
Sukta 10.72
Bṛhaspati / Angirasa-tradition (hymn as cosmogonic revelation; traditional attribution varies in ancillary lists)
Devāḥ (the Gods collectively); underlying cosmogonic powers of manifestation
Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for reflective/cosmogonic statements)
ഈ സൃഷ്ടിവിഷയക സൂക്തം ദേവന്മാരുടെ “ജന്മങ്ങൾ” (ജന്മ)യും അവരുടെ ക്രമീകരണവും ആലോചിക്കുന്നു; സൃഷ്ടിയെ ക്രമേണ പ്രകടമാകുന്ന ഒരു പ്രത്യക്ഷീകരണമായി അവതരിപ്പിച്ച്, പ്രചോദിതമായ വാക്കിലൂടെയും പിന്നീട് ലഭിക്കുന്ന അന്തർദൃഷ്ടിയിലൂടെയും അതിനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ “കാണാൻ” കഴിയുമെന്ന് പറയുന്നു. ദക്ഷനും അദിതിയും ചുറ്റിപ്പറ്റിയ വൈരുദ്ധ്യപരമായ വംശാവലിയെ ഇത് പിന്തുടരുന്നു; ഒടുവിൽ അദിതിയുടെ ഏഴ് പുത്രന്മാരുടെയും മാർതാണ്ഡന്റെ മടങ്ങിവരവിന്റെയും പ്രതീകത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു—പ്രകടനത്തിനുള്ളിൽ അമരത്വവും മർത്ത്യത്വവും ഒരുമിച്ച് എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു എന്നത് ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
Mantra 1
देवानां नु वयं जाना प्र वोचाम विपन्यया । उक्थेषु शस्यमानेषु यः पश्यादुत्तरे युगे ॥
ഇപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ ജന്മങ്ങളെയും പ്രവർത്തികളെയും പ്രകാശമുള്ള, വിവേകസമ്പന്നമായ വാക്കുകളാൽ ഞങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഉക്തങ്ങളിൽ പാടപ്പെടുമ്പോൾ, യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണാൻ കഴിയുന്നവൻ മാത്രമേ ഉത്തരയുഗത്തിൽ—ആദ്യ രൂപീകരണങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച്—ദർശനം നേടുകയുള്ളൂ.
Mantra 2
ब्रह्मणस्पतिरेता सं कर्मार इवाधमत् । देवानां पूर्व्ये युगेऽसतः सदजायत ॥
ബ്രഹ്മണസ്പതി, ഒരു കർമ്മാരനെപ്പോലെ (ലോഹശില്പിയെപ്പോലെ), ഈ രൂപങ്ങളെ ഊതി ഒത്തുചേർത്തു. ദേവന്മാരുടെ പൂർവ്വയുഗത്തിൽ അസത്തിൽ നിന്ന് സത് ജനിച്ചു—അരൂപത്തിൽ നിന്ന് ക്രമം ഉദിച്ചു.
Mantra 3
देवानां युगे प्रथमेऽसतः सदजायत । तदाशा अन्वजायन्त तदुत्तानपदस्परि ॥
ദേവന്മാരുടെ ആദ്യയുഗത്തിൽ അസത്തിൽ നിന്ന് സത് ഉദിച്ചു. തുടർന്ന് ആശകളുടെ ദിക്കുകൾ ജനിച്ചു; അവയോടൊപ്പം എല്ലാടവും വ്യാപിക്കുന്ന, വിശാലപാദങ്ങളായ ആധാരപദങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—അവയുടെ ചുറ്റും ലോകം നിലകൊള്ളാൻ കഴിയുന്നവ.
Mantra 4
भूर्जज्ञ उत्तानपदो भुव आशा अजायन्त । अदितेर्दक्षो अजायत दक्षाद्वदितिः परि ॥
വ്യാപകപാദാധാരങ്ങളോടെ ഭൂമി ജനിച്ചു; മധ്യലോകം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; ആശയുടെ ദിക്കുകൾ ജനിച്ചു. അദിതിയിൽ നിന്ന് ദക്ഷൻ (രൂപീകരണബുദ്ധി) ഉദിച്ചു; ദക്ഷനിൽ നിന്ന് വീണ്ടും അദിതിയേ—അനന്തത തന്റെ തന്നെ സമ്യക്-രചനാശക്തിയിൽ ചുറ്റി മടങ്ങുന്നു.
Mantra 5
अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥
ഹേ ദക്ഷാ, നിന്റെ പുത്രിയായി അദിതി സത്യമായും നിന്നിൽ നിന്നു ജനിച്ചു; അവളുടെ പിന്നാലെ ദേവന്മാർ ജനിച്ചു—മംഗളകരർ, അമൃതബന്ധമുള്ളവർ, അനന്തവ്യാപ്തിയുടെ സന്തതി.
Mantra 6
यद्देवा अदः सलिले सुसंरब्धा अतिष्ठत । अत्रा वो नृत्यतामिव तीव्रो रेणुरपायत ॥
ദേവന്മാർ അവിടെ ജലങ്ങളിൽ, ഒരുമിച്ചു ചേർന്ന് ഉത്സുകരായി നിലകൊണ്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ—നൃത്തം ചെയ്യുന്നവരെപ്പോലെ, ഏകാഗ്ര യാഗക്രമത്തിൽ—നിങ്ങളുടെ തീക്ഷ്ണമായ ധൂളിസമാന അന്ധകാരം അകന്നു; ജാഗ്രതചലനത്തിന് മുമ്പിൽ മറവ് ഇളകി വിറച്ചു.
Mantra 7
यद्देवा यतयो यथा भुवनान्यपिन्वत । अत्रा समुद्र आ गूळ्हमा सूर्यमजभर्तन ॥
ദേവന്മാർ യതികളെന്നപോലെ സംയമിതസാധകരായി ഭുവനങ്ങളെല്ലാം നിറച്ച് പരിപൂർണമാക്കിയപ്പോൾ, സമുദ്രത്തിൽ മറഞ്ഞുകിടന്ന സൂര്യനെ അവർ പുറത്തെടുത്തു—അഗാധത്തിന്റെ ഗുഹയിൽ നിന്നു പ്രകാശത്തെ വീണ്ടും വെളിപ്പെടുത്തി.
Mantra 8
अष्टौ पुत्रासो अदितेर्ये जातास्तन्वस्परि । देवाँ उप प्रैत्सप्तभिः परा मार्ताण्डमास्यत् ॥
അദിതിയുടെ എട്ട് പുത്രന്മാർ അവളുടെ തന്നെ തനുവിൽ നിന്നു ജനിച്ചു. ഏഴുപേരുമായി അവൾ ദേവന്മാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു; എന്നാൽ എട്ടാമനായ മാർതാണ്ഡനെ അവൾ അകറ്റി എറിഞ്ഞു—അവൻ ഇനിയും മർത്ത്യരൂപമായതിനാൽ ദേവസഭയ്ക്ക് യോജ്യമല്ലായിരുന്നു.
Mantra 9
सप्तभिः पुत्रैरदितिरुप प्रैत्पूर्व्यं युगम् । प्रजायै मृत्यवे त्वत्पुनर्मार्ताण्डमाभरत् ॥
ഏഴ് പുത്രന്മാരുമായി അദിതി പ്രാചീന യുഗത്തിലേക്ക് മുന്നേറി. എന്നാൽ വീണ്ടും അവൾ മാർതാണ്ഡനെ തിരികെ കൊണ്ടുവന്നു—ജനനത്തിലേക്കും മരണത്തിലേക്കും; ദേഹധാരണത്തിൽ മർത്ത്യതത്ത്വം വീണ്ടും വീണ്ടും മടങ്ങിവന്ന്, പുനർഘടനയിലൂടെ ദൈവീയമാകുന്നതുവരെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
It reflects on how the Gods come into manifestation and how cosmic order (ṛta) is established. It uses the figures of Aditi and Dakṣa to express creation as an unfolding of infinity and organizing power.
The hymn presents a paradox to show that creation is not a simple one-way sequence. Dakṣa stands for formative intelligence, Aditi for unbounded wholeness, and their mutual relation expresses how order and infinity depend on each other in manifestation.
Mārtāṇḍa represents the mortal element within creation. His return “toward birth and toward death” conveys that mortality and repeated embodiment are part of the cosmic process until transformation and full realization are achieved.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.