Opening the text

Sukta 10.71
Bṛhaspati (lord of inspired speech and vastness)
Triṣṭubh (probable; RV 10.71 is a famous Vāc hymn often in Triṣṭubh)
ഈ സൂക്തം ബൃഹസ്പതിയുടെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശത്തിൽ ആദ്യം പ്രേരിതമായി ചലനം പ്രാപിച്ച വാച് (പ്രചോദിത വാക്ക്) എന്നതിന്റെ രഹസ്യത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നു; യഥാർത്ഥ “നാമവും” പിഴവില്ലാത്ത അർത്ഥവും ഗുഹയിലെ നിധിപോലെ മറഞ്ഞുകിടക്കുന്നു എന്ന് പറയുന്നു. വെറും ശൂന്യധ്വനി മാത്രം കേൾക്കുന്നവരെ, ശരിയായ കൂട്ടാളി/മാർഗ്ഗദർശിയെ ചേർത്തുപിടിച്ച് വാക്കിൽ പങ്കു നേടുന്നവരുമായി വിരുദ്ധപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനം പവിത്രവാക്കിനെ ഛന്ദസ്സുമായി, യാജകസ്ഥാനങ്ങളുമായി, യജ്ഞത്തെ ശരിയായി അളന്ന് വിഭജിക്കുന്ന ക്രമവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച്, വാചിനെ ആചാരത്തിന്റെയും അന്തർദൃഷ്ടിയുടെയും സംഘാടകബുദ്ധിയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 1
बृहस्पते प्रथमं वाचो अग्रं यत्प्रैरत नामधेयं दधानाः । यदेषां श्रेष्ठं यदरिप्रमासीत्प्रेणा तदेषां निहितं गुहाविः ॥
ഹേ ബൃഹസ്പതേ, അവർ വാക്കിന്റെ അഗ്രഭാഗം ആദ്യം പ്രേരിപ്പിച്ച് നാമധേയം സ്ഥാപിച്ചപ്പോൾ—അവരിലെ ശ്രേഷ്ഠമായത്, ദോഷരഹിതമായത്, ആത്മപ്രേരണയാൽ: അതുതന്നെ ഗുഹയിൽ നിഹിതമായി, പിന്നെ പ്രകാശമായി പ്രകടമായി.
Mantra 2
सक्तुमिव तितउना पुनन्तो यत्र धीरा मनसा वाचमक्रत । अत्रा सखायः सख्यानि जानते भद्रैषां लक्ष्मीर्निहिताधि वाचि ॥
ചല്ലണിയാൽ സത്തു (മാവ്) അരിച്ചുശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുപോലെ, അവർ വാക്കിനെ പരിശോധിക്കുന്നു—അവിടെ ധീരന്മാർ മനസ്സാൽ വാക്കിനെ രൂപപ്പെടുത്തി. അവിടെ സഖാക്കൾ സഖ്യതയുടെ ബന്ധങ്ങളെ അറിയുന്നു; അവരുടെ മംഗളലക്ഷ്മി വാക്കിനുള്ളിൽ തന്നെ നിഹിതമാണ്.
Mantra 3
यज्ञेन वाचः पदवीयमायन्तामन्वविन्दन्नृषिषु प्रविष्टाम् । तामाभृत्या व्यदधुः पुरुत्रा तां सप्त रेभा अभि सं नवन्ते ॥
യജ്ഞത്തിലൂടെ അവർ വാണിയുടെ പാത പിന്തുടർന്നു; ഋഷികളിൽ പ്രവേശിച്ചിരുന്ന അവളെ അവർ കണ്ടെത്തി. അവളെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുവന്ന് പല ദിക്കുകളിലായി അവർ വിന്യസിച്ചു; ആ വാണിയോടു ഏഴ് രേഭന്മാർ (പ്രേരിത ഗായകർ) ഒരുമിച്ചു നമസ്കരിക്കുന്നു.
Mantra 4
उत त्वः पश्यन्न ददर्श वाचमुत त्वः शृण्वन्न शृणोत्येनाम् । उतो त्वस्मै तन्वं वि सस्रे जायेव पत्य उशती सुवासाः ॥
ഒരാൾ—കാണുന്നുവെങ്കിലും—വാണിയെ കാണുന്നില്ല; ഒരാൾ—കേൾക്കുന്നുവെങ്കിലും—അവളെ യഥാർത്ഥത്തിൽ കേൾക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ മറ്റൊരാൾക്കു അവൾ തന്റെ ദേഹസ്വരൂപം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു—ഭർത്താവിനോടു ആകാംക്ഷയോടെ, സുന്ദരമായി അലങ്കരിച്ച ഭാര്യപോലെ.
Mantra 5
उत त्वं सख्ये स्थिरपीतमाहुर्नैनं हिन्वन्त्यपि वाजिनेषु । अधेन्वा चरति माययैष वाचं शुश्रुवाँ अफलामपुष्पाम् ॥
നീ—സത്യസഖ്യതയിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനാണെന്ന് പറയുന്നു—ബലവാന്മാരുടെ ഇടയിലും ആരും നിന്നെ തള്ളിപ്പായിക്കാനാവില്ല. എന്നാൽ ഇവൻ മായയോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു: വാണി കേട്ടിട്ടുമുണ്ട്, എങ്കിലും അത് നിഷ്ഫലം—ഫലവും പുഷ്പവും ഇല്ല.
Mantra 6
यस्तित्याज सचिविदं सखायं न तस्य वाच्यपि भागो अस्ति । यदीं शृणोत्यलकं शृणोति नहि प्रवेद सुकृतस्य पन्थाम् ॥
സചിവിദ് (ശരിയായ കർമവിധി അറിയുന്ന) സഖാവിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവന് വാണിയിലും പങ്കില്ല. അവൻ കേട്ടാലും ശൂന്യമായതേ കേൾക്കൂ; സുകൃത (സുകർമ്മ)ത്തിന്റെ പഥം അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല.
Mantra 7
अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः । आदघ्नास उपकक्षास उ त्वे ह्रदा इव स्नात्वा उ त्वे ददृश्रे ॥
കണ്ണുള്ളവരും ചെവിയുള്ളവരുമായ സഖാക്കൾ മനസ്സിന്റെ വേഗചലനങ്ങളിൽ അസമരായി. ചിലർ മുട്ടുവരെയേ എത്തൂ, ചിലർ കക്ഷിവരെയേ; എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർ—സ്നാനാനന്തര ഹൃദങ്ങൾ (കുളങ്ങൾ) പോലെ—നിനക്കുള്ളിൽ തെളിഞ്ഞ് പ്രകാശിക്കുന്നു.
Mantra 8
हृदा तष्टेषु मनसो जवेषु यद्ब्राह्मणाः संयजन्ते सखायः । अत्राह त्वं वि जहुर्वेद्याभिरोहब्रह्माणो वि चरन्त्यु त्वे ॥
ഹൃദയം തീർത്ത മനസ്സിന്റെ വേഗങ്ങളിൽ, ബ്രാഹ്മണർ—സഖാക്കൾ—ഒരുമിച്ച് യജ്ഞം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, ഇവിടെ തന്നേ വേദ്യ (അറിയുന്നവർ) നിന്നെ പിന്നിലാക്കുന്നു; ബ്രഹ്മ (പവിത്ര ഉച്ചാരം) വഹിക്കുന്ന ആചാര്യർ നിനക്കുള്ളിൽ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 9
इमे ये नार्वाङ्न परश्चरन्ति न ब्राह्मणासो न सुतेकरासः । त एते वाचमभिपद्य पापया सिरीस्तन्त्रं तन्वते अप्रजज्ञयः ॥
ഇവർ മുന്നോട്ടും പോകുന്നില്ല, അതീതത്തിലേക്കും കടക്കുന്നില്ല—ബ്രഹ്മത്തെ ധരിക്കുന്ന യഥാർത്ഥ ബ്രാഹ്മണരും അല്ല, പിഴിഞ്ഞ സോമം ഒരുക്കുന്നവരും അല്ല. അവർ വാണിയിലേക്കു പാപമാർഗ്ഗത്തിൽ അടുക്കുന്നു; അറിവില്ലാതെ, ചീർന്ന തന്ത്രം (താണം) വലിച്ചുനീട്ടുന്നു—ഫലമില്ലാത്ത, സന്താനരഹിതമായ നെയ്ത്ത്.
Mantra 10
सर्वे नन्दन्ति यशसागतेन सभासाहेन सख्या सखायः । किल्बिषस्पृत्पितुषणिर्ह्येषामरं हितो भवति वाजिनाय ॥
യശസ്സോടെ എത്തുന്ന, സഭയിൽ ജയിക്കുന്ന ആ സഖാവിന്റെ സൗഹൃദത്തിൽ എല്ലാ കൂട്ടുകാരും ആനന്ദിക്കുന്നു. അവൻ അവർക്കു പാപദോഷം കഴുകിമാറ്റുന്ന ശുദ്ധികർത്താവും, പോഷണം നൽകുന്ന ദാതാവും ആകുന്നു; ബലസമൃദ്ധിക്കായി അവൻ യുക്തസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിതനാകുന്നു.
Mantra 11
ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान्गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु । ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां वि मिमीत उ त्वः ॥
ഋചകളുടെ പോഷകൻ നിന്റെ സമീപത്ത് ഇരുന്നു വർധിപ്പിക്കുന്നു; ശക്വരീ ഛന്ദസ്സുകളിൽ ഗായത്രം നിന്നെ പാടുന്നു. ബ്രഹ്മാ-പുരോഹിതൻ നിനക്കു ജാതവിദ്യ—ജന്മങ്ങളുടെ ജ്ഞാനം—പറയുന്നു; യജ്ഞത്തിന്റെ മാത്രകളെ യഥാവിധി വിഭജിച്ച് അളക്കുന്നു.
It is about Vāc (inspired speech) and how true speech arises—through Bṛhaspati’s impulse, right meaning, and disciplined, truthful recitation rather than mere sound.
It teaches that without the right guide/companion and right inner intention, a person may hear the words but miss their meaning and power—so the sound feels empty.
It links Vāc to meter and priestly functions, saying the yajña is ‘measured out’ correctly through structured chant and accurate mantra, which keeps the rite aligned with order (ṛta).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.