Sarga 4

Verse 1

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम्।।2.4.1।।श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः।।2.4.2।।

পৌৰসকল গুচি যোৱাৰ পাছত নৃপতিয়ে পুনৰ মন্ত্ৰীসকলৰ সৈতে পৰামৰ্শ কৰি দৃঢ় সিদ্ধান্ত ল’লে: “কালি পুষ্য নক্ষত্ৰ উদয় হ’ব; কালি পদ্মসদৃশ ৰক্তিম নয়নধাৰী মোৰ পুত্ৰ শ্ৰীৰাম যুৱৰাজ্যত অভিষিক্ত হ’ব।”

Verse 2

गतेष्वथ नृपो भूयः पौरेषु सह मन्त्रिभिः।मन्त्रयित्वा ततश्चक्रे निश्चयज्ञस्सनिश्चयम्।।2.4.1।।श्व एव पुष्यो भविताश्वोऽभिषेच्यस्तु मे सुतः।रामो राजीवताम्राक्षो यौवराज्य इति प्रभुः।।2.4.2।।

ৰাজাই ক’লে: “কাইলৈ পুষ্য নক্ষত্ৰ উদয় হ’লে, পদ্মসদৃশ তাম্ৰবৰ্ণ নয়নযুক্ত মোৰ পুত্ৰ ৰামক যুৱৰাজ্যত অভিষিক্ত কৰা হ’ব।”

Verse 3

अथाऽन्तर्गृहमाविश्य राजा दशरथस्तदा।सूतमामन्त्रयामास रामं पुनरिहानय।।2.4.3।।

তাৰ পাছত ৰজা দশৰথ অন্তৰ্গৃহত প্ৰৱেশ কৰি সূতক মাতি ক’লে—“ৰামক পুনৰ ইয়ালৈ আন।”

Verse 4

प्रतिगृह्य स तद्वाक्यं सूतः पुनरुपाययौ।रामस्य भवनं शीघ्रं राममानयितुं पुनः।।2.4.4।।

সেই আজ্ঞা গ্ৰহণ কৰি সূতজন তৎক্ষণাৎ পুনৰ উভতি গ’ল; ৰামক পুনৰ আনিবলৈ শীঘ্ৰে ৰামৰ ভৱনত উপস্থিত হ’ল।

Verse 5

द्वार्स्थैरावेदितं तस्य रामायाऽऽगमनं पुनः।श्रुत्वैव चापि रामस्तं प्राप्तं शङ्कान्वितोऽभवत्।।2.4.5।।

দ্বাৰপালসকলে ৰামক জনালে যে সুমন্ত্ৰ পুনৰ আহিছে। এই কথা শুনিমাত্ৰে ৰাম শংকাযুক্ত হৈ উদ্বিগ্ন হ’ল।

Verse 6

प्रवेश्य चैनं त्वरितं रामो वचनमब्रवीत्।यदागमनकृत्यं ते भूयस्तद्ब्रूह्यशेषतः।।2.4.6।।

ৰামে তেওঁক তৎক্ষণাৎ ভিতৰলৈ মাতি ক’লে: “তুমি ইমান সোনকালে পুনৰ কিয় আহিলা? তোমাৰ আগমনৰ উদ্দেশ্য সকলো নিঃশেষে কোৱা।”

Verse 7

तमुवाच तत स्सूतो राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति।श्रुत्वा प्रमाणमत्र त्वं गमनायेतराय वा।।2.4.7।।

তেতিয়া সূতে ক’লে: “ৰাজাই আপোনাক দৰ্শন কৰিব বিচাৰে। এই কথা শুনি ইয়াত সিদ্ধান্তৰ অধিকাৰ আপোনাৰেই—যাব নে নাযাব।”

Verse 8

इति सूतवच श्श्रुत्वा रामोऽथ त्वरयाऽन्वितः।प्रययौ राजभवनं पुनर्द्रष्टुं नरेश्वरम्।।2.4.8।।

সাৰথিৰ বাক্য শুনি, ত্বৰাৰে আৱৃত ৰাম পুনৰ নৰেশ্বৰক দৰ্শন কৰিবলৈ ৰাজভৱনৰ পিনে প্ৰস্থান কৰিলে।

Verse 9

तं श्रुत्वा समनुप्राप्तं रामं दशरथो नृपः।प्रवेशयामास गृहं विवक्षुः प्रियमुत्तमम्।।2.4.9।।

ৰাম আহি উপস্থিত হোৱা বুলি শুনি, নৃপ দশৰথে অতি প্ৰিয় উত্তম কথা ক’বলৈ ইচ্ছা কৰি তেওঁক অন্তঃপুৰলৈ প্ৰৱেশ কৰালে।

Verse 10

प्रविशन्नेव च श्रीमान्राघवो भवनं पितुः।ददर्श पितरं दूरात्प्रणिपत्य कृताञ्जलिः।।2.4.10।।

শ্ৰীমান ৰাঘৱে পিতৃভৱনত প্ৰৱেশ কৰোঁতেই দূৰৰ পৰা পিতাক দেখা পালে; কৃতাঞ্জলি হৈ প্ৰণাম কৰি ভক্তিভাৱে বন্দনা কৰিলে।

Verse 11

प्रणमन्तं समुत्थाप्य तं परिष्वज्य भूमिपः।प्रदिश्य चास्मै रुचिरमासनं पुनरब्रवीत्।।2.4.11।।

প্ৰণাম কৰি থকা তেওঁক দেখি ভূপতিয়ে তেওঁক উঠাই ধৰি আলিঙ্গন কৰিলে; ৰুচিৰ আসন প্ৰদান কৰি পুনৰ ক’বলৈ ধৰিলে।

Verse 12

राम वृद्धोऽस्मि दीर्घायुर्भुक्ता भोगा मयेप्सिताः।अन्नवद्भिः क्रतुशतै स्तथेष्टं भूरिदक्षिणैः।।2.4.12।।

“ৰাম, মই দীৰ্ঘায়ু জীয়াই এতিয়া বৃদ্ধ হৈছোঁ; মই ইচ্ছিত ভোগসমূহ ভোগ কৰিছোঁ, আৰু অন্নসমৃদ্ধ তথা বহুদক্ষিণাযুক্ত শত শত যজ্ঞ (ক্ৰতু) সম্পন্ন কৰিছোঁ।”

Verse 13

जातमिष्टमपत्यं मे त्वमद्यानुपमं भुवि।दत्तमिष्टमधीतं च मया पुरुषसत्तम।।2.4.13।।

“পুৰুষোত্তম, আজি তুমিয়েই মোৰ ইষ্ট আৰু প্ৰিয় সন্তান—পৃথিৱীত অনুপম—ৰূপে লাভ হ’লা। মই দান দিছোঁ, যজ্ঞ সম্পন্ন কৰিছোঁ, আৰু বেদাধ্যয়নো কৰিছোঁ।”

Verse 14

अनुभूतानि चेष्टानि मया वीर सुखान्यपि।देवर्षिपितृविप्राणामनृणोऽस्मि तथाऽत्मनः।।2.4.14।।

হে বীৰ! মই যি সুখ বিচাৰিছিলোঁ, সেই সুখসমূহো অনুভৱ কৰি ল’লোঁ; দেৱ, ঋষি, পিতৃ আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ প্ৰতি—আৰু নিজৰ আত্মাৰ প্ৰতিো—মই এতিয়া ঋণমুক্ত হৈছোঁ।

Verse 15

न किञ्चिन्मम कर्तव्यं तवान्यत्राभिषेचनात्।अतो यत्त्वामहं ब्रूयां तन्मे त्वं कर्तुमर्हसि।।2.4.15।।

মোৰ বাবে এতিয়া কৰিবলগীয়া একো বাকী নাই—কেৱল তোমাৰ অভিষেক ব্যতীত; সেয়ে মই তোমাক যি ক’ম, সেয়া মোৰ নিমিত্তে তুমি যথাযথভাৱে সম্পন্ন কৰা উচিত।

Verse 16

अद्य प्रकृतयस्सर्वास्त्वामिच्छन्ति नराधिपम्।अतस्त्वां युवराजानमभिषेक्ष्यामि पुत्रक।।2.4.16।।

আজি সকলো প্ৰজাই তোমাক নৰাধিপ হিচাপে কামনা কৰিছে; সেয়ে, প্ৰিয় পুত্ৰ, মই তোমাক যুবৰাজ ৰূপে অভিষেক কৰিম।

Verse 17

अपि चाद्याऽशुभान्राम स्वप्ने पश्यामि दारुणान्।सनिर्घाता दिवोल्का च पततीह महास्वना।।2.4.17।।

আৰু অধিক, হে ৰাম! এই দিনবোৰত মই সপোনত ভয়ংকৰ অশুভ লক্ষণ দেখোঁ; দিনতোও গর্জনৰ সৈতে উল্কা ইয়াত পৰে, মহাশব্দ কৰি।

Verse 18

अवष्टब्धं च मे राम नक्षत्रं दारुणैर्ग्रहैः।आवेदयन्ति दैवज्ञाः सूर्याङ्गारकराहुभिः।।2.4.18।।

হে ৰাম, মোৰ জন্মনক্ষত্ৰ ভয়ংকৰ গ্ৰহসমূহে আৱৰি ধৰিছে; দেৱজ্ঞসকলে জনাইছে যে সূৰ্য, অঙ্গাৰক (মঙ্গল) আৰু ৰাহুৱে তাক পীড়া দিছে।

Verse 19

प्रायेण हि निमित्तानामीदृशानां समुद्भवे।राजा हि मृत्युमाप्नोति घोरां वाऽऽपदमृच्छति।।2.4.19।।

এনেধৰণৰ নিমিত্ত উদ্ভৱ হ’লে সাধাৰণতে ৰজা হয় মৃত্যুক প্ৰাপ্ত হয়, নতুবা ভয়ংকৰ আপদত পতিত হয়।

Verse 20

तद्यावदेव मे चेतो न विमुह्यति राघव।तावदेवाभिषिञ्चस्व चला हि प्राणिनां मतिः।।2.4.20।।

সেয়ে, হে ৰাঘৱ, যেতিয়ালৈকে মোৰ চিত্ত বিভ্ৰান্ত নহয়, তেতিয়ালৈকে তুমিও তৎক্ষণাৎ অভিষেক গ্ৰহণ কৰা; কিয়নো প্ৰাণীৰ মতি নিশ্চয় চঞ্চল।

Verse 21

अद्य चन्द्रोऽभ्युपगतः पुष्यात्पूर्वं पुनर्वसू।श्वः पुष्ययोगं नियतं वक्ष्यन्ते दैवचिन्तकाः।।2.4.21।।

আজি চন্দ্ৰ পুনৰ্বসু নক্ষত্ৰত প্ৰৱেশ কৰিছে, যি পুষ্যৰ পূৰ্বৱৰ্তী; আৰু কাইলৈ দেৱচিন্তক জ্যোতিষীসকলে নিশ্চয় পুষ্যযোগ ঘোষণা কৰিব।

Verse 22

ततः पुष्येऽभिषिञ्चस्व मनस्त्वरयतीव माम्। श्वस्त्वाऽहमभिषेक्ष्यामि यौवराज्ये परन्तप।।2.4.22।।

সেয়ে পুষ্য নক্ষত্ৰতেই তোমাৰ অভিষেক হওক—মোৰ মন যেন মোক ত্বৰান্বিত কৰি তুলিছে। হে পৰন্তপ, কাইলৈ মই তোমাক যুবৰাজ্যত অভিষিক্ত কৰিম।

Verse 23

तस्मात्त्वयाऽद्य प्रभृति निशेयं नियतात्मना।सह वध्वोपवस्तव्या दर्भप्रस्तरशायिना।।2.4.23।।

সেয়ে আজি ৰাতিৰ পৰা নিয়তাত্মা হৈ, পত্নীৰ সৈতে উপবাস পালন কৰি, দৰ্ভ ঘাঁহ পতাৰা শয্যাত শয়ন কৰিব লাগে।

Verse 24

सुहृदश्चाप्रमत्तास्त्वां रक्षन्त्वद्य समन्ततः।भवन्ति बहु विघ्नानि कार्याण्येवंविधानि हि।।2.4.24।।

আজি পৰা তোমাৰ সুহৃদসকলেও অপ্রমত্ত হৈ চাৰিওফালে তোমাক ৰক্ষা কৰক; কিয়নো এইধৰণৰ কাৰ্যত সঁচাকৈয়ে বহু বিঘ্ন ঘটে।

Verse 25

विप्रोषितश्च भरतो यावदेव पुरादितः।तावदेवाभिषेकस्ते प्राप्तकालो मतो मम।।2.4.25।।

ভৰত যেতিয়ালৈ এই নগৰৰ পৰা দূৰত আছে, তেতিয়ালৈ—মোৰ মতে—তোমাৰ অভিষেকেই সময়োচিত আৰু যথাযথ।

Verse 26

कामं खलु सतां वृत्ते भ्राता ते भरतस्स्थितः।ज्येष्ठानुवर्ती धर्मात्मा सानुक्रोशो जितेन्द्रियः।।2.4.26।।

নিশ্চয়, তোমাৰ ভ্ৰাতা ভৰত সজ্জনৰ আচৰণত স্থিত; জ্যেষ্ঠৰ অনুগামী, ধৰ্মাত্মা, কৰুণাময় আৰু ইন্দ্ৰিয়জিত।

Verse 27

किन्तु चित्तं मनुष्याणामनित्यमिति मे मतिः।सतां च धर्मनित्यानां कृतशोभि च राघव।।2.4.27।।

কিন্তু, হে ৰাঘৱ, মোৰ মত এই যে মানুহৰ চিত্ত অনিত্য; সজ্জনৰো, ধৰ্মত নিত্য স্থিৰসকলৰো, শুভ কৰা থাকিলেও।

Verse 28

इत्युक्त स्सोऽभ्यनुज्ञात श्श्वोभाविन्यभिषेचने।व्रजेति रामः पितरमभिवाद्याभ्ययाद्गृहम्।।2.4.28।।

এইদৰে কাইলৈ হ’বলগীয়া অভিষেকৰ কথা কৈ দশৰথে ৰামক অনুমতি দি ক’লে—“যোৱা।” ৰামে পিতৃক প্ৰণাম কৰি নিজৰ গৃহলৈ উভতি গ’ল।

Verse 29

प्रविश्य चात्मनो वेश्मराज्ञोद्दिष्टेऽभिषेचने।तत्क्षणेन विनिर्गम्य मातुरन्तपुरं ययौ।।2.4.29।।

ৰজাই অভিষেক নিৰ্ধাৰণ কৰাত ৰামে নিজৰ গৃহত প্ৰৱেশ কৰিলে; কিন্তু তৎক্ষণাৎ বাহিৰ ওলাই মাতৃৰ অন্তঃপুৰলৈ গ’ল।

Verse 30

तत्र तां प्रवणामेव मातरं क्षौमवासिनीम्।वाग्यतां देवतागारे ददर्शाऽऽयाचतीं श्रियम्।।2.4.30।।

তাত তেওঁ নিজৰ মাতৃক—ক্ষৌমবস্ত্ৰ পৰিধান কৰা—দেৱতাগৃহত বাক্‌সংযমে নীৰৱ হৈ ভক্তিত লীন, ৰাজলক্ষ্মীৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰি থকা দেখিলে।

Verse 31

प्रागेव चागता तत्र सुमित्रा लक्ष्मण स्तथा।सीता चानायिता श्रुत्वा प्रियं रामाभिषेचनम्।।2.4.31।।

সুমিত্ৰা আৰু লক্ষ্মণ আগতেই তাত আহি উপস্থিত হৈছিল; আৰু ৰামৰ অভিষেকৰ প্ৰিয় সংবাদ শুনি সীতাকো মাতি আনোৱা হৈছিল।

Verse 32

तस्मिन् काले हि कौशल्या तस्थावामीलितेक्षणा।सुमित्रयाऽन्वास्यमाना सीतया लक्ष्मणेन च।।2.4.32।।

সেই সময়ত কৌশল্যা অর্ধনিমীলিত নয়নে ধ্যানস্থ হৈ থিয় হৈ আছিল; সুমিত্ৰা, সীতা আৰু লক্ষ্মণ তেওঁৰ শুশ্ৰূষাত কাষতে আছিল।

Verse 33

श्रुत्वा पुष्येण पुत्रस्य यौवराज्याऽभिषेचनम्।प्राणायामेन पुरुषं ध्यायमाना जनार्दनम्।।2.4.33।।

পুষ্য নক্ষত্ৰত পুত্ৰৰ যৌৱৰাজ্যাভিষেক হ’ব বুলি শুনি, তেওঁ প্ৰাণায়াম কৰি পুৰুষোত্তম জনাৰ্দনক ধ্যান কৰিলে।

Verse 34

तथा सनियमामेव सोऽभिगम्याभिवाद्य च।उवाच वचनं रामो हर्षयंस्तामनिन्दिताम्।।2.4.34।।

তেওঁ নিয়ম-ব্ৰতত লীন হৈ থকা সময়ত, ৰামে ওচৰলৈ গৈ প্ৰণাম কৰি, সেই নিৰ্দোষা মাতৃৰ আনন্দ বঢ়োৱা বাক্য ক’লে।

Verse 35

अम्ब पित्रा नियुक्तोऽस्मि प्रजापालनकर्मणि।भविता श्वोऽभिषेको मे यथा मे शासनं पितुः।।2.4.35।।

আই মা, পিতৃয়ে মোক প্ৰজাপালন আৰু ৰাজ্যশাসনৰ কৰ্মত নিযুক্ত কৰিছে। পিতাৰ আজ্ঞা অনুসাৰে কাইলৈ মোৰ অভিষেক হ’ব।

Verse 36

सीतयाप्युपवस्तव्या रजनीयं मया सह।एवमृत्विगुपाध्यायै स्सह मामुक्तवान्पिता।।2.4.36।।

আজি ৰাতি সীতাইও মোৰ সৈতে উপবাস কৰিব লাগিব; তদুপৰি ঋত্বিজ পুৰোহিত আৰু উপাধ্যায়সকলেও। পিতৃয়ে মোক এইদৰে কৈছিল।

Verse 37

यानि यान्यत्र योग्यानि श्वोभाविन्यभिषेचने।तानि मे मङ्गलान्यद्य वैदेह्याश्चैव कारय।।2.4.37।।

কাইলৈ অভিষেক হ’ব বুলি, আজি মোৰ আৰু বৈদেহী (সীতা)ৰ বাবে যি যি উপযুক্ত মঙ্গলকর্ম আছে, সেই সকলো সম্পন্ন কৰোৱা।

Verse 38

एतच्छ्रुत्वा तु कौशल्या चिरकालाभिकाङ्क्षितम्।हर्षबाष्पकलं वाक्यमिदं राममभाषत।।2.4.38।।

এই কথা শুনি কৌশল্যাই, বহুদিন ধৰি আকাঙ্ক্ষিত এই শুভ সংবাদ পাই, হর্ষাশ্ৰুৰে আৱৃত মধুৰ বাক্যৰে ৰামক এইদৰে ক’লে।

Verse 39

वत्स राम चिरं जीव हतास्ते परिपन्थिनः।ज्ञातीन्मे त्वं श्रिया युक्त स्सुमित्रायाश्च नन्दय।।2.4.39।।

ৱৎস ৰাম, দীৰ্ঘজীৱী হোৱা; তোৰ শত্রুসকল বিনাশ হওক। ৰাজশ্ৰীৰে যুক্ত হৈ মোৰ জ্ঞাতিসকলক আৰু সুমিত্ৰাৰ জ্ঞাতিসকলকো আনন্দিত কৰা।

Verse 40

कल्याणे बत नक्षत्रे मयि जातोऽसि पुत्रक।येन त्वया दशरथो गुणैराराधितः पिता।।2.4.40।।

আহা পুত্ৰক, কল্যাণকৰ নক্ষত্ৰত তই মোৰ গৰ্ভে জন্মিছিলি; আৰু তোৰ গুণে পিতা দশৰথক সন্তুষ্ট কৰিছ।

Verse 41

अमोघं बत मे क्षान्तं पुरुषे पुष्करेक्षणे। येयमिक्ष्वाकुराज्यश्रीः पुत्र त्वां संश्रयिष्यति।।2.4.41।।

আহা পুত্ৰ, পুষ্কৰেক্ষণ পুৰুষৰ প্ৰতি মোৰ ক্ষমা-সাধনা নিষ্ফল নহ’ল; ইক্ষ্বাকু বংশৰ ৰাজশ্ৰী এতিয়া তোৰ আশ্ৰয় ল’ব।

Verse 42

इत्येवमुक्तो मात्रेदं रामो भ्रातरमब्रवीत्।प्राञ्जलिं प्रह्वमासीनमभिवीक्ष्य स्मयन्निव।।2.4.42।।

মাতৃয়ে এনেদৰে কোৱাৰ পাছত, ৰামে হাত জোৰি বিনয়ে বহি থকা ভ্ৰাতাক চাই, যেন মৃদু হাঁহিৰে, এই বাক্য ক’লে।

Verse 43

लक्ष्मणेमां मया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुन्धराम्।द्वितीयं मेऽन्तरात्मानं त्वामियं श्रीरुपस्थिता।।2.4.43।।

লক্ষ্মণ, মোৰ সৈতে একেলগে এই বসুন্ধৰাক শাসন কৰ। তই মোৰ বাবে দ্বিতীয় অন্তৰাত্মাৰ দৰে; সেয়ে এই ৰাজশ্ৰী তোৰ ওচৰলৈও আহিছে।

Verse 44

सौमित्रे भुङ्क्ष्व भोगांत्स्वमिष्टान्राज्यफलानि च।जीवितं च हि राज्यं च त्वदर्थमभिकामये।।2.4.44।।

হে সৌমিত্ৰে! তুমি ইচ্ছিত ভোগসমূহ ভোগ কৰা আৰু ৰাজ্যৰ ফলসমূহো গ্ৰহণ কৰা; কিয়নো তোমাৰ হিতাৰ্থে মই জীৱন আৰু ৰাজ্য—দুয়োটাই কামনা কৰোঁ।

Verse 45

इत्युक्त्वा लक्ष्मणं रामो मातरावभिवाद्य च।अभ्यनुज्ञाप्य सीतां च जगाम स्वं निवेशनम्।।2.4.45।।

এইদৰে কৈ ৰামে লক্ষ্মণক সম্বোধন কৰিলে; তাৰ পাছত নিজৰ দুয়ো মাতৃক অভিবাদন কৰি, সীতাৰো অনুমতি লৈ, নিজৰ নিবাসলৈ গ’ল।