Sukta 17
Rishi: Atharvanic seer(s) of the Bhaisajya corpus
Devata: Apāmārga (personified Oṣadhi)
Chandas: Anuṣṭubh (with Atharvanic invocatory style)
अथर्ववेदे ४.१७ सूक्ते अपामार्ग ओषधिः “भेषजानां सम्राट्” इव स्तूयते, रोगस्वप्नरोगयोः शत्रुभ्यश्च जयाय गृह्यते। एतत् सूक्तं भैषज्यरूपेण च रक्षारूपेण च प्रवर्तते; अपामार्गस्य मार्जन-अपमार्जन-प्रतीकेन यत् किञ्चिद् रोगिणि उपनिविष्टं तद् अपाकरोति। मन्त्रबलात् अपामार्गोऽगद इव निरूप्यते—स स्वयमेव प्रसरन् उपद्रवं दुरुक्तिं च विघटयति।
Mantras
Mantra 1
अपामार्गः। ईशा॑णां त्वा भेष॒जाना॒मुज्जे॑ष॒ आ र॑भामहे । च॒क्रे स॒हस्र॑वीर्यं॒ सर्व॑स्मा ओषधे त्वा
अपामार्गः। ईशानां त्वा भेषजानाम् उज्जेषे आ रभामहे। चक्रे सहस्रवीर्यं; सर्वस्मा ओषधे त्वा (आह्वयामः)।
Mantra 2
स॒त्य॒जितं॑ शपथ॒याव॑नीं॒ सह॑मानां पुनःस॒राम्। सर्वाः॒ सम॒ह्व्योष॑धीरि॒तो नः॑ पारया॒दिति॑
सत्यजितं शपथयावनीं सहमानां पुनःसाराम्। सर्वाः समाह्व्योषधीः सा नोऽतः सुरक्षितं पारयादिति॥
Mantra 3
या श॒शाप॒ शप॑नेन॒ याघं मूर॑माद॒धे। या रस॑स्य॒ हर॑णाय जा॒तमा॑रे॒भे तो॒कम॑त्तु॒ सा
या शशाप शपनेन याघं मूरमादधे। या रसस्य हरणाय जातमारेभे तोकमत्तु सा॥
Mantra 4
यां ते॑ च॒क्रुरा॒मे पात्रे॒ यां च॒क्रुर्नी॑ललोहि॒ते। आ॒मे मां॒से कृ॒त्यां यां च॒क्रुस्तया॑ कृत्या॒कृतो॑ जहि
यां ते चक्रुरामे पात्रे, यां चक्रुर्नीललोहिते; आमे मांसे कृत्यां यां चक्रुः—तया कृत्या कृत्याकृतो जहि।
Mantra 5
दौष्व॑प्न्यं॒ दौर्जी॑वित्यं॒ रक्षो॑ अ॒भ्वऽमरा॒य्यः । दु॒र्णाम्नीः॒ सर्वा॑ दु॒र्वाच॒स्ता अ॒स्मन्ना॑शयामसि
दौष्वप्न्यं दौर्जीवित्यं रक्षोऽभ्वमराय़्यः; दुर्णाम्नीः सर्वा दुर्वाचस्ताः—ताः अस्मन्नाशयामसि।
Mantra 6
क्षु॒धा॒मा॒रं तृ॑ष्णामा॒रम॒गोता॑मनप॒त्यता॑म्। अपा॑मार्ग॒ त्वया॑ व॒यं सर्वं॒ तदप॑ मृज्महे
क्षुधामारं तृष्णामारम् अगोताम् अनपत्यताम्—अपामार्ग त्वया वयं सर्वं तदप मृज्महे।
Mantra 7
तृ॒ष्णा॒मा॒रं क्षु॑धामा॒रमथो॑ अक्षपराज॒यम्। अपा॑मार्ग॒ त्वया॑ व॒यं सर्वं॒ तदप॒ मृज्महे
तृष्णामारं क्षुधामारम् अथो अक्षपराजयम्—अपामार्ग त्वया वयं सर्वं तदप मृज्महे।
Mantra 8
अ॒पा॒मा॒र्ग ओष॑धीनां॒ सर्वा॑सा॒मेक॒ इद् व॒शी। तेन॑ ते मृज्म॒ आस्थि॑त॒मथ॒ त्वम॑ग॒दश्च॑र
अपामार्ग ओषधीनां सर्वासामेक इद् वशी। तेन ते मृज्म आस्थितम् अथ त्वमगदश्चर।
Frequently Asked Questions
Both. The sukta treats Apāmārga as an actual medicinal herb and as a personified oṣadhi-power—“sovereign of medicines”—whose agency can be invoked to cure and protect.
It targets illness and ‘settled’ affliction, but also unseen harms: nightmares (duḥsvapnya), life-wasting misfortune (daurjīvitā), demonic/hostile agencies, curses, and evil speech directed at the patient.
A common Atharvanic application is mārjana—gently wiping/sweeping the person with Apāmārga while reciting the verses—then concluding by commissioning the herb to act as an agada (antidote) that ‘goes forth’ to work the cure.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.