Sarga 4

Verse 1

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम्।।2.4.1।।श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः।।2.4.2।।

പൗരന്മാർ പിരിഞ്ഞുപോയ ശേഷം രാജാവ് വീണ്ടും മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ആലോചിച്ച് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തു: “നാളെ പുഷ്യനക്ഷത്രം ഉദയം ചെയ്യും; നാളെ താമരപോലെ ചുവന്ന കണ്ണുകളുള്ള എന്റെ പുത്രൻ ശ്രീരാമൻ യുവരാജസ്ഥാനത്ത് അഭിഷിക്തനാകട്ടെ.”

Verse 2

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम्।।2.4.1।।श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः।।2.4.2।।

രാജാവ് അരുളിച്ചെയ്തു: “നാളെ പുഷ്യനക്ഷത്രം ഉദയിക്കുമ്പോൾ, താമ്രവർണ്ണ കമലനേത്രനായ എന്റെ പുത്രൻ രാമൻ യൗവരാജ്യത്തിന് അഭിഷിക്തനാകും.”

Verse 3

अथाऽन्तर्गृहमाविश्य राजा दशरथस्तदा।सूतमामन्त्रयामास रामं पुनरिहानय।।2.4.3।।

അപ്പോൾ രാജാവ് ദശരഥൻ അന്തർഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് സാരഥിയെ വിളിച്ചു: “രാമനെ വീണ്ടും ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക” എന്നു കല്പിച്ചു.

Verse 4

प्रतिगृह्य स तद्वाक्यं सूतः पुनरुपाययौ।रामस्य भवनं शीघ्रं राममानयितुं पुनः।।2.4.4।।

ആ വാക്ക് സ്വീകരിച്ച ശേഷം സൂതൻ ഉടൻ തന്നെ മടങ്ങി; രാമനെ വീണ്ടും കൊണ്ടുവരാൻ വേഗത്തിൽ രാമന്റെ ഭവനത്തിലെത്തി.

Verse 5

द्वार्स्थैरावेदितं तस्य रामायाऽऽगमनं पुनः।श्रुत्वैव चापि रामस्तं प्राप्तं शङ्कान्वितोऽभवत्।।2.4.5।।

ദ്വാരസ്ഥർ സുമന്ത്രൻ വീണ്ടും എത്തിയതായി രാമനോട് അറിയിച്ചു. അത് കേട്ട ഉടനെ രാമന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ആശങ്കയും ഭയവും ഉദിച്ചു.

Verse 6

प्रवेश्य चैनं त्वरितं रामो वचनमब्रवीत्।यदागमनकृत्यं ते भूयस्तद्ब्रूह्यशेषतः।।2.4.6।।

രാമൻ അവനെ വേഗത്തിൽ അകത്തു പ്രവേശിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: “നീ ഇങ്ങനെ പെട്ടെന്ന് വീണ്ടും വന്നതിന്റെ കാര്യം എന്ത്? എല്ലാം സമ്പൂർണ്ണമായി പറയുക.”

Verse 7

तमुवाच तत स्सूतो राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति।श्रुत्वा प्रमाणमत्र त्वं गमनायेतराय वा।।2.4.7।।

അപ്പോൾ സാരഥി പറഞ്ഞു: “രാജാവ് നിങ്ങളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇത് കേട്ട ശേഷം ഇവിടെ തീരുമാനം നിങ്ങളുടെതുതന്നെ—പോകണമോ അല്ലയോ.”

Verse 8

इति सूतवच श्श्रुत्वा रामोऽथ त्वरयाऽन्वितः।प्रययौ राजभवनं पुनर्द्रष्टुं नरेश्वरम्।।2.4.8।।

സാരഥിയുടെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ച രാമൻ, അത്യുത്സുകതയോടെ, വീണ്ടും നരാധിപനെ ദർശിക്കുവാൻ രാജഭവനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 9

तं श्रुत्वा समनुप्राप्तं रामं दशरथो नृपः।प्रवेशयामास गृहं विवक्षुः प्रियमुत्तमम्।।2.4.9।।

രാമൻ എത്തിയതായി കേട്ട നൃപൻ ദശരഥൻ, അത്യന്തം പ്രിയവും ഉത്തമവുമായ വാക്കുകൾ പറയുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, അവനെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിച്ചു.

Verse 10

प्रविशन्नेव च श्रीमान्राघवो भवनं पितुः।ददर्श पितरं दूरात्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः।।2.4.10।।

ശ്രീമാൻ രാഘവൻ പിതാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച ഉടനെ ദൂരത്തിൽ നിന്നു പിതാവിനെ കണ്ടു; കൃതാഞ്ജലിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്ത് വന്ദിച്ചു.

Verse 11

प्रणमन्तं समुत्थाप्य तं परिष्वज्य भूमिपः।प्रदिश्य चास्मै रुचिरमासनं पुनरब्रवीत्।।2.4.11।।

പ്രണാമം ചെയ്യുന്ന അവനെ കണ്ട ഭൂമിപൻ അവനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് ആലിംഗനം ചെയ്തു; മനോഹരമായ ആസനം നൽകി പിന്നെയും സംസാരിച്ചു.

Verse 12

राम वृद्धोऽस्मि दीर्घायुर्भुक्ता भोगा मयेप्सिताः।अन्नवद्भिः क्रतुशतै स्तथेष्टं भूरिदक्षिणैः।।2.4.12।।

“രാമാ, ഞാൻ ദീർഘായുസ്സോടെ ജീവിച്ച് ഇപ്പോൾ വൃദ്ധനായിരിക്കുന്നു; ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ച ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; അന്നസമൃദ്ധവും ധാരാളം ദക്ഷിണയുമുള്ള നൂറുകണക്കിന് യജ്ഞങ്ങൾ ഞാൻ നിർവഹിച്ചു.”

Verse 13

जातमिष्टमपत्यं मे त्वमद्यानुपमं भुवि।दत्तमिष्टमधीतं च मया पुरुषसत्तम।।2.4.13।।

“പുരുഷോത്തമാ, ഇന്ന് നീ തന്നെയാണ് എനിക്ക് ഇഷ്ടവും പ്രിയവും ആയ, ഭൂമിയിൽ ഉപമയില്ലാത്ത പുത്രനായി ലഭിച്ചത്. ഞാൻ ദാനങ്ങൾ നൽകി, യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, വേദാധ്യയനവും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്.”

Verse 14

अनुभूतानि चेष्टानि मया वीर सुखान्यपि।देवर्षिपितृविप्राणामनृणोऽस्मि तथाऽत्मनः।।2.4.14।।

ഹേ വീരാ! ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ച സുഖങ്ങളും ആനന്ദങ്ങളും അനുഭവിച്ചുകഴിഞ്ഞു; ദേവന്മാർ, ഋഷിമാർ, പിതൃകൾ, ബ്രാഹ്മണർ എന്നിവരോടും—എന്റെ ആത്മാവിനോടും കൂടി—ഇപ്പോൾ ഞാൻ കടമൊഴിഞ്ഞവനായി, ഋണമുക്തനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 15

न किञ्चिन्मम कर्तव्यं तवान्यत्राभिषेचनात्।अतो यत्त्वामहं ब्रूयां तन्मे त्वं कर्तुमर्हसि।।2.4.15।।

എനിക്ക് ഇനി ചെയ്യാനുള്ളത് ഒന്നുമില്ല—നിന്റെ അഭിഷേകം മാത്രമേ ഉള്ളൂ; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നതെല്ലാം എന്റെ നിമിത്തം നീ യഥാവിധി നിർവ്വഹിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 16

अद्य प्रकृतयस्सर्वास्त्वामिच्छन्ति नराधिपम्।अतस्त्वां युवराजानमभिषेक्ष्यामि पुत्रक।।2.4.16।।

ഇന്ന് സർവ്വ പ്രജകളും നിന്നെ നരാധിപനായി ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട്, പ്രിയ പുത്രാ, ഞാൻ നിന്നെ യുവരാജനായി അഭിഷേകം ചെയ്യും.

Verse 17

अपि चाद्याऽशुभान्राम स्वप्ने पश्यामि दारुणान्।सनिर्घाता दिवोल्का च पततीह महास्वना।।2.4.17।।

കൂടാതെ, ഹേ രാമാ, ഈ ദിവസങ്ങളിൽ ഞാൻ സ്വപ്നത്തിൽ ഭയങ്കരമായ അശുഭലക്ഷണങ്ങൾ കാണുന്നു; പകലിലും ഇടിമുഴക്കത്തോടെ ഉല്കകൾ ഇവിടെ വീഴുന്നു, മഹാനാദത്തോടെ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട്.

Verse 18

अवष्टब्धं च मे राम नक्षत्रं दारुणैर्ग्रहैः।आवेदयन्ति दैवज्ञाः सूर्याङ्गारकराहुभिः।।2.4.18।।

ഹേ രാമാ, എന്റെ ജന്മനക്ഷത്രം ഭയങ്കര ഗ്രഹങ്ങളാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ദൈവജ്ഞർ പറയുന്നു—സൂര്യൻ, അങ്കാരകൻ (ചൊവ്വ) 그리고 രാഹു ഇവയാണ് അതിനെ പീഡിപ്പിക്കുന്നത്.

Verse 19

प्रायेण हि निमित्तानामीदृशानां समुद्भवे।राजा हि मृत्युमाप्नोति घोरां वाऽऽपदमृच्छति।।2.4.19।।

ഇത്തരത്തിലുള്ള നിമിത്തങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുമ്പോൾ സാധാരണയായി രാജാവ് മരണത്തെ പ്രാപിക്കുകയോ ഭയങ്കരമായ ആപത്തിൽ പതിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.

Verse 20

तद्यावदेव मे चेतो न विमुह्यति राघव।तावदेवाभिषिञ्चस्व चला हि प्राणिनां मतिः।।2.4.20।।

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാഘവ, എന്റെ ചിത്തം ഇനിയും മോഹത്തിലാകുന്നതിന് മുമ്പേ നീ ഉടൻ അഭിഷേകം സ്വീകരിക്ക; ജീവികളുടെ മതി നിശ്ചയമായും ചഞ്ചലമാണ്.

Verse 21

अद्य चन्द्रोऽभ्युपगतः पुष्यात्पूर्वं पुनर्वसू।श्वः पुष्ययोगं नियतं वक्ष्यन्ते दैवचिन्तकाः।।2.4.21।।

ഇന്ന് ചന്ദ്രൻ പുനർവസു നക്ഷത്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു; അത് പുഷ്യത്തിന് മുൻപുള്ളതാണ്. നാളെ ദൈവചിന്തകരായ ജ്യോതിഷികൾ നിർഭാഗ്യമായി പുഷ്യയോഗം പ്രഖ്യാപിക്കും.

Verse 22

ततः पुष्येऽभिषिञ्चस्व मनस्त्वरयतीव माम्। श्वस्त्वाऽहमभिषेक्ष्यामि यौवराज्ये परन्तप।।2.4.22।।

അതുകൊണ്ട് പുഷ്യ നക്ഷത്രത്തിൽ തന്നെയാകട്ടെ നിന്റെ അഭിഷേകം—എന്റെ മനസ്സ് എന്നെ അതിവേഗം പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു. ഹേ പരന്തപ, നാളെ ഞാൻ നിന്നെ യുവരാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യും.

Verse 23

तस्मात्त्वयाऽद्य प्रभृति निशेयं नियतात्मना।सह वध्वोपवस्तव्या दर्भप्रस्तरशायिना।।2.4.23।।

അതുകൊണ്ട് ഇന്നത്തെ രാത്രിമുതൽ ആത്മനിയമത്തോടെ, ഭാര്യയോടുകൂടെ ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, ദർഭപ്പുല്ല് വിരിച്ച പായയിൽ ശയിക്കണം.

Verse 24

सुहृदश्चाप्रमत्तास्त्वां रक्षन्त्वद्य समन्ततः।भवन्ति बहु विघ्नानि कार्याण्येवंविधानि हि।।2.4.24।।

ഇന്നുമുതൽ നിന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും ജാഗ്രതയോടെ എല്ലാ വശത്തുനിന്നും നിന്നെ കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ; ഇത്തരത്തിലുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ സത്യമായും അനേകം വിഘ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതാണ്.

Verse 25

विप्रोषितश्च भरतो यावदेव पुरादितः।तावदेवाभिषेकस्ते प्राप्तकालो मतो मम।।2.4.25।।

ഭരതൻ ഈ നഗരത്തിൽ നിന്ന് അകലെ ഇരിക്കുന്നതുവരെ, എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ നിന്റെ അഭിഷേകമാണ് സമയോചിതവും യുക്തിയുക്തവും.

Verse 26

कामं खलु सतां वृत्ते भ्राता ते भरतस्स्थितः।ज्येष्ठानुवर्ती धर्मात्मा सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।।2.4.26।।

നിശ്ചയമായും, നിന്റെ സഹോദരൻ ഭരതൻ സജ്ജനങ്ങളുടെ വൃത്തത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ജ്യേഷ്ഠനെ അനുഗമിക്കുന്ന ധർമ്മാത്മാവ്, കരുണാനിധി, ഇന്ദ്രിയജിതൻ.

Verse 27

किन्तु चित्तं मनुष्याणामनित्यमिति मे मतिः।सतां च धर्मनित्यानां कृतशोभि च राघव।।2.4.27।।

എങ്കിലും, ഹേ രാഘവ, എന്റെ അഭിപ്രായം ഇതാണ്: മനുഷ്യരുടെ ചിത്തം അനിത്യം; സജ്ജനങ്ങളുടേതും, ധർമ്മത്തിൽ നിത്യസ്ഥിരരുടേതും, ശുഭമാക്കിയാലും പോലും.

Verse 28

इत्युक्त स्सोऽभ्यनुज्ञात श्श्वोभाविन्यभिषेचने।व्रजेति रामः पितरमभिवाद्याभ्ययाद्गृहम्।।2.4.28।।

ഇങ്ങനെ നാളെയുണ്ടാകുന്ന അഭിഷേകത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ ശേഷം ദശരഥൻ രാമനോട് “പോവുക” എന്നു അനുവാദം നൽകി. രാമൻ പിതാവിനെ പ്രണാമിച്ച് തന്റെ വസതിയിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 29

प्रविश्य चात्मनो वेश्मराज्ञोद्दिष्टेऽभिषेचने।तत्क्षणेन विनिर्गम्य मातुरन्तपुरं ययौ।।2.4.29।।

രാജാവ് അഭിഷേകം നിശ്ചയിച്ചതിനാൽ രാമൻ തന്റെ വസതിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; എന്നാൽ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പുറത്തുവന്ന് മാതാവിന്റെ അന്തഃപുരത്തിലേക്കു പോയി.

Verse 30

तत्र तां प्रवणामेव मातरं क्षौमवासिनीम्।वाग्यतां देवतागारे ददर्शाऽऽयाचतीं श्रियम्।।2.4.30।।

അവിടെ അവൻ സൂക്ഷ്മക്ഷൗമവസ്ത്രം ധരിച്ച മാതാവിനെ ദേവതാഗൃഹത്തിൽ വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച് മൗനവ്രതത്തോടെ ഭക്തിയിൽ ലീനയായി, രാജലക്ഷ്മിക്കായി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നതായി കണ്ടു.

Verse 31

प्रागेव चागता तत्र सुमित्रा लक्ष्मण स्तथा।सीता चानायिता श्रुत्वा प्रियं रामाभिषेचनम्।।2.4.31।।

സുമിത്രയും ലക്ഷ്മണനും ഇതിനകം അവിടെ എത്തിയിരുന്നു; രാമാഭിഷേകത്തിന്റെ പ്രിയവാർത്ത കേട്ട് സീതയെയും വിളിപ്പിച്ച് കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു.

Verse 32

तस्मिन् काले हि कौशल्या तस्थावामीलितेक्षणा।सुमित्रयाऽन्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च।।2.4.32।।

അന്നേരം കൗശല്യ അർദ്ധനിമീലിതനേത്രയായി ധ്യാനത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; സുമിത്രയും സീതയും ലക്ഷ്മണനും അവളെ ശുശ്രൂഷിച്ച് സമീപം നിന്നിരുന്നു.

Verse 33

श्रुत्वा पुष्येण पुत्रस्य यौवराज्याऽभिषेचनम्।प्राणायामेन पुरुषं ध्यायमाना जनार्दनम्।।2.4.33।।

പുഷ്യനക്ഷത്രത്തിൽ പുത്രന്റെ യുവരാജ്യാഭിഷേകം നടക്കുമെന്നു കേട്ട്, അവൾ പ്രാണായാമം ചെയ്ത് പുരുഷോത്തമനായ ജനാർദനനെ ധ്യാനിച്ചു.

Verse 34

तथा सनियमामेव सोऽभिगम्याभिवाद्य च।उवाच वचनं रामो हर्षयंस्तामनिन्दिताम्।।2.4.34।।

അവൾ നിയമവ്രതത്തിൽ ലീനയായിരിക്കെ, രാമൻ സമീപിച്ച് വന്ദനം ചെയ്ത്, ആ നിർദോഷയായ മാതാവിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 35

अम्ब पित्रा नियुक्तोऽस्मि प्रजापालनकर्मणि।भविता श्वोऽभिषेको मे यथा मे शासनं पितुः।।2.4.35।।

അമ്മേ, പിതാവ് എന്നെ പ്രജാപാലനവും രാജ്യഭരണവും എന്ന കര്‍ത്തവ്യത്തിലേക്ക് നിയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു. പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നാളെ എന്റെ അഭിഷേകം നടക്കും.

Verse 36

सीतयाप्युपवस्तव्या रजनीयं मया सह।एवमृत्विगुपाध्यायै स्सह मामुक्तवान्पिता।।2.4.36।।

ഇന്നിരാത്രി സീതയും എനിക്കൊപ്പം ഉപവസിക്കണം; അതുപോലെ ഋത്വിജപുരോഹിതന്മാരും ഉപാധ്യായന്മാരും. ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് പിതാവ് എന്നോട് പറഞ്ഞത്.

Verse 37

यानि यान्यत्र योग्यानि श्वोभाविन्यभिषेचने।तानि मे मङ्गलान्यद्य वैदेह्याश्चैव कारय।।2.4.37।।

നാളെ അഭിഷേകം നടക്കുന്നതിനാൽ, ഇന്ന് എനിക്കും വൈദേഹി (സീത)യ്ക്കും യോജ്യമായ എല്ലാ മംഗളകർമ്മങ്ങളും നടത്തിക്കൊള്ളുക.

Verse 38

एतच्छ्रुत्वा तु कौशल्या चिरकालाभिकाङ्क्षितम्।हर्षबाष्पकलं वाक्यमिदं राममभाषत।।2.4.38।।

ഇത് കേട്ട കൗസല്യ, ദീർഘകാലമായി ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന ഈ വാർത്ത ശ്രവിച്ച്, ആനന്ദാശ്രുക്കളാൽ മങ്ങിയ മധുരവചനങ്ങളോടെ രാമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 39

वत्स राम चिरं जीव हतास्ते परिपन्थिनः।ज्ञातीन्मे त्वं श्रिया युक्त स्सुमित्रायाश्च नन्दय।।2.4.39।।

വത്സ രാമാ, ദീർഘായുസ്സോടെ ജീവിക്ക; നിന്റെ ശത്രുക്കൾ നശിക്കട്ടെ. രാജശ്രീയാൽ സമ്പന്നനായി, എന്റെ ജ്ഞാതികളെയും സുമിത്രയുടെ ജ്ഞാതികളെയും ആനന്ദിപ്പിക്ക.

Verse 40

कल्याणे बत नक्षत्रे मयि जातोऽसि पुत्रक।येन त्वया दशरथो गुणैराराधितः पिता।।2.4.40।।

അഹോ പുത്രക, കല്യാണകരമായ നക്ഷത്രത്തിൽ നീ എനിക്കു ജനിച്ചു; നിന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ നീ പിതാവായ ദശരഥനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 41

अमोघं बत मे क्षान्तं पुरुषे पुष्करेक्षणे। येयमिक्ष्वाकुराज्यश्रीः पुत्र त्वां संश्रयिष्यति।।2.4.41।।

അഹോ പുത്രാ, പുഷ്കരേക്ഷണനായ പുരുഷനോടുള്ള എന്റെ ക്ഷമാസാധന വ്യർത്ഥമായില്ല; ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ രാജശ്രീ ഇനി നിന്നിൽ ആശ്രയിക്കും.

Verse 42

इत्येवमुक्तो मात्रेदं रामो भ्रातरमब्रवीत्।प्राञ्जलिं प्रह्वमासीनमभिवीक्ष्य स्मयन्निव।।2.4.42।।

മാതാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കൈകൂപ്പി വിനയത്തോടെ ഇരുന്ന സഹോദരനെ നോക്കി, മന്ദസ്മിതം പോലെ, രാമൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 43

लक्ष्मणेमां मया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुन्धराम्।द्वितीयं मेऽन्तरात्मानं त्वामियं श्रीरुपस्थिता।।2.4.43।।

ലക്ഷ്മണാ, എന്നോടൊപ്പം ചേർന്ന് ഈ വസുന്ധരയെ ഭരിക്ക. നീ എനിക്ക് രണ്ടാമത്തെ അന്തരാത്മാവുപോലെ; അതുകൊണ്ട് ഈ രാജശ്രീ നിനക്കുമെത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 44

सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगांत्स्वमिष्टान्राज्यफलानि च।जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थमभिकामये।।2.4.44।।

ഹേ സൗമിത്രേ! നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കയും രാജ്യഫലങ്ങളും കൈവശമാക്കുകയും ചെയ്യുക; നിന്റെ നിമിത്തം തന്നെയാണ് ഞാൻ ജീവനും രാജ്യവും—ഇരണ്ടും ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.

Verse 45

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामो मातरावभिवाद्य च।अभ्यनुज्ञाप्य सीतां च जगाम स्वं निवेशनम्।।2.4.45।।

ഇങ്ങനെ ലക്ഷ്മണനോട് പറഞ്ഞ ശേഷം രാമൻ തന്റെ രണ്ടു മാതാക്കളെയും വന്ദിച്ചു; സീതയുടെ അനുവാദവും വാങ്ങി, തന്റെ വസതിയിലേക്കു മടങ്ങി.