
Sukta 9.64
Traditionally: Soma Pavamāna seers (specific attribution varies by recension/Anukramaṇī for Pavāmāna hymns); primary voice is the inspired ritual-poetic lineage addressing purified Soma.
Soma Pavamāna (purifying Soma as divine delight and clarifying power).
Likely Triṣṭubh (based on verse cadence typical for RV 9.64; requires pada-count verification by full metrical scan).
ഋഗ്വേദം 9.64-ൽ പവമാനസോമനെ സ്തുതിക്കുന്നു: അവൻ പിഴിഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും, ചാലിച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുകയും, ദീപ്തിമാനനാകുകയും ചെയ്യുന്നു—ഋതം (സത്യക്രമം) സ്ഥാപിച്ച് വ്യക്തദർശനം ഉണർത്തുന്ന ഉന്മേഷകരമായ “വൃഷഭ”ശക്തിയായി. സോമബിന്ദുക്കൾ ശുദ്ധീകരണത്തിലൂടെ അവരുടെ വിശാല ലക്ഷ്യമായ “സമുദ്ര”ത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്ന ഗതിയെ ഈ സൂക്തം പിന്തുടരുന്നു; ഈ ശുദ്ധീകൃത ആനന്ദം യജ്ഞകർക്ക് പ്രകാശവും ശക്തിയും ക്ഷേമവും ആകണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
वृषा सोम द्युमाँ असि वृषा देव वृषव्रतः । वृषा धर्माणि दधिषे ॥
ഹേ സോമ, നീ ദ്യുമാൻ—പ്രകാശശക്തിയുടെ വൃഷഭൻ; ഹേ ദേവ, നീ വൃഷവ്രതൻ—വൃഷഭത്തിന്റെ അചഞ്ചല നിശ്ചയമുള്ളവൻ. വൃഷഭരൂപത്തിൽ നീ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് ഋതത്തിന്റെ ധർമ്മങ്ങളെ ധരിച്ചു സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 2
वृष्णस्ते वृष्ण्यं शवो वृषा वनं वृषा मदः । सत्यं वृषन्वृषेदसि ॥
നിന്റെ ബലം വൃഷഭത്തിന്റെ ബലമാണ്; നിന്റെ ശവം വൃഷഭത്തിന്റെ ജയാനന്ദം; നിന്റെ മദം വൃഷഭത്തിന്റെ ഉന്മേഷധാര. ഹേ വൃഷഭ, നീ സത്യമാണ്—അതിന്റെ പ്രബല പ്രതിഷ്ഠയോടെ.
Mantra 3
अश्वो न चक्रदो वृषा सं गा इन्दो समर्वतः । वि नो राये दुरो वृधि ॥
ശക്തിയിൽ കുതിരപോലെ ഹിണിഹിണിക്കുന്നവനേ, ഹേ വൃഷഭ ഇന്ദു! ഗാവുകൾ (പ്രകാശകിരണങ്ങൾ)യും നമ്മെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്ന ഊർജ്ജങ്ങളെയും ഒന്നിച്ചു കൂട്ടുക. ഞങ്ങൾക്കായി റായ (സമൃദ്ധി) യുടെ ദ്വാരങ്ങൾ വിശാലമായി തുറന്ന് വർദ്ധിപ്പിക്ക.
Mantra 4
असृक्षत प्र वाजिनो गव्या सोमासो अश्वया । शुक्रासो वीरयाशवः ॥
മുന്നോട്ട് ഒഴുകിയിരിക്കുന്നു ഈ വാജിന (ശക്തിമാൻ) സോമധാരകൾ—ഗവ്യ (പ്രകാശമയ ഗാവുകൾ/കിരണങ്ങൾ) എന്ന സമൃദ്ധിയും അശ്വയ (കുതിരപോലെ വേഗമുള്ള) പുരോഗമനശക്തിയും നിറഞ്ഞവ; ശുക്ര (ദീപ്തിമാൻ), വീര്യ (വീരബലം) ധരിച്ച, ഉഗ്രവേഗമുള്ളവ.
Mantra 5
शुम्भमाना ऋतायुभिर्मृज्यमाना गभस्त्योः । पवन्ते वारे अव्यये ॥
ഋതത്തെ അന്വേഷിക്കുന്നവരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, കൈകളുടെ സ്പർശത്തിൽ മൃജ്യമാന (ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട്), അവർ അവ്യയ വാരേ (അവിനാശി പ്രവാഹം) യിൽ പവിത്രരായി ഒഴുകുന്നു—സോമധാരകൾ, ഋത (സത്യ-ക്രമം) യുടെ പാത്രങ്ങളാകുന്നു.
Mantra 6
ते विश्वा दाशुषे वसु सोमा दिव्यानि पार्थिवा । पवन्तामान्तरिक्ष्या ॥
ഹേ സോമാ, ശുദ്ധീകരിച്ചൊഴുകുന്ന നിന്റെ ധാരകൾ ദാനിയ്ക്ക് എല്ലാ വസുക്കളും—ദിവ്യവും പാർത്ഥിവവും—കൊണ്ടുവരട്ടെ; അന്തരിക്ഷത്തിൽ നിന്നെത്തി, സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും തമ്മിൽ മധ്യസ്ഥശക്തികളായി (നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ) പ്രവഹിക്കട്ടെ.
Mantra 7
पवमानस्य विश्ववित्प्र ते सर्गा असृक्षत । सूर्यस्येव न रश्मयः ॥
ഹേ വിശ്വവിത് പവമാന, നിന്റെ ധാരകൾ മുന്നോട്ട് വിടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾപോലെ; എല്ലായിടത്തും പ്രകാശത്തിന്റെ കണ്ടെത്തലും മറഞ്ഞതിന്റെ വെളിപ്പെടുത്തലും വഹിച്ച്.
Mantra 8
केतुं कृण्वन्दिवस्परि विश्वा रूपाभ्यर्षसि । समुद्रः सोम पिन्वसे ॥
ദിവസ്സിന് അപ്പുറത്ത് നിന്നുള്ള പ്രകാശത്തിന്റെ കേതു (ധ്വജം) സൃഷ്ടിച്ച്, നീ എല്ലാ രൂപങ്ങളിലൂടെയും ഒഴുകുന്നു. ഹേ സോമ, നീ സമുദ്രംപോലെ മഹാവിസ്താരമായി പൊങ്ങുന്നു—ആനന്ദത്തിന്റെയും സത്തയുടെയും അളവറ്റ വ്യാപ്തിയായി.
Mantra 10
इन्दुः पविष्ट चेतनः प्रियः कवीनां मती । सृजदश्वं रथीरिव ॥
ഇന്ദു—അത്യന്തം ശുദ്ധനായവൻ—ചേതനയെ ജാഗ്രതമാക്കുന്നു; കവികളുടെ മതി(ചിന്ത)യ്ക്ക് പ്രിയൻ. രഥി തന്റെ അശ്വത്തെ വിട്ടയക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ശക്തിയുടെ അശ്വത്തെ മോചിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 11
ऊर्मिर्यस्ते पवित्र आ देवावीः पर्यक्षरत् । सीदन्नृतस्य योनिमा ॥
നിന്റെ ഊർമി പവിത്രത്തെ ചുറ്റി ഒഴുകി—ദേവമാർഗ്ഗത്തേക്ക് നീങ്ങി—പര്യക്രമിച്ച് ഒഴുകിയതു; അത് ഋതത്തിന്റെ യോനിയിൽ ഇരുന്നു നിൽക്കുന്നു.
Mantra 12
स नो अर्ष पवित्र आ मदो यो देववीतमः । इन्दविन्द्राय पीतये ॥
ഹേ സോമ, ഞങ്ങൾക്കായി പവിത്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുക—ദേവന്മാർക്ക് അത്യന്തം പ്രിയമായ ആ മദം—ഇന്ദു, ഇന്ദ്രന്റെ പാനത്തിനായി.
Mantra 13
इषे पवस्व धारया मृज्यमानो मनीषिभिः । इन्दो रुचाभि गा इहि ॥
ഹേ സോമ (ഇന്ദു), ഞങ്ങളുടെ വർദ്ധനയും സമൃദ്ധിയും നിമിത്തം ധാരയായി പവമാനനായി ഒഴുകുക; മനീഷികളാൽ മൃജ്യമാനൻ—ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നവനായി. ഹേ ഇന്ദു, നിന്റെ രുചാഭിഃ (പ്രകാശങ്ങൾ) സഹിതം ഗാഃ—പ്രകാശകിരണരൂപ ‘ഗോ’കളിലേക്കു ചെന്നു അവയിൽ പ്രവേശിക്ക.
Mantra 14
पुनानो वरिवस्कृध्यूर्जं जनाय गिर्वणः । हरे सृजान आशिरम् ॥
പുനാനൻ—സ്വയം ശുദ്ധീകരിച്ചുകൊണ്ട്, ഹേ ഗിർവണ (സ്തുതികളുടെ അധിപൻ), ഞങ്ങൾക്ക് വിശാലാവകാശം (വരിവസ്) സൃഷ്ടിക്കയും ജനത്തിനായി ഊർജം—ആത്മബലം—കൊണ്ടുവരികയും ചെയ്യുക. ഹേ ഹരി (താമ്രവർണ്ണൻ), സൃജനനായി, അന്തർസുഖത്തിന്റെ ആശീർവാദരൂപ പാനീയം (ആശിരം) ഒഴുക്കിവിടുക.
Mantra 15
पुनानो देववीतय इन्द्रस्य याहि निष्कृतम् । द्युतानो वाजिभिर्यतः ॥
പുനാനൻ—സ്വയം ശുദ്ധീകരിച്ചുകൊണ്ട്, ദേവവീതയേ—ദേവന്മാരുടെ സന്തോഷസ്വീകാര്യതയ്ക്കായി, ഇന്ദ്രന്റെ നിഷ്കൃത—നിയത യജ്ഞസ്ഥാനത്തിലേക്കു പോകുക. ദ്യുതാനൻ—പ്രകാശമാനനായി, വാജിഭിഃ—ബലത്തിന്റെ സമൃദ്ധികളോടുകൂടെ—അവിടെ എത്തുക.
Mantra 16
प्र हिन्वानास इन्दवोऽच्छा समुद्रमाशवः । धिया जूता असृक्षत ॥
അതെ, പ്രേരിതരായി ഈ വേഗമുള്ള സോമ-ബിന്ദുക്കൾ സമുദ്രത്തേക്കു പാഞ്ഞു; ധിയാ (ചിന്താ-പ്രേരണം) കൊണ്ട് ഉത്തേജിതരായി അവ തങ്ങളുടെ വിശാലതയിൽ വിമുക്തരായി.
Mantra 17
मर्मृजानास आयवो वृथा समुद्रमिन्दवः । अग्मन्नृतस्य योनिमा ॥
വീണ്ടും വീണ്ടും ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്ന ഈ സോമ-ബിന്ദുക്കൾ വ്യർത്ഥമായി സമുദ്രത്തിലേക്കു പോയിട്ടില്ല; അവ ഋതത്തിന്റെ യോനിയിലേക്കു—സത്യക്രമത്തിന്റെ ജന്മസ്ഥാനത്തിലേക്കു—എത്തി.
Mantra 18
परि णो याह्यस्मयुर्विश्वा वसून्योजसा । पाहि नः शर्म वीरवत् ॥
ഹേ ഞങ്ങളോടു സ്നേഹമുള്ളവനേ, ഞങ്ങളുടെ ചുറ്റും സഞ്ചരിക്ക; നിന്റെ ശക്തിയാൽ എല്ലാ വസുക്കളെയും (സമ്പത്തുകളെയും) ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക. ഞങ്ങൾക്ക് വീര്യസമ്പന്നമായ ശരണം കാത്തുരക്ഷിക്ക.
Mantra 19
मिमाति वह्निरेतशः पदं युजान ऋक्वभिः । प्र यत्समुद्र आहितः ॥
വേഗവാനായ വഹ്നി (വഹനകാരൻ) പാത അളക്കുന്നു; ഋഷികളുടെ ഋചകളാൽ സ്വയം യുക്തനാക്കി, അവൻ സമുദ്രവിസ്താരത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകുമ്പോൾ.
Mantra 20
आ यद्योनिं हिरण्ययमाशुॠतस्य सीदति । जहात्यप्रचेतसः ॥
വേഗവാൻ ഋതത്തിന്റെ സ്വർണ്ണ യോനിയിൽ ശീഘ്രം ആസീനനാകുമ്പോൾ, അവൻ അപ്രചേതസ്—അജാഗൃത ചൈതന്യാവസ്ഥകളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 21
अभि वेना अनूषतेयक्षन्ति प्रचेतसः । मज्जन्त्यविचेतसः ॥
അതിലേക്കു വേനാ—അന്വേഷകഹൃദയങ്ങൾ ആകാംക്ഷിച്ചു വിളിക്കുന്നു; പ്രചേതസ്—ജാഗൃതർ എത്താൻ പരിശ്രമിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവിചേതസ്—അജാഗൃതർ അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുന്നു.
Mantra 22
इन्द्रायेन्दो मरुत्वते पवस्व मधुमत्तमः । ऋतस्य योनिमासदम् ॥
ഹേ ഇന്ദു (സോമ), മരുത്-ബലമുള്ള ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി നീ അത്യന്തം മധുരതരമായ പരിപൂർണ്ണതയോടെ ഒഴുകുക; ഋതത്തിന്റെ യോനിയിൽ—സത്യ-ക്രമത്തിന്റെ നിവാസത്തിൽ—നീ ആസനം സ്വീകരിക്ക.
Mantra 23
तं त्वा विप्रा वचोविदः परि ष्कृण्वन्ति वेधसः । सं त्वा मृजन्त्यायवः ॥
വചനത്തെ അറിയുന്ന പ്രചോദിത ഋഷിമാർ നിന്നെ ചുറ്റും രൂപപ്പെടുത്തി അലങ്കരിക്കുന്നു; വിധാതാക്കളായ ജ്ഞാനികൾ നിന്നെ പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു—ഹേ സോമ—അന്തര്യാഗത്തിലെ അർപ്പണത്തിന് നിന്റെ പ്രകാശം യോഗ്യമാകുവാൻ.
Mantra 24
रसं ते मित्रो अर्यमा पिबन्ति वरुणः कवे । पवमानस्य मरुतः ॥
ഹേ കവി, നിന്റെ രസം—പവമാന സോമത്തിന്റെ—മിത്രനും അര്യമനും പാനം ചെയ്യുന്നു, വരുണനും പാനം ചെയ്യുന്നു; മരുതുകളും അതിൽ പങ്കുചേരുന്നു.
Mantra 25
त्वं सोम विपश्चितं पुनानो वाचमिष्यसि । इन्दो सहस्रभर्णसम् ॥
ഹേ സോമ, നീ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ (പുനാനഃ) വിപശ്ചിത്—വിവേകപ്രകാശം നിറഞ്ഞ—വാണി (വാച്)യെ നീ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഹേ ഇന്ദു, സഹസ്രഭർണസം—ആയിരം ശക്തികൾ വഹിക്കുന്ന—വാണിയെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുവരിക.
Mantra 26
उतो सहस्रभर्णसं वाचं सोम मखस्युवम् । पुनान इन्दवा भर ॥
കൂടാതെ ഹേ സോമ, സഹസ്രഭർണസം—ആയിരം ശക്തികൾ വഹിക്കുന്ന—വാണിയെയും, യജ്ഞത്തിനായി ഉത്സുകമായ വാചിനെയും കൊണ്ടുവരിക. ഹേ ഇന്ദു, ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ നീ അതിനെ ഞങ്ങളിലേക്കു വഹിച്ചുകൊണ്ടുവരിക.
Mantra 27
पुनान इन्दवेषां पुरुहूत जनानाम् । प्रियः समुद्रमा विश ॥
ഹേ ഇന്ദു, ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ നീ—പുരുഹൂത, പലവട്ടം ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുന്നവൻ—ഈ ജനങ്ങളുടെ പ്രിയനായിട്ട്, സമുദ്രത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്ക; മഹാസാഗരസദൃശമായ പൂർണ്ണതയിൽ ലയിക്ക.
Mantra 28
दविद्युतत्या रुचा परिष्टोभन्त्या कृपा । सोमाः शुक्रा गवाशिरः ॥
മിന്നുന്ന ദീപ്തിയാൽ, ചുറ്റും മുഴങ്ങുന്ന സ്തോത്രത്താൽ, രൂപം പകരുന്ന കൃപ/ആകൃതിയാൽ—സോമശക്തികൾ, പ്രകാശമുള്ളതും ശുദ്ധവുമായവ, ഗോ-സാരം (ഗവാശിര) ചേർന്ന് കലരുന്നു; ദീപ്തജ്ഞാനത്തിന്റെ കിരണങ്ങളെ അവ തങ്ങളിലേക്കു ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
Mantra 29
हिन्वानो हेतृभिर्यत आ वाजं वाज्यक्रमीत् । सीदन्तो वनुषो यथा ॥
ഹേതൃകൾ (പ്രേരകർ) ഉണർത്തുമ്പോൾ അവൻ മുന്നേറി വാജം—ബലത്തിന്റെയും ജയത്തിന്റെയും സമൃദ്ധി—വരെ പടിയേറി എത്തുന്നു; ലക്ഷ്യത്തെ തേടുന്ന সাধകർ പോലെ ഇരുന്നുറപ്പിച്ച്, സോമധാരകൾ അകത്ത് യഥാസ്ഥാനത്ത് ആസനം കൈക്കൊള്ളുന്നു.
Mantra 30
ऋधक्सोम स्वस्तये संजग्मानो दिवः कविः । पवस्व सूर्यो दृशे ॥
ഹേ സോമ, ഞങ്ങളുടെ സ്വസ്തിക്കായി, ദിവ്യകവിയായി ഒന്നിച്ചു ചേരുന്നവനായി, ശുദ്ധനായി ഒഴുകുക—ദർശനത്തിനായി സൂര്യനാകുക; അന്തർദർശനത്തെ സത്യമാക്കുന്ന പ്രകാശമാകുക.
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma as he is pressed and filtered, becoming a bright, purifying divine flow that strengthens and clarifies.
“Bull” (vṛṣā) is a Vedic image for overflowing strength, virility, and steadfast power—Soma is invoked as the force that upholds truth and energizes the ritual and the worshippers.
On the ritual level it describes the Soma drops moving swiftly through purification toward their collecting vessel; symbolically it points to expansion into a vast, clarified state of consciousness and fullness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.