Sukta 17
Rishi: Atharvanic seer(s) of the Bhaisajya corpus
Devata: Apāmārga (personified Oṣadhi)
Chandas: Anuṣṭubh (with Atharvanic invocatory style)
AV 4.17-এ অপামাৰ্গক “ঔষধসমূহৰ অধিপতি” বুলি উচ্চ স্থান দিয়া হৈছে; ৰোগ, দুঃস্বপ্ন-জনিত ব্যাধি আৰু বৈৰী শক্তিৰ ওপৰত বিজয় লাভৰ বাবে তাক ধৰি আহ্বান কৰা হয়। এই সূক্ত ভৈষজ্য (চিকিৎসামূলক) আৰু ৰক্ষা (সুৰক্ষামূলক বহিষ্কাৰ) — দুয়ো ৰূপে কাৰ্য কৰে; উদ্ভিদটোৰ ঝাড়ু-মাৰা/পোছা প্ৰতীকৰ জৰিয়তে ৰোগীৰ ওপৰত “বহি থকা” অশুভক আঁতৰায়। মন্ত্রশক্তিয়ে অপামাৰ্গক অগদ (প্ৰতিবিষ/বিষনাশক) ৰূপে স্থাপন কৰে, যি সক্ৰিয়ভাৱে আগবাঢ়ি গৈ দুখ-কষ্ট আৰু দুষ্ট বাক্যক নিষ্ক্ৰিয়/উচ্ছেদ কৰে।
Mantras
Mantra 1
अपामार्गः। ईशा॑णां त्वा भेष॒जाना॒मुज्जे॑ष॒ आ र॑भामहे । च॒क्रे स॒हस्र॑वीर्यं॒ सर्व॑स्मा ओषधे त्वा
অপামাৰ্গ! ঔষধসমূহৰ অধিপতি, তোমাক জয়ৰ বাবে আমি ধৰি হাতে লওঁ। তুমি সহস্ৰগুণ বীৰ্য গঢ়িছা; হে ঔষধি, সকলো প্ৰয়োজনত তোমাকেই আমি আহ্বান কৰোঁ।
Mantra 2
स॒त्य॒जितं॑ शपथ॒याव॑नीं॒ सह॑मानां पुनःस॒राम्। सर्वाः॒ सम॒ह्व्योष॑धीरि॒तो नः॑ पारया॒दिति॑
সত্যজয়ী, শপথ-অপনয়িনী, দমনকাৰিণী, পুনৰ-সাৰিণী (স্বাস্থ্য-ফেৰোৱা)—সকলো ঔষধিক একেলগে আহ্বান কৰি, সি (ঔষধিদেৱী) আমাক ইয়াৰ পৰা নিৰাপদে পাৰ কৰাওক; ইতি।
Mantra 3
या श॒शाप॒ शप॑नेन॒ याघं मूर॑माद॒धे। या रस॑स्य॒ हर॑णाय जा॒तमा॑रे॒भे तो॒कम॑त्तु॒ सा
যি নাৰী শাপৰ দ্বাৰা শাপ দিয়ে, যি অঘ (অমঙ্গল) আৰু মূঢ়তা-সদৃশ স্তম্ভন (মূৰ) আৰোপ কৰে; যি ৰস (প্ৰাণ-ৰস) হৰণ কৰিবলৈ নবজাতৰ মাজত শিশুক আক্ৰমণ কৰে—সেই নাৰী নিজৰেই বিষ-বিপাকে ভক্ষিত হওক।
Mantra 4
यां ते॑ च॒क्रुरा॒मे पात्रे॒ यां च॒क्रुर्नी॑ललोहि॒ते। आ॒मे मां॒से कृ॒त्यां यां च॒क्रुस्तया॑ कृत्या॒कृतो॑ जहि
যি কৃত্যা (জাদু-কৰ্ম) তেওঁলোকে তোমাৰ বিৰুদ্ধে কাঁচা পাত্ৰত কৰিলে, যি নীলা-ৰঙা (নীললোহিতে) ত কৰিলে, আৰু যি কাঁচা মাংসত কৰিলে—সেই কৃত্যাৰ দ্বাৰাই কৃত্যা-কর্তাসকলক আঘাত কৰি নাশ কৰা।
Mantra 5
दौष्व॑प्न्यं॒ दौर्जी॑वित्यं॒ रक्षो॑ अ॒भ्वऽमरा॒य्यः । दु॒र्णाम्नीः॒ सर्वा॑ दु॒र्वाच॒स्ता अ॒स्मन्ना॑शयामसि
দুঃস্বপ্ন, দুঃজীৱন, ৰক্ষস্, ভয়ংকৰ অমঙ্গলকাৰী, মৰণ-আনোতা শক্তি; সকলো দুৰ্নামিনী শক্তি, সকলো দুষ্কথা—এইবোৰক আমি আমাৰ পৰা নাশ কৰোঁ।
Mantra 6
क्षु॒धा॒मा॒रं तृ॑ष्णामा॒रम॒गोता॑मनप॒त्यता॑म्। अपा॑मार्ग॒ त्वया॑ व॒यं सर्वं॒ तदप॑ मृज्महे
ক্ষুধা-নাশক, তৃষ্ণা-নাশক, গোৱালিহীনতা আৰু সন্তানহীনতা—হে অপামাৰ্গ, তোমাৰ সহায়ত আমি সেই সকলোকে মচি পেলাওঁ।
Mantra 7
तृ॒ष्णा॒मा॒रं क्षु॑धामा॒रमथो॑ अक्षपराज॒यम्। अपा॑मार्ग॒ त्वया॑ व॒यं सर्वं॒ तदप॒ मृज्महे
তৃষ্ণা-নাশক, ক্ষুধা-নাশক, আৰু পাশাত পৰাজয়ো—হে অপামাৰ্গ, তোমাৰ সহায়ত আমি সেই সকলোকে মচি পেলাওঁ।
Mantra 8
अ॒पा॒मा॒र्ग ओष॑धीनां॒ सर्वा॑सा॒मेक॒ इद् व॒शी। तेन॑ ते मृज्म॒ आस्थि॑त॒मथ॒ त्वम॑ग॒दश्च॑र
অপামাৰ্গ—সকলো ঔষধিৰ মাজত সঁচাকৈ একমাত্ৰ অধিপতি। তাৰ দ্বাৰাই আমি তোমাৰ ওপৰত বসি থকা সকলো মচি পেলাওঁ; তাৰ পাছত তুমি ঔষধি-উপায় হৈ আগবাঢ়ি কাৰ্য কৰ।
Frequently Asked Questions
Both. The sukta treats Apāmārga as an actual medicinal herb and as a personified oṣadhi-power—“sovereign of medicines”—whose agency can be invoked to cure and protect.
It targets illness and ‘settled’ affliction, but also unseen harms: nightmares (duḥsvapnya), life-wasting misfortune (daurjīvitā), demonic/hostile agencies, curses, and evil speech directed at the patient.
A common Atharvanic application is mārjana—gently wiping/sweeping the person with Apāmārga while reciting the verses—then concluding by commissioning the herb to act as an agada (antidote) that ‘goes forth’ to work the cure.
Ask anything about Sukta 17 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.