Sarga 4

Verse 1

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम्।।2.4.1।।श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः।।2.4.2।।

ਪੌਰਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਨ੍ਰਿਪ ਨੇ ਫਿਰ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ: “ਕੱਲ੍ਹ ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਉਦਿਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਕੱਲ੍ਹ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲਿਮਾ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 2

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम्।।2.4.1।।श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः।।2.4.2।।

ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਕੱਲ੍ਹ ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਉਦਯ ਹੋਣ ਤੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ—ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਤਾਂਬੇ-ਰੰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ—ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 3

अथाऽन्तर्गृहमाविश्य राजा दशरथस्तदा।सूतमामन्त्रयामास रामं पुनरिहानय।।2.4.3।।

ਤਦ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੂਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ—“ਰਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 4

प्रतिगृह्य स तद्वाक्यं सूतः पुनरुपाययौ।रामस्य भवनं शीघ्रं राममानयितुं पुनः।।2.4.4।।

ਉਹ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ ਸੂਤ ਤੁਰੰਤ ਮੁੜ ਗਿਆ; ਰਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਭਵਨ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 5

द्वार्स्थैरावेदितं तस्य रामायाऽऽगमनं पुनः।श्रुत्वैव चापि रामस्तं प्राप्तं शङ्कान्वितोऽभवत्।।2.4.5।।

ਦਰਬਾਨਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਰਾਮ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਡਰ ਉੱਠਿਆ।

Verse 6

प्रवेश्य चैनं त्वरितं रामो वचनमब्रवीत्।यदागमनकृत्यं ते भूयस्तद्ब्रूह्यशेषतः।।2.4.6।।

ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅੰਦਰ ਬੁਲਾਕੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਆਪਣੀ ਆਮਦ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ।”

Verse 7

तमुवाच तत स्सूतो राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति।श्रुत्वा प्रमाणमत्र त्वं गमनायेतराय वा।।2.4.7।।

ਤਦ ਸਾਰਥੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਹੈ—ਜਾਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।”

Verse 8

इति सूतवच श्श्रुत्वा रामोऽथ त्वरयाऽन्वितः।प्रययौ राजभवनं पुनर्द्रष्टुं नरेश्वरम्।।2.4.8।।

ਸੂਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਰੰਤਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਾਮ ਮੁੜ ਨਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 9

तं श्रुत्वा समनुप्राप्तं रामं दशरथो नृपः।प्रवेशयामास गृहं विवक्षुः प्रियमुत्तमम्।।2.4.9।।

ਰਾਮ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਨ੍ਰਿਪ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਬੁਲਵਾ ਲਿਆ।

Verse 10

प्रविशन्नेव च श्रीमान्राघवो भवनं पितुः।ददर्श पितरं दूरात्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः।।2.4.10।।

ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਘਵ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 11

प्रणमन्तं समुत्थाप्य तं परिष्वज्य भूमिपः।प्रदिश्य चास्मै रुचिरमासनं पुनरब्रवीत्।।2.4.11।।

ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਭੂਪਤੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ, ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ।

Verse 12

राम वृद्धोऽस्मि दीर्घायुर्भुक्ता भोगा मयेप्सिताः।अन्नवद्भिः क्रतुशतै स्तथेष्टं भूरिदक्षिणैः।।2.4.12।।

“ਰਾਮ, ਮੈਂ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਜੀ ਕੇ ਹੁਣ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਭੋਗ ਭੋਗ ਲਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਾਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯਜ್ಞ ਮੈਂ ਕੀਤੇ ਹਨ।”

Verse 13

जातमिष्टमपत्यं मे त्वमद्यानुपमं भुवि।दत्तमिष्टमधीतं च मया पुरुषसत्तम।।2.4.13।।

“ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਅੱਜ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਇੱਛਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ—ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਯਜ್ಞ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 14

अनुभूतानि चेष्टानि मया वीर सुखान्यपि।देवर्षिपितृविप्राणामनृणोऽस्मि तथाऽत्मनः।।2.4.14।।

ਹੇ ਵੀਰ! ਮੈਂ ਜਿਹੜੇ ਸੁਖ ਚਾਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਲਏ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ—ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਾਂ।

Verse 15

न किञ्चिन्मम कर्तव्यं तवान्यत्राभिषेचनात्।अतो यत्त्वामहं ब्रूयां तन्मे त्वं कर्तुमर्हसि।।2.4.15।।

ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੁਣ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ—ਤੇਰੇ ਅਭਿਸੇਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਆਖਾਂ, ਉਹ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਯੋਗ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕਰੀਂ।

Verse 16

अद्य प्रकृतयस्सर्वास्त्वामिच्छन्ति नराधिपम्।अतस्त्वां युवराजानमभिषेक्ष्यामि पुत्रक।।2.4.16।।

ਅੱਜ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਨਰਾਧਿਪ (ਰਾਜਾ) ਵਜੋਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਵਜੋਂ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 17

अपि चाद्याऽशुभान्राम स्वप्ने पश्यामि दारुणान्।सनिर्घाता दिवोल्का च पततीह महास्वना।।2.4.17।।

ਅਤੇ ਹੋਰ, ਹੇ ਰਾਮ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨੀਂ ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਦਿਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਗੱਜਣ ਨਾਲ ਉਲਕਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਸ਼ਬਦ ਕਰਦੀਆਂ।

Verse 18

अवष्टब्धं च मे राम नक्षत्रं दारुणैर्ग्रहैः।आवेदयन्ति दैवज्ञाः सूर्याङ्गारकराहुभिः।।2.4.18।।

ਹੇ ਰਾਮ, ਮੇਰਾ ਜਨਮ-ਨਕਸ਼ਤਰ ਭਿਆਨਕ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੈਵਜ्ञ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਰਜ, ਅੰਗਾਰਕ (ਮੰਗਲ) ਅਤੇ ਰਾਹੂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀੜ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 19

प्रायेण हि निमित्तानामीदृशानां समुद्भवे।राजा हि मृत्युमाप्नोति घोरां वाऽऽपदमृच्छति।।2.4.19।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ ਉੱਠਣ ਤੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਭਿਆਨਕ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

तद्यावदेव मे चेतो न विमुह्यति राघव।तावदेवाभिषिञ्चस्व चला हि प्राणिनां मतिः।।2.4.20।।

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਭ੍ਰਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾ ਲੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਤਿ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚੰਚਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 21

अद्य चन्द्रोऽभ्युपगतः पुष्यात्पूर्वं पुनर्वसू।श्वः पुष्ययोगं नियतं वक्ष्यन्ते दैवचिन्तकाः।।2.4.21।।

ਅੱਜ ਚੰਦਰਮਾ ਪੁਨਰਵਸੂ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਸ਼੍ਯ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੈਵ-ਚਿੰਤਕ ਜੋਤਿਸ਼ੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁਸ਼੍ਯ-ਯੋਗ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਗੇ।

Verse 22

ततः पुष्येऽभिषिञ्चस्व मनस्त्वरयतीव माम्। श्वस्त्वाऽहमभिषेक्ष्यामि यौवराज्ये परन्तप।।2.4.22।।

ਇਸ ਲਈ ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ—ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਤੁਰੰਤਤਾ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 23

तस्मात्त्वयाऽद्य प्रभृति निशेयं नियतात्मना।सह वध्वोपवस्तव्या दर्भप्रस्तरशायिना।।2.4.23।।

ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਰਾਤ ਤੋਂ ਨਿਯਤ-ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਦਰਭ ਘਾਹ ਦੀ ਵਿਛਾਈ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 24

सुहृदश्चाप्रमत्तास्त्वां रक्षन्त्वद्य समन्ततः।भवन्ति बहु विघ्नानि कार्याण्येवंविधानि हि।।2.4.24।।

ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਸੁਹਿਰਦ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿ ਕੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਹੁਤ ਵਿਘਨ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

विप्रोषितश्च भरतो यावदेव पुरादितः।तावदेवाभिषेकस्ते प्राप्तकालो मतो मम।।2.4.25।।

ਜਦ ਤੱਕ ਭਰਤ ਇਸ ਨਗਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਤਦ ਤੱਕ—ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ—ਤੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੀ ਸਮੇਂ ਅਨੁਕੂਲ ਅਤੇ ਉਚਿਤ ਹੈ।

Verse 26

कामं खलु सतां वृत्ते भ्राता ते भरतस्स्थितः।ज्येष्ठानुवर्ती धर्मात्मा सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।।2.4.26।।

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਭਰਤ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਜੇਠੇ ਦਾ ਅਨੁਗਾਮੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦਇਆਲੂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਜਿਤ ਹੈ।

Verse 27

किन्तु चित्तं मनुष्याणामनित्यमिति मे मतिः।सतां च धर्मनित्यानां कृतशोभि च राघव।।2.4.27।।

ਪਰੰਤੂ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੇਰੀ ਮਤਿ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤ ਅਨਿੱਤ ਹੈ—ਸਤਜਨਾਂ ਦਾ ਵੀ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਟਿਕੇ ਹੋਇਆਂ ਦਾ ਵੀ, ਸ਼ੁਭ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ।

Verse 28

इत्युक्त स्सोऽभ्यनुज्ञात श्श्वोभाविन्यभिषेचने।व्रजेति रामः पितरमभिवाद्याभ्ययाद्गृहम्।।2.4.28।।

ਇਉਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ—“ਜਾ।” ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਰਤਿਆ।

Verse 29

प्रविश्य चात्मनो वेश्मराज्ञोद्दिष्टेऽभिषेचने।तत्क्षणेन विनिर्गम्य मातुरन्तपुरं ययौ।।2.4.29।।

ਰਾਜੇ ਨੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਉਸੇ ਪਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 30

तत्र तां प्रवणामेव मातरं क्षौमवासिनीम्।वाग्यतां देवतागारे ददर्शाऽऽयाचतीं श्रियम्।।2.4.30।।

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ—ਸੂਖਮ ਖੌਮ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ—ਦੇਵਤਾ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਵਾਕ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਮੌਨ, ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਈ, ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ।

Verse 31

प्रागेव चागता तत्र सुमित्रा लक्ष्मण स्तथा।सीता चानायिता श्रुत्वा प्रियं रामाभिषेचनम्।।2.4.31।।

ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸੇਕ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾ ਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 32

तस्मिन् काले हि कौशल्या तस्थावामीलितेक्षणा।सुमित्रयाऽन्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च।।2.4.32।।

ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਅੱਧ-ਮੁੰਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਸੀ; ਸੁਮਿਤਰਾ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 33

श्रुत्वा पुष्येण पुत्रस्य यौवराज्याऽभिषेचनम्।प्राणायामेन पुरुषं ध्यायमाना जनार्दनम्।।2.4.33।।

ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੇਠ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯ ਅਭਿਸੇਕ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 34

तथा सनियमामेव सोऽभिगम्याभिवाद्य च।उवाच वचनं रामो हर्षयंस्तामनिन्दिताम्।।2.4.34।।

ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 35

अम्ब पित्रा नियुक्तोऽस्मि प्रजापालनकर्मणि।भविता श्वोऽभिषेको मे यथा मे शासनं पितुः।।2.4.35।।

ਅੰਮੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੱਲ੍ਹ ਮੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 36

सीतयाप्युपवस्तव्या रजनीयं मया सह।एवमृत्विगुपाध्यायै स्सह मामुक्तवान्पिता।।2.4.36।।

ਅੱਜ ਰਾਤ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਋ਤਵਿਜ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਤੇ ਉਪਾਧਿਆਇਆਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਹੀ ਆਖਿਆ ਸੀ।

Verse 37

यानि यान्यत्र योग्यानि श्वोभाविन्यभिषेचने।तानि मे मङ्गलान्यद्य वैदेह्याश्चैव कारय।।2.4.37।।

ਕੱਲ੍ਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਲਈ ਜੋ ਯੋਗ ਮੰਗਲ ਕਰਮ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਕਰਵਾ ਦਿਓ।

Verse 38

एतच्छ्रुत्वा तु कौशल्या चिरकालाभिकाङ्क्षितम्।हर्षबाष्पकलं वाक्यमिदं राममभाषत।।2.4.38।।

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ, ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਚਾਹੀ ਹੋਈ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਪਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੂੰ ਇਉਂ ਆਖਿਆ।

Verse 39

वत्स राम चिरं जीव हतास्ते परिपन्थिनः।ज्ञातीन्मे त्वं श्रिया युक्त स्सुमित्रायाश्च नन्दय।।2.4.39।।

ਵਤਸ ਰਾਮ, ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਰਹਿ; ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਨਾਸ ਹੋਣ। ਰਾਜ-ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਜਾਤੀ-ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਭੀ ਜਾਤੀ-ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ।

Verse 40

कल्याणे बत नक्षत्रे मयि जातोऽसि पुत्रक।येन त्वया दशरथो गुणैराराधितः पिता।।2.4.40।।

ਅਹੋ ਪੁੱਤਰਕ, ਸ਼ੁਭ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੇਠ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਜਨਮਿਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 41

अमोघं बत मे क्षान्तं पुरुषे पुष्करेक्षणे। येयमिक्ष्वाकुराज्यश्रीः पुत्र त्वां संश्रयिष्यति।।2.4.41।।

ਅਹੋ ਪੁੱਤਰ, ਪੁਸ਼ਕਰੇਖਣ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਖ਼ਿਮਾ-ਸਾਧਨਾ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਗਈ; ਇਖ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਰਾਜ-ਸ਼੍ਰੀ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਆਸਰੇ ਟਿਕੇਗੀ।

Verse 42

इत्येवमुक्तो मात्रेदं रामो भ्रातरमब्रवीत्।प्राञ्जलिं प्रह्वमासीनमभिवीक्ष्य स्मयन्निव।।2.4.42।।

ਮਾਤਾ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰ ਬੈਠੇ ਭਰਾ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਦੁ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 43

लक्ष्मणेमां मया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुन्धराम्।द्वितीयं मेऽन्तरात्मानं त्वामियं श्रीरुपस्थिता।।2.4.43।।

ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਵਸੁੰਧਰਾ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੂਜੀ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਵਰਗਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਰਾਜ-ਸ਼੍ਰੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।

Verse 44

सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगांत्स्वमिष्टान्राज्यफलानि च।जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थमभिकामये।।2.4.44।।

ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਇੱਛਿਤ ਭੋਗ ਭੋਗ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਹੀ ਲਈ ਮੈਂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਾਜ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 45

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामो मातरावभिवाद्य च।अभ्यनुज्ञाप्य सीतां च जगाम स्वं निवेशनम्।।2.4.45।।

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ; ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਵੀ ਅਨੁਮਤੀ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।