Sukta 17
Rishi: Atharvanic seer(s) of the Bhaisajya corpus
Devata: Apāmārga (personified Oṣadhi)
Chandas: Anuṣṭubh (with Atharvanic invocatory style)
ಅಥರ್ವವೇದ 4.17ರಲ್ಲಿ ಅಪಾಮಾರ್ಗವನ್ನು “ಔಷಧಿಗಳ ಅಧಿಪತಿ”ಯಾಗಿ ಉನ್ನತಗೊಳಿಸಿ, ರೋಗ, ದುಸ್ವಪ್ನಜನ್ಯ ವ್ಯಾಧಿ ಹಾಗೂ ಶತ್ರುಬಲಗಳ ಮೇಲೆ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂಕ್ತವು ಭೈಷಜ್ಯ (ಚಿಕಿತ್ಸಕ) ಮತ್ತು ರಕ್ಷಾ (ಅಪಸಾರಕ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ) ಎರಡೂ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸಸ್ಯದ ಒರೆಸುವ/ತೊಳೆದುಹಾಕುವ ಸಂಕೇತದ ಮೂಲಕ ರೋಗಿಯ ಮೇಲೆ “ಅಂಟಿಕೊಂಡು” ಅಥವಾ “ಕುಳಿತಿರುವ” ದೋಷವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಅಪಾಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅಗದ (ವಿಷಹರ/ಪ್ರತಿವಿಷ)ವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿ, ಅದು ಸ್ವತಃ ಹೊರಟು ದುಃಖವ್ಯಾಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ದುಷ್ಟವಾಕ್ಯವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Mantras
Mantra 1
अपामार्गः। ईशा॑णां त्वा भेष॒जाना॒मुज्जे॑ष॒ आ र॑भामहे । च॒क्रे स॒हस्र॑वीर्यं॒ सर्व॑स्मा ओषधे त्वा
ಅಪಾಮಾರ್ಗ! ಔಷಧಿಗಳ ಈಶಾನನೇ, ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾವು ಹಿಡಿದು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ನೀನು ಸಹಸ್ರವೀರ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದೀ; ಎಲ್ಲ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ, ಹೇ ಔಷಧಿ, ನಿನ್ನನ್ನು ನಾವು ಆವಾಹನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.
Mantra 2
स॒त्य॒जितं॑ शपथ॒याव॑नीं॒ सह॑मानां पुनःस॒राम्। सर्वाः॒ सम॒ह्व्योष॑धीरि॒तो नः॑ पारया॒दिति॑
ಸತ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸುವ, ಶಾಪವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವ, ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಮಣಿಸುವ, ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ—ಎಲ್ಲಾ ಓಷಧಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಆಕೆ (ದೇವಿ/ಔಷಧಿ) ನಮ್ಮನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪಾರುಮಾಡಲಿ; ಇತಿ.
Mantra 3
या श॒शाप॒ शप॑नेन॒ याघं मूर॑माद॒धे। या रस॑स्य॒ हर॑णाय जा॒तमा॑रे॒भे तो॒कम॑त्तु॒ सा
ಯಾರು ಶಾಪದಿಂದ ಶಾಪಿಸಿದಳೋ, ಯಾರು ಅಘಂ (ಅಪಶಕುನು/ದುರಿತ) ಮತ್ತು ಮೂರ (ಜಡಗೊಳಿಸುವ ಮೂಢಸ್ತಂಭ) ಹೇರಿದಳೋ; ಯಾರು ರಸ (ಜೀವನರಸ) ಕಸಿಯಲು ನವಜಾತರಲ್ಲಿನ ಮಗುವಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವಳೋ—ಆ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಅವಳದೇ ಬಾಧೆಯಿಂದ ಭಕ್ಷಿಸಲಿ.
Mantra 4
यां ते॑ च॒क्रुरा॒मे पात्रे॒ यां च॒क्रुर्नी॑ललोहि॒ते। आ॒मे मां॒से कृ॒त्यां यां च॒क्रुस्तया॑ कृत्या॒कृतो॑ जहि
ಕಚ್ಚಾ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯಾ, ನೀಲ-ಲೋಹಿತದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯಾ; ಕಚ್ಚಾ ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯಾ—ಅದೇ ಕೃತ್ಯೆಯಿಂದ ಕೃತ್ಯಾಕಾರರನ್ನು ನೀನು ಹೊಡೆದು ನಾಶಮಾಡು.
Mantra 5
दौष्व॑प्न्यं॒ दौर्जी॑वित्यं॒ रक्षो॑ अ॒भ्वऽमरा॒य्यः । दु॒र्णाम्नीः॒ सर्वा॑ दु॒र्वाच॒स्ता अ॒स्मन्ना॑शयामसि
ದುಸ್ವಪ್ನ, ದುರ್ಜೀವನ, ರಕ್ಷಸ್—ಭೀಕರ, ಮರಣಕಾರಕ; ದುರ್ಣಾಮ್ನೀಗಳೆಲ್ಲ, ದುರ್ವಚನಗಳೆಲ್ಲ—ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಾವು ನಮ್ಮಿಂದ ನಾಶವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.
Mantra 6
क्षु॒धा॒मा॒रं तृ॑ष्णामा॒रम॒गोता॑मनप॒त्यता॑म्। अपा॑मार्ग॒ त्वया॑ व॒यं सर्वं॒ तदप॑ मृज्महे
ಹಸಿವು-ನಾಶಕ, ದಾಹ-ನಾಶಕ, ಗೋ-ಅಭಾವ ಮತ್ತು ಸಂತಾನ-ಅಭಾವ—ಹೇ ಅಪಾಮಾರ್ಗ, ನಿನ್ನ ಮೂಲಕ ನಾವು ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒರೆದು ದೂರಮಾಡುತ್ತೇವೆ.
Mantra 7
तृ॒ष्णा॒मा॒रं क्षु॑धामा॒रमथो॑ अक्षपराज॒यम्। अपा॑मार्ग॒ त्वया॑ व॒यं सर्वं॒ तदप॒ मृज्महे
ದಾಹ-ನಾಶಕ, ಹಸಿವು-ನಾಶಕ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಪಾಶಕಗಳಲ್ಲಿ) ಸೋಲು ಕೂಡ—ಹೇ ಅಪಾಮಾರ್ಗ, ನಿನ್ನ ಮೂಲಕ ನಾವು ಆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒರೆದು ದೂರಮಾಡುತ್ತೇವೆ.
Mantra 8
अ॒पा॒मा॒र्ग ओष॑धीनां॒ सर्वा॑सा॒मेक॒ इद् व॒शी। तेन॑ ते मृज्म॒ आस्थि॑त॒मथ॒ त्वम॑ग॒दश्च॑र
ಅಪಾಮಾರ್ಗನು ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಏಕೈಕ ಅಧಿಪತಿ. ಅವನಿಂದ ನಾವು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ನೆಲೆಸಿರುವುದನ್ನು ಒರೆದು ದೂರಮಾಡುತ್ತೇವೆ; ನಂತರ ನೀನು ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡು.
Frequently Asked Questions
Both. The sukta treats Apāmārga as an actual medicinal herb and as a personified oṣadhi-power—“sovereign of medicines”—whose agency can be invoked to cure and protect.
It targets illness and ‘settled’ affliction, but also unseen harms: nightmares (duḥsvapnya), life-wasting misfortune (daurjīvitā), demonic/hostile agencies, curses, and evil speech directed at the patient.
A common Atharvanic application is mārjana—gently wiping/sweeping the person with Apāmārga while reciting the verses—then concluding by commissioning the herb to act as an agada (antidote) that ‘goes forth’ to work the cure.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.