Sarga 4

Verse 1

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम्।।2.4.1।।श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः।।2.4.2।।

పౌరులు వెళ్లిన తరువాత రాజు మంత్రులతో కలిసి మళ్లీ ఆలోచించి దృఢనిశ్చయం చేసెను—“రేపు పుష్య నక్షత్రం; రేపు కమలసమాన అరుణనేత్రుడైన నా కుమారుడు ప్రభువు రాముడు యువరాజ్యాభిషేకం పొందును।”

Verse 2

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम्।।2.4.1।।श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः।।2.4.2।।

రాజు ఇలా ప్రకటించాడు—“రేపు పుష్య నక్షత్రం ఉన్నప్పుడు, కమలనేత్రుడు, తామ్రవర్ణ నేత్రాల రాముడు నా కుమారుడు యువరాజ్యానికి అభిషిక్తుడవుతాడు।”

Verse 3

अथाऽन्तर्गृहमाविश्य राजा दशरथस्तदा।सूतमामन्त्रयामास रामं पुनरिहानय।।2.4.3।।

అప్పుడు రాజు దశరథుడు అంతఃగృహంలో ప్రవేశించి సూతుడిని పిలిచి—‘రాముని మళ్లీ ఇక్కడికి తీసుకురా’ అని అన్నాడు॥

Verse 4

प्रतिगृह्य स तद्वाक्यं सूतः पुनरुपाययौ।रामस्य भवनं शीघ्रं राममानयितुं पुनः।।2.4.4।।

ఆ ఆజ్ఞను స్వీకరించిన సారథి మళ్లీ తిరిగి వెళ్లి, రాముణ్ని తిరిగి తీసుకురావడానికి త్వరగా రాముని భవనానికి చేరాడు.

Verse 5

द्वार्स्थैरावेदितं तस्य रामायाऽऽगमनं पुनः।श्रुत्वैव चापि रामस्तं प्राप्तं शङ्कान्वितोऽभवत्।।2.4.5।।

ద్వారస్థులు రామునికి అతడు (సుమంత్రుడు) మళ్లీ వచ్చినట్లు తెలియజేశారు. అతడు తిరిగి వచ్చాడని వినగానే రామునికి సందేహభయము కలిగింది.

Verse 6

प्रवेश्य चैनं त्वरितं रामो वचनमब्रवीत्।यदागमनकृत्यं ते भूयस्तद्ब्रूह्यशेषतः।।2.4.6।।

రాముడు అతనిని త్వరగా లోపలికి రప్పించి ఇలా అన్నాడు—“నీవు మళ్లీ ఇంత త్వరగా రావడానికి కారణం ఏమిటి? అన్నిటినీ పూర్తిగా చెప్పు.”

Verse 7

तमुवाच तत स्सूतो राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति।श्रुत्वा प्रमाणमत्र त्वं गमनायेतराय वा।।2.4.7।।

అప్పుడు సారథి ఇలా అన్నాడు—“రాజు మిమ్మల్ని దర్శించదలచాడు. ఇది విన్న తరువాత ఇక్కడ నిర్ణయాధికారం మీకే—వెళ్లాలా, లేక వద్దా.”

Verse 8

इति सूतवच श्श्रुत्वा रामोऽथ त्वरयाऽन्वितः।प्रययौ राजभवनं पुनर्द्रष्टुं नरेश्वरम्।।2.4.8।।

సారథి మాటలు విని రాముడు తొందరతో నిండిన మనస్సుతో నరేశ్వరుని మళ్లీ దర్శించుటకు రాజభవనానికి బయలుదేరెను।

Verse 9

तं श्रुत्वा समनुप्राप्तं रामं दशरथो नृपः।प्रवेशयामास गृहं विवक्षुः प्रियमुत्तमम्।।2.4.9।।

రాముడు వచ్చెనని విని రాజు దశరథుడు, అత్యంత ప్రియమైన ఉత్తమ వాక్యము చెప్పదలచి, ఆయనను అంతఃపురంలోకి ప్రవేశింపజేసెను।

Verse 10

प्रविशन्नेव च श्रीमान्राघवो भवनं पितुः।ददर्श पितरं दूरात्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः।।2.4.10।।

శ్రీమాన్ రాఘవుడు తండ్రి భవనంలో ప్రవేశించగానే దూరం నుంచే తండ్రిని చూచి, కరజోడించి ప్రణిపాతముచేసి నమస్కరించెను।

Verse 11

प्रणमन्तं समुत्थाप्य तं परिष्वज्य भूमिपः।प्रदिश्य चास्मै रुचिरमासनं पुनरब्रवीत्।।2.4.11।।

ప్రణమిస్తున్న రాముని రాజు లేపి, ఆలింగనం చేసి, అతనికి రుచికరమైన ఆసనం ఇచ్చి, మరల పలికెను।

Verse 12

राम वृद्धोऽस्मि दीर्घायुर्भुक्ता भोगा मयेप्सिताः।अन्नवद्भिः क्रतुशतै स्तथेष्टं भूरिदक्षिणैः।।2.4.12।।

“రామా, నేను దీర్ఘాయుష్మంతుడనై ఇప్పుడు వృద్ధుడనయ్యాను. నేను కోరిన భోగాలను అనుభవించాను; అన్నసమృద్ధిగా, విస్తార దక్షిణలతో శతక్రతువులను యథేచ్ఛగా నిర్వహించాను।”

Verse 13

जातमिष्टमपत्यं मे त्वमद्यानुपमं भुवि।दत्तमिष्टमधीतं च मया पुरुषसत्तम।।2.4.13।।

“పురుషోత్తమా, నేడు నిన్ను పొందడం ద్వారా భూమిపై ఉపమలేని ప్రియ సంతానాన్ని నేను పొందితిని. నేను యజ్ఞాలు చేసితిని, దానాలు ఇచ్చితిని, విధివిధానంగా శాస్త్రాధ్యయనమూ చేసితిని।”

Verse 14

अनुभूतानि चेष्टानि मया वीर सुखान्यपि।देवर्षिपितृविप्राणामनृणोऽस्मि तथाऽत्मनः।।2.4.14।।

హే వీరా, నేను కోరిన సుఖములన్నిటినీ అనుభవించితిని. దేవులు, దేవర్షులు, పితృదేవతలు, బ్రాహ్మణులు—వారిపట్లను, నా ఆత్మపట్లను కూడా ఇప్పుడు నేను ఋణముక్తుడను.

Verse 15

न किञ्चिन्मम कर्तव्यं तवान्यत्राभिषेचनात्।अतो यत्त्वामहं ब्रूयां तन्मे त्वं कर्तुमर्हसि।।2.4.15।।

నీ అభిషేకము తప్ప నాకు మరే కర్తవ్యమూ లేదు. అందువల్ల నేను నీతో చెప్పినదాన్ని నా కొరకు నీవు తప్పక చేయవలసినది.

Verse 16

अद्य प्रकृतयस्सर्वास्त्वामिच्छन्ति नराधिपम्।अतस्त्वां युवराजानमभिषेक्ष्यामि पुत्रक।।2.4.16।।

ఈ రోజు సమస్త ప్రజలు నిన్నే నరాధిపతిగా కోరుచున్నారు. కనుక ప్రియ పుత్రా, నిన్ను యువరాజుగా నేను అభిషేకించెదను.

Verse 17

अपि चाद्याऽशुभान्राम स्वप्ने पश्यामि दारुणान्।सनिर्घाता दिवोल्का च पततीह महास्वना।।2.4.17।।

మరియు హే రామా, ఈ దినములలో నేను స్వప్నములో భయంకరమైన అశుభ సూచకములను చూచుచున్నాను; పగలు కూడా గర్జనతో మహానాదముతో ఉల్కలు ఇక్కడ పడుచున్నవి.

Verse 18

अवष्टब्धं च मे राम नक्षत्रं दारुणैर्ग्रहैः।आवेदयन्ति दैवज्ञाः सूर्याङ्गारकराहुभिः।।2.4.18।।

హే రామా, దైవజ్ఞులు నా జన్మనక్షత్రము భయంకర గ్రహములచే పీడింపబడినదని తెలియజేస్తున్నారు—సూర్యుడు, అంగారకుడు (మంగళుడు), రాహువు చేత.

Verse 19

प्रायेण हि निमित्तानामीदृशानां समुद्भवे।राजा हि मृत्युमाप्नोति घोरां वाऽऽपदमृच्छति।।2.4.19।।

ఇలాంటి అపశకున సూచక నిమిత్తాలు కలిగినప్పుడు సాధారణంగా రాజు మరణాన్ని పొందుతాడు లేదా ఘోరమైన ఆపదలో పడతాడు।

Verse 20

तद्यावदेव मे चेतो न विमुह्यति राघव।तावदेवाभिषिञ्चस्व चला हि प्राणिनां मतिः।।2.4.20।।

కాబట్టి, ఓ రాఘవా! నా మనస్సు ఇంకా మోహానికి లోనుకాకముందే నీ అభిషేకాన్ని వెంటనే చేయించు; ఎందుకంటే ప్రాణుల మతి చంచలమైనది।

Verse 21

अद्य चन्द्रोऽभ्युपगतः पुष्यात्पूर्वं पुनर्वसू।श्वः पुष्ययोगं नियतं वक्ष्यन्ते दैवचिन्तकाः।।2.4.21।।

ఈ రోజు చంద్రుడు పునర్వసు నక్షత్రంలో ప్రవేశించాడు; అది పుష్యకు ముందుగా ఉంటుంది. రేపు దైవచింతకులు (జ్యోతిష్కులు) తప్పక పుష్యయోగాన్ని ప్రకటిస్తారు।

Verse 22

ततः पुष्येऽभिषिञ्चस्व मनस्त्वरयतीव माम्। श्वस्त्वाऽहमभिषेक्ष्यामि यौवराज्ये परन्तप।।2.4.22।।

కాబట్టి పుష్య నక్షత్రంలోనే నీ అభిషేకం జరగాలి—నా మనస్సు నన్ను తొందరపెడుతున్నట్లుంది. హే పరంతప, రేపు నేను నిన్ను యువరాజ్యానికి అభిషేకిస్తాను।

Verse 23

तस्मात्त्वयाऽद्य प्रभृति निशेयं नियतात्मना।सह वध्वोपवस्तव्या दर्भप्रस्तरशायिना।।2.4.23।।

కాబట్టి ఈ రాత్రి నుంచే నియమంతో—భార్యతో కలిసి—ఉపవాసం చేయాలి; దర్భ పరుపుపై శయనించాలి।

Verse 24

सुहृदश्चाप्रमत्तास्त्वां रक्षन्त्वद्य समन्ततः।भवन्ति बहु विघ्नानि कार्याण्येवंविधानि हि।।2.4.24।।

ఈ రోజు నుంచే నీ సుహృదులు అప్రమత్తంగా అన్ని వైపులా నిన్ను కాపాడాలి; ఎందుకంటే ఇలాంటి కార్యాలకు అనేక విఘ్నాలు తప్పవు।

Verse 25

विप्रोषितश्च भरतो यावदेव पुरादितः।तावदेवाभिषेकस्ते प्राप्तकालो मतो मम।।2.4.25।।

భరతుడు ఈ నగరానికి దూరంగా ఉన్నంతకాలం—నా అభిప్రాయం ప్రకారం—నీ అభిషేకమే సమయోచితమూ తగినదీ।

Verse 26

कामं खलु सतां वृत्ते भ्राता ते भरतस्स्थितः।ज्येष्ठानुवर्ती धर्मात्मा सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।।2.4.26।।

నిశ్చయంగా నీ సోదరుడు భరతుడు సజ్జనుల వృత్తిలో స్థితుడై ఉన్నాడు. జ్యేష్ఠానువర్తి, ధర్మాత్ముడు, కరుణాశీలి, జితేంద్రియుడు॥

Verse 27

किन्तु चित्तं मनुष्याणामनित्यमिति मे मतिः।सतां च धर्मनित्यानां कृतशोभि च राघव।।2.4.27।।

కానీ, హే రాఘవా, నా అభిప్రాయం ఏమనగా మనుష్యుల చిత్తం అనిత్యం—సజ్జనులదైనా, ధర్మనిత్యులదైనా, శుభశోభతో అలంకృతమైనదైనా॥

Verse 28

इत्युक्त स्सोऽभ्यनुज्ञात श्श्वोभाविन्यभिषेचने।व्रजेति रामः पितरमभिवाद्याभ्ययाद्गृहम्।।2.4.28।।

ఇలా మరునాడు జరగబోయే అభిషేకం గురించి చెప్పి దశరథుడు ‘వెళ్లు’ అని రామునికి అనుమతి ఇచ్చాడు. రాముడు తండ్రికి వందనం చేసి తన గృహానికి వెళ్లాడు॥

Verse 29

प्रविश्य चात्मनो वेश्मराज्ञोद्दिष्टेऽभिषेचने।तत्क्षणेन विनिर्गम्य मातुरन्तपुरं ययौ।।2.4.29।।

రాజు అభిషేకాన్ని నిర్ణయించిన తరువాత రాముడు తన నివాసంలో ప్రవేశించాడు; కానీ వెంటనే బయటికి వచ్చి తల్లి అంతఃపురానికి వెళ్లాడు॥

Verse 30

तत्र तां प्रवणामेव मातरं क्षौमवासिनीम्।वाग्यतां देवतागारे ददर्शाऽऽयाचतीं श्रियम्।।2.4.30।।

అక్కడ ఆయన తన తల్లిని చూశాడు—సూక్ష్మ క్షౌమవస్త్రధారిణి, వినయంగా వంగి; దేవతాగారంలో వాక్సంయమంతో రాజశ్రీని ప్రార్థిస్తున్నది।

Verse 31

प्रागेव चागता तत्र सुमित्रा लक्ष्मण स्तथा।सीता चानायिता श्रुत्वा प्रियं रामाभिषेचनम्।।2.4.31।।

అక్కడ ముందే సుమిత్రా, లక్ష్మణుడు వచ్చి ఉన్నారు; రామాభిషేకం అనే మధుర వార్త విని సీతను కూడా పిలిపించి తీసుకొచ్చారు।

Verse 32

तस्मिन् काले हि कौशल्या तस्थावामीलितेक्षणा।सुमित्रयाऽन्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च।।2.4.32।।

ఆ సమయంలో కౌశల్య అర్ధనిమీలిత నేత్రాలతో ధ్యానస్థితిలో నిలిచింది; సుమిత్ర, సీత, లక్ష్మణులు ఆమెకు సేవగా తోడుగా ఉన్నారు।

Verse 33

श्रुत्वा पुष्येण पुत्रस्य यौवराज्याऽभिषेचनम्।प्राणायामेन पुरुषं ध्यायमाना जनार्दनम्।।2.4.33।।

పుష్య నక్షత్రంలో తన కుమారుని యువరాజ్యాభిషేకం జరుగుతుందని విని, ఆమె ప్రాణాయామంతో పురుషోత్తముడైన జనార్దనుని ధ్యానించింది।

Verse 34

तथा सनियमामेव सोऽभिगम्याभिवाद्य च।उवाच वचनं रामो हर्षयंस्तामनिन्दिताम्।।2.4.34।।

ఆమె నియమాచరణలో లీనమై ఉండగానే రాముడు దగ్గరకు వెళ్లి నమస్కరించి, ఆ అనింద్య మాత హర్షం పెరిగేలా మాటలు పలికాడు।

Verse 35

अम्ब पित्रा नियुक्तोऽस्मि प्रजापालनकर्मणि।भविता श्वोऽभिषेको मे यथा मे शासनं पितुः।।2.4.35।।

అమ్మా, తండ్రి నన్ను ప్రజాపాలన మరియు రాజ్యపాలన కార్యంలో నియమించాడు. తండ్రి ఆజ్ఞ ప్రకారం రేపు నా అభిషేకం జరుగుతుంది.

Verse 36

सीतयाप्युपवस्तव्या रजनीयं मया सह।एवमृत्विगुपाध्यायै स्सह मामुक्तवान्पिता।।2.4.36।।

ఈ రాత్రి నాతో పాటు సీత కూడా ఉపవాసం చేయాలి; అలాగే ఋత్వికులు, ఉపాధ్యాయులు కూడా. తండ్రి నాకు ఇదే చెప్పాడు.

Verse 37

यानि यान्यत्र योग्यानि श्वोभाविन्यभिषेचने।तानि मे मङ्गलान्यद्य वैदेह्याश्चैव कारय।।2.4.37।।

రేపు జరగబోయే అభిషేకానికి ఇక్కడ ఏ ఏ మంగళకార్యాలు యోగ్యమో, అవన్నీ ఈరోజే నా కోసం మరియు వైదేహి (సీత) కోసం చేయించు.

Verse 38

एतच्छ्रुत्वा तु कौशल्या चिरकालाभिकाङ्क्षितम्।हर्षबाष्पकलं वाक्यमिदं राममभाषत।।2.4.38।।

ఎంతోకాలంగా కోరుకున్న ఈ వార్త విని కౌసల్య ఆనందాశ్రువులతో గొంతు తడబడుతూ రామునితో ఈ మాటలు పలికింది.

Verse 39

वत्स राम चिरं जीव हतास्ते परिपन्थिनः।ज्ञातीन्मे त्वं श्रिया युक्त स्सुमित्रायाश्च नन्दय।।2.4.39।।

వత్స రామా, చిరంజీవిగా ఉండు; నీ శత్రువులు నశించుగాక. రాజశ్రీతో యుక్తుడై నా బంధువులను, సుమిత్రా బంధువులను కూడా ఆనందింపజేయుము॥

Verse 40

कल्याणे बत नक्षत्रे मयि जातोऽसि पुत्रक।येन त्वया दशरथो गुणैराराधितः पिता।।2.4.40।।

అహో పుత్రకా, నీవు నాకు శుభ నక్షత్రంలో జన్మించావు; నీ గుణములచే తండ్రి దశరథుని సంతోషింపజేశావు॥

Verse 41

अमोघं बत मे क्षान्तं पुरुषे पुष्करेक्षणे। येयमिक्ष्वाकुराज्यश्रीः पुत्र त्वां संश्रयिष्यति।।2.4.41।।

అహో పుత్రా, పద్మనేత్ర పురుషుని యందు నా క్షమాశీల భక్తి వ్యర్థం కాలేదు; ఇక ఇక్ష్వాకు వంశ రాజశ్రీ నీ ఆశ్రయమున నిలుచును॥

Verse 42

इत्येवमुक्तो मात्रेदं रामो भ्रातरमब्रवीत्।प्राञ्जलिं प्रह्वमासीनमभिवीक्ष्य स्मयन्निव।।2.4.42।।

మాత ఈ విధంగా పలికినప్పుడు, కరజోడించి వినయంగా కూర్చున్న సోదరుని చూచి, যেন మృదుహాసంతో రాముడు ఈ మాటలు పలికెను॥

Verse 43

लक्ष्मणेमां मया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुन्धराम्।द्वितीयं मेऽन्तरात्मानं त्वामियं श्रीरुपस्थिता।।2.4.43।।

లక్ష్మణా, నాతో కలిసి ఈ వసుంధరను పాలించుము. నీవు నాకు రెండవ అంతరాత్మవలె; అందుకే ఈ రాజశ్రీ నీకూ సమీపమైంది॥

Verse 44

सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगांत्स्वमिष्टान्राज्यफलानि च।जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थमभिकामये।।2.4.44।।

హే సౌమిత్రి! నీకు ఇష్టమైన భోగాలను అనుభవించు, రాజ్యఫలములను కూడా పొందు. నిజంగా నేను జీవితం మరియు రాజ్యము—ఈ రెండింటినీ నీ కోసమే కోరుతున్నాను.

Verse 45

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामो मातरावभिवाद्य च।अभ्यनुज्ञाप्य सीतां च जगाम स्वं निवेशनम्।।2.4.45।।

ఇలా లక్ష్మణునితో చెప్పిన శ్రీరాముడు తన రెండు తల్లులకు నమస్కరించాడు. తరువాత సీతాదేవి అనుమతి కూడా తీసుకొని తన నివాసానికి వెళ్లాడు.