Adhyaya 105: Ritual Procedure for the Gift of the Milk-Cow (Kṣīradhenu)

Verse 1

अथ क्षीरधेनुदानविधिः ॥ होतोवाच ॥ क्षीरधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नराधिप ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे गोमयेन नृपोत्तम ॥ १-१०५ ॥ गोचर्ममात्रमानेन कुशानास्तीर्य सर्वतः ॥ तस्योपरि महाराज न्यसेत्कृष्णाजिनं बुधः ॥

अथ क्षीरधेनुदानविधिः। होतोवाच—क्षीरधेनुं प्रवक्ष्यामि, तां निबोध नराधिप। अनुलिप्ते महीपृष्ठे गोमयेन नृपोत्तम, गोचर्ममात्रमानेन कुशान् आस्तीर्य सर्वतः। तस्योपरि महाराज न्यसेत् कृष्णाजिनं बुधः॥

Verse 2

तत्र कृत्वा कुण्डलिकां गोमयेन सुविस्तृताम् ॥ क्षीरकुम्भं ततः स्थाप्य चतुर्थांशेन वत्सकम्

तत्र गोमयेन सुविस्तृतां कुण्डलिकां कृत्वा, ततः क्षीरकुम्भं स्थाप्य, चतुर्थांशेन वत्सकं (न्यसेत्)।

Verse 3

सुवर्णमुखशृङ्गाणि चन्दनागुरुकाणि च ॥ प्रशस्तपत्रश्रवणां तिलपात्रोपरि न्यसेत्

सुवर्णमुखशृङ्गाणि चन्दनागुरुकाणि च । प्रशस्तपत्रश्रवणां तिलपात्रोपरि न्यसेत् ॥

Verse 4

इक्षुपादां दर्भरोमां सितकम्बलसंवृताम् ॥ ताम्रपृष्ठां कांस्यदोहां पट्टसूत्रमयीं शुभाम्

इक्षुपादां दर्भरोमां सितकम्बलसंवृताम् । ताम्रपृष्ठां कांस्यदोहां पट्टसूत्रमयीं शुभाम् ॥

Verse 5

पुच्छं च नृपशार्दूल नवनीतमयस्तनीम् ॥ स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम्

पुच्छं च नृपशार्दूल नवनीतमयस्तनीम् । स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम् ॥

Verse 6

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्ष्वपि विन्यसेत् ॥ सप्तधान्ययुतं पात्रे दिक्षु दिक्षु च विन्यसेत्

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्ष्वपि विन्यसेत् । सप्तधान्ययुतं पात्रे दिक्षु दिक्षु च विन्यसेत् ॥

Verse 7

मुखं गुडमयं तस्या जिह्वां शर्करया तथा ॥ फलप्रशस्तदशनां मुक्ताफलमयेक्षणाम्

मुखं गुडमयं तस्या जिह्वां शर्करया तथा । फलप्रशस्तदशनां मुक्ताफलमयेक्षणाम् ॥

Verse 8

एवं लक्षणसंयुक्तां क्षीरधेनुं प्रकल्पयेत् ॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन गन्धपुष्पैः समर्चयेत्

एवं लक्षणसंयुक्तां क्षीरधेनुं प्रकल्प्य तां वस्त्रयुग्मेन आच्छाद्य गन्धपुष्पैः सम्यक् समर्चयेत्।

Verse 9

पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा दानं समर्पयेत् ॥ दद्यादनेन मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रयत्नतः

पादुकोपानहौ छत्रं च दत्त्वा दानं समर्पयेत्। अनेन मन्त्रेण प्रयत्नतः क्षीरधेनुं दद्यात्।

Verse 10

आप्यायस्वेति मन्त्रेण वेदोक्तेन विधानतः ॥ आश्रयः सर्वभूतानामित्यादि नरपुङ्गव

‘आप्यायस्व’ इति वेदोक्तमन्त्रेण विधानतः; ‘आश्रयः सर्वभूतानाम्’ इत्यादिभिश्च, हे नरपुङ्गव।

Verse 11

आप्यायस्वेति मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रसादयेत् ॥ प्रतिग्राही पठेन्मन्त्रमेष दानविधिः स्मृतः

‘आप्यायस्व’ इति मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रसादयेत्। प्रतिग्राही मन्त्रम् पठेत्—एष दानविधिः स्मृतः।

Verse 12

दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥ एतां हेमसहस्रेण शतेनाथ स्वशक्तितः

दीयमानां प्रपश्यन्ति ये, ते परमां गतिं यान्ति। अथ स्वशक्तितः शतेन हेम्ना सहस्रेण वा एतां दद्यात्।

Verse 13

दत्त्वा धेनुं महाराज शृणु तस्यापि यत्फलम् ॥ षष्टिवर्षसहस्रं तु इन्द्रलोके महीयते

धेनुं दत्त्वा महाराज शृणु तस्यापि यत्फलम् । षष्टिवर्षसहस्रं तु इन्द्रलोके महीयते ॥

Verse 14

पित्रादिभिश्च सहितो ब्रह्मणो भवनं व्रजेत् ॥ दिव्यं विमानमारूढो दिव्यस्रगनुलेपनः

पित्रादिभिश्च सहितो ब्रह्मणो भवनं व्रजेत् । दिव्यं विमानमारूढो दिव्यस्रगनुलेपनः ॥

Verse 15

क्रीडित्वा सुचिरं कालं विष्णुलोकं स गच्छति ॥ द्वादशादित्यसंकाशे विमानवरमण्डिते

क्रीडित्वा सुचिरं कालं विष्णुलोकं स गच्छति । द्वादशादित्यसंकाशे विमानवरमण्डिते ॥

Verse 16

गीतवादित्रनिर्घोषैरप्सरोभिश्च सेविते ॥ तत्रोष्य विष्णोर्भवने विष्णुसायुज्यमाप्नुयात्

गीतवादित्रनिर्घोषैरप्सरोभिश्च सेविते । तत्रोष्य विष्णोर्भवने विष्णुसायुज्यमाप्नुयात् ॥

Verse 17

यं इमं शृणुयाद्राजन पठेद्वा भक्तिभावतः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

यं इमं शृणुयाद्राजन पठेद्वा भक्तिभावतः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥

Verse 18

धूपदीपादिकं कृत्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ वस्त्रादिभिरलंकृत्य मुद्रिकाकर्णकुण्डलैः

धूपदीपादिकं सम्यक् कृत्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत्। वस्त्रादिभिरलंकृत्य मुद्रिकाकर्णकुण्डलैः॥