Adhyaya 105: Ritual Procedure for the Gift of the Milk-Cow (Kṣīradhenu)

Verse 1

अथ क्षीरधेनुदानविधिः ॥ होतोवाच ॥ क्षीरधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नराधिप ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे गोमयेन नृपोत्तम ॥ १-१०५ ॥ गोचर्ममात्रमानेन कुशानास्तीर्य सर्वतः ॥ तस्योपरि महाराज न्यसेत्कृष्णाजिनं बुधः ॥

এতিয়া ক্ষীৰধেনু-দানৰ বিধি। হোতৃ ক’লে: “হে নৰাধিপ, মই ক্ষীৰধেনুৰ কথা ক’ম; তুমি বুজা। হে নৃপোত্তম, গোবৰ লেপা ভূমিপৃষ্ঠত, গোৱালৰ চামৰাৰ মাপ অনুসাৰে চাৰিওফালে কুশা বিছাই, হে মহাৰাজ, জ্ঞানীয়ে তাৰ ওপৰত কৃষ্ণাজিন (ক’লা হৰিণৰ ছাল) স্থাপন কৰিব লাগে।”

Verse 2

तत्र कृत्वा कुण्डलिकां गोमयेन सुविस्तृताम् ॥ क्षीरकुम्भं ततः स्थाप्य चतुर्थांशेन वत्सकम्

তাত গোময়েৰে সু-বিস্তৃত কুণ্ডলিকা (বৃত্তাকাৰ আচার-ৰচনা) কৰি, তাৰ পাছত ক্ষীৰ-কুম্ভ স্থাপন কৰি, অনুপাতমতে চতুৰ্থাংশ ৰূপে বাছুৰ ৰাখিব।

Verse 3

सुवर्णमुखशृङ्गाणि चन्दनागुरुकाणि च ॥ प्रशस्तपत्रश्रवणां तिलपात्रोपरि न्यसेत्

তিলভৰা পাত্ৰৰ ওপৰত সুৱৰ্ণ-মুখযুক্ত শিঙা, চন্দন আৰু আগৰু (লেপ) স্থাপন কৰিব; আৰু কাণদ্বয়ক প্ৰশস্ত পাতৰ ন্যায় শুভ ৰূপে গঢ়ি তাতেই বিন্যাস কৰিব।

Verse 4

इक्षुपादां दर्भरोमां सितकम्बलसंवृताम् ॥ ताम्रपृष्ठां कांस्यदोहां पट्टसूत्रमयीं शुभाम्

(গাইক) ইক্ষুৰ পা, দৰ্ভা-ঘাঁহৰ ৰোম, শ্বেত কম্বলৰে আৱৃত; তাম্ৰ-পৃষ্ঠ, কাঁসাৰ দোহন-পাত্ৰসহ, আৰু পট্টসূত্ৰে শুভৰূপে নিৰ্মিত কৰি গঢ়িব।

Verse 5

पुच्छं च नृपशार्दूल नवनीतमयस्तनीम् ॥ स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम्

আৰু পুচ্ছো, হে নৃপশাৰ্দূল; স্তনদ্বয় নবনীতময় কৰি, সুৱৰ্ণশৃঙ্গী, ৰৌপ্যখুৰা, আৰু পঞ্চৰত্নসমন্বিতা কৰি গঢ়িব।

Verse 6

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्ष्वपि विन्यसेत् ॥ सप्तधान्ययुतं पात्रे दिक्षु दिक्षु च विन्यसेत्

চাৰিও দিশত চাৰিটা তিল-পাত্ৰ বিন্যাস কৰিব; আৰু প্ৰতিটো দিশতে সপ্তধান্যযুক্ত একোটা পাত্ৰো দিশে দিশে স্থাপন কৰিব।

Verse 7

मुखं गुडमयं तस्या जिह्वां शर्करया तथा ॥ फलप्रशस्तदशनां मुक्ताफलमयेक्षणाम्

তাইৰ মুখ গুড়ৰ কৰি, জিভাো চেনিৰে তেনেদৰে; দাঁত উত্তম ফলৰ দৰে প্ৰশস্ত হ’ব, আৰু চকু মুক্তাৰ দৰে নিৰ্মিত হ’ব।

Verse 8

एवं लक्षणसंयुक्तां क्षीरधेनुं प्रकल्पयेत् ॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन गन्धपुष्पैः समर्चयेत्

এইদৰে এই লক্ষণসমূহে সংযুক্ত ক্ষীৰধেনু প্ৰস্তুত কৰিব। তাৰ পাছত দুটা বস্ত্ৰে আচ্ছাদিত কৰি গন্ধ আৰু পুষ্পেৰে যথাযথভাৱে সমাৰ্চনা কৰিব।

Verse 9

पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा दानं समर्पयेत् ॥ दद्यादनेन मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रयत्नतः

পাদুকা, জোতা আৰু ছত্ৰ দান কৰি দানক বিধিপূৰ্বক সমৰ্পণ কৰিব। এই মন্ত্ৰেৰে যত্নসহ ক্ষীৰধেনু দান দিব।

Verse 10

आप्यायस्वेति मन्त्रेण वेदोक्तेन विधानतः ॥ आश्रयः सर्वभूतानामित्यादि नरपुङ्गव

বেদোক্ত ‘আপ্যায়স্ব…’ মন্ত্ৰে বিধান অনুসাৰে; আৰু ‘আশ্ৰয়ঃ সৰ্বভূতানাম…’ আদি সূত্ৰেৰেো, হে নৰপুঙ্গৱ (মানৱৰ শ্ৰেষ্ঠ)।

Verse 11

आप्यायस्वेति मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रसादयेत् ॥ प्रतिग्राही पठेन्मन्त्रमेष दानविधिः स्मृतः

‘আপ্যায়স্ব…’ মন্ত্ৰেৰে ক্ষীৰধেনুক প্ৰসন্ন (অভিষিক্ত) কৰিব। প্ৰতিগ্ৰাহী মন্ত্ৰ পাঠ কৰিব—ইয়াকেই দানবিধি বুলি স্মৃতিত কোৱা হৈছে।

Verse 12

दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥ एतां हेमसहस्रेण शतेनाथ स्वशक्तितः

যিসকলে এই দান দিয়া থকা দেখা পায়, তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে। তাৰ পাছত নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে—এশ বা হাজাৰ সোণৰ মুদ্ৰা/খণ্ড দিয়েও—এই দান অৰ্ঘ্য ৰূপে নিবেদন কৰিব।

Verse 13

दत्त्वा धेनुं महाराज शृणु तस्यापि यत्फलम् ॥ षष्टिवर्षसहस्रं तु इन्द्रलोके महीयते

হে মহাৰাজ, ধেনু দান কৰি তাৰ ফলও শুনা: ইন্দ্ৰলোকত ষাঠি হাজাৰ বছৰ ধৰি তেওঁ সন্মানিত হৈ থাকে।

Verse 14

पित्रादिभिश्च सहितो ब्रह्मणो भवनं व्रजेत् ॥ दिव्यं विमानमारूढो दिव्यस्रगनुलेपनः

পিতৃগণ আদি সকলৰ সৈতে তেওঁ ব্ৰহ্মাৰ ধামলৈ যায়। দিব্য বিমানত আৰূঢ় হৈ, দিব্য মালা আৰু সুগন্ধি অনুলেপনেৰে অলংকৃত হয়।

Verse 15

क्रीडित्वा सुचिरं कालं विष्णुलोकं स गच्छति ॥ द्वादशादित्यसंकाशे विमानवरमण्डिते

দীৰ্ঘকাল আনন্দ উপভোগ কৰি তেওঁ বিষ্ণুলোকলৈ যায়; দ্বাদশ সূৰ্যৰ সদৃশ দীপ্তিময়, উত্তম বিমানে অলংকৃত হৈ।

Verse 16

गीतवादित्रनिर्घोषैरप्सरोभिश्च सेविते ॥ तत्रोष्य विष्णोर्भवने विष्णुसायुज्यमाप्नुयात्

তাত গীত আৰু বাদ্যযন্ত্ৰৰ ধ্বনি, আৰু অপ্সৰাসকলৰ সেবাৰে পৰিসেৱিত হৈ; বিষ্ণোৰ ভৱনত বাস কৰি তেওঁ বিষ্ণুসায়ুজ্য—বিষ্ণুৰ সৈতে একাত্মতা—লাভ কৰিব পাৰে।

Verse 17

यं इमं शृणुयाद्राजन पठेद्वा भक्तिभावतः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

হে ৰাজন, যি এই বচন শুনে বা ভক্তিভাৱে পাঠ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ বিষ্ণুলোকলৈ গমন কৰে।

Verse 18

धूपदीपादिकं कृत्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ वस्त्रादिभिरलंकृत्य मुद्रिकाकर्णकुण्डलैः

ধূপ-দীপ আদি সাজি ব্রাহ্মণক নিবেদন কৰিব লাগে; তাৰপিছত বস্ত্ৰ আদি দি সুশোভিত কৰি, আঙঠি আৰু কৰ্ণকুণ্ডলৰে অলংকৃত কৰিব।