
Sukta 10.71
Bṛhaspati (lord of inspired speech and vastness)
Triṣṭubh (probable; RV 10.71 is a famous Vāc hymn often in Triṣṭubh)
ಈ ಸೂಕ್ತವು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಚೇತನಗೊಂಡ ಪ್ರೇರಿತ ವಾಣಿ (ವಾಕ್) ಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತದೆ; ನಿಜವಾದ “ನಾಮ” ಮತ್ತು ದೋಷರಹಿತ ಅರ್ಥವು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿನ ನಿಧಿಯಂತೆ ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಖಾಲಿ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳುವವರನ್ನು, ಸರಿಯಾದ ಸಂಗಾತಿ/ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಾಕಿನಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಪಡೆಯುವವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ವಾಣಿಯನ್ನು ಛಂದಸ್ಸು, ಯಾಜಕಿಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಳತೆಮಾಡಿ ಹಂಚುವ ಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, ವಾಕ್ ಅನ್ನು ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಒಳನೋಟವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಬುದ್ಧಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
Mantra 1
बृहस्पते प्रथमं वाचो अग्रं यत्प्रैरत नामधेयं दधानाः । यदेषां श्रेष्ठं यदरिप्रमासीत्प्रेणा तदेषां निहितं गुहाविः ॥
ಓ ಬೃಹಸ್ಪತೇ, ಅವರು ವಾಣಿಯ ಅಗ್ರಭಾಗವನ್ನು ಮೊದಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ, ನಾಮಧೇಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ—ಅವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು, ದೋಷರಹಿತವಾದುದು, ಆತ್ಮಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ: ಅದೇ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ನಿಹಿತವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಕಾಶವಾಯಿತು.
Mantra 2
सक्तुमिव तितउना पुनन्तो यत्र धीरा मनसा वाचमक्रत । अत्रा सखायः सख्यानि जानते भद्रैषां लक्ष्मीर्निहिताधि वाचि ॥
ಜೇನುಗಾಲಿಯಿಂದ ಸತ್ತು (ಹಿಟ್ಟು) ಚಲ್ಲಿಸಿ ಶುದ್ಧಪಡಿಸುವಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ವಾಣಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅಲ್ಲಿ ಧೀರರು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಾಣಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸಖರು ಸಖ್ಯದ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಶುಭ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ವಾಣಿಯಲ್ಲೇ ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.
Mantra 3
यज्ञेन वाचः पदवीयमायन्तामन्वविन्दन्नृषिषु प्रविष्टाम् । तामाभृत्या व्यदधुः पुरुत्रा तां सप्त रेभा अभि सं नवन्ते ॥
ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಅವರು ವಾಣಿಯ ಪಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು; ಋಷಿಗಳೊಳಗೆ ಪ್ರವಿಷ್ಟಳಾದ ಆಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಆಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಂದು ಅನೇಕ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಸಿದರು; ಆ ವಾಣಿಗೆ ಏಳು ರೇಭರು (ಪ್ರೇರಿತ ಗಾಯಕರು) ಒಂದಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Mantra 4
उत त्वः पश्यन्न ददर्श वाचमुत त्वः शृण्वन्न शृणोत्येनाम् । उतो त्वस्मै तन्वं वि सस्रे जायेव पत्य उशती सुवासाः ॥
ಮತ್ತೊಬ್ಬನು—ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ—ವಾಣಿಯನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು—ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರೂ—ಅವಳನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಅವಳು ತನ್ನ ದೇಹಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಪತಿಗೆ ಉತ್ಸುಕವಾಗಿ, ಸುಶೋಭಿತಳಾದ ಪತ್ನಿಯಂತೆ.
Mantra 5
उत त्वं सख्ये स्थिरपीतमाहुर्नैनं हिन्वन्त्यपि वाजिनेषु । अधेन्वा चरति माययैष वाचं शुश्रुवाँ अफलामपुष्पाम् ॥
ಮತ್ತು ನೀನು—ನಿಜವಾದ ಸಖ್ಯದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿದ್ದೀಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಬಲಿಷ್ಠರ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಯಾರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿ ಓಡಿಸಲಾರರು. ಆದರೆ ಈವನು ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ: ಅವನು ವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೂ ಅದು ಫಲವಿಲ್ಲ—ಹಣ್ಣು ಇಲ್ಲ, ಹೂವಿಲ್ಲ.
Mantra 6
यस्तित्याज सचिविदं सखायं न तस्य वाच्यपि भागो अस्ति । यदीं शृणोत्यलकं शृणोति नहि प्रवेद सुकृतस्य पन्थाम् ॥
ಯಾರು ಸಚಿವಿದ್ (ಯಥಾವಿಧಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದ) ಸಖನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಪಾಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಕೇಳಿದರೂ ಖಾಲಿಯನ್ನೇ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಸುಕೃತ (ಸುಕರ್ಮ)ದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅವನು ನಿಜವಾಗಿ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
Mantra 7
अक्षण्वन्तः कर्णवन्तः सखायो मनोजवेष्वसमा बभूवुः । आदघ्नास उपकक्षास उ त्वे ह्रदा इव स्नात्वा उ त्वे ददृश्रे ॥
ಕಣ್ಣುಳ್ಳ, ಕಿವಿಯಳ್ಳ ಸಖರು ಮನಸ್ಸಿನ ವೇಗದ ಚಲನಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನರಾದರು. ಕೆಲವರು ಮೊಣಕಾಲಿನವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ, ಕೆಲವರು ಕಕ್ಷೆಯವರೆಗೆ; ಆದರೆ ಇತರರು—ಸ್ನಾನಾನಂತರದ ಹ್ರದಗಳಂತೆ—ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ.
Mantra 8
हृदा तष्टेषु मनसो जवेषु यद्ब्राह्मणाः संयजन्ते सखायः । अत्राह त्वं वि जहुर्वेद्याभिरोहब्रह्माणो वि चरन्त्यु त्वे ॥
ಹೃದಯದಿಂದ ರೂಪಿತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ವೇಗಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು—ಸಖರು—ಒಟ್ಟಾಗಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ವೇದ್ಯ (ತಿಳಿದವರು) ನಿನ್ನನ್ನು ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಹ್ಮ (ಪವಿತ್ರ ಉಚ್ಚಾರ)ವನ್ನು ಹೊತ್ತವರು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.
Mantra 9
इमे ये नार्वाङ्न परश्चरन्ति न ब्राह्मणासो न सुतेकरासः । त एते वाचमभिपद्य पापया सिरीस्तन्त्रं तन्वते अप्रजज्ञयः ॥
ಇವರು ಮುಂದೆಗೂ ಸಾಗರು, ಆಚೆಗೂ ದಾಟರು—ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವ ನಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಅಲ್ಲ, ಒತ್ತಿದ ಸೋಮವನ್ನು ಮಾಡುವವರೂ ಅಲ್ಲ. ಇವರು ವಾಣಿಯ ಬಳಿಗೆ ಪಾಪಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹತ್ತುತ್ತಾರೆ; ಅರಿಯದೆ, ಜೀರ್ಣವಾದ ತಂತ್ರವನ್ನು (ತಾಣವನ್ನು) ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ—ನಿಷ್ಫಲ, ಪ್ರಜೆಯಿಲ್ಲದ ನೆಯ್ಗೆ.
Mantra 10
सर्वे नन्दन्ति यशसागतेन सभासाहेन सख्या सखायः । किल्बिषस्पृत्पितुषणिर्ह्येषामरं हितो भवति वाजिनाय ॥
ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಬರುವ, ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುವ ಆ ಮಿತ್ರನ ಸಖ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಖರೂ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಅವರಿಗಾಗಿ ದೋಷಶೋಧಕನು, ಪೋಷಣದಾತನು; ಬಲದ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವನು ಯೋಗ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Mantra 11
ऋचां त्वः पोषमास्ते पुपुष्वान्गायत्रं त्वो गायति शक्वरीषु । ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्यां यज्ञस्य मात्रां वि मिमीत उ त्वः ॥
ಋಚೆಗಳ ಪೋಷಕನು ನಿನ್ನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶಕ್ವರೀ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾ-ಪುರೋಹಿತನು ನಿನಗೆ ಜಾತವಿದ್ಯೆ—ಜನ್ಮಗಳ ಜ್ಞಾನ—ವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಯಜ್ಞದ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಅಳೆಯುತ್ತಾನೆ.
It is about Vāc (inspired speech) and how true speech arises—through Bṛhaspati’s impulse, right meaning, and disciplined, truthful recitation rather than mere sound.
It teaches that without the right guide/companion and right inner intention, a person may hear the words but miss their meaning and power—so the sound feels empty.
It links Vāc to meter and priestly functions, saying the yajña is ‘measured out’ correctly through structured chant and accurate mantra, which keeps the rite aligned with order (ṛta).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.