Sukta 64
Sukta 9.64
Traditionally: Soma Pavamāna seers (specific attribution varies by recension/Anukramaṇī for Pavāmāna hymns); primary voice is the inspired ritual-poetic lineage addressing purified Soma.
Soma Pavamāna (purifying Soma as divine delight and clarifying power).
Likely Triṣṭubh (based on verse cadence typical for RV 9.64; requires pada-count verification by full metrical scan).
ఋగ్వేదం 9.64 సూక్తం సోమ పావమానుని స్తుతిస్తుంది: అతడు పిండబడుతూ, వడకట్టబడుతూ, కాంతిమంతుడై ప్రకాశిస్తాడు—ఋతం (సత్యధర్మ క్రమం)ను స్థాపించి, స్పష్ట దృష్టిని మేల్కొలిపే ఉత్సాహవంతమైన “వృషభ” శక్తిగా. ఈ గీతం శుద్ధి ప్రక్రియలో సోమ బిందువులు తమ విశాల లక్ష్యం (ఆ “సముద్రం”) వైపు సాగడాన్ని అనుసరిస్తూ, ఈ శుద్ధానందం యజ్ఞకర్తలకు వెలుగు, బలం, క్షేమం కావాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Mantras
Mantra 1
वृषा सोम द्युमाँ असि वृषा देव वृषव्रतः । वृषा धर्माणि दधिषे ॥
హే సోమా, నీవు ద్యుమాన్ వృషభుడవు; హే దేవా, నీవు వృషభ-వ్రతుడు (వృషభ-సంకల్పము గలవాడు). వృషభునిగా నీవు మా లో ఋత ధర్మాలను ధరించి స్థాపించుచున్నావు.
Mantra 2
वृष्णस्ते वृष्ण्यं शवो वृषा वनं वृषा मदः । सत्यं वृषन्वृषेदसि ॥
నీ వృష్ణ్యం (వృషభ-బలం) వృషభుని శక్తియే; నీ శవం (పరాక్రమం) వృషభుని విజయానందం; నీ మదం (ఉన్మాదం/ఆనందం) వృషభుని ప్రవాహం. హే వృషభా, నీవే సత్యం—దాని ప్రబల స్థాపనలో.
Mantra 3
अश्वो न चक्रदो वृषा सं गा इन्दो समर्वतः । वि नो राये दुरो वृधि ॥
హే వృషభ ఇందు! శక్తితో హ్రేషించే అశ్వంలా, నీవు కాంతి-గావులను (కిరణాలను) మరియు మమ్మల్ని ముందుకు నడిపించే శక్తులను సమీకరించు. మా కోసం ఐశ్వర్య ద్వారాలను విశాలంగా తెరచి వృద్ధి చేయి.
Mantra 4
असृक्षत प्र वाजिनो गव्या सोमासो अश्वया । शुक्रासो वीरयाशवः ॥
ప్రబలమైన సోమధారలు ముందుకు ప్రవహించాయి—ప్రకాశమయ గవ్య (దివ్య గోవులు) యొక్క ‘వాజ’ సమృద్ధితోను, పురోగతికి అశ్వవేగ శక్తులతోను నిండినవి; అవి శుక్లంగా, ఉగ్రవేగంగా, అంతరంలో వీర్యబలాన్ని ధరించినవి.
Mantra 5
शुम्भमाना ऋतायुभिर्मृज्यमाना गभस्त्योः । पवन्ते वारे अव्यये ॥
ఋతాన్ని అన్వేషించేవారితో తమను అలంకరించుకొని, చేతుల పట్టులో శుద్ధి చేయబడి, అవి అవ్యయ ప్రవాహంలో పవిత్రమై ప్రవహిస్తాయి—సోమధారలు, సత్యానికి తగిన పాత్రలుగా మారుతూ.
Mantra 6
ते विश्वा दाशुषे वसु सोमा दिव्यानि पार्थिवा । पवन्तामान्तरिक्ष्या ॥
ఓ సోమా! పవమానుడై (శుద్ధమవుతూ) ప్రవహించే నీ ధారలు దాతకు సమస్త వసువులను (ధన-రత్నాలను) ప్రసాదించుగాక—దివ్య లోకాలవీ, పార్థివ ఆధారమవీ—అంతరిక్షం నుండి వచ్చి, మన అంతరంలో స్వర్గం–పృథివి మధ్య సేతు-శక్తిగా నిలిచి.
Mantra 7
पवमानस्य विश्ववित्प्र ते सर्गा असृक्षत । सूर्यस्येव न रश्मयः ॥
ఓ విశ్వవిత్ పవమానా! నీ సర్గాలు (ప్రవాహాలు) ముందుకు విడుదలయ్యాయి—సూర్యుని కిరణాల వలె—సర్వత్రా వెలుగును కనుగొనుటను, దాగినదాన్ని ఆవిష్కరించుటను మోసుకొని పోతూ.
Mantra 8
केतुं कृण्वन्दिवस्परि विश्वा रूपाभ्यर्षसि । समुद्रः सोम पिन्वसे ॥
దివానికి అవతల నుండి కేతువును (ప్రకాశ-ధ్వజాన్ని) సృష్టిస్తూ, నీవు సమస్త రూపాలపై ప్రవహిస్తావు. ఓ సోమా! సముద్రంలా విస్తరించి నీవు పుష్టమవుతావు—ఆనందం మరియు సత్తా యొక్క అపరిమిత విస్తృతి.
Mantra 10
इन्दुः पविष्ट चेतनः प्रियः कवीनां मती । सृजदश्वं रथीरिव ॥
ఇందుః (సోముడు) పరమంగా శుద్ధుడై, చైతన్యాన్ని జాగృతం చేసే చేతనుడవుతాడు; కవుల మతి-చింతనకు ప్రియుడు. రథికుడు గుర్రాన్ని విడిచినట్లు, శక్తి-అశ్వాన్ని విడిచి ముందుకు ప్రవహింపజేస్తాడు.
Mantra 11
ऊर्मिर्यस्ते पवित्र आ देवावीः पर्यक्षरत् । सीदन्नृतस्य योनिमा ॥
నీ ఊర్మి (తరంగం), పవిత్రాన్ని చుట్టి ప్రవహించి దేవమార్గం వైపు సాగింది; అది ఇప్పుడు ఋతస్య యోనిలో వచ్చి స్థిరపడుతుంది.
Mantra 12
स नो अर्ष पवित्र आ मदो यो देववीतमः । इन्दविन्द्राय पीतये ॥
ఓ సోమా, మా కొరకు పవిత్రంలోకి ప్రవహించు—దేవులకు అత్యంత ప్రియమైన ఆ మదం (ఆనందోన్మాదం)—ఇందు ఇంద్రుని పానార్థమై ఉండుగాక.
Mantra 13
इषे पवस्व धारया मृज्यमानो मनीषिभिः । इन्दो रुचाभि गा इहि ॥
హే సోమ (ఇందో), మా వృద్ధి మరియు సమృద్ధి కొరకు ధారగా ప్రవహించు; మనీషులచే శుద్ధింపబడుచున్నవాడవై. నీ జ్యోతులతో ఆ ప్రకాశ-కిరణాలు—‘గావులు’—వైపు వెళ్లి వాటిలో ప్రవేశించు.
Mantra 14
पुनानो वरिवस्कृध्यूर्जं जनाय गिर्वणः । हरे सृजान आशिरम् ॥
హే గిర్వణ (స్తుతిప్రియుడా), నిన్ను నీవు పవిత్రం చేసుకుంటూ మాకు విశాలావకాశాన్ని కల్పించు; జనులకు ఊర్జం (బలం) తీసుకురా. హే హరి, ప్రవహింపజేస్తూ అంతఃసుఖపు ఆశీర్వాద-రసాన్ని సృజించు.
Mantra 15
पुनानो देववीतय इन्द्रस्य याहि निष्कृतम् । द्युतानो वाजिभिर्यतः ॥
దేవుల ఆనందకర స్వీకృతికై నిన్ను నీవు పవిత్రం చేసుకుంటూ, ఇంద్రుని నియత నిష్కృత (యజ్ఞస్థానం) వైపు వెళ్లు. దీప్తిమంతుడవై, బలసమృద్ధులు (వాజాలు) తో అక్కడికి చేరు.
Mantra 16
प्र हिन्वानास इन्दवोऽच्छा समुद्रमाशवः । धिया जूता असृक्षत ॥
ప్రేరేపింపబడి, వేగవంతమైన సోమబిందువులు సముద్రం వైపు దూసుకెళ్లాయి; ధియా (పవిత్ర బుద్ధి/ప్రేరణ) చేత ఉత్సాహింపబడి, అవి తమ విశాల ప్రవాహంలో విడుదలయ్యాయి.
Mantra 17
मर्मृजानास आयवो वृथा समुद्रमिन्दवः । अग्मन्नृतस्य योनिमा ॥
మళ్లీ మళ్లీ శుద్ధి చేయబడుతూ సోమబిందువులు వ్యర్థంగా సముద్రానికి వెళ్లలేదు; అవి ఋతస్య యోని—ఋత గర్భం, సత్య-వ్యవస్థ జన్మస్థానం—ను చేరాయి.
Mantra 18
परि णो याह्यस्मयुर्विश्वा वसून्योजसा । पाहि नः शर्म वीरवत् ॥
మమ్మల్ని చుట్టూ అన్వేషణాత్మకమైన కరుణతో సంచరించు; నీ బలంతో మా కొరకు సమస్త వసువులను (సంపదలను) తెమ్ము. వీర్యసంపన్నమైన శరణం (శర్మ)ను మా కోసం కాపాడు.
Mantra 19
मिमाति वह्निरेतशः पदं युजान ऋक्वभिः । प्र यत्समुद्र आहितः ॥
వేగవంతమైన వహ్ని (అగ్ని/సోమ) ఋషుల ఋక్-స్తుతులతో తన్ను యోగంగా జోడించుకొని మార్గాన్ని కొలుస్తాడు—అతడు సముద్రసమ విస్తారంలో ప్రవేశింపజేయబడినప్పుడు/స్థాపింపబడినప్పుడు.
Mantra 20
आ यद्योनिं हिरण्ययमाशुॠतस्य सीदति । जहात्यप्रचेतसः ॥
ఆ వేగవంతుడు ఋత యొక్క స్వర్ణమయ యోనిలో ఆసీనుడైనప్పుడు, అచేతన/అప్రబుద్ధ స్థితులను విడిచిపెడతాడు.
Mantra 21
अभि वेना अनूषतेयक्षन्ति प्रचेतसः । मज्जन्त्यविचेतसः ॥
దానివైపు వేనా (అన్వేషకులు) ఆకాంక్షతో పిలుస్తారు; ప్రచేతస (జాగ్రతులు) దానిని పొందేందుకు యత్నిస్తారు; కాని అవిచేతస (అజాగ్రతులు) అంధకారంలో మునిగిపోతారు.
Mantra 22
इन्द्रायेन्दो मरुत्वते पवस्व मधुमत्तमः । ऋतस्य योनिमासदम् ॥
హే ఇందు (సోమ), మరుత్-బలంతో యుక్తుడైన ఇంద్రునికై నీవు అత్యంత మధురరసంతో పవమానుడై ప్రవహించు. ఋతస్య యోని—సత్య-వ్యవస్థ యొక్క ధామం—అందు ఆసీనుడవు.
Mantra 23
तं त्वा विप्रा वचोविदः परि ष्कृण्वन्ति वेधसः । सं त्वा मृजन्त्यायवः ॥
వాక్కును తెలిసిన ప్రేరిత విప్రులు నిన్ను చుట్టూరా అలంకరిస్తారు; వేదస్—జ్ఞానవంతులైన నిర్మాతలు—నిన్ను సంపూర్ణంగా శుద్ధి చేస్తారు; ఆయవ జనులు నిన్ను తుడిచి మృదువుగా మలుస్తారు.
Mantra 24
रसं ते मित्रो अर्यमा पिबन्ति वरुणः कवे । पवमानस्य मरुतः ॥
హే కవీ, నీ రసం—పవమాన సోమరసం—మిత్రుడు, అర్యముడు పానంచేస్తారు; వరుణుడూ పానంచేస్తాడు; మరుతులూ దానిని భాగంగా స్వీకరిస్తారు.
Mantra 25
त्वं सोम विपश्चितं पुनानो वाचमिष्यसि । इन्दो सहस्रभर्णसम् ॥
ఓ సోమా! నీవు పునీతుడవై, విపశ్చిత్—వివేకప్రకాశంతో నిండిన—వాణిని ప్రేరేపిస్తున్నావు. ఓ ఇందూ! సహస్ర-భర్ణసం—వెయ్యి బలాలు ధరించిన—ఆ వాణిని ముందుకు తెమ్ము.
Mantra 26
उतो सहस्रभर्णसं वाचं सोम मखस्युवम् । पुनान इन्दवा भर ॥
మరియు, ఓ సోమా! సహస్ర-భర్ణసం—వెయ్యి బలాలు ధరించిన—ఆ వాణినీ తెమ్ము; యజ్ఞానికి ఉత్సుకమైన ఆ వాక్కును. ఓ ఇందూ! పునీతుడవై దానిని మా లోనికి మోసుకొనిరా.
Mantra 27
पुनान इन्दवेषां पुरुहूत जनानाम् । प्रियः समुद्रमा विश ॥
ఓ ఇందూ! పునీతుడవై—పురుహూత, అనేకసార్లు ఆహ్వానింపబడేవాడా—ఈ జనుల ప్రియుడై, సముద్రమా—సముద్ర-రూప విస్తారంలో—ప్రవేశించు.
Mantra 28
दविद्युतत्या रुचा परिष्टोभन्त्या कृपा । सोमाः शुक्रा गवाशिरः ॥
మెరుస్తున్న రుచితో, చుట్టూ ప్రతిధ్వనించే స్తోత్రంతో, రూపాన్ని నిర్మించే కృపతో—సోమ-శక్తులు, ప్రకాశవంతమైనవి, శుద్ధమైనవి, గో-రసం (గో-అంశం)తో కలసి పోతాయి; జ్యోతిర్మయ జ్ఞాన కిరణాలను తమలో ధరించుకుంటాయి.
Mantra 29
हिन्वानो हेतृभिर्यत आ वाजं वाज्यक्रमीत् । सीदन्तो वनुषो यथा ॥
ప్రేరకులు (హేతృ) ప్రేరేపించగా, అతడు ముందుకు సాగి వాజం—బలం, విజయ పరిపూర్ణత—వైపు అడుగేస్తాడు; లక్ష్యసాధకుల్లా స్థిరపడుతూ, సోమ-ధారలు అంతరంలో తమ యథాస్థానంలో ఆసీనమవుతాయి.
Mantra 30
ऋधक्सोम स्वस्तये संजग्मानो दिवः कविः । पवस्व सूर्यो दृशे ॥
ఓ సోమా, మా స్వస్తి కోసం—దివ్య కవి-ఋషిగా సమేతమై—శుద్ధుడై ప్రవహించు; దర్శనార్థం సూర్యుడవు, అంతర్దృష్టిని సత్యం చేసే వెలుగవు.
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma as he is pressed and filtered, becoming a bright, purifying divine flow that strengthens and clarifies.
“Bull” (vṛṣā) is a Vedic image for overflowing strength, virility, and steadfast power—Soma is invoked as the force that upholds truth and energizes the ritual and the worshippers.
On the ritual level it describes the Soma drops moving swiftly through purification toward their collecting vessel; symbolically it points to expansion into a vast, clarified state of consciousness and fullness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.