Sukta 17
Rishi: Atharvanic seer(s) of the Bhaisajya corpus
Devata: Apāmārga (personified Oṣadhi)
Chandas: Anuṣṭubh (with Atharvanic invocatory style)
AV 4.17లో అపామార్గాన్ని “ఔషధాల అధిపతి”గా మహిమాపరచి, వ్యాధి, దుర్స్వప్న-జన్య రోగం, శత్రుత్వ శక్తులపై విజయానికి దానిని ఆశ్రయిస్తారు. ఈ సూక్తం భైషజ్య (చికిత్స)గా కూడా, రక్షా (రక్షణాత్మక బహిష్కరణ)గా కూడా పనిచేస్తుంది; మొక్క యొక్క ఊడ్చి/తుడిచే ప్రతీకతో రోగిపై “అంటుకుని/కూర్చున్న” దుష్ప్రభావాలను తొలగిస్తుంది. మంత్రబలం అపామార్గాన్ని అగదం (విషనాశిని/ప్రతివిషం)గా చిత్రించి, అది స్వయంగా ముందుకు వెళ్లి బాధను, దుష్ట వాక్యాన్ని విప్పి చెదరగొడుతుందని చెప్పుతుంది.
Mantras
Mantra 1
अपामार्गः। ईशा॑णां त्वा भेष॒जाना॒मुज्जे॑ष॒ आ र॑भामहे । च॒क्रे स॒हस्र॑वीर्यं॒ सर्व॑स्मा ओषधे त्वा
అపామార్గ! ఔషధాల ఈశానుడు (అధిపతి) అయిన నిన్ను విజయార్థం మేము పట్టుకొని చేతిలోకి తీసుకుంటాము. నీవు సహస్రవీర్యం (వెయ్యిరెట్లు శక్తి) నిర్మించావు; ఓ ఓషధి, సమస్త అవసరాలకై మేము నిన్ను ఆవాహనం చేస్తున్నాము.
Mantra 2
स॒त्य॒जितं॑ शपथ॒याव॑नीं॒ सह॑मानां पुनःस॒राम्। सर्वाः॒ सम॒ह्व्योष॑धीरि॒तो नः॑ पारया॒दिति॑
సత్యాన్ని జయించే, శాపాన్ని తొలగించే, ప్రతిబంధక/రోగాన్ని అధిగమించే, మళ్లీ ఆరోగ్యం ప్రసాదించే—సర్వ ఓషధులను సమాహ్వానించి, ఆమె (దేవి/ఓషధి) మనలను ఇక్కడి నుండి సురక్షితంగా అవతలికి చేర్చుగాక; అలాగే కావుగాక.
Mantra 3
या श॒शाप॒ शप॑नेन॒ याघं मूर॑माद॒धे। या रस॑स्य॒ हर॑णाय जा॒तमा॑रे॒भे तो॒कम॑त्तु॒ सा
శాపంతో శాపించే ఆమె, పాపం/అనిష్టం మరియు మూర్చపెట్టే జడత్వాన్ని మోపే ఆమె; రసం (ప్రాణరసం) దోచుకోవడానికి నవజాతులలోని శిశువుపై దాడి చేసే ఆమె—ఆమె తనదైన విషం/అనిష్టంతోనే భక్షింపబడుగాక.
Mantra 4
यां ते॑ च॒क्रुरा॒मे पात्रे॒ यां च॒क्रुर्नी॑ललोहि॒ते। आ॒मे मां॒से कृ॒त्यां यां च॒क्रुस्तया॑ कृत्या॒कृतो॑ जहि
నీ మీద వారు పచ్చి పాత్రలో చేసిన ‘కృత్యా’ (టోన/మంత్రదోషం), వారు నీల-లోహిత (నీలం-ఎరుపు) లో చేసిన కృత్యా; వారు పచ్చి మాంసంలో చేసిన కృత్యా—ఆ కృత్యాతోనే కృత్యాకర్తలను కొట్టి, వారిని సంహరించు.
Mantra 5
दौष्व॑प्न्यं॒ दौर्जी॑वित्यं॒ रक्षो॑ अ॒भ्वऽमरा॒य्यः । दु॒र्णाम्नीः॒ सर्वा॑ दु॒र्वाच॒स्ता अ॒स्मन्ना॑शयामसि
దుష్స్వప్నం (చెడుస్వప్నం) మరియు దుర్జీవిత్యం (దుష్ట/కష్టజీవితం), రక్షస్సు, భయంకరమైన అభ్వ, మరణదాయకమైన అమరాయ్య; అలాగే ‘దుర్నామ్నీ’గా పిలువబడే అన్ని అపకీర్తి శక్తులు, అన్ని ‘దుర్వాచ’ (చెడువాక్యాలు/శాపవాక్యాలు)—ఇవన్నీ మాలోనుండి మేము నశింపజేసి, దూరం చేస్తాము.
Mantra 6
क्षु॒धा॒मा॒रं तृ॑ष्णामा॒रम॒गोता॑मनप॒त्यता॑म्। अपा॑मार्ग॒ त्वया॑ व॒यं सर्वं॒ तदप॑ मृज्महे
క్షుధా-మారకము, తృష్ణా-మారకము, గో-హీనత మరియు అపత్య-హీనత—ఓ అపామార్గ! నీ ద్వారా మేము ఆ సమస్తాన్ని తుడిచి తొలగించుచున్నాము.
Mantra 7
तृ॒ष्णा॒मा॒रं क्षु॑धामा॒रमथो॑ अक्षपराज॒यम्। अपा॑मार्ग॒ त्वया॑ व॒यं सर्वं॒ तदप॒ मृज्महे
తృష్ణా-మారకము, క్షుధా-మారకము, అలాగే పాశక్రీడలో (అక్ష) పరాజయమును కూడా—ఓ అపామార్గ! నీ ద్వారా మేము ఆ సమస్తాన్ని తుడిచి తొలగించుచున్నాము.
Mantra 8
अ॒पा॒मा॒र्ग ओष॑धीनां॒ सर्वा॑सा॒मेक॒ इद् व॒शी। तेन॑ ते मृज्म॒ आस्थि॑त॒मथ॒ त्वम॑ग॒दश्च॑र
అపామార్గము—సర్వ ఔషధులలో నిజముగా ఏకైక అధిపతి. దాని ద్వారా నీ మీద స్థిరపడినదాన్ని మేము తుడిచి తొలగించుచున్నాము; ఆపై నీవు ఔషధముగా ముందుకు వెళ్లి కార్యము చేయుము.
Frequently Asked Questions
Both. The sukta treats Apāmārga as an actual medicinal herb and as a personified oṣadhi-power—“sovereign of medicines”—whose agency can be invoked to cure and protect.
It targets illness and ‘settled’ affliction, but also unseen harms: nightmares (duḥsvapnya), life-wasting misfortune (daurjīvitā), demonic/hostile agencies, curses, and evil speech directed at the patient.
A common Atharvanic application is mārjana—gently wiping/sweeping the person with Apāmārga while reciting the verses—then concluding by commissioning the herb to act as an agada (antidote) that ‘goes forth’ to work the cure.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.