Adhyaya 71
Purva BhagaAdhyaya 71163 Verses

Adhyaya 71

Adhyaya 71: पुरत्रयवृत्तान्तः—ब्रह्मवरदानम्, मयकृतत्रिपुर-निर्माणम्, विष्णुमाया-धर्मविघ्नः, शिवस्तुति, त्रिपुरदाहोपक्रमः

ഋഷികൾ സൂതനോട് ത്രിപുരദാഹത്തിന്റെ രഹസ്യം ചോദിക്കുന്നു—പശുപതി ഒരൊറ്റ ദിവ്യബാണംകൊണ്ട് മൂന്നു പുരങ്ങളും എങ്ങനെ ദഹിപ്പിച്ചു, മുൻ ആക്രമണങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് പരാജയപ്പെട്ടു? സൂതൻ പറയുന്നു: താരകാസുരവധത്തിന് ശേഷം അവന്റെ പുത്രന്മാരായ വിദ്യുന്മാലി, താരകാക്ഷ, കമലാക്ഷ എന്നിവർ ഘോരതപസ്സു ചെയ്ത് ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് നിബന്ധനയുള്ള വരം നേടി—മൂന്നു നഗരങ്ങളും ഒന്നാകുന്ന സമയത്ത് മാത്രമേ, അതും ഒരൊറ്റ ബാണംകൊണ്ടു മാത്രമേ അവർ വധിക്കപ്പെടൂ. മയ ദാനവൻ സ്വർഗത്തിൽ സ്വർണ്ണപുരം, അന്തരീക്ഷത്തിൽ വെള്ളിപ്പുരം, ഭൂമിയിൽ ഇരുമ്പുപുരം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു കോട്ടനഗരങ്ങൾ പണിതു; അവ ത്രിലോകത്തിന് മത്സരമായ ഭോഗവൈഭവമായി വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു. ത്രിപുരവാസികൾ ധാർമ്മികരും ശിവഭക്തരും (ലിംഗാർചനപരരും) ആയതിനാൽ ദേവന്മാരുടെ സാധാരണ ശക്തി ഫലിച്ചില്ല. അതിനാൽ വിഷ്ണു ‘ധർമ്മവിഘ്നം’ സ്ഥാപിക്കുന്നു—മായാചാര്യനെയും മോഹശാസ്ത്രത്തെയും സൃഷ്ടിച്ച് ദൈത്യരെ ശിവാരാധനയിൽ നിന്ന് തിരിച്ചു വിടുന്നു; ലക്ഷ്മീ പിരിഞ്ഞുപോകുകയും അധർമ്മം പടരുകയും ചെയ്യുന്നു. ശിവപൂജ തകർന്നപ്പോൾ വിഷ്ണുവും ദേവന്മാരും മഹാദേവനെ പരമവും സർവ്വവ്യാപിയുമായ തത്ത്വമായി സ്തുതിക്കുന്നു. ശിവൻ പദ്ധതി അംഗീകരിച്ച് നന്ദിയോട് രഥം, സാരഥി, ധനുസ്സ്, ബാണം എന്നിവ ഒരുക്കാൻ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു—ത്രിപുരദാഹത്തിന്റെ ഒരുക്കം ആരംഭിക്കുന്നു.

Shlokas

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सृष्टिविस्तारो नाम सप्ततितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः समासाद् विस्तराच्चैव सर्गः प्रोक्तस्त्वया शुभः कथं पशुपतिश्चासीत् पुरं दग्धुं महेश्वरः

ഇങ്ങനെ ശ്രീലിംഗമഹാപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിൽ ‘സൃഷ്ടിവിസ്താരം’ എന്ന ഏകസപ്തതിതമ അധ്യായം. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുഭനേ! നിങ്ങൾ സൃഷ്ടിയെ സംക്ഷേപത്തിലും വിശദത്തിലും പറഞ്ഞു; ഇപ്പോൾ പശുപതിയായ മഹേശ്വരൻ പുരം (ത്രിപുരം) ദഹിപ്പാൻ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ചു?

Verse 2

कथं च पशवश्चासन् देवाः सब्रह्मकाः प्रभोः मयस्य तपसा पूर्वं सुदुर्गं निर्मितं पुरम्

പ്രഭുവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ബ്രഹ്മാവിനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ എങ്ങനെ ‘പശു’—ബന്ധിത ജീവൻ—ആയിത്തീർന്നു? കൂടാതെ മയൻ തന്റെ തപോബലത്താൽ മുൻപേ ആ അത്യന്തം ദുർഗമമായ പുരം എങ്ങനെ നിർമ്മിച്ചു?

Verse 3

हैमं च राजतं दिव्यम् अयस्मयम् अनुत्तमम् सुदुर्गं देवदेवेन दग्धमित्येव नः श्रुतम्

പരമ്പരയായി ഞങ്ങൾ കേട്ടിരിക്കുന്നു—സ്വർണം, വെള്ളി, ഉത്തമ ഇരുമ്പ് എന്നിവകൊണ്ട് നിർമ്മിതമായ ആ ദിവ്യവും അത്യന്തം ദുര്‍ഗമവുമായ കോട്ടയും ദേവദേവനായ മഹാദേവൻ ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 4

कथं ददाह भगवान् भगनेत्रनिपातनः एकेनेषुनिपातेन दिव्येनापि तदा कथम्

ഭഗവാൻ—ഭഗന്റെ കണ്ണ് വീഴ്ത്തിയവൻ—അവൻ അന്ന് (അവയെ) എങ്ങനെ ദഹിപ്പിച്ചു? ദിവ്യശരമായിട്ടും ഒരൊറ്റ അമ്പിന്റെ പതനത്തിലൂടെ അത് എങ്ങനെ സാധ്യമായി?

Verse 5

विष्णुनोत्पादितैर्भूतैर् न दग्धं तत्पुरत्रयम् पुरस्य संभवः सर्वो वरलाभः पुरा श्रुतः

വിഷ്ണുവിൽ നിന്നു ഉത്ഭവിച്ച ഭൂതഗണങ്ങളാൽ ആ ത്രിപുരം ദഹിക്കപ്പെട്ടില്ല. കാരണം ആ പുരത്തിന്റെ സമസ്ത ഉദ്ഭവവും വരലാഭവും മുൻപേ തന്നെ നിശ്ചിതമായിരുന്നു എന്നു പുരാതനമായി കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

Verse 6

इदानीं दहनं सर्वं वक्तुमर्हसि सुव्रत तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः

“ഇപ്പോൾ, ഹേ സുവ്രതാ! ദഹനവിധിയുടെ സമ്പൂർണ്ണ വിവരണം പറയാൻ നീ യോഗ്യനാകുന്നു.” അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പുരാണവക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ സൂതൻ മറുപടി പറയാൻ തയ്യാറായി.

Verse 7

यथा श्रुतं तथा प्राह व्यासाद् विश्वार्थसूचकात् सूत उवाच त्रैलोक्यस्यास्य शापाद्धि मनोवाक्कायसंभवात्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ തന്നെയാണ് പറയുന്നത്; സർവ്വലോകാർത്ഥം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന വ്യാസനിൽ നിന്നു ലഭിച്ച വചനപ്രകാരം. സത്യമായും ഈ ശാപം മൂലം—മനം, വാക്ക്, കായം എന്നിവയിൽ നിന്നു ജനിച്ചതിനാൽ—ത്രൈലോക്യത്തിൽ ക്ലേശം പിറന്നു.”

Verse 8

निहते तारके दैत्ये तारपुत्रे सबान्धवे स्कन्देन वा प्रयत्नेन तस्य पुत्रा महाबलाः

സ്കന്ദന്റെ ദൃഢപ്രയത്നത്താൽ ദൈത്യൻ താരകനും, അവന്റെ പുത്രനും, എല്ലാ ബന്ധുക്കളും നിഹതരായപ്പോൾ, അവന്റെ മഹാബലമുള്ള പുത്രന്മാർ പിന്നീടുയർന്നു।

Verse 9

विद्युन्माली तारकाक्षः कमलाक्षश् च वीर्यवान् तपस्तेपुर्महात्मानो महाबलपराक्रमाः

വിദ്യുന്മാലി, താരകാക്ഷൻ, വീര്യവാനായ കമലാക്ഷൻ—ആ മഹാത്മാക്കൾ മഹാബലപരാക്രമത്തോടെ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 10

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः तपसा कर्शयामासुर् देहान् स्वान्दानवोत्तमाः

ഉഗ്രതപസ്സിനെ ആശ്രയിച്ച് പരമനിയമത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ആ ശ്രേഷ്ഠ ദാനവർ തപോബലത്താൽ സ്വന്തം ദേഹങ്ങളെ ക്ഷീണിപ്പിച്ചു।

Verse 11

तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरम् दैत्या ऊचुः अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु सर्वदा

അവരിൽ പ്രസന്നനായ വരദ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) വരം നൽകി. ദൈത്യർ പറഞ്ഞു—“എല്ലാകാലവും, എല്ലാ ഭൂതങ്ങളാലും, ഞങ്ങളൊക്കെയും അവധ്യരാകട്ടെ.”

Verse 12

सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम् तान् अब्रवीत् तदा देवो लोकानां प्रभुर् अव्ययः

അവർ ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് സർവ്വലോകപിതാമഹനെ വരിച്ചു. അപ്പോൾ അവ്യയനായ ലോകങ്ങളുടെ പ്രഭു ദേവൻ അവരോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 13

नास्ति सर्वामरत्वं वै निवर्तध्वम् अतो ऽसुराः अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशं सम्प्ररोचते

എല്ലാവർക്കും പൂർണ്ണ അമരത്വം സാധ്യമല്ല. അതിനാൽ, ഹേ അസുരന്മാരേ, നിങ്ങൾ വിരമിക്കൂ. പകരം മറ്റൊരു വരം തിരഞ്ഞെടുക്കൂ—നിങ്ങൾക്ക് സത്യമായി പ്രിയമായ വരം.

Verse 14

ततस्ते सहिता दैत्याः सम्प्रधार्य परस्परम् ब्रह्माणमब्रुवन्दैत्याः प्रणिपत्य जगद्गुरुम्

അപ്പോൾ ആ ദൈത്യർ ഒരുമിച്ച് കൂടിയിട്ട് പരസ്പരം ആലോചിച്ചു; ലോകഗുരുവായ ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു.

Verse 15

वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् विचरिष्याम लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो

ഹേ ലോകേശാ, ഹേ ജഗദ്ഗുരോ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞങ്ങൾ ഈ മൂന്നു പുരാണങ്ങളെയേ പ്രമാണമായി സ്വീകരിച്ച് ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കും.

Verse 16

तथा वर्षसहस्रेषु समेष्यामः परस्परम् एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ

അതുപോലെ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം ഞങ്ങൾ വീണ്ടും പരസ്പരം ഒന്നിച്ചുകൂടും; ഹേ അനഘാ, ഈ പുരാണങ്ങളും ഏകീഭാവം പ്രാപിച്ച്—അർത്ഥത്തിൽ ഒന്നായിത്തീരും.

Verse 17

समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदा एकेनैवेषुणा देवः स नो मृत्युर्भविष्यति

ഹേ ഭഗവൻ! അപ്പോൾ ഇവിടെ സമാഗമിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ശക്തികളെ ആരെങ്കിലും സംഹരിച്ചാൽ, ആ ദേവൻ ഒരൊറ്റ അമ്പുകൊണ്ടുതന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് മരണസ്വരൂപനാകും—അനിവാര്യ സംഹാരകൻ.

Verse 18

एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम् ततो मयः स्वतपसा चक्रे वीरः पुराण्यथ

ദേവൻ “ഏവമസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു അവർക്കു മറുപടി നൽകി സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. തുടർന്ന് വീരനായ മയൻ തന്റെ തപോബലത്താൽ പിന്നീടു ആ പുരികൾ നിർമ്മിച്ചു.

Verse 19

काञ्चनं दिवि तत्रासीद् अन्तरिक्षे च राजतम् आयसं चाभवद् भूमौ पुरं तेषां महात्मनाम्

അവിടെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എല്ലാം സ്വർണ്ണമയമായിരുന്നു, അന്തരീക്ഷത്തിൽ വെള്ളിമയമായിരുന്നു; ഭൂമിയിൽ ഇരുമ്പുമയമായിരുന്നു—അത് ആ മഹാത്മാക്കളുടെ പുരി.

Verse 20

एकैकं योजनशतं विस्तारायामतः समम् काञ्चनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्

ഓരോന്നും വീതിയിലും നീളത്തിലും നൂറ് യോജന, സമപ്രമാണമായിരുന്നു. താരകാക്ഷന്റെ പുരി സ്വർണ്ണമയവും, കമലാക്ഷന്റെ പുരി വെള്ളിമയവും ആയിരുന്നു.

Verse 21

विद्युन्मालेश्चायसं वै त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् मयश् च बलवांस्तत्र दैत्यदानवपूजितः

വിദ്യുന്മാലിക്കായി ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ള ത്രിവിധ, ഉത്തമവും ദുർഗമവുമായ കോട്ടയുണ്ടായിരുന്നു. അവിടെ ബലവാനായ മയനും ഉണ്ടായിരുന്നു; ദൈത്യ-ദാനവർ അവനെ പൂജിച്ചു.

Verse 22

हैरण्ये राजते चैव कृष्णायसमये तथा आलयं चात्मनः कृत्वा तत्रास्ते बलवांस्तदा

സ്വർണ്ണമയ, വെള്ളിമയ, കൃഷ്ണ-ആയസമയ (ഇരുമ്പുമയ) കാലങ്ങളിലും, തനിക്കായി ഒരു പവിത്ര ആലയം സ്ഥാപിച്ച് ആ ബലവാൻ അവിടെ വസിച്ചു.

Verse 23

एवं बभूवुर्दैत्यानाम् अतिदुर्गाणि सुव्रताः पुराणि त्रीणि विप्रेन्द्रास् त्रैलोक्यमिव चापरम्

ഇങ്ങനെ, ഹേ സുവ്രതാ, ദൈത്യന്മാർക്ക് അതിദുർഗമമായ മൂന്ന് പ്രാചീന ദുർഗങ്ങൾ ലഭിച്ചു; ഹേ വിപ്രേന്ദ്ര, അവ സ്വയം മറ്റൊരു ത്രൈലോക്യമെന്നപോലെ ആയിരുന്നു।

Verse 24

पुरत्रये तदा जाते सर्वे दैत्या जगत्त्रये पुरत्रयं प्रविश्यैव बभूवुस्ते बलाधिकाः

അപ്പോൾ ത്രിപുരം—മൂന്ന് നഗരങ്ങൾ—ഉണ്ടായപ്പോൾ, ത്രൈലോക്യമാകെ ഉള്ള ദൈത്യന്മാർ ആ ത്രിവിധ ദുർഗങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവയിൽ ആശ്രയം കൊണ്ടു അവർ അത്യന്തം ബലവാന്മാരായി।

Verse 25

कल्पद्रुमसमाकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् नानाप्रसादसंकीर्णं मणिजालैः समावृतम्

അത് കല്പവൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, ആനകളും കുതിരകളും കൊണ്ട് കവിഞ്ഞതും; അനേകം ഭംഗിയുള്ള പ്രാസാദങ്ങളാൽ സമാകീർണ്ണവും, മാണിക്യജാലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു।

Verse 26

सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः पद्मरागमयैः शुभ्रैः शोभितं चन्द्रसंनिभैः

അത് സർവദിശാമുഖമായ ദിവ്യ വിമാനങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചിരുന്നു; അവ സൂര്യമണ്ഡലത്തെപ്പോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു; ചിലത് പദ്മരാഗമയവും, ചിലത് ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശുഭ്രമായി പ്രകാശിക്കുന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 27

प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः शोभितं त्रिपुरं तेषां पृथक्पृथगनुत्तमैः

അവരുടെ ത്രിപുരം ദിവ്യ പ്രാസാദങ്ങളും ഗോപുരങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിച്ചു; അവ കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ; ഓരോ നിർമ്മിതിയും താന്താന്റെ അനുത്തമ മഹിമയിൽ വേറേവേറെ തിളങ്ങി നിന്നു।

Verse 28

दिव्यस्त्रीभिः सुसम्पूर्णं गन्धर्वैः सिद्धचारणैः रुद्रालयैः प्रतिगृहं साग्निहोत्रैर् द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, അവിടെ ഓരോ ഗൃഹവും രുദ്രാലയമായിരുന്നു—ദിവ്യസ്ത്രീകളാൽ സമ്പൂർണ്ണം, ഗന്ധർവ‑സിദ്ധ‑ചാരണന്മാർ സേവിക്കുന്നതു, അഗ്നിഹോത്രം വിധിപൂർവ്വം പാലിക്കുന്ന ഗൃഹസ്ഥരാൽ നിലനിൽക്കുന്നതും।

Verse 29

वापीकूपतडागैश् च दीर्घिकाभिस्तु सर्वतः मत्तमातङ्गयूथैश् च तुरङ्गैश् च सुशोभनैः

അത് എല്ലാടവും വാപി, കൂപം, തടാകം, ദീർഘിക എന്നിവകൊണ്ടും, മദോന്മത്ത ആനക്കൂട്ടങ്ങളാലും, മനോഹരമായ കുതിരകളാലും അത്യന്തം ശോഭിച്ചു।

Verse 30

रथैश् च विविधाकारैर् विचित्रैर्विश्वतोमुखैः सभाप्रपादिभिश् चैव क्रीडास्थानैः पृथक् पृथक्

കൂടാതെ നാനാവിധ ആകൃതികളിലുള്ള, വിചിത്രവും സർവദിക്കുമുഖവുമായ രഥങ്ങൾ; സഭാമണ്ഡപങ്ങൾ, ദ്വാര‑പ്രപാദങ്ങൾ, വേർതിരിച്ച ക്രീഡാസ്ഥാനങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ടും അത് സുസജ്ജമായിരുന്നു।

Verse 31

वेदाध्ययनशालाभिर् विविधाभिः समन्ततः अधृष्यं मनसाप्यन्यैर् मयस्यैव च मायया

ചുറ്റുമെല്ലാം വിവിധ വേദാധ്യയനശാലകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; മയന്റെ തന്നെ മായാശക്തിയാൽ അത് മറ്റുള്ളവരുടെ മനസ്സിനും അപ്രാപ്യമായി, അജേയമായി നിലകൊണ്ടു।

Verse 32

पिएत्य् ओफ़् त्रिपुरऽस् इन्हबितन्त्स् पतिव्रताभिः सर्वत्र सेवितं मुनिपुङ्गवाः कृत्वापि सुमहत् पापम् अपापैः शङ्करार्चनात्

ഹേ മുനിപുംഗവാ, ത്രിപുരവാസികളിൽ പതിവ്രതസ്ത്രീകൾ എല്ലായിടത്തും ആദരിക്കുന്ന ശങ്കരാർചനയാൽ, അതിമഹാപാപം ചെയ്തവനും പാപരഹിതനാകുന്നു।

Verse 33

दैत्येश्वरैर्महाभागैः सदारैः ससुतैर्द्विजाः श्रौतस्मार्तार्थधर्मज्ञैस् तद्धर्मनिरतैः सदा

ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ദൈത്യരിൽ മഹാഭാഗ്യന്മാരായ ദൈത്യേശ്വരന്മാർ ഭാര്യമാരും പുത്രന്മാരും സഹിതം ശ്രുതി‑സ്മൃതികളിൽ ഉപദേശിച്ച ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ അറിയുന്നവരായി, സദാ അതേ ധർമ്മാചരണത്തിൽ നിരതരായിരുന്നു।

Verse 34

महादेवेतरं त्यक्त्वा देवं तस्यार्चने स्थितैः व्यूढोरस्कैर् वृषस्कन्धैः सर्वायुधधरैः सदा

മഹാദേവനെ ഒഴികെ മറ്റുദേവന്മാരോടുള്ള ഭക്തി ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ അവന്റെ ആരാധനയിൽ തന്നെ സ്ഥിരരായി; വിശാലവക്ഷസ്സുള്ളവരും വൃഷഭസമ സ്കന്ധമുള്ളവരും, സദാ സർവ്വായുധധാരികളുമായിരുന്നു।

Verse 35

सर्वदा क्षुधितैश्चैव दावाग्निसदृशेक्षणैः प्रशान्तैः कुपितैश्चैव कुब्जैर् वामनकैस् तथा

അവിടെ സദാ വിശപ്പുള്ളവരും ദാവാഗ്നിപോലെയുള്ള ദൃഷ്ടിയുള്ളവരും ഉണ്ടായിരുന്നു; ചിലർ ശാന്തരും ചിലർ ക്രുദ്ധരുമായിരുന്നു; കൂനന്മാരും വാമനാകാരന്മാരും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു।

Verse 36

नीलोत्पलदलप्रख्यैर् नीलकुञ्चितमूर्धजैः नीलाद्रिमेरुसंकाशैर् नीरदोपमनिःस्वनैः मयेन रक्षितैः सर्वैः शिक्षितैर्युद्धलालसैः

അവർ എല്ലാവരും മയനാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടവരും, നന്നായി പരിശീലിതരുമായ യുദ്ധലാലസരായിരുന്നു; അവരുടെ ദേഹകാന്തി നീലോത്പലദളങ്ങളെപ്പോലെ തിളങ്ങി, മുടി നീലനിറത്തിൽ ചുരുണ്ടതായിരുന്നു; അവർ നീലപർവ്വതവും മേരുവും പോലെ ഉയർന്നവരായി തോന്നി, അവരുടെ നാദം ഇടിമേഘങ്ങളെപ്പോലെ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു।

Verse 37

अथ समररतैः सदा समन्ताच् छिवपदपूजनया सुलब्धवीर्यैः रविमरुदमरेन्द्रसंनिकाशैः सुरमथनैः सुदृढैः सुसेवितं तत्

അനന്തരം അത് (സേന/ദിവ്യശക്തി) എല്ലാദിക്കുകളിലും സദാ സമരനിരതരായ വീരന്മാർകൊണ്ട് സുസേവിതമായി—ശിവപാദപൂജനാൽ എളുപ്പത്തിൽ ലഭിച്ച വീര്യം ഉള്ളവർ; അവർ സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തരും, മരുതുകളെപ്പോലെ വേഗവാന്മാരും, ദേവേന്ദ്രനെപ്പോലെ മഹിമയുള്ളവരും, അത്യന്തം ദൃഢരും, ദേവശത്രുനാശകരുമായിരുന്നു।

Verse 38

सेन्द्रा देवा द्विजश्रेष्ठा द्रुमा दावाग्निना यथा पुरत्रयाग्निना दग्धा ह्य् अभवन् दैत्यवैभवात्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! ദൈത്യവൈഭവത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ത്രിപുരാഗ്നിയുടെ പ്രചണ്ഡദാഹത്തിൽ ഇന്ദ്രസഹിത ദേവന്മാർ, കാട്ടുതീയിൽ വൃക്ഷങ്ങൾ ദഹിക്കുന്നതുപോലെ, ദഗ്ധരായി।

Verse 39

अथैवं ते तदा दग्धा देवा देवेश्वरं हरिम् अभिवन्द्य तदा प्राहुस् तमप्रतिमवर्चसम्

അപ്പോൾ ദഗ്ധരായ ദേവന്മാർ ദേവേശ്വരനായ ഹരനെ അഭിവന്ദിച്ച്, അതുല്യപ്രഭയുള്ള ആ പ്രഭുവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 40

सो ऽपि नारायणः श्रीमान् चिन्तयामास चेतसा किं कार्यं देवकार्येषु भगवानिति स प्रभुः

അപ്പോൾ ശ്രീമാൻ നാരായണപ്രഭു മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു—“ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം?” എന്ന്।

Verse 41

तदा सस्मार वै यज्ञं यज्ञमूर्तिर्जनार्दनः यज्वा यज्ञभुगीशानो यज्वनां फलदः प्रभुः

അപ്പോൾ യജ്ഞമൂർത്തിയായ ജനാർദനൻ യജ്ഞത്തെ സ്മരിച്ചു. അവൻ തന്നെ യജമാനനും ഹവിഭോക്താവും ഈശ്വരനും ആയി യജ്ഞകർതാക്കൾക്ക് ഫലം നൽകുന്നു; ശൈവസിദ്ധാന്തത്തിൽ യജ്ഞത്തിന്റെ അന്തര്യാമിയും ഫലാധിഷ്ഠാത പതി—ശിവൻ തന്നെയാണ്।

Verse 42

ततो यज्ञः स्मृतस्तेन देवकार्यार्थसिद्धये देवं ते पुरुषं चैव प्रणेमुस्तुष्टुवुस्तदा

പിന്നീട് ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി അദ്ദേഹം യജ്ഞം വിധിച്ചു. അപ്പോൾ അവർ ആ ദേവൻ—പരമപുരുഷൻ, പതി—നെ പ്രണാമിച്ച്, അന്നേ സമയം സ്തുതികളാൽ പുകഴ്ത്തി।

Verse 43

भगवानपि तं दृष्ट्वा यज्ञं प्राह सनातनम् सनातनस्तदा सेन्द्रान् देवान् आलोक्य चाच्युतः

ഭഗവാൻ ആ യജ്ഞം കണ്ടു അതിനെ ‘സനാതന യജ്ഞം’ എന്നു പ്രസ്താവിച്ചു. തുടർന്ന് സനാതനനായ അച്യുതൻ ഇന്ദ്രസഹിത ദേവന്മാരെ നോക്കി ശാശ്വത ആരാധനാക്രമം ഉറപ്പിച്ചു.

Verse 44

श्रीविष्णुरुवाच अनेनोपसदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये

ശ്രീവിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവന്മാരേ, ഈ ഉപസദ്-ആഹുതിയാൽ പരമേശ്വരനെ യജിക്കുവിൻ; ത്രിപുരനാശത്തിനും ത്രിലോകവിഭൂതി-ക്രമത്തിനും വേണ്ടി।

Verse 45

सूत उवाच अथ तस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः सिंहनादं महत्कृत्वा यज्ञेशं तुष्टुवुः सुराः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദേവദേവനായ ധീമാനായ പ്രഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവന്മാർ മഹാസിംഹനാദം മുഴക്കി യജ്ഞേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 46

ततः संचिन्त्य भगवान् स्वयमेव जनार्दनः पुनः प्राह स सर्वांस्तांस् त्रिदशांस्त्रिदशेश्वरः

അതിനുശേഷം സ്വയം ഭഗവാൻ ജനാർദനൻ ആലോചിച്ച്, ത്രിദശേശ്വരനായി, ആ ദേവന്മാരെല്ലാം വീണ്ടും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 47

हत्वा दग्ध्वा च भूतानि भुक्त्वा चान्यायतो ऽपि वा यजेद्यदि महादेवम् अपापो नात्र संशयः

ആരെങ്കിലും ജീവികളെ കൊന്നിട്ടുണ്ടാകാം, കത്തിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം, അല്ലെങ്കിൽ അന്യായമായി ഭോഗിച്ചിട്ടുണ്ടാകാം—മഹാദേവനെ ആരാധിച്ചാൽ അവൻ പാപരഹിതനാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 48

अपापा नैव हन्तव्याः पापा एव न संशयः हन्तव्याः सर्वयत्नेन कथं वध्याः सुरोत्तमाः

നിഷ്പാപരെ ഒരിക്കലും വധിക്കരുത്; സംശയമില്ല—പാപികളേ ദണ്ഡനീയർ. എല്ലാ ശ്രമത്താലും അവരെ നശിപ്പിക്കണം; എന്നാൽ ദേവോത്തമർ എങ്ങനെ വധ്യരാകും?

Verse 49

असुरा दुर्मदाः पापा अपि देवैर्महाबलैः तस्मान्न वध्या रुद्रस्य प्रभावात् परमेष्ठिनः

അസുരർ ദുഷ്ടരും അഹങ്കാരമത്തരുമാണ്; എങ്കിലും മഹാബലമുള്ള ദേവന്മാർക്കും അവരെ വധിക്കാനാവില്ല. ഹേ പരമേഷ്ഠിൻ (ബ്രഹ്മാ), രുദ്രന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടാണ് അവർ അവധ്യരാകുന്നത്.

Verse 50

को ऽहं ब्रह्माथवा देवा दैत्या देवारिसूदनाः मुनयश् च महात्मानः प्रसादेन विना प्रभोः

ഞാൻ ആരാണ്—ബ്രഹ്മാ എന്ത്, ദേവന്മാർ പോലും എന്ത്? ദേവശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന ദൈത്യർ എന്ത്, മഹാത്മ മുനിമാർ എന്ത്—പ്രഭുവിന്റെ പ്രസാദമില്ലാതെ?

Verse 51

यः सप्तविंशको नित्यः परात्परतरः प्रभुः विश्वामरेश्वरो वन्द्यो विश्वाधारो महेश्वरः

നിത്യമായ ‘സപ്തവിംശകൻ’, പരാത്പരത്തേക്കാളും പരമായ പ്രഭു; വിശ്വത്തിന്റെയും അമരന്മാരുടെയും ഈശ്വരൻ, വന്ദ്യൻ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ആധാരം—അവൻ മഹേശ്വരൻ.

Verse 52

स एव सर्वदेवेशः सर्वेषामपि शङ्करः लीलया देवदैत्येन्द्रविभागमकरोद्धरः

അവൻ തന്നെയാണ് സർവ്വദേവങ്ങളുടെ ഈശ്വരൻ; അവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാവർക്കും ശങ്കരൻ, മംഗളകാരി. തന്റെ ദിവ്യലീലയിൽ ദേവന്മാരും ദൈത്യേന്ദ്രന്മാരും തമ്മിൽ വിഭാഗവും ക്രമവും സ്ഥാപിച്ച് ധർമ്മക്രമം ധരിച്ചു.

Verse 53

तस्यांशम् एकं सम्पूज्य देवा देवत्वम् आगताः ब्रह्मा ब्रह्मत्वम् आपन्नो ह्य् अहं विष्णुत्वमेव च

അവന്റെ (ശിവന്റെ) ഒരു അംശത്തെ സമ്യകമായി പൂജിച്ചതിനാൽ ദേവന്മാർ ദേവത്വം പ്രാപിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മത്വം പ്രാപിച്ചു; ഞാനും നിശ്ചയമായി വിഷ്ണുത്വം പ്രാപിച്ചു.

Verse 54

तम् अपूज्य जगत्यस्मिन् कः पुमान् सिद्धिमिच्छति तस्मात्तेनैव हन्तव्या लिङ्गार्चनविधेर् बलात्

ഈ ലോകത്തിൽ അവനെ പൂജിക്കാതെ ഏത് മനുഷ്യൻ സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കും? അതിനാൽ ലിംഗാർചനവിധിയുടെ ബലത്താൽ ആ ആരാധനയാൽ തന്നേ ബന്ധനരൂപ തടസ്സം നശിപ്പിക്കണം.

Verse 55

धर्मनिष्ठाश् च ते सर्वे श्रौतस्मार्तविधौ स्थिताः तथापि यजमानेन रौद्रेणोपसदा प्रभुम् रुद्रमिष्ट्वा यथान्यायं जेष्यामो दैत्यसत्तमान्

അവർ എല്ലാവരും ധർമ്മനിഷ്ഠരായി ശ്രൗത-സ്മാർത വിധികളിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു. എങ്കിലും യജമാനൻ റൗദ്രയാഗവും ഉപസദ് കർമങ്ങളും നടത്തി, നിയമപ്രകാരം പ്രഭു രുദ്രനെ ഇഷ്ടി ചെയ്ത്, ഞങ്ങൾ ദൈത്യന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരെ ജയിക്കും.

Verse 56

सतारकाक्षेण मयेन गुप्तं स्वस्थं च गुप्तं स्फटिकाभमेकम् को नाम हन्तुं त्रिपुरं समर्थो मुक्त्वा त्रिनेत्रं भगवन्तमेकम्

മായയാൽ മറച്ചുവെച്ചതും താരകാക്ഷൻ കാത്തതും, സ്ഥിരമായി സുരക്ഷിതവുമായ, ഒരൊറ്റ സ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തമായ ത്രിപുരത്തെ—ഏകമാത്ര ത്രിനേത്ര ഭഗവാൻ (ശിവൻ) ഒഴികെ—ആർക്കാണ് നശിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളത്?

Verse 57

सूत उवाच एवमुक्त्वा हरिश्चेष्ट्वा यज्ञेनोपसदा प्रभुम् उपविष्टो ददर्शाथ भूतसंघान्सहस्रशः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഹരി യജ്ഞവും ഉപസദ് അർപ്പണങ്ങളുംകൊണ്ട് പ്രഭുവിനെ വിധിപൂർവം ഉപാസിച്ചു. പിന്നെ ധ്യാനാസീനനായി ഇരുന്നപ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് ഭൂതഗണങ്ങളുടെ സംഘങ്ങളെ അവൻ ദർശിച്ചു.

Verse 58

शूलशक्तिगदाहस्तान् टङ्कोपलशिलायुधान् नानाप्रहरणोपेतान् नानावेषधरांस्तदा

അപ്പോൾ ത്രിശൂലം, ശക്തി, ഗദ എന്നിവ കൈകളിൽ ധരിച്ചവരും, ടങ്കം, കല്ല്, ശിലാ-ആയുധങ്ങളാൽ സജ്ജരുമായ, നാനാവിധ ആയുധങ്ങളോടെ, വിവിധ വേഷധാരികളായ ആ ഭീകര ഭൂതഗണങ്ങൾ പതി ആജ്ഞാനുസരിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 59

कालाग्निरुद्रसंकाशान् कालरुद्रोपमांस्तदा प्राह देवो हरिः साक्षात् प्रणिपत्य स्थितान् प्रभुः

അപ്പോൾ കാലാഗ്നിരുദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തിമാന്മാരും കാലരുദ്രനോട് ഉപമിക്കാവുന്നവരുമായ, പ്രണിപാതം ചെയ്ത് മുന്നിൽ നിന്ന ആ സത്ത്വങ്ങളെ സ്വയം പ്രഭു ഹരി നമസ്കരിച്ചു അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 60

विष्णुरुवाच दग्ध्वा भित्त्वा च भुक्त्वा च गत्वा दैत्यपुरत्रयम् पुनर्यथागतं वीरा गन्तुमर्हथ भूतये

വിഷ്ണു അരുളിച്ചെയ്തു—“ദൈത്യരുടെ ത്രിപുരത്തിലേക്ക് ചെന്നു അതിനെ ദഹിപ്പിൻ, ഭേദിച്ച് തകർക്കിൻ, അവരുടെ ശക്തി ഗ്രസിപ്പിൻ. പിന്നെ, ഹേ വീരന്മാരേ, വന്ന വഴിയേ തന്നെ മടങ്ങിപ്പോകുവിൻ—സകലഭൂതങ്ങളുടെ ക്ഷേമവും അഭിവൃദ്ധിയും നിമിത്തം।”

Verse 61

ततः प्रणम्य देवेशं भूतसंघाः पुरत्रयम् प्रविश्य नष्टास्ते सर्वे शलभा इव पावकम्

പിന്നീട് ദേവേശനെ പ്രണാമിച്ച് ഭൂതസംഘങ്ങൾ ത്രിപുരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവർ എല്ലാവരും നശിച്ചു—അഗ്നിയിലേക്കു പാഞ്ഞുചാടുന്ന ശലഭങ്ങളെപ്പോലെ।

Verse 62

ततस्तु नष्टास्ते सर्वे भूता देवेश्वराज्ञया ननृतुर् मुमुदुश् चैव जगुर् दैत्याः सहस्रशः

പിന്നീട് ദേവേശ്വരന്റെ ആജ്ഞയാൽ ആ ഭൂതങ്ങൾ എല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമായി. അപ്പോൾ ആയിരക്കണക്കിന് ദൈത്യർ നൃത്തം ചെയ്തു, ആനന്ദിച്ചു, ഉച്ചത്തിൽ പാടി।

Verse 63

तुष्टुवुर्देवदेवेशं परमात्मानमीश्वरम् ततः पराजिता देवा ध्वस्तवीर्याः क्षणेन तु

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ദേവദേവേശനായ പരമാത്മാവായ ഈശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു. എന്നാൽ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവർ പരാജിതരായി, അവരുടെ വീര്യവും പരാക്രമവും തകർന്നു.

Verse 64

सेन्द्राः संगम्य देवेशम् उपेन्द्रं धिष्ठिता भयात् तान्दृष्ट्वा चिन्तयामास भगवान्पुरुषोत्तमः

ഇന്ദ്രനോടുകൂടി ദേവന്മാർ ഒന്നിച്ചു കൂടി, ഭയത്താൽ ദേവേശനായ ഉപേന്ദ്രന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. അവരെ അങ്ങനെ കണ്ട ഭഗവാൻ പുരുഷോത്തമൻ (വിഷ്ണു) ആലോചിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 65

किं कृत्यमिति संतप्तः संतप्तान्सेन्द्रकान्क्षणम् कथं तु तेषां दैत्यानां बलं हत्वा प्रयत्नतः

“ഇപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യണം?” എന്ന ചിന്തയിൽ ദുഃഖിതനായി, അദ്ദേഹം ഇന്ദ്രപ്രധാനമായ വിഷണ്ണരായ ദേവന്മാരെ നോക്കി ആലോചിച്ചു—“ശ്രമത്തോടെ ആ ദൈത്യരുടെ ബലം എങ്ങനെ നശിപ്പിക്കാം?”

Verse 66

देवकार्यं करिष्यामि प्रसादात्परमेष्ठिनः पापं विचारतो नास्ति धर्मिष्ठानां न संशयः

“പരമേഷ്ഠിൻ (പരമേശ്വരൻ)ന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ദേവകാര്യവും നിർവഹിക്കും. ധർമ്മനിഷ്ഠർക്കു സത്യപരിശോധനയിൽ പാപമില്ല—ഇതിൽ സംശയമില്ല.”

Verse 67

तस्माद्दैत्या न वध्यास्ते भूतैश्चोपसदोद्भवैः पापं नुदति धर्मेण धर्मे सर्वं प्रतिष्ठितम्

അതുകൊണ്ട് ഉപസദുകളിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഭൂതങ്ങളാൽ ആ ദൈത്യരെ വധിക്കരുത്. ധർമ്മം പാപത്തെ അകറ്റുന്നു; സർവ്വവും ധർമ്മത്തിൽ തന്നെയാണ് സ്ഥാപിതം.

Verse 68

धर्मादैश्वर्यमित्येषा श्रुतिरेषा सनातनी दैत्याश्चैते हि धर्मिष्ठाः सर्वे त्रिपुरवासिनः

“ധർമ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഐശ്വര്യവും അധിപത്യവും ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്”—ഇത് സനാതന വൈദിക ശ്രുതി. ത്രിപുരവാസികളായ ഈ ദൈത്യർ എല്ലാവരും ധർമ്മനിഷ്ഠരായിരുന്നു; ആ ധർമ്മബലത്താൽ അവർ പ്രഭുത്വവും ശക്തിയും നേടി।

Verse 69

तस्मादवध्यतां प्राप्ता नान्यथा द्विजपुङ्गवाः कृत्वापि सुमहत्पापं रुद्रमभ्यर्चयन्ति ये

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, രുദ്രനെ ആരാധിക്കുന്നവർ അവധ്യത (അജേയത) പ്രാപിക്കുന്നു—മറ്റൊരു മാർഗമില്ല. മഹാപാപം ചെയ്തിട്ടും രുദ്രാർചനയിൽ ശരണം ചെന്നാൽ അവൻ രക്ഷിതനാകും; കാരണം പതി (പ്രഭു) കൃപയാൽ പശു (ജീവൻ)യുടെ പാശം (ബന്ധനം) ശിഥിലമാക്കുന്നു।

Verse 70

मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा पूजया भोगसंपत्तिर् अवश्यं जायते द्विजाः

ഈ പൂജയാൽ എല്ലാ പാതകങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കുന്നു—ജലം തൊടാത്ത പദ്മപത്രം പോലെ. കൂടാതെ പൂജയാൽ, ഹേ ദ്വിജരേ, ഭോഗസമ്പത്ത് നിർബന്ധമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 71

तस्मात्ते भोगिनो दैत्या लिङ्गार्चनपरायणाः तस्मात्कृत्वा धर्मविघ्नम् अहं देवाः स्वमायया

അതുകൊണ്ട് ഭോഗാസക്തരായ ആ ദൈത്യർ ലിംഗാർചനയിൽ പൂർണ്ണമായി പരായണരായി. അതിനാൽ ഞാൻ ദേവന്മാരോടൊപ്പം എന്റെ സ്വമായയാൽ അവരുടെ ധർമ്മത്തിൽ വിഘ്നം സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 72

दैत्यानां देवकार्यार्थं जेष्ये ऽहं त्रिपुरं क्षणात् सूत उवाच विचार्यैवं ततस्तेषां भगवान्पुरुषोत्तमः कर्तुं व्यवसितश्चाभूद् धर्मविघ्नं सुरारिणाम्

“ദേവകാര്യത്തിനായി ഞാൻ ദൈത്യരുടെ ത്രിപുരം ക്ഷണത്തിൽ ജയിക്കും.” സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് ഭഗവാൻ പുരുഷോത്തമൻ ദേവശത്രുക്കളുടെ ധർമ്മത്തിൽ വിഘ്നം വരുത്താൻ തീരുമാനിച്ചു।

Verse 73

असृजच्च महातेजाः पुरुषं चात्मसंभवम् मायी मायामयं तेषां धर्मविघ्नार्थमच्युतः

അപ്പോൾ മഹാതേജസ്സുള്ള അച്യുതപ്രഭു തന്റെ ആത്മസാരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഒരു പുരുഷനെ സൃഷ്ടിച്ചു. മായയുടെ അധിപനായിട്ട് അവരുടെ ധർമ്മത്തിൽ വിഘ്നം വരുത്താൻ അവനെ മായാമയനാക്കി॥

Verse 74

शास्त्रं च शास्ता सर्वेषाम् अकरोत्कामरूपधृक् सर्वसंमोहनं मायी दृष्टप्रत्ययसंयुतम्

ഇഷ്ടപ്രകാരം രൂപം ധരിക്കുന്ന, എല്ലാവർക്കും ശാസ്താവായ പ്രഭു ഒരു ശാസ്ത്രം രചിച്ചു. അത് മായാനിർമ്മിതവും സർവ്വമോഹനവും ആയിരുന്നെങ്കിലും, പ്രത്യക്ഷപ്രത്യയവും പ്രമാണങ്ങളും ചേർന്നതായിരുന്നു॥

Verse 75

एतत्स्वाङ्गभवायैव पुरुषायोपदिश्य तु मायी मायामयं शास्त्रं ग्रन्थषोडशलक्षकम्

ഈ ശാസ്ത്രം തന്റെ അവയവത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ പുരുഷനോട് ഉപദേശിച്ച ശേഷം, മായാധിപതി പ്രഭു മായാമയമായ ഒരു ശാസ്ത്രം പ്രസാദിപ്പിച്ചു; അത് പതിനാറു ലക്ഷം ഗ്രന്ഥങ്ങളടങ്ങിയതായിരുന്നു॥

Verse 76

श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रमविवर्जितम् इहैव स्वर्गनरकं प्रत्ययं नान्यथा पुनः

ശ്രുതി-സ്മൃതി വിരുദ്ധവും വർണാശ്രമധർമ്മം വിട്ടതുമായ കർമ്മത്തിന് ഫലപ്രത്യയം ഇവിടെയേ. ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നേ സ്വർഗ്ഗമോ നരകമോ അനുഭവപ്പെടും; മറ്റെങ്ങനെക്കും അല്ല॥

Verse 77

तच्छास्त्रमुपदिश्यैव पुरुषायाच्युतः स्वयम् पुरत्रयविनाशाय प्राहैनं पुरुषं हरिः

ആ പുരുഷനോട് ആ ശാസ്ത്രം ഉപദേശിച്ച ശേഷം, സ്വയം അച്യുതഹരി അവനോട് പറഞ്ഞു—‘ത്രിപുരനാശത്തിനായി നീ പ്രവർത്തനത്തിലേർപ്പെടുക.’॥

Verse 78

गन्तुमर्हसि नाशाय भो तूर्णं पुरवासिनाम् धर्मास् तथा प्रणश्यन्तु श्रौतस्मार्ता न संशयः

ഹേ പ്രഭോ! നഗരവാസികളുടെ നാശത്തിനായി നിങ്ങൾ വേഗത്തിൽ പോകേണ്ടതാണ്. അപ്പോൾ അവരുടെ ശ്രൗതവും സ്മാർത്തവും ആയ ധർമ്മങ്ങൾ സംശയമില്ലാതെ നശിക്കും.

Verse 79

ततः प्रणम्य तं मायी मायाशास्त्रविशारदः प्रविश्य तत्पुरं तूर्णं मुनिर्मायां तदाकरोत्

അപ്പോൾ മായാശാസ്ത്രത്തിൽ നിപുണനായ ആ മായാവി മുനി അവനെ നമസ്കരിച്ചു, വേഗത്തിൽ ആ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ഉടൻ തന്നെ തന്റെ മായ പ്രയോഗിച്ചു.

Verse 80

मायया तस्य ते दैत्याः पुरत्रयनिवासिनः श्रौतं स्मार्तं च संत्यज्य तस्य शिष्यास्तदाभवन्

അവന്റെ മായയാൽ ത്രിപുരനിവാസികളായ ആ ദൈത്യർ ശ്രൗതവും സ്മാർത്തവും ആയ ആചാരങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് അന്നേ സമയം അവന്റെ ശിഷ്യരായി മാറി.

Verse 81

तत्यजुश् च महादेवं शङ्करं परमेश्वरम् नारदो ऽपि तदा मायी नियोगान्मायिनः प्रभोः

അപ്പോൾ അവർ മഹാദേവനായ ശങ്കര പരമേശ്വരനെ ഉപേക്ഷിച്ചു. ആ സമയത്ത് നാരദനും മായയുടെ ഉപകരണമായി, മായാധാരിയായ പ്രഭുവിന്റെ നിയോഗപ്രകാരം പ്രവർത്തിച്ചു.

Verse 82

प्रविश्य तत्पुरं तेन मायिना सह दीक्षितः मुनिः शिष्यैः प्रशिष्यैश् च संवृतः सर्वतः स्वयम्

ദീക്ഷ ലഭിച്ച ആ മുനി ആ മായാധിപനോടൊപ്പം ആ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവൻ സ്വയം ശിഷ്യന്മാരും പ്രശിഷ്യന്മാരും ചുറ്റുമെല്ലാടവും വളഞ്ഞുനിന്നു.

Verse 83

स्त्रीधर्मं चाकरोत्स्त्रीणां दुश्चारफलसिद्धिदम् चक्रुस्ताः सर्वदा लब्ध्वा सद्य एव फलं स्त्रियः

അദ്ദേഹം സ്ത്രീകൾക്കായി ‘സ്ത്രീധർമ്മം’ എന്ന ആചാരമർയ്യാദ സ്ഥാപിച്ചു; അത് ദുഷ്ചരിതത്തിന്റെ കർമ്മഫലം സിദ്ധമാക്കുന്നതാണ്. ആ ധർമ്മം ആശ്രയിച്ച ആ സ്ത്രീകൾ എപ്പോഴും അതിന്റെ ഫലം നേടി; ഫലം അവർക്കു ഉടൻ തന്നെ ലഭിച്ചു.

Verse 84

जनासक्ता बभूवुस्ता विनिन्द्य पतिदेवताः अद्यापि गौरवात्तस्य नारदस्य कलौ मुनेः

ഭർത്താവിനെ ‘പതിദേവത’യായി ആദരിക്കാതെ നിന്ദിച്ചതിനാൽ അവർ നിന്ദിതരായി ലോകാസക്തരായി. എങ്കിലും കലിയുഗത്തിലും ആ മുനി നാരദനോടുള്ള ഗൗരവഭക്തിയാൽ ഈ സത്യം ഇന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുകയും ഉപദേശിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 85

नार्यश्चरन्ति संत्यज्य भर्तॄन् स्वैरं वृथाधमाः स्त्रीणां माता पिता बन्धुः सखा मित्रं च बान्धवः

ചില സ്ത്രീകൾ ഭർത്താക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വേച്ഛാനുസാരമായി അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു—വ്യർത്ഥവും നിന്ദ്യവും ആയ ആചാരത്തിൽ പതിക്കുന്നു. സ്ത്രീകൾക്കുള്ള ആശ്രയം മാതാപിതാക്കളും ബന്ധുക്കളുമാണ്—സഖാവും മിത്രവും ആപ്തരും.

Verse 86

भर्ता एव न संदेहस् तथाप्य् आसहमायया कृत्वापि सुमहत्पापं या भर्तुः प्रेमसंयुता

നിസ്സംശയം ഭർത്താവാണ് രക്ഷകൻ. എങ്കിലും അസഹ്യമായ മോഹവശാൽ അവൾ മഹാപാപം ചെയ്താലും, ഭർത്താവിനോടുള്ള പ്രേമബന്ധത്തിൽ നിലകൊണ്ട് (അവന്റെ ശരണത്തിലേക്കു തന്നെ മടങ്ങുന്ന) സ്ത്രീയെ ഇവിടെ യഥാർത്ഥ ആശ്രയത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവളായി പറയുന്നു.

Verse 87

प्राप्नुयात् परमं स्वर्गं नरकं च विपर्ययात् पुरैका मुनिशार्दूलाः सर्वधर्मान् सदा पतिम्

ഇത്തരം സദാചാരത്തിലൂടെ പരമ സ്വർഗ്ഗം ലഭിക്കുന്നു; വിരുദ്ധാചാരത്തിലൂടെ നരകത്തിലേക്ക് പതനം സംഭവിക്കുന്നു. ഹേ മുനിശാർദൂലന്മാരേ, പുരാതനകാലം മുതൽ ‘പതി’ തന്നെയാണ് സർവ്വധർമ്മങ്ങളുടെ സാരവും ആധാരവും എന്നു സദാ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

Verse 88

संत्यज्यापूजयन्साध्व्यो देवानन्याञ्जगद्गुरून् ताः स्वर्गलोकमासाद्य मोदन्ते विगतज्वराः

എല്ലാ ആശ്രയങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച ആ സാദ്വി സ്ത്രീകൾ മറ്റു ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കുകയില്ല. ജഗദ്ഗുരു ശിവനിൽ അനന്യഭക്തിയോടെ നിലകൊണ്ട് സ്വർഗ്ഗലോകം പ്രാപിച്ച്, സംസാരജ്വരമൊഴിഞ്ഞ് ആനന്ദിക്കുന്നു।

Verse 89

नरकं च जगामान्या तस्माद्भर्ता परा गतिः तथापि भर्तॄन् स्वांस् त्यक्त्वा बभूवुः स्वैरवृत्तयः

മറ്റൊരു സ്ത്രീ നരകത്തിലേക്കു പോയി; അതുകൊണ്ട് ഭർത്താവാണ് പരമഗതി (ഉന്നത ആശ്രയം) എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു. എങ്കിലും ചിലർ സ്വന്തം ഭർത്താക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വൈരവൃത്തിയോടെ, ധർമ്മത്തേക്കാൾ പാശബന്ധനത്തിന്റെ അധീനരായി നടന്നു।

Verse 90

मायया देवदेवस्य विष्णोस्तस्याज्ञया प्रभोः अलक्ष्मीश् च स्वयं तस्य नियोगात्त्रिपुरं गता

ദേവദേവനായ വിഷ്ണുവിന്റെ മായയാലും ആ പ്രഭുവിന്റെ ആജ്ഞയാലും, അലക്ഷ്മി സ്വയം അവന്റെ നിയോഗപ്രകാരം ത്രിപുരത്തിലേക്കു പോയി।

Verse 91

या लक्ष्मीस्तपसा तेषां लब्धा देवेश्वरादजात् बहिर्गता परित्यज्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः

അവരുടെ തപസ്സിലൂടെ അജന്മനായ ദേവേശ്വരനിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ആ ശ്രീ (ലക്ഷ്മി), പ്രഭു ബ്രഹ്മാവിന്റെ നിയോഗപ്രകാരം അവരെ ഉപേക്ഷിച്ച് പുറത്തേക്കു പോയി।

Verse 92

बुद्धिमोहं तथाभूतं विष्णुमायाविनिर्मितम् तेषां दत्त्वा क्षणं देवस् तासां मायी च नारदः

അപ്പോൾ ദേവൻ വിഷ്ണുമായയിൽ നിന്നു നിർമ്മിതമായ അതേ ബുദ്ധിമോഹം അവർക്കു ക്ഷണമാത്രം നൽകി; നാരദനും അവരുടെ ഇടയിൽ മായാധാരിയായി മാറി।

Verse 93

सुखासीनौ ह्यसंभ्रान्तौ धर्मविघ्नार्थमव्ययौ एवं नष्टे तदा धर्मे श्रौतस्मार्ते सुशोभने

സുഖാസീനരായി, അസംഭ്രാന്തരായി, അവ്യയരായ ആ രണ്ടുപേരും ധർമ്മത്തിൽ വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കാൻ പ്രവൃത്തരായി. ഇങ്ങനെ ശ്രുതി‑സ്മൃതിനിഷ്ഠമായ ശോഭനധർമ്മം അപ്പോൾ നശിച്ചു.

Verse 94

पाषण्डे ख्यापिते तेन विष्णुना विश्वयोनिना त्यक्ते महेश्वरे दैत्यैस् त्यक्ते लिङ्गार्चने तथा

വിശ്വയോനി ആയ വിഷ്ണു പാഷണ്ഡമതം പ്രസിദ്ധീകരിച്ചപ്പോൾ, ദൈത്യർ മഹേശ്വരനെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അതുപോലെ ലിംഗാർചനയും വിട്ടുകളഞ്ഞു.

Verse 95

स्त्रीधर्मे निखिले नष्टे दुराचारे व्यवस्थिते कृतार्थ इव देवेशो देवैः सार्धमुमापतिम्

സ്ത്രീധർമ്മം മുഴുവനായി നശിക്കുകയും ദുരാചാരം ഉറച്ചുനിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ദേവേശ്വരൻ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ചതുപോലെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഉമാപതി ശിവനെ സമീപിച്ചു.

Verse 96

तपसा प्राप्य सर्वज्ञं तुष्टाव पुरुषोत्तमः श्रीभगवानुवाच महेश्वराय देवाय नमस्ते परमात्मने

തപസ്സിലൂടെ സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭുവിനെ പ്രാപിച്ച് പുരുഷോത്തമൻ സ്തുതി ചെയ്തു. ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“മഹേശ്വര ദേവനേ, നമസ്കാരം; പരമാത്മനേ, നമസ്കാരം.”

Verse 97

नारायणाय शर्वाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे शाश्वताय ह्यनन्ताय अव्यक्ताय च ते नमः

നാരായണനും, ശർവ്വനും (ശിവനും), ബ്രഹ്മനും, ബ്രഹ്മസ്വരൂപനും ആയ നിനക്കു നമസ്കാരം. ശാശ്വതനും അനന്തനും അവ്യക്തനും ആയ നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 98

सूत उवाच एवं स्तुत्वा महादेवं दण्डवत्प्रणिपत्य च जजाप रुद्रं भगवान् कोटिवारं जले स्थितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ച് ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഭഗവാൻ ജലത്തിൽ നിലകൊണ്ട് രുദ്രമന്ത്രം കോടി പ്രാവശ്യം ജപിച്ചു।

Verse 99

देवाश् च सर्वे ते देवं तुष्टुवुः परमेश्वरम् सेन्द्राः ससाध्याः सयमाः सरुद्राः समरुद्गणाः

അപ്പോൾ ആ എല്ലാ ദേവന്മാരും—ഇന്ദ്രനോടും, സാധ്യന്മാരോടും, യമന്മാരോടും, രുദ്രന്മാരോടും, മരുത്ഗണങ്ങളോടും കൂടി—ആ പരമേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 100

देवा ऊचुः नमः सर्वात्मने तुभ्यं शङ्करायार्तिहारिणे रुद्राय नीलरुद्राय कद्रुद्राय प्रचेतसे

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സർവാത്മാവേ! നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ശങ്കരാ, ആർതിഹരാ! നിനക്കു നമസ്കാരം। ഹേ രുദ്രാ, നീലരുദ്രാ, കദ്രുദ്രാ, പ്രചേതസേ! നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 101

गतिर्नः सर्वदास्माभिर् वन्द्यो देवारिमर्दनः त्वमादिस्त्वमनन्तश् च अनन्तश्चाक्षयः प्रभुः

നീ തന്നെയാണ് എപ്പോഴും ഞങ്ങളുടെ ശരണം; ഹേ ദേവശത്രുമർദനാ, നീ സദാ വന്ദനീയൻ. നീ ആദിയും നീ അനന്തനും; നീ തന്നെയാണ് അനന്തനും അക്ഷയപ്രഭുവും।

Verse 102

प्रकृतिः पुरुषः साक्षात् स्रष्टा हर्ता जगद्गुरो त्राता नेता जगत्यस्मिन् द्विजानां द्विजवत्सल

ഹേ ജഗദ്ഗുരോ! നീ തന്നെയാണ് സാക്ഷാത് പ്രകൃതിയും പുരുഷനും; നീ സൃഷ്ടാവും സംഹാരകനും. ഈ ലോകത്തിൽ നീ രക്ഷകനും നേതാവും; ഹേ ദ്വിജവത്സല, ദ്വിജന്മാരോടു സ്നേഹമുള്ളവൻ।

Verse 103

वरदो वाङ्मयो वाच्यो वाच्यवाचकवर्जितः याज्यो मुक्त्यर्थमीशानो योगिभिर् योगविभ्रमैः

അവൻ വരദാതാവാണ്; വാണീമയനും വാച്യനും ആയിട്ടും വാച്യ-വാചക ഇരട്ടയെയും അതീതൻ. മോക്ഷാർത്ഥം ആരാധ്യനായ ഈശാനനെ യോഗികൾ യോഗത്തിന്റെ വിവിധ সাধനകളും രൂപാന്തരകരമായ ചലനങ്ങളും വഴി അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 104

हृत्पुण्डरीकसुषिरे योगिनां संस्थितः सदा वदन्ति सूरयः सन्तं परं ब्रह्मस्वरूपिणम्

യോഗികളുടെ ഹൃദയപദ്മത്തിന്റെ ഗുഹയിൽ നിത്യവും സ്ഥിതനായ ആ പരമ സത്തയെ ഋഷിമാർ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപൻ എന്നു പറയുന്നു. അവൻ തന്നെയാണ് ശിവൻ—അന്തരത്തിൽ പശുവിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന പതി—പാശം ശിഥിലമാക്കി ബന്ധനം അഴിക്കുന്നവൻ.

Verse 105

भवन्तं तत्त्वम् इत्यार्यास् तेजोराशिं परात्परम् परमात्मानमित्याहुर् अस्मिञ्जगति तद्विभो

ഹേ വിഭോ! ഈ ലോകത്തിൽ ആര്യ ഋഷിമാർ നിന്നെയേ തത്ത്വമെന്ന്—പരാത്പരമായ തേജോരാശിയെന്നും, സർവാതീതാതീതനായ പരമാത്മാവെന്നും പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 106

दृष्टं श्रुतं स्थितं सर्वं जायमानं जगद्गुरो अणोरल्पतरं प्राहुर् महतो ऽपि महत्तरम्

ഹേ ജഗദ്ഗുരോ! കാണുന്നതും കേൾക്കുന്നതും, നിലനിൽക്കുന്നതും, ജനിക്കുന്നതും—എല്ലാറ്റിലും നീ തന്നെയാണ്. ഋഷിമാർ പറയുന്നു: നീ അണുവിലും സൂക്ഷ്മൻ, മഹത്തിലും മഹാൻ; നീ പതി, എല്ലാ അളവുകൾക്കും അതീതൻ.

Verse 107

सर्वतः पाणिपादं त्वां सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठसि

നിനക്ക് എല്ലാദിക്കിലും കൈകളും പാദങ്ങളും; എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകൾ, ശിരസ്സുകൾ, മുഖങ്ങൾ. ലോകത്തിൽ നീ തന്നെയാണ് സർവ്വജീവികളുടെ ശ്രവണശക്തി; എല്ലാം ആവൃതമാക്കി നീ സർവ്വവ്യാപിയായ പതി-രൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 108

महादेवमनिर्देश्यं सर्वज्ञं त्वामनामयम् विश्वरूपं विरूपाक्षं सदाशिवम् अनामयम्

നീ മഹാദേവൻ—വર્ણനാതീതൻ, സർവ്വജ്ഞൻ, നിരാമയൻ. നീ തന്നെ വിശ്വരൂപൻ, വിരൂപാക്ഷൻ, സ്വയം സദാശിവൻ—നിത്യനിർമ്മലൻ, രോഗ-ശോകസ്പർശരഹിതൻ.

Verse 109

कोटिभास्करसंकाशं कोटिशीतांशुसन्निभम् कोटिकालाग्निसंकाशं षड्विंशकमनीश्वरम्

അവൻ കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തൻ, കോടി ചന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ ശീതള-സാന്ത്വനദായകൻ, കോടി പ്രളയാഗ്നികളെപ്പോലെ ഉഗ്രൻ; എങ്കിലും അവൻ ഷഡ്വിംശ തത്ത്വങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച, ആരുടെയും അധീനനല്ലാത്ത ഏകാദ്വിതീയ ഈശ്വരൻ.

Verse 110

प्रवर्तकं जगत्यस्मिन् प्रकृतेः प्रपितामहम् वदन्ति वरदं देवं सर्वावासं स्वयंभुवम्

അവനെ ഈ ലോകത്തിന്റെ പ്രവർത്തകൻ, പ്രകൃതിയുടെയും പ്രപിതാമഹൻ, വരദദേവൻ, സ്വയംഭൂ, സർവ്വാവാസം—എല്ലായിടത്തും വസിക്കുന്ന ആശ്രയം—എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. പതി-തത്ത്വമായി അവൻ പ്രകൃതിയെ പ്രവർത്തിപ്പിച്ചാലും, എല്ലാ പശു (ബന്ധിത ജീവൻ)കളുടെയും അന്തർവ്യാപിയായ ധാമമാണ്.

Verse 111

श्रुतयः श्रुतिसारं त्वां श्रुतिसारविदो जनाः

ശ്രുതികൾ നിന്നെ ശ്രുതിസാരമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; ശ്രുതിസാരം അറിയുന്നവർ നിന്നെയേ പരമതത്ത്വമായി തിരിച്ചറിയുന്നു.

Verse 112

अदृष्टमस्माभिर् अनेकमूर्ते विना कृतं यद्भवताथ लोके त्वमेव दैत्यासुरभूतसंघान् देवान् नरान् स्थावरजङ्गमांश् च

ഹേ അനേകമൂർത്തേ! ഈ ലോകത്തിൽ നിനക്കില്ലാതെ ഒന്നും സിദ്ധിക്കില്ലെന്ന് ഞങ്ങൾ കാണുന്നു. ദൈത്യ-അസുര-ഭൂതസംഘങ്ങൾ, ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ, സ്ഥിര-ജംഗമ സകല ജീവികളിലും നീ തന്നെയാണ് പതി രൂപമായി വ്യാപിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്നത്.

Verse 113

पाहि नान्या गतिः शंभो विनिहत्यासुरोत्तमान् मायया मोहिताः सर्वे भवतः परमेश्वर

ഹേ ശംഭോ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ; നിനക്കല്ലാതെ മറ്റൊരു ശരണം ഇല്ല. ഉത്തമ അസുരന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടിട്ടും ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്റെ മായയിൽ മോഹിതരാണ്, ഹേ പരമേശ്വരാ।

Verse 114

यथा तरङ्गा लहरीसमूहा युध्यन्ति चान्योन्यमपांनिधौ च जलाश्रयादेव जडीकृताश् च सुरासुरास्तद्वदजस्य सर्वम्

സമുദ്രത്തിൽ തരംഗങ്ങൾ—ലഹരികളുടെ കൂട്ടം—പരസ്പരം ഇടിച്ചുമുട്ടി പോരാടുന്നതുപോലെ, ജലാശ്രയം (പ്രകൃതി) ആശ്രയിച്ച് ജഡത്വം പ്രാപിച്ച ദേവാസുരർ തമ്മിൽ തമ്മിൽ സംഘർഷിക്കുന്നു. അതുപോലെ ഇതെല്ലാം അജൻ, പതി-സ്വരൂപനായ പ്രഭുവിന്റെ മായയുടെ പ്രകടനമാണ്।

Verse 115

सूत उवाच य इदं प्रातरुत्थाय शुचिर्भूत्वा जपेन्नरः शृणुयाद्वा स्तवं पुण्यं सर्वकामम् अवाप्नुयात्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ശുചിയായി ഈ പുണ്യസ്തവം ജപിക്കുന്നവൻ, അല്ലെങ്കിൽ കേൾക്കുന്നവൻ പോലും, സർവകാമഫലം പ്രാപിക്കും. ശ്രവണവും ജപവും മൂലം പശു-ജീവൻ പതിയുടെ കൃപയിലേക്കു ആകർഷിതനായി, പാശങ്ങൾ ശിഥിലമാകാൻ തുടങ്ങും।

Verse 116

स्तुतस्त्वेवं सुरैर्विष्णोर् जपेन च महेश्वरः सोमः सोमाम् अथालिङ्ग्य नन्दिदत्तकरः स्मयन्

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരുടെ സ്തുതിയാലും വിഷ്ണുവിന്റെ ജപത്താലും സ്തുതിക്കപ്പെട്ട മഹേശ്വരൻ—സോമൻ—സോമയെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; നന്ദിയുടെ ആശീർവാദ-ഹസ്തത്തോടുകൂടെ അദ്ദേഹം സ്മിതിച്ചു।

Verse 117

प्राह गंभीरया वाचा देवानालोक्य शङ्करः ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं सुरेश्वराः

അപ്പോൾ ശങ്കരൻ ദേവന്മാരെ നോക്കി ഗംഭീരവാണിയിൽ പറഞ്ഞു—“ഹേ സുരേശ്വരന്മാരേ, ഇപ്പോൾ നിർവഹിക്കേണ്ട ദേവകാര്യത്തെ ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു।”

Verse 118

विष्णोर् मायाबलं चैव नारदस्य च धीमतः तेषामधर्मनिष्ठानां दैत्यानां देवसत्तमाः

വിഷ്ണുവിന്റെ മായാബലവും ധീമാനായ നാരദന്റെ വിവേകോപദേശവും ആശ്രയിച്ച് ദേവശ്രേഷ്ഠർ അധർമ്മനിഷ്ഠ ദൈത്യരെ ജയിച്ചു।

Verse 119

पुरत्रयविनाशं च करिष्ये ऽहं सुरोत्तमाः सूत उवाच अथ सब्रह्मका देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समागताः

“ഹേ സുരോത്തമരേ, ഞാൻ തീർച്ചയായും ത്രിപുര (പുരത്രയം) നശിപ്പിക്കും.” സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവോടുകൂടി, ഇന്ദ്രനും ഉപേന്ദ്രനും (വിഷ്ണു) സഹിതം ദേവഗണം ഒന്നിച്ചു കൂടി।

Verse 120

श्रुत्वा प्रभोस्तदा वाक्यं प्रणेमुस्तुष्टुवुश् च ते अप्येतदन्तरे देवी देवमालोक्य विस्मिता

പ്രഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ചു. അതിനിടയിൽ ദേവി ദേവനെ കണ്ടു വിസ്മയിച്ചു നിന്നു।

Verse 121

लीलांबुजेन चाहत्य कलमाह वृषध्वजम् देव्युवाच क्रीडमानं विभो पश्य षण्मुखं रविसन्निभम्

കോമളയായ ദേവി ലീലാഭാവത്തിൽ താമരകൊണ്ട് വൃഷധ്വജൻ (ശിവൻ)നെ തട്ടി പറഞ്ഞു—“ഹേ വിഭോ, നോക്കൂ; ഷൺമുഖൻ സ്കന്ദൻ കളിക്കുന്നു, സൂര്യസമാന ദീപ്തിയോടെ।”

Verse 122

पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठं भूषितं भूषणैः शुभैः मुकुटैः कटकैश्चैव कुण्डलैर्वलयैः शुभैः

അവർ ആ പുത്രനെ കണ്ടു—പുത്രവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—ശുഭാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതൻ: മുകുടങ്ങൾ, കടകങ്ങൾ, കുണ്ഡലങ്ങൾ, ദീപ്തമായ വളകൾ।

Verse 123

नूपुरैश्छन्नवारैश् च तथा ह्य् उदरबन्धनैः किङ्किणीभिर् अनेकाभिर् हैमैरश्वत्थपत्रकैः

അവർ നൂപുരങ്ങളാലും, സൂക്ഷ്മമായി മൂടിയ ഹാരങ്ങളാലും, ഉദരബന്ധനങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; സ്വർണ്ണനിർമ്മിത അശ്വത്ഥപത്രാകൃതിയിലുള്ള അനേകം ഝങ്കാരമുളള കിങ്കിണികളാലും ശോഭിച്ചു।

Verse 124

कल्पकद्रुमजैः पुष्पैः शोभितैरलकैः शुभैः हारैर् वारिजरागादिमणिचित्रैस् तथाङ्गदैः

കൽപവൃക്ഷജന്യ പുഷ്പങ്ങളാൽ അവർ ഭൂഷിതരായിരുന്നു; ശുഭമായ ചുരുള്‍മുടിയാൽ ശോഭിച്ചു; താമരനിറമുള്ള മാണിക്യാദി അനേകം രത്നങ്ങൾ പതിച്ച ഹാരങ്ങളും അങ്കദങ്ങളും ധരിച്ച് ദിവ്യ തേജസ്സോടെ പ്രകാശിച്ചു।

Verse 125

मुक्ताफलमयैर्हारैः पूर्णचन्द्रसमप्रभैः तिलकैश् च महादेव पश्य पुत्रं सुशोभनम्

ഹേ മഹാദേവാ! പൂർണ്ണചന്ദ്രസമ പ്രഭയുള്ള മുത്തുമാലകളാലും ശുഭ തിലകങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഈ അതിശയ ശോഭനനായ പുത്രനെ ദർശിക്കണമേ।

Verse 126

अङ्कितं कुङ्कुमाद्यैश् च वृत्तं भसितनिर्मितम् वक्त्रवृन्दं च पश्येश वृन्दं कामलकं यथा

കുങ്കുമാദികളാൽ അങ്കിതവും, ഭസ്മംകൊണ്ട് നിർമ്മിതമായ വൃത്തചിഹ്നവുമുള്ളതായി—ഹേ ഈശാ! ആമലകഫലക്കുലംപോലെ ഉള്ള മുഖവൃന്ദത്തെയും ഞാൻ ദർശിക്കുന്നു।

Verse 127

नेत्राणि च विभो पश्य शुभानि त्वं शुभानि च अञ्जनानि विचित्राणि मङ्गलार्थं च मातृभिः

ഹേ വിഭോ! ഈ ശുഭ നേത്രങ്ങളെ ദർശിക്കണമേ; കൂടാതെ മാതൃദേവിമാർ മംഗളാർത്ഥം ഒരുക്കിയ ഈ ശുഭവും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായ അഞ്ജനങ്ങളും കാണണമേ।

Verse 128

गङ्गादिभिः कृत्तिकाद्यैः स्वाहया च विशेषतः इत्येवं लोकमातुश् च वाग्भिः संबोधितः शिवः

ഇങ്ങനെ ഗംഗാദികൾ, കൃത്തികാദികൾ, പ്രത്യേകിച്ച് സ്വാഹാ—ലോകമാതാവോടുകൂടെ—സ്തുതിവചനങ്ങളാൽ ഭഗവാൻ ശിവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 129

न ययौ तृप्तिमीशानः पिबन्स्कन्दाननामृतम् न सस्मार च तान्देवान् दैत्यशस्त्रनिपीडितान्

സ്കന്ദന്റെ മുഖാമൃതം പാനം ചെയ്തിട്ടും ഈശാനൻ തൃപ്തനായില്ല; അപ്പോൾ ദൈത്യശസ്ത്രങ്ങളാൽ പീഡിതരായ ദേവന്മാരെയും അദ്ദേഹം ഓർത്തില്ല।

Verse 130

स्कन्दमालिङ्ग्य चाघ्राय नृत्य पुत्रेत्युवाच ह सो ऽपि लीलालसो बालो ननर्तार्तिहरः प्रभुः

സ്കന്ദനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് സ്നേഹത്തോടെ അവന്റെ ശിരസ്സിനെ മണന്ന്, “നൃത്തം ചെയ്‌തു, മകനേ” എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ലീലാമയനായ ആ ബാലൻ, ആർതിഹരനായ പ്രഭു സ്കന്ദനും നൃത്തം തുടങ്ങി।

Verse 131

सहैव ननृतुश्चान्ये सह तेन गणेश्वराः त्रैलोक्यमखिलं तत्र ननर्तेशाज्ञया क्षणम्

അവനോടൊപ്പം മറ്റു ഗണേശ്വരന്മാരും കൂടെ നൃത്തം തുടങ്ങി; അവിടെ ക്ഷണമാത്രത്തിൽ ഈശന്റെ ആജ്ഞയാൽ സമസ്ത ത്രൈലോക്യവും നൃത്തം ചെയ്തു।

Verse 132

नागाश् च ननृतुः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः तुष्टुवुर्गणपाः स्कन्दं मुमोदांबा च मातरः

എല്ലാ നാഗന്മാരും നൃത്തം ചെയ്തു; ഇന്ദ്രൻ മുൻപിൽ നിൽക്കുന്ന ദേവന്മാർ ആനന്ദിച്ചു. ഗണപന്മാർ സ്കന്ദനെ സ്തുതിച്ചു; അംബയും മാതൃഗണങ്ങളോടൊപ്പം പരമഹർഷം പ്രാപിച്ചു।

Verse 133

ससृजुः पुष्पवर्षाणि जगुर्गन्धर्वकिन्नराः नृत्यामृतं तदा पीत्वा पार्वतीपरमेश्वरौ अवापतुस् तदा तृप्तिं नन्दिना च गणेश्वराः

അപ്പോൾ പുഷ്പവൃഷ്ടികൾ പെയ്തു; ഗന്ധർവരും കിന്നരരും മധുരഗാനം പാടി. ആ ദിവ്യനൃത്തത്തിന്റെ അമൃതം പാനം ചെയ്ത് പാർവതിയും പരമേശ്വരനും പരമതൃപ്തി പ്രാപിച്ചു; നന്ദിയും ഗണേശ്വരഗണങ്ങളും അതുപോലെ തൃപ്തരായി.

Verse 134

ततः स नन्दी सह षण्मुखेन तथा च सार्धं गिरिराजपुत्र्या विवेश दिव्यं भवनं भवो ऽपि यथाम्बुदो ऽन्याम्बुदम् अम्बुदाभः

അതിനുശേഷം നന്ദി, ഷൺമുഖനോടൊപ്പം, ഗിരിരാജപുത്രി (പാർവതി)യെയും കൂട്ടി ആ ദിവ്യഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. മേഘവർണ്ണനായ ഭവൻ (ശിവൻ)യും—ഒരു മഴമേഘം മറ്റൊരു മേഘത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ—അതിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 135

द्वारस्य पार्श्वे ते तस्थुर् देवा देवस्य धीमतः तुष्टुवुश् च महादेवं किंचिद् उद्विग्नचेतसः

വാതിലിന്റെ അരികിൽ ആ ദേവന്മാർ, ധീമാനായ ദേവാധിദേവന്റെ സമീപത്ത് നിന്നു. മനസ്സിൽ അല്പം ഉത്കണ്ഠയോടെ അവർ മഹാദേവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 136

किंतु किंत्विति चान्योन्यं प्रेक्ष्य चैतत्समाकुलाः पापा वयम् इति ह्यन्ये अभाग्याश्चेति चापरे

അവർ ആശങ്കയോടെ പരസ്പരം നോക്കി, “എന്നാൽ—ഇത് എങ്ങനെ?” എന്ന് ആവർത്തിച്ചു പറഞ്ഞു. ചിലർ, “ഞങ്ങൾ പാപികൾ,” എന്നു പറഞ്ഞു; മറ്റുചിലർ, “ഞങ്ങൾ അത്യന്തം അഭാഗ്യവർ,” എന്നു വിലപിച്ചു.

Verse 137

भाग्यवन्तश् च दैत्येन्द्रा इति चान्ये सुरेश्वराः पूजाफलमिमं तेषाम् इत्यन्ये नेति चापरे

ചില സുരേശ്വരന്മാർ പറഞ്ഞു, “ദൈത്യേന്ദ്രന്മാരും ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്.” ചിലർ, “ഇത് അവർക്കു ലഭിച്ച പൂജാഫലം,” എന്നു പറഞ്ഞു; മറ്റുചിലർ വീണ്ടും, “ഇല്ല—അങ്ങനെ അല്ല,” എന്നു മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 138

एतस्मिन्नन्तरे तेषां श्रुत्वा शब्दाननेकशः कुम्भोदरो महातेजा दण्डेनाताडयत्सुरान्

അപ്പോൾ അവരുടെ പലവിധ കുലുക്കമുള്ള നിലവിളികൾ കേട്ട് മഹാതേജസ്വിയായ കുംഭോദരൻ ദണ്ഡംകൊണ്ട് ദേവന്മാരെ അടിച്ചു।

Verse 139

दुद्रुवुस्ते भयाविष्टा देवा हाहेतिवादिनः अपतन्मुनयश्चान्ये देवाश् च धरणीतले

ഭയവിഹ്വലരായ ആ ദേവന്മാർ ‘ഹാ ഹാ’ എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ട് ഓടി. മറ്റു മുനിമാരും വീണു; ദേവന്മാരും ഭൂമിതലത്തിൽ പതിച്ചു।

Verse 140

अहो विधेर्बलं चेति मुनयः कश्यपादयः दृष्ट्वापि देवदेवेशं देवानां चासुरद्विषाम्

കശ്യപാദി മുനിമാർ പറഞ്ഞു—“അഹോ! വിധിയുടെ ബലം എത്ര പ്രബലം!”—ദേവദേവേശനെ കണ്ടിട്ടും।

Verse 141

अभाग्यान्न समाप्तं तु कार्यमित्यपरे द्विजाः प्रोचुर्नमः शिवायेति पूज्य चाल्पतरं हृदि

മറ്റു ദ്വിജന്മാർ പറഞ്ഞു—“അഭാഗ്യത്താൽ കര്‍മ്മം പൂര്‍ത്തിയായില്ല.” എങ്കിലും ഹൃദയത്തിൽ അല്പഭക്തി ധരിച്ചു ‘നമഃ ശിവായ’ എന്നു ജപിച്ച് പൂജ ചെയ്തു।

Verse 142

ततः कपर्दी नन्दीशो महादेवप्रियो मुनिः शूली माली तथा हाली कुण्डली वलयी गदी

അനന്തരം അദ്ദേഹം കപർദീ, നന്ദീശൻ, മഹാദേവപ്രിയ മുനി; ശൂലധാരി, മാലാധാരി, ഹാലധാരി, കുണ്ഡല-വലയ-ഗദാധാരി എന്നിങ്ങനെ പുകഴ്ത്തപ്പെട്ടു।

Verse 143

वृषमारुह्य सुश्वेतं ययौ तस्याज्ञया तदा ततो वै नन्दिनं दृष्ट्वा गणः कुम्भोदरो ऽपि सः

അത്യന്തം ശ്വേതമായ വൃഷഭത്തെ आरोഹിച്ച്, പ്രഭുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അന്നേ സമയം അവൻ പുറപ്പെട്ടു. പിന്നെ നന്ദിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ഗണനായ കുംഭോദരനും ശിവാജ്ഞയെ മാനിച്ച് പിന്തുടർന്നു.

Verse 144

प्रणम्य नन्दिनं मूर्ध्ना सह तेन त्वरन् ययौ नन्दी भाति महातेजा वृषपृष्ठे वृषध्वजः

നന്ദിയെ ശിരസ്സോടെ പ്രണാമം ചെയ്ത് അവനോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി. അവിടെ നന്ദി മഹാതേജസ്സോടെ ദീപ്തനായി; വൃഷധ്വജനായ ഭഗവാൻ ശിവൻ വൃഷഭപൃഷ്ഠത്തിൽ ശോഭിച്ചു.

Verse 145

सगणो गणसेनानीर् मेघपृष्ठे यथा भवः दशयोजनविस्तीर्णं मुक्ताजालैर् अलंकृतम्

ഗണങ്ങളോടും ഗണസേനാനികളോടും കൂടിയ ഭവൻ (ശിവൻ) മേഘപൃഷ്ഠത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമാനനായി. ആ ദൃശ്യം പത്ത് യോജന വ്യാപ്തിയോടെ, മുത്തുമാലകളുടെ ജാലങ്ങളാൽ അലങ്കൃതമായിരുന്നു.

Verse 146

सितातपत्रं शैलादेर् आकाशमिव भाति तत् तत्रान्तर्बद्धमाला सा मुक्ताफलमयी शुभा

പർവ്വതസമമായ അടിസ്ഥാനംമേൽ സ്ഥാപിച്ച ശ്വേതാതപത്രം ആകാശംപോലെ ദീപ്തമായി. അതിന്റെ ഉള്ളിൽ മുത്തുമണികളാൽ നിർമ്മിതമായ ശുഭമാല ബന്ധിച്ചിരുന്നതു.

Verse 147

गङ्गाकाशान्निपतिता भाति मूर्ध्नि विभोर्यथा अथ दृष्ट्वा गणाध्यक्षं देवदुन्दुभयः शुभाः

ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുന്ന ഗംഗ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭുവിന്റെ ശിരസ്സിൽ എങ്ങനെ ശോഭിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ഗണാധ്യക്ഷനെ കണ്ടതുമാത്രം ശുഭമായ ദേവദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി.

Verse 148

नियोगाद्वज्रिणः सर्वे विनेदुर्मुनिपुङ्गवाः तुष्टुवुश् च गणेशानं वाग्भिर् इष्टप्रदं शुभम्

വജ്രധാരി ഇന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആ മഹാമുനിമാർ എല്ലാവരും ജയഘോഷം മുഴക്കി. പുണ്യവചനങ്ങളാൽ അവർ ഗണേശാനനെ—ശുഭനും ഇഷ്ടഫലദായകനുമായ പ്രഭുവിനെ—സ്തുതിച്ചു.

Verse 149

यथा देवा भवं दृष्ट्वा प्रीतिकण्टकितत्वचः नियोगाद्वज्रिणो मूर्ध्नि पुष्पवर्षं च खेचराः

ദേവന്മാർ ഭവനെ (ശിവനെ) കണ്ടപ്പോൾ ആനന്ദത്തിൽ അവരുടെ ദേഹത്ത് രോമാഞ്ചം പടർന്നു. വജ്രധാരി ഇന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആകാശചരർ അവന്റെ ശിരസ്സിൽ പുഷ്പവർഷം ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 150

ववृषुश् च सुगन्धाढ्यं नन्दिनो गगनोदितम् वृष्ट्या तुष्टस्तदा रेजे तुष्ट्या पुष्ट्या यथार्थया

അപ്പോൾ നന്ദി ആകാശത്തിൽ നിന്ന് സുഗന്ധസമൃദ്ധമായ പുഷ്പവർഷം ചൊരിഞ്ഞു. ആ വർഷത്തിൽ സന്തുഷ്ടനായി അദ്ദേഹം ദീപ്തനായി; ആ തൃപ്തി തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ പുഷ്ടിയായി മംഗളവും ബലവും വർധിപ്പിച്ചത്.

Verse 151

नन्दी भवश् चान्द्रयातु स्नातया गन्धवारिणा पुष्पैर्नानाविधैस्तत्र भाति पृष्ठं वृषस्य तत्

അവിടെ നന്ദിയും ഭവനും (ശിവനും)—ചാന്ദ്രയാതുവിനോടൊപ്പം—സുഗന്ധജലത്തിൽ വൃഷഭത്തെ സ്നാനിപ്പിച്ചു. പലവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ ആ പുണ്യവൃഷഭത്തിന്റെ പുറം ദീപ്തമായി തിളങ്ങി.

Verse 152

संकीर्णं तु दिवः पृष्ठं नक्षत्रैरिव सुव्रताः कुसुमैः संवृतो नन्दी वृषपृष्ठे रराज सः

ഹേ സുവ്രതന്മാരേ! നക്ഷത്രങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആകാശവിസ്താരത്തെപ്പോലെ, പുഷ്പങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട നന്ദി വൃഷഭത്തിന്റെ പുറത്ത് വിരാജിച്ച് അത്യന്തം ശോഭിച്ചു.

Verse 153

दिवः पृष्ठे यथा चन्द्रो नक्षत्रैरिव सुव्रताः तं दृष्ट्वा नन्दिनं देवाः सेन्द्रोपेन्द्रास् तथाविधम्

ആകാശമണ്ഡലത്തിൽ നക്ഷത്രങ്ങൾ ചുറ്റിനിൽക്കുന്ന ചന്ദ്രൻ എങ്ങനെ ശോഭിക്കുമോ, അതുപോലെ നന്ദി പ്രത്യക്ഷനായി. അവനെ അതേ ദിവ്യരൂപത്തിൽ കണ്ട ഇന്ദ്ര-ഉപേന്ദ്രന്മാരോടുകൂടിയ ദേവന്മാർ, പതി (ശിവൻ) പ്രതിയുള്ള ദൃഢവ്രതഭക്തിയിൽ നിന്നുയർന്ന തേജസ്സിനെ ദർശിച്ചു।

Verse 154

तुष्टुवुर् गणपेशानं देवदेवमिवापरम् देवा ऊचुः नमस्ते रुद्रभक्ताय रुद्रजाप्यरताय च

ദേവന്മാർ ഗണങ്ങളുടെ അധിപനായ ഗണപേശനെ മറ്റൊരു ദേവദേവനെന്നപോലെ സ്തുതിച്ചു। ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—രുദ്രഭക്തനേ, നമസ്കാരം; രുദ്രനാമജപത്തിൽ നിത്യരതനേ, നമസ്കാരം।

Verse 155

रुद्रभक्तार्तिनाशाय रौद्रकर्मरताय ते कूष्माण्डगणनाथाय योगिनां पतये नमः

രുദ്രഭക്തരുടെ ആർത്തി നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, രൗദ്രകർമ്മങ്ങളിൽ രതനായി ബന്ധനം ദമിപ്പിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം। കൂഷ്മാണ്ഡ ഗണങ്ങളുടെ നാഥനേ, യോഗികളുടെ പതിയേ, നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 156

सर्वदाय शरण्याय सर्वज्ञायार्तिहारिणे वेदानां पतये चैव वेदवेद्याय ते नमः

സദാ ദാനം ചെയ്യുന്ന ശരണ്യനേ, സർവജ്ഞനേ, ആർത്തിഹാരിയേ, നിനക്കു നമസ്കാരം। വേദങ്ങളുടെ പതിയേ, വേദങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്ന പരതത്ത്വമേ, നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 157

वज्रिणे वज्रदंष्ट्राय वज्रिवज्रनिवारिणे वज्रालंकृतदेहाय वज्रिणाराधिताय ते

വജ്രധാരിയേ, വജ്രസമാന ദംഷ്ട്രകളുള്ളവനേ, വജ്രധാരിയുടെ വജ്രത്തെയും നിവാരിക്കുന്നവനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം। വജ്രസദൃശ തേജസ്സാൽ അലങ്കൃത ദേഹനേ, വജ്രധാരി (ഇന്ദ്രൻ) തന്നെയും ആരാധിക്കുന്നവനേ—നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 158

रक्ताय रक्तनेत्राय रक्तांबरधराय ते रक्तानां भवपादाब्जे रुद्रलोकप्रदायिने

ഹേ രുദ്രാ! രക്തവർണ്ണനേ, രക്തനേത്രനേ, രക്താംബരധാരിനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ചുവന്ന അർപ്പണങ്ങളാൽ നിന്റെ പാദപദ്മം പൂജിക്കുന്ന ഭക്തർക്കു രുദ്രലോകം നൽകുന്നവനേ, പ്രണാമം.

Verse 159

नमः सेनाधिपतये रुद्राणां पतये नमः भूतानां भुवनेशानां पतये पापहारिणे

സേനാധിപതിയേ, നമഃ; രുദ്രന്മാരുടെ പതിയേ, നമഃ. ഭൂതങ്ങളുടെയും ഭുവനേശന്മാരുടെയും പതിയായ, പാപഹാരിയായ പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം.

Verse 160

रुद्राय रुद्रपतये रौद्रपापहराय ते नमः शिवाय सौम्याय रुद्रभक्ताय ते नमः

രുദ്രനേ, രുദ്രന്മാരുടെ പതിയേ, ഭീകരപാപങ്ങൾ ഹരിക്കുന്നവനേ—നിനക്കു നമഃ. ശിവനേ, മംഗളകരനേ, സൗമ്യനേ, രുദ്രഭക്തനായ പ്രഭുവേ—നമസ്കാരം.

Verse 161

सूत उवाच ततः प्रीतो गणाध्यक्षः प्राह देवांश्छिवात्मजः रथं च सारथिं शंभोः कार्मुकं शरमुत्तमम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ സന്തുഷ്ടനായ ഗണാധ്യക്ഷൻ, ശിവാത്മജൻ ദേവന്മാരോട് സംസാരിച്ചു; (അവർക്ക്) ശംഭുവിന്റെ രഥവും സാരഥിയും ധനുസ്സും അത്യുത്തമമായ അമ്പും നൽകി.

Verse 162

कर्तुमर्हथ यत्नेन नष्टं मत्वा पुरत्रयम् अथ ते ब्रह्मणा सार्धं तथा वै विश्वकर्मणा

“ത്രിപുരം നശിച്ചതായി കരുതി, പരിശ്രമത്തോടെ ഇതിനെ പുനർനിർമ്മിക്കുക നിങ്ങൾക്ക് യുക്തമാണ്. തുടർന്ന് അവർ ബ്രഹ്മാവിനോടും വിശ്വകർമ്മാവിനോടും കൂടി (ആ പ്രവർത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടു).”

Verse 163

रथं चक्रुः सुसंरब्धा देवदेवस्य धीमतः

അവർ ദൃഢോത്സാഹത്തോടെ ദേവദേവനായ ധീമാനായ പ്രഭുവിനായി രഥം ഒരുക്കി; അവനോട് ബന്ധപ്പെട്ട ദിവ്യകർമ്മം സിദ്ധിക്കേണ്ടതിനായി।

Frequently Asked Questions

Because they are portrayed as dharma-niṣṭha—observing śrauta-smārta duties—and especially as devoted to Mahādeva through Liṅga-arcana; the narrative frames Śiva-bhakti as granting protection that even powerful devas cannot override without Śiva’s own consent.

It is a deliberate instrument of dharma-vighna: a delusive teaching described as opposed to śrauta-smārta norms and varṇāśrama, used to detach the Tripuravāsins from Śiva and Liṅga worship; once devotion collapses, Tripura becomes vulnerable and the cosmic resolution (Tripura-dahana) can proceed.

It ends in ‘upakrama’ (preparation): Śiva agrees to destroy Tripura, Nandī takes command, and the devas begin constructing Śiva’s ratha (chariot), sārathi (charioteer), kārmuka (bow), and śara (arrow), directly setting up the forthcoming execution of Tripura-dahana.