Adhyaya 293

Verse 1

ऑरड2 छाए. | हि २ 7 एकनवत्यथिकद्विशततमो< ध्याय: श्रीरामका सीताके प्रति संदेह

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—യുധിഷ്ഠിരാ! ഇങ്ങനെ ക്ഷുദ്രസ്വഭാവമുള്ള, ദേവദ്വേഷിയായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ രാവണനെ വധിച്ച്, രാമൻ സുഹൃത്തുക്കളോടും സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) യോടും കൂടി അത്യന്തം ഹർഷിതനായി।

Verse 2

ततो हते दशग्रीवे देवा: सर्षिपुरोगमा: । आशीर्भिर्जययुक्ताभिरानर्चुस्तं महाभुजम्‌,दशाननके मारे जानेपर देवता तथा महर्षिगण जययुक्त आशीर्वाद देते हुए उन महाबाहुकी पूजा एवं प्रशंसा करने लगे

ദശഗ്രീവൻ ഹതനായപ്പോൾ, ഋഷിമാരെ മുൻനിർത്തി ദേവന്മാർ ജയയുക്തമായ ആശീർവാദങ്ങളോടെ ആ മഹാബാഹുവിനെ ആരാധിച്ചു സ്തുതിച്ചു।

Verse 3

रामं कमलपत्राक्षं तुष्ठवुः सर्वदेवता: । गन्धर्वा: पुष्पवर्षैश्न वाम्भिश्न त्रिदशालया:

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—കമലപത്രാക്ഷനായ രാമനെ സർവ്വദേവതകളും സ്തുതിച്ചു. സ്വർഗ്ഗവാസികളായ ഗന്ധർവരും ഉത്തമസ്തോത്രങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ പുകഴ്ത്തി പുഷ്പവൃഷ്ടി നടത്തി—ധർമ്മാചരണത്തിന് ദൈവാനുമോദനമെന്നു അത് സൂചിപ്പിച്ചു.

Verse 4

पूजयित्वा यथा राम॑ प्रतिजग्मुर्यथागतम्‌ । तन्महोत्सवसंकाशमासीदाकाशमच्युत

രാമനെ യഥാവിധി പൂജിച്ച ശേഷം അവർ വന്ന വഴിയേ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോയി. ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ, അപ്പോൾ ആകാശം മഹോത്സവസദൃശമായി പ്രഭയും ഘോഷവും നിറഞ്ഞതായി തോന്നി.

Verse 5

ततो हत्वा दशग्रीवं लड़कां रामो महायशा: । विभीषणाय प्रददौ प्रभु: परपुरज्जय:

അതിനുശേഷം പരപുരജയിയായ മഹായശസ്സുള്ള പ്രഭു രാമൻ ദശഗ്രീവൻ രാവണനെ വധിച്ച് ലങ്കയുടെ രാജ്യം വിഭീഷണനു നൽകി.

Verse 6

ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम्‌ । अविन्‍न्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्यया

അതിനുശേഷം വിഭീഷണന്റെ അനുഗമനത്തോടെ സീതയെ മുൻനിർത്തി, അത്യന്തം പ്രജ്ഞയുള്ള വൃദ്ധാമാത്യനായ അവിന്ധ്യൻ ലങ്കാപുരിയിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 7

उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यमास्थित: । प्रतीच्छ देवीं सद्‌वृत्तां महात्मज्जानकीमिति

ദൈന്യഭാവത്തോടെ അവൻ കാകുത്സ്ഥകുലഭൂഷണനായ മഹാത്മാ രാമനോട് പറഞ്ഞു—“മഹാത്മനേ, സദ്വൃത്തയയായ ദേവി ജാനകിയെ സ്വീകരിക്കണമേ.”

Verse 8

एतच्छुत्वा वचस्तस्मादवतीर्य रथोत्तमात्‌ । बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दन:,यह सुनकर इक्ष्वाकुनन्दन भगवान्‌ श्रीरामने उस उत्तम रथसे उतरकर सीताको देखा। उनके मुखपर आँसुओंकी धारा बह रही थी

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായ രാമൻ ആ ഉത്തമ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, കണ്ണീരാൽ മറഞ്ഞ മുഖമുള്ള സീതയെ കണ്ടു.

Verse 9

तां दृष्टवा चारुसर्वाज्ञीं यानस्थां शोककर्शिताम्‌ | मलोपचितसर्वाज्ञीं जटिलां कृष्णवाससम्‌

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ സീതയെ കണ്ടു: സർവ്വാംഗസുന്ദരി; വാഹനത്തിൽ ഇരുന്നിട്ടും ദുഃഖം കൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ചവൾ; ശരീരമൊട്ടാകെ മലിനം പറ്റിയിരുന്നു, മുടി ജടയായി കെട്ടിപ്പിണഞ്ഞിരുന്നു, വസ്ത്രം കറുത്തുപോയിരുന്നു.

Verse 10

उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशड्कित: । गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत्‌ कार्य तन्मया कृतम्‌

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ആലോചിച്ച് സംശയത്തിൽ കലങ്ങിയ രാമൻ വൈദേഹിയോട് പറഞ്ഞു—“വൈദേഹി, പോകുക; നീ മോചിതയാണ്. എന്റെ കർത്തവ്യമായ കാര്യം ഞാൻ ചെയ്തു കഴിഞ്ഞു.”

Verse 11

मामासाद्य पतिं भद्दे न त्वं राक्षसवेश्मनि । जरां व्रजेथा इति मे निहतो5सौ निशाचर:

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—“ഭദ്രേ! എന്നെ ഭർത്താവായി ലഭിച്ച നീ, രാക്ഷസന്റെ വീട്ടിൽ വാർദ്ധക്യം വരെ കഴിയേണ്ടിവരരുതെന്ന്—അങ്ങനെയൊരു ചിന്തകൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ആ നിശാചരനെ വധിച്ചു.”

Verse 12

कथं हास्मद्विधो जातु जानन्‌ धर्मविनिश्चयम्‌ । परहस्तगतां नारीं मुहूर्तमपि धारयेत्‌

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—“ധർമ്മത്തിന്റെ നിശ്ചയം അറിയുന്ന എന്നെപ്പോലെയുള്ളവൻ, മറ്റൊരാളുടെ അധീനതയിൽപ്പെട്ട സ്ത്രീയെ ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും എങ്ങനെ കൈവശം വയ്ക്കും?”

Verse 13

सुवृत्तामसुवृत्तां वाप्यहं त्वामद्य मैथिलि | नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर्यथा

മൈഥിലീ! നിന്റെ ആചാരം ശുദ്ധമായിരുന്നാലും അശുദ്ധമായാലും—ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ ഭോഗത്തിനായി സ്വീകരിക്കാൻ കഴിയില്ല; നായ നക്കിയ ഹവിസ്സിനെ ആരും സ്വീകരിക്കാത്തതുപോലെ.

Verse 14

ततः सा सहसा बाला तच्छुत्वा दारुणं वच: । पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा,सहसा यह कठोर वचन सुनकर देवी सीता व्यथित हो कटे हुए केलेके वृक्षकी भाँति सहसा पृथ्वीपर गिर पड़ी

അപ്പോൾ ആ ബാലിക ആ ദാരുണവചനം പെട്ടെന്ന് കേട്ട് വ്യഥിതയായി; വെട്ടിയ വാഴത്തണ്ടുപോലെ ദേവി ഉടൻ ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.

Verse 15

यो>प्यस्या हर्षसम्भूतो मुखरागस्तदाभवत्‌ | क्षणेन स पुनर्नष्टो नि:श्वास इव दर्पणे

അപ്പോൾ അവളുടെ മുഖത്ത് ഉദിച്ച ആനന്ദജന്യമായ വർണ്ണകാന്തിയും ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അപ്രത്യക്ഷമായി—ദർപ്പണത്തിൽ ശ്വാസം മൂലം പടരുന്ന മങ്ങൽ ഉടൻ മാറുന്നതുപോലെ.

Verse 16

ततस्ते हरय: सर्वे नच्छुत्वा रामभाषितम्‌ । गतासुकल्पा निश्चेष्ठा बभूवु: सहलक्ष्मणा:,श्रीरामचन्द्रजीका यह कथन सुनकर समस्त वानर तथा लक्ष्मण सबके सब मरे हुएके समान निश्चैष्ट हो गये

അപ്പോൾ രാമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് എല്ലാ വാനരന്മാരും, ലക്ഷ്മണനോടുകൂടി, പ്രാണം വിട്ടവരെപ്പോലെ സ്തബ്ധരായി നിശ്ചേഷ്ടരായി നിന്നു.

Verse 17

ततो देवो विशुद्धात्मा विमानेन चतुर्मुख: । पद्मयोनिर्जगत्स्रष्टा दर्शयामास राघवम्‌

അപ്പോൾ വിശുദ്ധാത്മാവായ, പദ്മയോനിയായ, ജഗത്സ്രഷ്ടാവായ ചതുര്മുഖൻ ബ്രഹ്മാവ് വിമാനം കയറി അവിടെ എത്തി രാഘവനു ദർശനം നൽകി.

Verse 18

शक्रश्नाग्निश्व वायुश्न यमो वरुण एव च । यक्षाधिपश्च भगवांस्तथा सप्तर्षयोडमला:,साथ ही इन्द्र, अग्नि, वायु, यम, वरुण, यक्षराज भगवान्‌ कुबेर तथा निर्मल चित्तवाले सप्तर्षिगण भी वहाँ आ गये

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, വായു, യമൻ, വരുണൻ എന്നിവരും അവിടെ എത്തി; അതുപോലെ യക്ഷാധിപനായ ഭഗവാൻ കുബേരനും നിർമലചിത്തരായ സപ്തർഷികളും അവിടെ സമവേതരായി।

Verse 19

राजा दशरथश्चैव दिव्यभास्वरमूर्तिमान्‌ | विमानेन महाहेंण हंसयुक्तेन भास्वता,इनके सिवा हंसोंसे युता एक बहुमूल्य तेजस्वी विमानद्वारा दिव्य प्रकाशमय स्वरूप धारण किये स्वयं राजा दशरथ भी वहाँ पधारे

ഇവരോടൊപ്പം രാജാ ദശരഥനും ദിവ്യപ്രകാശം പകരുന്ന തേജോമയ രൂപം ധരിച്ചു അവിടെ എത്തി; ഹംസങ്ങൾ ചേർത്ത അത്യന്തം അമൂല്യവും ദീപ്തിമാനുമായ വിമാനത്തിൽ അദ്ദേഹം ആരൂഢനായിരുന്നു।

Verse 20

ततोडन्‍्तरिक्षं तत्‌ सर्व देवगन्धर्वसंकुलम्‌ । शुशुभे तारकाचित्रं शरदीव नभस्तलम्‌

അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും നിറഞ്ഞ ആ സമസ്ത അന്തരീക്ഷം, എണ്ണമറ്റ നക്ഷത്രങ്ങൾകൊണ്ട് ചിത്രിതമായ ശരദ്കാലാകാശംപോലെ ദീപ്തിയായി ശോഭിച്ചു।

Verse 21

तत उत्थाय वैदेही तेषां मध्ये यशस्विनी । उवाच वाक्‍्यं कल्याणी राम॑ पृथुलवक्षसम्‌,तब उन सबके बीचमें खड़ी होकर कल्याणमयी यशस्विनी सीताने चौड़ी छातीवाले भगवान्‌ श्रीरामसे इस प्रकार कहा--

അപ്പോൾ യശസ്സുള്ള, കല്യാണമയിയായ വൈദേഹി (സീത) എഴുന്നേറ്റ്, അവരൊക്കെയുടെയും മദ്ധ്യേ നിന്നുകൊണ്ട്, വിശാലവക്ഷനായ രാമനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു।

Verse 22

राजपुत्र न ते दोषं करोमि विदिता हि ते । गति: स्त्रीणां नराणां च शृणु चेदं वचो मम

രാജപുത്രാ! ഞാൻ നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല; സ്ത്രീകളുടെയും പുരുഷന്മാരുടെയും ഗതി എന്തെന്നു നിനക്കു നന്നായി അറിയാം. എങ്കിലും എന്റെ ഈ വാക്ക് കേൾക്കുക।

Verse 23

अन्तश्नरति भूतानां मातरिश्वा सदागति: । स मे विमुज्चतु प्राणान्‌ यदि पापं चराम्यहम्‌

സകല ജീവികളുടെയും അന്തർഭാഗത്ത് നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്ന സദാഗാമിയായ മാതരിശ്വൻ—വായുദേവൻ—സാക്ഷിയാണ്. ഞാൻ ഏതെങ്കിലും പാപാചാരം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ആ വായുദേവൻ എന്റെ പ്രാണങ്ങളെ വിട്ടുവിട്ട് എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ.

Verse 24

अग्निरापस्तथा55काशं पृथिवी वायुरेव च । विमुज्चन्तु मम प्राणान्‌ यदि पापं चराम्यहम्‌,“यदि मैं पापका आचरण करती होऊँ तो अग्नि, जल, आकाश, पृथ्वी और वायु--ये सब मिलकर मुझसे मेरे प्राणोंका वियोग करा दें

ഞാൻ പാപാചാരം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അഗ്നി, ജലം, ആകാശം, ഭൂമി, വായു—ഈ പഞ്ചമഹാഭൂതങ്ങൾ—ഒരുമിച്ച് എന്റെ പ്രാണങ്ങളെ എന്നിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തട്ടെ.

Verse 25

यथाहं त्वदृते वीर नान्यं स्वप्रेडप्पचिन्तयम्‌ । तथा मे देवनिर्दिष्टस्त्वमेव हि पतिर्भव

വീരാ! നിന്നെ ഒഴികെ ഞാൻ സ്വപ്നത്തിലുപോലും മറ്റൊരു പുരുഷനെ ചിന്തിച്ചിട്ടില്ലെന്നത് സത്യമെങ്കിൽ, ദേവന്മാർ എനിക്കായി നിർദ്ദേശിച്ച ഏക ഭർത്താവ് നീ തന്നെയാകണം.

Verse 26

ततोड<न्‍्तरिक्षे वागासीत्‌ सुभगा लोकसाक्षिणी । पुण्या संहर्षणी तेषां वानराणां महात्मनाम्‌

അതിനുശേഷം അന്തരീക്ഷത്തിൽ, സകല ലോകങ്ങൾക്കും സാക്ഷിയായി ഒരു മനോഹര വാണി മുഴങ്ങി—പവിത്രവും മംഗളകരവും—അത് ആ മഹാത്മ വാനരന്മാരുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ ഹർഷം പകരുന്നതായിരുന്നു.

Verse 27

वायुरुवाच भो भो राघव सत्य वै वायुरस्मि सदागति: । अपापा मैथिली राजन्‌ संगच्छ सह भार्यया

വായുദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഹേ രാഘവാ! ഇത് സത്യമെന്നു അറിക; ഞാൻ സദാഗാമിയായ വായുവാണ്. രാജാവേ! മൈഥിലി സർവ്വഥാ പാപരഹിതയാണ്; അതിനാൽ ഭാര്യയോടുകൂടെ സംശയമില്ലാതെ ഒന്നിക്ക.”

Verse 28

अग्निर॒वाच अहमन्त:शरीरस्थो भूतानां रघुनन्दन । सुसूक्ष्ममपि काकुत्स्थ मैथिली नापराध्यति

അഗ്നിദേവൻ പറഞ്ഞു—രഘുനന്ദനാ! ഞാൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെയും ശരീരത്തിനകത്ത് വസിക്കുന്ന അഗ്നിയാണ്. കാകുത്സ്ഥാ! മൈഥിലി അതിസൂക്ഷ്മമായ കുറ്റം പോലും ചെയ്തിട്ടില്ലെന്ന് എനിക്ക് അറിയാം.

Verse 29

वरुण उवाच रसा वै मत्प्रसूता हि भूतदेहेषु राघव । अहं वै त्वां प्रत्रवीमि मैथिली प्रतिगृह्यताम्‌

വരുണദേവൻ പറഞ്ഞു—രാഘവാ! സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ ദേഹങ്ങളിലെ രസമെന്ന ജലതത്ത്വം എന്റെതിൽ നിന്നുതന്നെ ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു—മൈഥിലി നിർമലയും നിർദോഷിണിയുമാണ്; അവളെ വീണ്ടും സ്വീകരിക്കൂ.

Verse 30

ब्रह्मोवाच पुत्र नैतदिहाश्चर्य त्वयि राजर्षिधर्मणि । साधो सद्वृत्त काकुत्स्थ शृणु चेदं वचो मम

അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വത്സാ! നീ രാജർഷിധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവൻ; അതിനാൽ നിനക്കുള്ളിൽ ഇത്തരമൊരു സദ്വിചാരം ഉദിക്കുക അത്ഭുതമല്ല. സാദ്ധുവേ, സദ്വൃത്തനായ കാകുത്സ്ഥാ! എന്റെ ഈ വാക്ക് കേൾക്കൂ.

Verse 31

शत्रुरेष त्वया वीर देवगन्धर्वभोगिनाम्‌ | यक्षाणां दानवानां च महर्षीणां च पातित:,वीरवर! यह रावण देवता, गन्धर्व, नाग, यक्ष, दानव तथा महर्षियोंका भी शत्रु था। इसे तुमने मार गिराया है

വീരശ്രേഷ്ഠാ! ഈ രാവണൻ ദേവന്മാർക്കും ഗന്ധർവന്മാർക്കും നാഗന്മാർക്കും യക്ഷന്മാർക്കും ദാനവന്മാർക്കും മഹർഷിമാർക്കും പോലും ശത്രുവായിരുന്നു. നീ അവനെ വീഴ്ത്തി വധിച്ചു.

Verse 32

अवध्य: सर्वभूतानां मत्प्रसादात्‌ पुराभवत्‌ । कस्माच्चित्‌ कारणात्‌ पाप: कज्चित्‌ कालमुपेक्षित:

പൂർവ്വകാലത്ത് എന്റെ പ്രസാദത്താൽ അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അവധ്യനായി (വധിക്കാനാകാത്തവനായി) മാറിയിരുന്നു. ഏതോ കാരണത്താൽ ആ പാപിയെ കുറെക്കാലം ഉപേക്ഷിച്ചു—ശിക്ഷ വൈകിപ്പിച്ചു.

Verse 33

वधार्थमात्मनस्तेन हृता सीता दुरात्मना । नलकूबरशापेन रक्षा चास्या: कृता मया,दुरात्मा रावणने अपने वधके लिये ही सीताका अपहरण किया था। नलकूबरके शापद्दारा मैंने सीताकी रक्षाका प्रबन्ध कर दिया था

വരുണൻ പറഞ്ഞു—ആ ദുഷ്ടൻ തന്റെ തന്നെ വധത്തിനായി സീതയെ അപഹരിച്ചു. നലകൂബരന്റെ ശാപം മൂലം ഞാൻ മുമ്പേ അവളുടെ സംരക്ഷണം ഒരുക്കിയിരുന്നു.

Verse 34

यदि ह्ुकामां सेवेत स्त्रियमन्यामपि ध्रुवम्‌ । शतधास्य फलेन्मूर्था इत्युक्त: सो5भवत्‌ पुरा

വരുണൻ പറഞ്ഞു—അവൻ തനിക്കിഷ്ടമില്ലാത്ത ഏതെങ്കിലും പരസ്ത്രീയെയെങ്കിലും, മറ്റേതെങ്കിലും സ്ത്രീയെയെങ്കിലും ബലമായി ഭോഗിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, അവന്റെ ശിരസ്സ് തീർച്ചയായും നൂറായി പിളരും—എന്ന ശാപം പൂർവ്വകാലത്ത് അവനോട് ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 35

नात्र शड्का त्वया कार्या प्रतीच्छेमां महाद्युते । कृत॑ त्वया महत्‌ कार्य देवानाममरप्रभ

വരുണൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാതേജസ്വീ! ഇവിടെ നീ സംശയം കൊള്ളേണ്ട; ഇതു സ്വീകരിക്ക. അമരന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിയുള്ള വീരാ! രാവണനെ വധിച്ച് നീ ദേവന്മാരുടെ മഹത്തായ കാര്യം സഫലമാക്കി.

Verse 36

दशरथ उवाच प्रीतो5स्मि वत्स भद्गं ते पिता दशरथो<स्मि ते । अनुजानामि राज्यं च प्रशाधि पुरुषोत्तम

ദശരഥൻ പറഞ്ഞു—മകനേ, ഞാൻ നിന്നിൽ പ്രസന്നനാണ്; നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ. ഞാൻ നിന്റെ പിതാവ് ദശരഥൻ. ഹേ പുരുഷോത്തമാ! രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കാൻ ഞാൻ അനുമതി നൽകുന്നു; ഇനി നീ രാജ്യം ഭരിക്ക.

Verse 37

राम उवाच अभिवादये त्वां राजेन्द्र यदि त्वं जनको मम । गमिष्यामि पुरी रम्यामयोध्यां शासनात्‌ तव

രാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നിങ്ങൾ സത്യമായും എന്റെ പിതാവ് ജനകനാണെങ്കിൽ, ഞാൻ നിങ്ങളെ വന്ദിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഇനി ഞാൻ മനോഹരമായ അയോധ്യാനഗരിയിലേക്കു പുറപ്പെടും.

Verse 38

मार्कण्डेय उवाच तमुवाच पिता भूय: प्रहृष्टो भरतर्षभ । गच्छायो ध्यां प्रशाधीति राम॑ रक्तान्तलोचनम्‌

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അവന്റെ പിതാവ് വീണ്ടും ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ് ആ ഭാരതശ്രേഷ്ഠനോട് പറഞ്ഞു—“അയോധ്യയിലേക്കു പോയി രാജ്യം ഭരിക്ക.” ഇങ്ങനെ, കണ്ണുകളുടെ കോണുകൾ വികാരത്താൽ ചുവന്നിരുന്ന രാമനോടാണ് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്।

Verse 39

ततो देवान्‌ नमस्कृत्य सुहृद्धिरभिनन्दित:

അനന്തരം ദേവന്മാരെ നമസ്കരിച്ച്, സുഹൃത്തുക്കളാൽ അഭിനന്ദിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 40

ततो वरं ददौ तस्मै हविन्ध्याय परंतप:

അനന്തരം ശത്രുസന്താപകനായ ആ വീരൻ ഹവിന്ധ്യനു ഒരു വരം നൽകി।

Verse 41

तमुवाच ततो ब्रह्मा देवैः शक्रपुरोगमै:

അനന്തരം ബ്രഹ്മാവ്, ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുൻപിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാരോടുകൂടെ, അവനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 42

कौसल्यामातरिष्टांस्ते वरानद्य ददानि कान्‌ | यह सब हो जानेपर इन्द्र आदि देवताओंसहित ब्रह्माने भगवान्‌ रामसे कहा --'कौसल्यानन्दन! कहो, आज मैं तुम्हें कौन-कौनसे अभीष्ट वर प्रदान करूँ? ।।

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“കൗസല്യാനന്ദനേ! ഇന്ന് ഞാൻ നിനക്കു ഏതു ഏതു അഭീഷ്ടവരങ്ങൾ നൽകട്ടെ? പറയുക.” അപ്പോൾ രാമൻ വരം അപേക്ഷിച്ചു—ധർമ്മത്തിൽ അചഞ്ചലസ്ഥിതി, ശത്രുക്കൾക്കെതിരേ അപരാജിതത്വം।

Verse 43

ततत्ते ब्रह्मणा प्रोक्ते तथेति वचने तदा

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് നിന്നോട് ആ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, നീ അതേ നിമിഷം ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേശം സ്വീകരിക്കുകയും ദൈവവിധാനത്തോട് സമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 44

सीता चापि महाभागा वरं हनुमते ददौ

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—മഹാഭാഗ്യവതിയായ സീതയും ഹനുമാനെ ഒരു വരം നൽകി।

Verse 45

रामकीर्त्या सम॑ पुत्र जीवितं ते भविष्यति । महासौभाग्यवती सीताने भी हनुमानूजीको यह वर दिया--(पुत्र! जबतक इस धरातलपर भगवान्‌ श्रीरामकी कीर्ति बनी रहेगी, तबतक तुम्हारा जीवन स्थिर रहेगा ।।

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—“മകനേ! രാമകീർത്തിയോടൊപ്പം നിന്റെ ജീവനും നിലനിൽക്കും. ഈ ഭൂമിയിൽ ഭഗവാൻ ശ്രീരാമന്റെ മഹിമ നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം നിന്റെ ജീവിതം ഉറച്ചതും സുരക്ഷിതവും ആയിരിക്കും. കൂടാതെ—എന്റെ പ്രസാദം മൂലം നിനക്കു സദാ ദിവ്യഭോഗങ്ങളും അനുഗ്രഹങ്ങളും ലഭിക്കട്ടെ.” ഇങ്ങനെ മഹാസൗഭാഗ്യവതിയായ സീത ഹനുമാനെ വരം നൽകി।

Verse 46

उपस्थास्यन्ति हनुमन्निति सम हरिलोचन । “पिंगलनयन हनुमान्‌! मेरी कृपासे तुम्हें सदा ही दिव्य भोग प्राप्त होते रहेंगे” || ४५३ ततस्ते प्रेक्षमाणानां तेषामक्लिष्टकर्मणाम्‌

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—സമചിത്തയും ഹരിലോചനയുമായ (സീത) പറഞ്ഞു—“ഹനുമാനേ! അവർ നിന്റെ സേവയിൽ സന്നിഹിതരായിരിക്കും. പിംഗളനയന ഹനുമാനേ! എന്റെ കൃപയാൽ നിനക്കു സദാ ദിവ്യഭോഗങ്ങൾ ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കും.” പിന്നെ നിർമലകർമ്മികളായവർ നോക്കിനിൽക്കേ അടുത്ത സംഭവക്രമം മുന്നോട്ടു നീങ്ങി।

Verse 47

अन्तर्धान ययुर्देवा: सर्वे शक्रपुरोगमा: । तदनन्तर अनायास ही महान्‌ पराक्रम करनेवाले वानरोंके देखते-देखते वहाँ इन्द्र आदि सब देवता अन्तर्धान हो गये ।।

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ശക്രനെ മുൻനിർത്തി എല്ലാ ദേവന്മാരും അന്തർധാനം ചെയ്തു. പിന്നെ ജാനകിയോടൊപ്പം വിരാജിക്കുന്ന രാമനെ കണ്ട ഇന്ദ്രന്റെ സാരഥി മാതലി ആനന്ദിച്ചു; സുഹൃത്തുക്കളുടെ മദ്ധ്യേ പറഞ്ഞു—“സത്യപരാക്രമിയായ രാമാ! നിനക്കാൽ ഈ ദുഃഖം നീങ്ങി.”

Verse 48

उवाच परमप्रीत: सुहृन्मध्य इदं वच: । देवगन्धर्वयक्षाणां मानुषासुरभोगिनाम्‌

പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ്, സുഹൃത്തുകളുടെ മദ്ധ്യേ അദ്ദേഹം ഈ വചനം പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വർ, യക്ഷർ, മനുഷ്യർ, അസുരർ എന്നിവരുടെ ഭോഗങ്ങളും അനുഭവലോകങ്ങളും സംബന്ധിച്ച്।

Verse 49

सदेवासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगा:

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും കൂടെ, ഗന്ധർവ്വർ, യക്ഷർ, രാക്ഷസർ, പന്നഗർ (നാഗവർഗം) എന്നിവരും।

Verse 50

इत्येवमुक्त्वानुज्ञाप्य रामं शस्त्रभृतां बरम्‌

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമനിൽ നിന്ന് അനുവാദം വാങ്ങി।

Verse 51

सम्पूज्यापाक्रमत्‌ तेन रथेनादित्यवर्चसा । ऐसा कहकर श्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ श्रीरामचन्द्रजीकी आज्ञा ले उनकी पूजा करके सूर्यके समान तेजस्वी उसी रथके द्वारा मातलि स्वर्गलोकको चला गया || ५० $ ।।

പിന്നീട് രാമനെ യഥാവിധി പൂജിച്ച്, സൂര്യസമാന ദീപ്തിയുള്ള അതേ രഥത്തിൽ (മാതലി) പുറപ്പെട്ടു സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്ക് പോയി।

Verse 52

सुग्रीवप्रमुखैश्नेव सहित: सर्ववानरै: । विधाय रक्षां लड़कायां विभीषणपुरस्कृत:

സുഗ്രീവനെ മുൻനിരയിൽ നിർത്തി സർവ്വ വാനരന്മാരോടൊപ്പം, വിഭീഷണനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, അദ്ദേഹം ലങ്കയിൽ കാവൽ-രക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തി।

Verse 53

संततार पुनस्तेन सेतुना मकरालयम्‌ | पुष्पकेण विमानेन खेचरेण विराजता

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—പിന്നെ അവൻ അതേ സേതുമാർഗ്ഗംകൊണ്ട് വീണ്ടും മകരാലയമായ സമുദ്രം കടന്നു; ആകാശചാരിയായ, ദീപ്തമായ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ അവൻ ശോഭിച്ചു.

Verse 54

कामगेन यथामुख्यैरमात्यै: संवृतो वशी । तदनन्तर जितेन्द्रिय भगवान्‌ श्रीरामने लंकापुरीकी सुरक्षाका प्रबन्ध करके लक्ष्मण

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം ഇന്ദ്രിയജയനും വശനുമായ ഭഗവാൻ ശ്രീരാമൻ ലങ്കാപുരിയുടെ സുരക്ഷയും ഭരണക്രമവും ഉറപ്പാക്കി, പ്രധാന അമാത്യന്മാർ ചുറ്റിനിൽക്കെ, സീതയെ മുൻപിൽ നിർത്തി, ലക്ഷ്മണൻ, സുഗ്രീവൻ മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ വാനരനായകരും വിഭീഷണനും പ്രധാന ഉപദേശകരും കൂടെ, ഇഷ്ടാനുസാരമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന, ആകാശചാരിയായ, ശോഭനമായ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ കയറി. ആ വിമാനംകൊണ്ടുതന്നെ, മുൻപ് നിർമ്മിച്ച സേതുവിന്റെ മുകളിലൂടെ പറന്ന്, അദ്ദേഹം വീണ്ടും മകരാലയമായ സമുദ്രം കടന്നു. പിന്നെ സമുദ്രതീരത്ത്, ആ രാജാവ് ഒരിക്കൽ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന സ്ഥലത്തെത്തി.

Verse 55

अथैनान्‌ राघव: काले समानीयाभिपूज्य च

പിന്നീട് രാഘവൻ യുക്തമായ സമയത്ത് അവരെ എല്ലാം ഒരുമിച്ചു വരുത്തി, വിധിപൂർവ്വം ആദരിച്ചു, ധർമ്മാനുസൃതമായി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 56

गतेषु वानरेन्द्रेषु गोपुच्छक्षेषु तेषु च

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ആ വാനരേന്ദ്രന്മാർ പോയശേഷവും, ഗോപുച്ഛചിഹ്നം ധരിച്ചവരും വിടപറഞ്ഞശേഷവും…

Verse 57

विभीषणेनानुगतः सुग्रीवसहितस्तदा

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അദ്ദേഹം വിഭീഷണന്റെ അനുഗമനത്തോടെയും സുഗ്രീവനോടും കൂടി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 58

पुष्पकेण विमानेन वैदेह्या दर्शयन्‌ वनम्‌ । किष्किन्धां तु समासाद्य राम: प्रहरतां वर:

പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ വൈദേഹിയെ വഴിയിലെ വനശോഭ കാണിച്ചുകൊണ്ട്, യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ കിഷ്കിന്ധയിലെത്തി തന്റെ നിർണായക കര്‍മ്മത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 59

अड्ढदं कृतकर्माणं यौवराज्ये5 भ्यषेचयत्‌ । विभीषण और सुग्रीवके साथ पुष्पक-विमानद्वारा विदेहकुमारी सीताको वनकी शोभा दिखाते हुए योद्धाओंमें श्रेष्ठ श्रीरामचन्द्रजीने किष्किन्धामें पहुँचकर अंगदको

കൃതകൃത്യനായ അങ്കദനെ യുവരാജസ്ഥാനത്ത് അഭിഷേകം ചെയ്തു. തുടർന്ന് രാമൻ അതേ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം, സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) സഹിതം മുന്നോട്ട് നീങ്ങി।

Verse 60

अयोध्यां स समासाद्य पुरी राष्ट्रपतिस्तत:

അയോധ്യയിലെത്തി, ആ നഗരത്തിൽ അദ്ദേഹം രാജ്യാധിപനായി।

Verse 61

भरताय हनूमन्तं दूतं प्रास्थापयत्‌ तदा । तत्पश्चात्‌ अयोध्यापुरीके निकट पहुँचकर राष्ट्रपति श्रीरामने हनुमानजीको दूत बनाकर भरतके पास भेजा ।। लक्षयित्वेज्ञितं सर्व प्रियं तस्मै निवेद्य वै

അപ്പോൾ രാമൻ ഹനുമാനെ ഭരതന്റെ അടുക്കൽ ദൂതനായി അയച്ചു; അറിയാത്തതെല്ലാം മനസ്സിലാക്കി, ഭരതന് പ്രിയവും ഹിതകരവും ആയ വാർത്ത അറിയിക്കേണ്ടതിന്।

Verse 62

स तत्र मलदिग्धाड़ंं भरतं चीरवाससम्‌

അവിടെ അവൻ ഭരതനെ കണ്ടു—ദേഹം മലിനതയിൽ മൂടപ്പെട്ടതും, ചീരവസ്ത്രം ധരിച്ചതുമായവനെ।

Verse 63

अग्रतः पादुके कृत्वा ददर्शासीनमासने । वहाँ आकर श्रीरामने देखा, भरत चीरवस्त्र पहने हुए हैं, उनका शरीर मैलसे भरा हुआ है और वे मेरी चरणपादुकाएँ आगे रखकर कुशासनपर बैठे हैं |। ६२ ई ।।

മുന്നിൽ പാദുകകൾ വെച്ച്, അദ്ദേഹം ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന ഭരതനെ കണ്ടു।

Verse 64

राघव: सहसौमित्रिर्मुमुदे भरतर्षभ । युधिष्ठिर! लक्ष्मणसहित पराक्रमी श्रीरामचन्द्रजी भरत और शत्रुघ्नसे मिलकर बहुत प्रसन्न हुए | ६३ $ |। ततो भरतशत्रुघ्नी समेती गुरुणा तदा

ഹേ ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) സഹിതനായ രാഘവൻ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു।

Verse 65

वैदेह्या दर्शनेनो भौ प्रहर्ष समवापतु: । भरत और शशत्रुघ्नको भी उस समय बड़े भाईसे मिलकर तथा विदेहकुमारी सीताका दर्शन करके महान्‌ हर्ष प्राप्त हुआ ।।

വൈദേഹി (സീത)യെ ദർശിച്ചതോടെ അവർ ഇരുവരും മഹാഹർഷം പ്രാപിച്ചു।

Verse 66

ततस्तं वैष्णवे शूंर नक्षत्रेडभिमते5हनि । वसिष्ठो वामदेवश्व॒ सहितावभ्यषिज्चताम्‌

അതിനുശേഷം, വൈഷ്ണവ ശ്രവണ നക്ഷത്രം വന്ന പ്രിയ പുണ്യദിനത്തിൽ വസിഷ്ഠനും വാമദേവനും ചേർന്ന് ആ ശൂരനായ (ശ്രീരാമനെ) അഭിഷേകം ചെയ്തു।

Verse 67

सो$भिषिक्त: कपिश्रेष्ठ सुग्रीव॑ं ससुह्ृज्जनम्‌ । विभीषणं च पौलस्त्यमन्वजानाद्‌ गृहान्‌ प्रति

അഭിഷേകം പൂർത്തിയായ ശേഷം (ശ്രീരാമൻ) കപിശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവനെ അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കളോടുകൂടി, കൂടാതെ പൗലസ്ത്യകുലനന്ദനായ വിഭീഷണനെയും, തത്തത്തം ഗൃഹങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങുവാൻ അനുമതി നൽകി।

Verse 68

अभ्यर्च्य विविधैभ;गै: प्रीतियुक्तौ मुदा युतौ । समाधायेतिकर्ताव्यं दु:खेन विससर्ज ह

വിവിധ ഭോഗങ്ങളും അർപ്പണങ്ങളും കൊണ്ട് അവരെ ആദരിച്ചു, ആ രണ്ടുപേരെയും സ്നേഹവും ആനന്ദവും നിറഞ്ഞവരാക്കി. തുടർന്ന് ചെയ്യേണ്ട കര്‍ത്തവ്യം ഉപദേശിച്ച്, ദുഃഖത്തോടെ അവരെ യാത്രയാക്കി.

Verse 69

पुष्पकं च विमानं तत्‌ पूजयित्वा स राघव: । प्रादाद्‌ वैश्रवणायैव प्रीत्या स रघुनन्दन:,इसके बाद उस पुष्पकविमानकी पूजा करके रघुनन्दन श्रीरामने उसे कुबेरको ही प्रेमपूर्वक लौटा दिया

അതിനുശേഷം ആ പുഷ്പകവിമാനത്തെ പൂജിച്ച്, രഘുനന്ദനനായ രാഘവൻ പ്രീതിയോടെ അതിനെ വൈശ്രവണൻ (കുബേരൻ)ക്കുതന്നെ സന്തോഷത്തോടെ തിരികെ നൽകി.

Verse 70

ततो देवर्षिसहित: सरितं गोमतीमनु । दशाश्वमेधानाजद्ठे जारूथ्यान्‌ स निरर्गलान्‌

തുടർന്ന് ദേവർഷികളോടൊപ്പം ഗോമതി നദീതീരത്തേക്ക് ചെന്നു രഘുനാഥൻ പത്ത് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ നടത്തി—സ്തുത്യർഹമായവ—അന്നദാനവും ദാനങ്ങളും തേടി വരുന്ന യാചകരോട് അവിടെ ഒരിക്കലും വാതിൽ അടച്ചിരുന്നില്ല.

Verse 291

इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि श्रीरामाभिषेके एकनवत्यधिकद्विशततमो< ध्याय:

ഇങ്ങനെ ശ്രീമഹാഭാരതത്തിലെ വനപർവ്വത്തിനകത്തുള്ള രാമോപാഖ്യാനപർവ്വത്തിൽ ശ്രീരാമാഭിഷേകവിഷയമായ ഇരുനൂറ്റി തൊണ്ണൂറ്റൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 386

सम्पूर्णानीह वर्षाणि चतुर्दश महाद्युते । मार्कण्डेयजी कहते हैं--भरतश्रेष्ठ युधिष्ठि! तदनन्तर पिता दशरथने अत्यन्त प्रसन्न होकर कुछ-कुछ लाल नेत्रोंवाले श्रीरामचन्द्रजीसे पुन: कहा--“महाद्युते! तुम्हारे वनवासके चौदह वर्ष पूरे हो गये हैं। अब तुम अयोध्या जाओ और वहाँका शासन अपने हाथमें लो'

ഹേ മഹാദ്യുതേ! ഇവിടെ വനവാസത്തിന്റെ പതിനാലു വർഷങ്ങൾ പൂർണ്ണമായിരിക്കുന്നു.

Verse 403

त्रिजटां चार्थमानाभ्यां योजयामास राक्षसीम्‌ । इसके बाद परंतप श्रीरामने अविन्ध्यको अभीष्ट वरदान दिया तथा त्रिजटा राक्षसीको धन और सम्मानसे संतुष्ट किया

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അനന്തരം അദ്ദേഹം രാക്ഷസി ത്രിജടയെ ധനവും മാനവും നൽകി അനുഗ്രഹിച്ചു; അവിന്ധ്യകനു അഭീഷ്ട വരം നൽകി, ദാനവും സത്കാരവുംകൊണ്ട് ത്രിജടയെ സന്തുഷ്ടയാക്കി।

Verse 426

राक्षसै्निहतानां च वानराणां समुद्भवम्‌ | तब श्रीरामचन्द्रजीने उनसे ये वर माँगे--“मेरी धर्ममें सदा स्थिति रहे, शत्रुओंसे कभी पराजय न हो तथा राक्षसोंके द्वारा मारे गये वानर पुनः जीवित हो जाये

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ അദ്ദേഹം രാക്ഷസന്മാർ കൊന്ന വാനരന്മാർ വീണ്ടും ജീവിക്കേണ്ടതിന്നായി ഒരു വരം അപേക്ഷിച്ചു. തുടർന്ന് ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് ധർമ്മത്തിൽ സദാ സ്ഥിരത ഉണ്ടാകട്ടെ; ശത്രുക്കളാൽ ഒരിക്കലും പരാജയം വരരുത്; രാക്ഷസന്മാർ കൊന്ന വാനരന്മാർ വീണ്ടും ജീവിക്കട്ടെ।”

Verse 436

समुत्तस्थुर्महाराज वानरा लब्धचेतस: । यह सुनकर ब्रह्माजीने कहा--'ऐसा ही हो।' महाराज! उनके इतना कहते ही सभी वानर चेतना प्राप्त करके जी उठे

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—മഹാരാജാവേ, ബോധം ലഭിച്ച വാനരന്മാർ എഴുന്നേറ്റു. ബ്രഹ്മാവ് “തഥാസ്തു” എന്നു അരുളി; ആ വാക്ക് പുറപ്പെട്ട ഉടനെ വാനരന്മാർ എല്ലാവരും വീണ്ടും ജീവിച്ചു എഴുന്നേറ്റു।

Verse 483

अपनीतं त्वया दुःखमिदं सत्यपराक्रम | श्रीरामचन्द्रजीको जनकनन्दिनी सीताके साथ विराजमान देख इन्द्रसारथि मातलिको बड़ी प्रसन्नता हुई। उसने सब सुहृदोंके बीचमें इस प्रकार कहा--'सत्यपराक्रमी श्रीराम! आपने देवता

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—“സത്യപരാക്രമനായ രാമാ, ഈ ദുഃഖം നീ അകറ്റിയിരിക്കുന്നു.” ജനകനന്ദിനിയായ സീതയോടൊപ്പം ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ മഹിമയോടെ വിരാജിക്കുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ ഇന്ദ്രന്റെ സാരഥിയായ മാതലി അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു. എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളുടെയും മദ്ധ്യേ അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“സത്യപരാക്രമനായ രാമാ, ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവ്വർ, യക്ഷർ, മനുഷ്യർ, അസുരർ, നാഗർ—ഇവരൊക്കെയുടെയും ദുഃഖം നീ നീക്കിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 543

तत्रैवोवास धर्मात्मा सहित: सर्ववानरै: । समुद्रके इस पार आकर धर्मात्मा श्रीरामने पहले जहाँ शयन किया था, उसी स्थानपर सम्पूर्ण वानरोंके साथ विश्राम किया

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—അവിടെയേ ധർമ്മാത്മാവായ ശ്രീരാമൻ എല്ലാ വാനരന്മാരോടും കൂടി പാർത്തു. സമുദ്രത്തിന്റെ ഈ കരയിലെത്തി, മുമ്പ് അദ്ദേഹം ശയിച്ചിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്തുതന്നെ സമസ്ത വാനരസൈന്യത്തോടും കൂടി അദ്ദേഹം വിശ്രമിച്ചു।

Verse 556

विसर्जयामास तदा रल्नै: संतोष्य सर्वशः । फिर श्रीरघुनाथजीने यथासमय सबको अपने पास बुलाकर सबका यथायोग्य आदर- सत्कार किया तथा रत्नोंकी भेंटसे संतुष्ट करके सभी वानरों और रीछोंको बिदा किया

അപ്പോൾ ശ്രീരഘുനാഥൻ യഥാസമയത്ത് എല്ലാവരെയും സമീപം വിളിച്ചു യഥോചിതമായി ആദരിച്ച്, രത്നദാനങ്ങളാൽ എല്ലാവരെയും പൂർണ്ണമായി തൃപ്തിപ്പെടുത്തി എല്ലാ വാനരന്മാരെയും ഋക്ഷന്മാരെയും യാത്രയാക്കി വിട്ടു।

Verse 563

सुग्रीवसहितो राम: किष्किन्धां पुनरागमत्‌ । जब वे रीछ, श्रेष्ठ वानर और लंगूर चले गये, तब सुग्रीवसहित श्रीरामने पुनः किष्किन्धापुरीको प्रस्थान किया

ഋക്ഷന്മാരും ശ്രേഷ്ഠ വാനരന്മാരും ലംഗൂരന്മാരും പോയശേഷം, സുഗ്രീവനോടുകൂടെ ശ്രീരാമൻ വീണ്ടും കിഷ്കിന്ധാപുരിയിലേക്കു മടങ്ങി വന്നു।

Verse 593

यथागतेन मार्गेण प्रययौ स्वपुरं प्रति । इसके बाद लक्ष्मण तथा सुग्रीव आदिके साथ श्रीरामचन्द्रजी जिस मार्गसे आये थे, उसीके द्वारा अपनी राजधानी अयोध्याकी ओर प्रस्थित हुए

അതിനു ശേഷം ലക്ഷ്മണനും സുഗ്രീവാദികളും കൂടെ, ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ താൻ വന്ന അതേ വഴിയിലൂടെ തന്നെ തന്റെ നഗരമായ അയോധ്യയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 613

वायुपुत्रे पुनः प्राप्ते नन्दिग्राममुपागमत्‌ । जब वायुपुत्र हनुमानजी भरतजीकी सारी चेष्टाओंको लक्ष्य करके उन्हें श्रीरामचन्द्रजीके पुनरागमनका प्रिय समाचार सुनाकर लौट आये

വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ ഭരതന്റെ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും നിരീക്ഷിച്ച്, ശ്രീരാമചന്ദ്രന്റെ പുനരാഗമനത്തിന്റെ പ്രിയവാർത്ത അവനോട് അറിയിച്ചു മടങ്ങിവന്നപ്പോൾ, ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ നന്ദിഗ്രാമത്തിലേക്ക് എത്തി।

Verse 3936

महेन्द्र इव पौलोम्या भार्यया स समेयिवान्‌ । तत्पश्चात्‌ श्रीरामचन्द्रजीने देवताओंको नमस्कार किया और सुहृदोंसे अभिनन्दित हो अपनी पत्नी सीतासे मिले, मानो इन्द्रका शचीसे मिलन हुआ हो

തത്പശ്ചാത് ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ദേവന്മാരെ നമസ്കരിച്ചു, സുഹൃത്തുകളുടെ അഭിനന്ദനങ്ങൾ ഏറ്റുവാങ്ങി, തന്റെ ഭാര്യ സീതയോടു ചേർന്നു—മഹേന്ദ്രൻ തന്റെ പൗലോമി (ശചീ)യോടു പുനർമിലനം ചെയ്തതുപോലെ।

Verse 4936

कथयिष्यन्ति लोकास्त्वां यावद्‌ भूमिर्धरिष्यति । “जबतक यह पृथ्वी रहेगी, तबतक देवता, असुर, गन्धर्व, यक्ष, राक्षस तथा नागोंसहित सम्पूर्ण जगत्‌के लोग आपकी कीर्तिकथाका गान करेंगे”

ഈ ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം ജനങ്ങൾ നിന്റെ കഥ പറയുകയും നിന്റെ കീർത്തി പാടുകയും ചെയ്യും।