Adhyaya 104: The Eulogy and Procedure of the ‘Honey-Cow’ Gift (Madhudhenudāna)

Verse 1

अथ मधुधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ मधुधेनुं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम् । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे ॥ १०४-१ ॥ धेनुं मधुमयीं कृत्वा सम्पूर्णघटषोडशाम् । चतुर्थेन तथांशेन वत्सकं परिकल्पयेत् ॥

ഇപ്പോൾ ‘മധുധേനു-ദാനം’ എന്നതിന്റെ മഹാത്മ്യം. ഹോതൃ പറഞ്ഞു—സർവ്വപാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന മധുധേനുവിനെ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു. പുതുതായി ലേപിച്ച് ശുദ്ധീകരിച്ച നിലത്ത്, മുകളിൽ കൃഷ്ണാജിനവും കുശയും വിരിച്ച്—(104.1)—മധുമയിയായ ധേനുവിനെ പതിനാറ് നിറഞ്ഞ ഘടങ്ങളോടെ സമ്പൂർണ്ണമായി നിർമ്മിക്കണം; അതേ അനുപാതത്തിൽ നാലിലൊന്ന് അളവിലുള്ള വത്സത്തെയും ഒരുക്കണം.

Verse 2

सौवर्णं तु मुखं कृत्वा शृङ्गाण्यगुरुचन्दनैः॥ पृष्ठं ताम्रमयं कृत्वा सास्रां पटमयीं तथा॥

മുഖം സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിച്ച്, ശൃംഗങ്ങൾ അഗുരുവും ചന്ദനവും കൊണ്ടു രൂപപ്പെടുത്തണം. പൃഷ്ഠം താമ്രമയമാക്കി, അതുപോലെ വിധിപ്രകാരം ‘സാസ്രാ’ രൂപത്തിലുള്ള പടമയമായ ആവരണവും ഒരുക്കണം.

Verse 3

पादानिक्षुमयान्कृत्वा सितकम्बलसंवृतान्॥ मुखं गुडमयं कृत्वा जिह्वां शर्करया तथा॥

പാദങ്ങൾ കരിമ്പുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച് വെളുത്ത കമ്പളത്തിൽ മൂടണം. മുഖം ശർക്കരക്കട്ട (ഗുഡം) കൊണ്ടും നാവ് പഞ്ചസാരകൊണ്ടും നിർമ്മിക്കണം.

Verse 4

ओष्ठौ पुष्पमयौ तस्या दन्ताः फलमयाः स्मृताः॥ दर्भरोममयी देवी खुरैरौप्यैश्च भूषिता॥

അവളുടെ അധരങ്ങൾ പുഷ്പമയവും പല്ലുകൾ ഫലമയവും ആണെന്ന് സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു. ദർഭയെ രോമമായി സ്ഥാപിച്ച് വെള്ളി കുളമ്പുകളാൽ ആ ദേവി (ഗോരൂപം) അലങ്കരിക്കണം.

Verse 5

प्रशस्तपत्रश्रवणा प्रमाणात्परितस्तता॥ सर्वलक्षणसंयुक्ता सप्तधान्यान्विता तथा॥

അവളുടെ ചെവികൾ പ്രശസ്തമായ ഇലപോലെ, അളവിൽ യുക്തമായി, ചുറ്റും സമമായി വ്യാപിച്ചിരിക്കണം. അവൾ എല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയവളായി, സപ്തധാന്യങ്ങളോടും സഹിതയായിരിക്കണം.

Verse 6

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत्॥ छादितां वस्त्रयुग्मेन कण्ठाभरणभूषिताम्॥

നാലു ദിക്കുകളിലും എള്ളിന്റെ നാലു പാത്രങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കണം. (ഗോരൂപം) രണ്ട് വസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടി, കണ്ഠാഭരണത്തോടെ അലങ്കരിക്കണം.

Verse 7

कांस्योपदोहिनीं कृत्वा गन्धपुष्पैस्तु पूजिताम्॥ अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये॥

കാംസ്യത്തിലുള്ള പാലുകറക്കാനുള്ള പാത്രം ഒരുക്കി, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ട് അവളെ പൂജിക്കണം. ഇത് അയനം, പുണ്യവിഷുവം, വ്യതീപാതം, ദിനക്ഷയം എന്നീ സമയങ്ങളിൽ ചെയ്യണം.

Verse 8

संक्रान्त्यामुपरागे च सर्वकाले यदृच्छया॥ द्रव्यब्राह्मणसम्पत्तिं दृष्ट्वा तां प्रतिपादयेत्॥

സംക്രാന്തിയിലും ഗ്രഹണകാലത്തും, അവസരം ലഭിക്കുന്ന ഏത് സമയത്തും—സാധനസമ്പത്തും യോഗ്യബ്രാഹ്മണനും കണ്ടറിഞ്ഞ് ആ ദാനം സമർപ്പിക്കണം।

Verse 9

तादृशाय प्रदातव्या मधु धेनुर्नरोत्तमे॥ पुच्छदेशे विमृश्याथ जलपूर्णां सदक्षिणाम्॥

ഹേ നരോത്തമാ! അത്തരത്തിലുള്ള പാത്രനു അത്തരത്തിലുള്ള ‘മധുധേനു’ ദാനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് വാൽപ്രദേശം സ്പർശിച്ച് ജലപൂർണ്ണ അർഘ്യവും ദക്ഷിണയും സഹിതം കർമ്മം നടത്തണം।

Verse 10

दद्याद्विप्राय धेनुं तां मन्त्रपूर्वां विचक्षणः॥ पुच्छदेशोपविष्टस्तु गन्धधूपादिपूजिता॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन मुद्रिकावर्णमात्रकैः॥ स्वशक्त्या दक्षिणां दत्त्वा वित्तशाठ्यविवर्जितः॥ जलपूर्वं तु कर्त्तव्यं पश्चाद्यानं समर्पयेत्॥ रसज्ञा सर्वदेवानां सर्वभूतहिते रता॥

വിവേകിയൻ മന്ത്രപൂർവ്വം ആ ധേനുവിനെ പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണനു ദാനം ചെയ്യണം. വാൽപ്രദേശത്തിനരികിൽ ഇരുന്ന്, ഗന്ധം-ധൂപം മുതലായവകൊണ്ട് പൂജിച്ച്, ജോടി വസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടി, മുദ്രാചിഹ്നിത ദ്രവ്യവും ചേർത്ത്, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ദക്ഷിണ നൽകി—ധനകാര്യത്തിൽ വഞ്ചന ഒഴിവാക്കണം. ആദ്യം ജലപൂർവ്വ അർപ്പണം നടത്തുക, പിന്നെ യാനം (വാഹനം) സമർപ്പിക്കുക. അവൾ സർവ്വദേവന്മാർക്കു ‘രസജ്ഞ’യും സർവ്വഭൂതഹിതത്തിൽ രതയുമെന്നു വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 11

प्रीयन्तां पितरो देवा मधुधेनो नमोऽस्तु ते॥ एवमुच्चार्य तां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत्॥

“പിതൃകളും ദേവന്മാരും പ്രസന്നരാകട്ടെ; ഹേ മധുധേനു, നിനക്കു നമസ്കാരം.” ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിച്ച് ആ ധേനുവിനെ ബ്രാഹ്മണനു നിവേദിക്കണം।

Verse 12

अहं गृह्णामि त्वां देवि कुटुम्बार्थे विशेषतः ॥ कामं कामदुघे कामान्मधुधेनो नमोऽस्तु ते ॥

“ഹേ ദേവീ! എന്റെ കുടുംബക്ഷേമത്തിനായി പ്രത്യേകമായി നിന്നെ ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നു. ഹേ കാമദുഘേ മധുധേനു! നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം അഭിലഷിതങ്ങളെ പ്രസാദിക്കണമേ; നിനക്കു നമസ്കാരം.”

Verse 13

मधुवातेति मन्त्रेण दद्यादाशुचिकेन तु ॥ दत्त्वा धेनुं महाराज छत्रिकोपानहौ तथा ॥

‘മധുവാതേ…’ എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി, അശുചിയായിരിക്കുമ്പോഴും വേഗത്തിൽ ദാനം ചെയ്യണം. മഹാരാജാവേ, ധേനുവിനെ ദാനം ചെയ്ത ശേഷം കുടയും പാദുകകളും (ചെരിപ്പും) നൽകണം.

Verse 14

एवं यः कुरुते भक्त्या मधुधेनुं नराधिप ॥ दत्त्वा दानं पायसेन मधुना च दिनं नयेत् ॥

ഹേ നരാധിപാ, ഭക്തിയോടെ മധുധേനു ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ—ദാനം നൽകി കഴിഞ്ഞാൽ—ആ ദിവസം പായസം (പാൽഅന്നം)യും തേനും ചേർത്ത് (നിയമാഹാരമായി) കഴിച്ചുകൊണ്ട് കഴിക്കണം.

Verse 15

ब्राह्मणश्च त्रिरात्रं तु मधुपायससंयुतम् ॥ एवं कृते तु यत्पुण्यं तन्निबोध नराधिप ॥

ബ്രാഹ്മണൻ (ഗ്രാഹകൻ) മൂന്നു രാത്രികൾ തേനും പായസവും ചേർന്ന നിയമം പാലിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, രാജാവേ, അറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 16

यत्र नद्यो मधुवहा यत्र पायसकर्दमाः ॥ ऋषयो मुनयः सिद्धास्तत्र गच्छन्ति धेनुदाः ॥

എവിടെ നദികൾ തേൻ ഒഴുക്കുന്നുവോ, എവിടെ ചെളി പായസമായിരിക്കുന്നുവോ—അവിടെ ഋഷിമാരും മുനിമാരും സിദ്ധന്മാരും വസിക്കുന്നു; അവിടേക്കാണ് ധേനുദാനം ചെയ്തവർ പോകുന്നത്.

Verse 17

तत्र भोगानथो भुङ्क्ते ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥ क्रीडित्वा सुचिरं कालं पुनर्मर्त्यमुपागतः ॥

അവിടെ അവൻ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, പിന്നെ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. വളരെ ദീർഘകാലം ക്രീഡിച്ച്, പിന്നെയും മർത്ത്യാവസ്ഥയിലേക്കു മടങ്ങിവരുന്നു.

Verse 18

नयते विष्णुसायुज्यं मधुधेनुप्रदानतः ॥ य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥

മധുധേനുവിന്റെ ദാനത്താൽ വിഷ്ണുസായുജ്യം ലഭിക്കുന്നു. ഇത് ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുന്നവനും കേൾപ്പിക്കുന്നവനും സർവ്വപാപമുക്തനായി വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 19

ब्राह्मणाय दरिद्राय श्रोत्रियायाहिताग्नये ॥ आर्यावर्त्ते समुत्पन्ने वेदवेदाङ्गपारगे ॥

(ഈ ദാനം) ദരിദ്രനായ ബ്രാഹ്മണന് നൽകണം; അദ്ദേഹം ശ്രോത്രിയനും ആഹിതാഗ്നിയും, ആര്യാവർത്തത്തിൽ ജനിച്ചവനും, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതനുമായിരിക്കണം.

Verse 20

स भुक्त्वा विपुलान्भोगान्विष्णुलोकं स गच्छति ॥ दश पूर्वान्दश परानात्मानं चैकत्रिंशकम् ॥

അവൻ വിപുലമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; പത്ത് പൂർവ്വികരെയും പത്ത് ഉത്തരവംശജരെയും, തനെയും—മുപ്പത്തൊന്നാമനായി—ഉദ്ധരിക്കുന്നു.