கு நிவேதிக்க வேண்டும்; ஆடைகள் முதலியனாலும் மோதிரம், காதணிகளாலும் அலங்கரிக்க வேண்டும்।
Within the Varāha–Pṛthivī dialogue, Varāha turns from general dharma-teaching to a tightly prescriptive dāna-vidhi, introducing the kṣīradhenu (a ritually constructed “milk-cow”) as a paradigmatic gift that converts material resources into merit through correct procedure and qualified transfer.
Stepwise construction, installation, worship, and donation of the kṣīradhenu: the donor prepares a purified ritual ground (gomaya-smearing), lays kuśa and kṛṣṇājina, forms a gomaya maṇḍala/kuṇḍalikā, installs the milk-pot (kṣīra-kumbha) and calf portion, ornaments the cow with specified substances and directional placements of grains/tila, performs pūjā-upacāras, and formally gives the completed gift to a brāhmaṇa with Vedic mantras.
The rite culminates in mantra-sanctioned handover (saṅkalpa + dāna) to a brāhmaṇa, presenting the gift as ritually ‘alive’ and cosmically legible—its materials, directions, and adornments integrated into a single offering that stabilizes social order (proper recipient) and moral causality (proper method).
The chapter closes with a phalaśruti promising high post-mortem attainments (Indraloka and Viṣṇuloka) and pāpa-kṣaya; both the donor and the reciter/hearer are said to gain merit, with liberation/soteriological uplift framed as the ultimate outcome of regulated generosity.
The setting is a generalized ritual ground (mahīpṛṣṭha) prepared for donation.
The text frames ethical action through regulated generosity (dāna) and disciplined ritual procedure: wealth and crafted objects are redistributed to a qualified recipient (brāhmaṇa) following a codified sequence of purification, installation, worship, and mantra-recitation. The internal logic links correct giving to social order (recipient legitimacy, donor restraint) and to moral causality (phalaśruti describing reduced pāpa and improved post-mortem states).
No tithi, nakṣatra, lunar month, or seasonal marker is specified in the provided verses. The timing is presented as situational—performed when the donor undertakes the dāna—rather than calendrically fixed.
While primarily a ritual manual, the procedure foregrounds earth-contact materials (gomaya, kuśa, grains, tila) and prescribes controlled, formalized use rather than extractive consumption. In an environmental-ethics reading aligned with Pṛthivī-focused Purāṇic discourse, the chapter models a norm where terrestrial resources are ritually accounted for, redistributed, and symbolically reinvested into social and cosmological order through dāna.
No dynastic lineages or named historical figures appear in the provided excerpt. The addressee is a generic royal interlocutor (e.g., narādhipa, nṛpottama, mahārāja), and the ritual recipient category is brāhmaṇa; the cosmological figures invoked in outcomes include Indra (Indraloka) and Viṣṇu (Viṣṇuloka, Viṣṇu-sāyujya).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.