Prakarana 24

Verse 470 (चौपाई)

उठि कर जोरि रजायसु मागा। मनहुँ बीर रस सोवत जागा।। बाँधि जटा सिर कसि कटि भाथा। साजि सरासनु सायकु हाथा।। आजु राम सेवक जसु लेऊँ। भरतहि समर सिखावन देऊँ।। राम निरादर कर फलु पाई। सोवहुँ समर सेज दोउ भाई।। आइ बना भल सकल समाजू। प्रगट करउँ रिस पाछिल आजू।। जिमि करि निकर दलइ मृगराजू। लेइ लपेटि लवा जिमि बाजू।। तैसेहिं भरतहि सेन समेता। सानुज निदरि निपातउँ खेता।। जौं सहाय कर संकरु आई। तौ मारउँ रन राम दोहाई।।

ພະອົງລຸກຂຶ້ນ ແລະປະສານມືທັງສອງເພື່ອອະທິຖານ, ຄືກັບນັກຮົບທີ່ຕື່ນຈາກບານໃຈໃນລົດຊາດຂອງສົງຄາມ. ພະອົງມັດຜົມທີ່ບໍ່ທັນໄດ້ຫວີ້ມ, ຜູກເອັມໃຫ້ແໜ້ນ, ແລະກະກຽມຄັນລູກສຳລັບພ້ອມລູກສຳລັບໃນມື. ມື້ນີ້ຂ້ານ້ອຍຈະໄດ້ຮັບຊື່ສຽງເປັນຂ້າຮັບຂອງພະຣາມ, ແລະຈະສອນບົດຮຽນແກ່ພະພົມໃນສົງຄາມ. ພະຣາມໄດ້ຮັບຜົນຂອງການບໍ່ໃຫ້ກຽດ; ບັດນີ້ທັງສອງອ້າຍນ້ອງຈະນອນເທິງຕຽງແຫ່ງສົງຄາມ. ໃຫ້ກອງທັບທັງໝົດມາເຖິງປ່າ; ມື້ນີ້ຂ້ານ້ອຍຈະເປີດເຜີຍຄວາມໂກດແຄ້ນທີ່ເກັບງຳມາ. ຄືກັບສິງໂດຍທີ່ຂູດເຜົາຝູງຊ້າງ, ຄືກັບເຫັດທີ່ບິນລົງມາຈັບເຫຍື່ອ ດ້ວຍວິທີນັ້ນ ຂ້ານ້ອຍຈະຕີພະພົມພ້ອມກອງທັບທັງໝົດ, ແລະຈະສັງຫານພະອົງພ້ອມອ້າຍນ້ອງ, ໄຮ້ຄວາມຢ້ານກົວເທິງສະໜາມຮົບ. ຖ້າພະສິວເອງມາຊ່ວຍ ຂ້ານ້ອຍກໍຈະສັງຫານພະອົງໃນສົງຄາມ, ຮຽກຊື່ພະຣາມ.

Verse 471 (दोहा/सोरठा)

अति सरोष माखे लखनु लखि सुनि सपथ प्रवान। सभय लोक सब लोकपति चाहत भभरि भगान।।230।।

ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນຢ່າງຍິ່ງ, ພະລັກສະໝັນໄດ້ກ່າວສັບປະຕິຍານຂອງພະອົງ; ໄດ້ຍິນ ແລະເຫັນສິ່ງນັ້ນ, ທຸກຄົນຕ່າງກໍເຊື່ອຖື. ໂລກທັງໝົດຖືກຄອບງຳດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ, ແລະເຈົ້ານາຍທຸກພາກສ່ວນຂອງໂລກຕ່າງປາຖະໜາຈະໜີໄປດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວ.

Verse 472 (चौपाई)

जगु भय मगन गगन भइ बानी। लखन बाहुबलु बिपुल बखानी।। तात प्रताप प्रभाउ तुम्हारा। को कहि सकइ को जाननिहारा।। अनुचित उचित काजु किछु होऊ। समुझि करिअ भल कह सबु कोऊ।। सहसा करि पाछैं पछिताहीं। कहहिं बेद बुध ते बुध नाहीं।। सुनि सुर बचन लखन सकुचाने। राम सीयँ सादर सनमाने।। कही तात तुम्ह नीति सुहाई। सब तें कठिन राजमदु भाई।। जो अचवँत नृप मातहिं तेई। नाहिन साधुसभा जेहिं सेई।। सुनहु लखन भल भरत सरीसा। बिधि प्रपंच महँ सुना न दीसा।।

ໂລກຫຼົງໄຫຼໃນຄວາມຢ້ານກົວ, ແລະທ້ອງຟ້າດັງຂຶ້ນດ້ວຍສຽງຮ້ອງ; ຄວາມເຂັ້ມແຂງຂອງແຂນພະລັກສະໝັນໄດ້ຮັບການສັນລະເສີນໄປທົ່ວທຸກທິດ. ພໍ່າເອີຍ, ອຳນາດ ແລະອິດທິພົນຂອງທ່ານ, ໃຜສາມາດບັນຍາຍໄດ້, ໃຜສາມາດຮູ້ໄດ້? ບໍ່ວ່າການກະທຳຈະເໝາະສົມຫຼືບໍ່ເໝາະສົມ, ໃຫ້ມັນຖືກປະຕິບັດ; ທຸກຄົນເວົ້າສິ່ງທີ່ພວກເຂົາຄິດວ່າດີທີ່ສຸດຫຼັງຈາກໄດ້ຄິດພິຈາລະນາແລ້ວ. ຜູ້ທີ່ກະທຳໂດຍບໍ່ຄິດພິຈາລະນາຈະເສດໃນພາຍຫຼັງ; ພະເວດກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ, ແລະຜູ້ມີປັນຍາບໍ່ຮູ້ປັນຍາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່ານີ້. ໄດ້ຍິນພະດຳລັດຂອງທ້ອາສູນ, ພະລັກສະໝັນຮູ້ສຶກອາຍ, ແລະພະຣາມ ພະນາງສີທາດ້ວຍຄວາມເຄົາຮົບ. ພະອົງກ່າວວ່າ, ພໍ່າເອີຍ, ທ່ານໄດ້ກ່າວປັນຍາທີ່ເໝາະສົມ; ຄວາມອວດອົງຂອງກະສັດ, ອ້າຍນ້ອງ, ເປັນສິ່ງທີ່ຍາກທີ່ສຸດ. ກະສັດຜູ້ທີ່ມຶນເມົາດ້ວຍຄວາມອວດອົງ, ບໍ່ມີການຊຸມນຸມຂອງຜູ້ດີບ່ອນທີ່ພວກເຂົາຢູ່. ຈົ່ງຟັງ, ພະລັກສະໝັນ: ພະພົມເປັນຄົນດີແທ້ໆ; ບຸກຄົນເຊັ່ນນີ້ບໍ່ເຄີຍຖືກເຫັນໃນຄວາມຫຼອກລວງຂອງໂລກ.

Verse 473 (दोहा/सोरठा)

भरतहि होइ न राजमदु बिधि हरि हर पद पाइ।। कबहुँ कि काँजी सीकरनि छीरसिंधु बिनसाइ।।231।।

ພະພົມຈະບໍ່ມີຄວາມອວດອົງແຫ່ງການເປັນກະສັດ, ເພາະພະອົງໄດ້ບັນລຸພະບາດຂອງພະຮັບ ແລະພະສິວ. ຊາບຂອງດາບຈະສາມາດທຳໃຫ້ມະຫາສະໝຸດນົມແຫ້ງໄດ້ບໍ?

Verse 474 (चौपाई)

तिमिरु तरुन तरनिहि मकु गिलई। गगनु मगन मकु मेघहिं मिलई।। गोपद जल बूड़हिं घटजोनी। सहज छमा बरु छाड़ै छोनी।। मसक फूँक मकु मेरु उड़ाई। होइ न नृपमदु भरतहि भाई।। लखन तुम्हार सपथ पितु आना। सुचि सुबंधु नहिं भरत समाना।। सगुन खीरु अवगुन जलु ताता। मिलइ रचइ परपंचु बिधाता।। भरतु हंस रबिबंस तड़ागा। जनमि कीन्ह गुन दोष बिभागा।। गहि गुन पय तजि अवगुन बारी। निज जस जगत कीन्हि उजिआरी।। कहत भरत गुन सीलु सुभाऊ। पेम पयोधि मगन रघुराऊ।।

ຄວາມມືດກືກກືນດວງຕາເວັນ; ທ້ອງຟ້າລະລາຍເຂົ້າກັບເມັດຜັກກາດ; ເມກຖືກບັນຈຸໃນເມັດຜັກກາດ. ສັດນ້ຳຈົມຢູ່ໃນເມັດນ້ຳ; ພະພຣະຜູ້ສ້າງໃຫ້ອະໄພໂດຍທຳມະຊາດ, ແຕ່ພະອົງປະຖິ້ມສິ່ງທີ່ພະອົງສ້າງເອງ. ແມງວັນພັດພູເຂົາເມຣູໄປດ້ວຍລົມຫາຍໃຈ; ແຕ່, ອ້າຍນ້ອງ, ຄວາມອວດອົງແຫ່ງການເປັນກະສັດຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນພະພົມ. ພະລັກສະໝັນ, ສັບປະຕິຍານຂອງເຈົ້ານຳເອົາຄວາມອັບອາຍມາສູ່ພໍ່ຂອງເຈົ້າ; ບໍ່ມີມິດທີ່ບໍລິສຸດເທົ່າພະພົມ. ຄຸນງາມຄຸນນະພາບຄືກັບນົມ, ແລະຂໍ້ບົກຜ່ອງຄືກັບນ້ຳ, ພໍ່າເອີຍ; ພະຜູ້ສ້າງປະສົມມັນເຂົ້າກັນໃນການອອກແບບຂອງພະອົງ. ພະພົມເປັນຫ່ານໃນທະເລແຫ່ງດວງຕາເວັນຂອງວົງສຸລິຍະວົງ; ນັບແຕ່ເກີດມາ ພະອົງໄດ້ແຍກຄວາມດີອອກຈາກຄວາມຊົ່ວ. ຮັບເອົານົມແຫ່ງຄຸນງາມ ແລະປະຖິ້ມນ້ຳແຫ່ງຄວາມຊົ່ວ, ພະອົງໄດ້ສ່ອງແສງໂລກດ້ວຍຊື່ສຽງຂອງພະອົງເອງ. ພວກເຂົາເວົ້າກ່ຽວກັບຄຸນງາມຂອງພະພົມ, ນິດໄສ ແລະອຸປະນິໄສຂອງພະອົງ; ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງວົງຣາຄູໝົດໄປໃນມະຫາສະໝຸດແຫ່ງຄວາມຮັກ.

Verse 475 (दोहा/सोरठा)

सुनि रघुबर बानी बिबुध देखि भरत पर हेतु। सकल सराहत राम सो प्रभु को कृपानिकेतु।।232।।

ໄດ້ຍິນພະດຳລັດຂອງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງວົງຣາຄູ ແລະໄດ້ເຫັນຄວາມຮັກທີ່ພະພົມມີຕໍ່ພະອົງ, ທ້ອາສູນທັງໝົດສັນລະເສີນພະຣາມ, ຜູ້ເປັນທີ່ພັກອາໄສແຫ່ງຄວາມເมຕະຍານຸພາບ.

Verse 476 (चौपाई)

जौं न होत जग जनम भरत को। सकल धरम धुर धरनि धरत को।। कबि कुल अगम भरत गुन गाथा। को जानइ तुम्ह बिनु रघुनाथा।। लखन राम सियँ सुनि सुर बानी। अति सुखु लहेउ न जाइ बखानी।। इहाँ भरतु सब सहित सहाए। मंदाकिनीं पुनीत नहाए।। सरित समीप राखि सब लोगा। मागि मातु गुर सचिव नियोगा।। चले भरतु जहँ सिय रघुराई। साथ निषादनाथु लघु भाई।। समुझि मातु करतब सकुचाहीं। करत कुतरक कोटि मन माहीं।। रामु लखनु सिय सुनि मम नाऊँ। उठि जनि अनत जाहिं तजि ठाऊँ।।

ຖ້າພຣະພາຣະຕະບໍ່ໄດ້ປາກົດໃນໂລກ, ແຜ່ນດິນທັງໝົດຈະຂາດຜູ້ທີ່ຈະຮັກສາເສັ້ນທາງແຫ່ງຄວາມຊອບທຳ. ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຄູ, ນອກຈາກພຣະອົງ, ຜູ້ໃດຈະຮູ້ເລື່ອງລາວອັນບໍ່ສິ້ນສຸດແຫ່ງຄຸນງາມຂອງພຣະພາຣະຕະ, ເໝືອນບໍ່ສາມາດເຂົ້າເຖິງໄດ້ໂດຍກະວີ? ພຣະລັກສະໝັນ, ພຣະຣາມ ແລະ ນາງສີດາ, ເມື່ອໄດ້ຍິນພຣະດຳລັດຂອງເທບະທັດ, ກໍໄດ້ຮູ້ສຶກຄວາມປິຕິຍິນດີທີ່ບໍ່ສາມາດບັນຍາຍໄດ້. ໃນຂະນະນັ້ນ, ພຣະພາຣະຕະ ພ້ອມດ້ວຍບັນດາຂັນຕິຍະທັງໝົດ, ໄດ້ອາບນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳມັນດາກິນີອັນບໍລິສຸດ. ພຣະອົງໄດ້ຈັດວາງປະຊາຊົນທັງໝົດໃກ້ແຄ່ງຝັ່ງແມ່ນ້ຳ, ແລະ ຫຼັງຈາກໄດ້ຂໍອະນຸຍາດຈາກພຣະມານດາ, ຄູບາ ແລະ ທີ່ປຶກສາ, ພຣະອົງກໍໄດ້ອອກເດີນທາງ. ພຣະພາຣະຕະໄດ້ໄປຫາບ່ອນທີ່ນາງສີດາ ແລະ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຄູປະທັບຢູ່, ພ້ອມດ້ວຍເຈົ້ານິຊາດ ແລະ ພຣະອະນຸໂອອີກ. ເມື່ອເຂົ້າໃຈການກະທຳຂອງພຣະມານດາ, ພຣະອົງກໍຮູ້ສຶກອາຍ; ຄວາມສົງໃສພັນປີໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນພຣະຫົວໃຈ. ເມື່ອໄດ້ຍິນນາມຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ຂໍໃຫ້ພຣະຣາມ, ພຣະລັກສະໝັນ ແລະ ນາງສີດາຊົງລຸກຂຶ້ນ ແລະ ຢ່າໄປບ່ອນອື່ນ, ຈົ່ງປະທັບຢູ່ບ່ອນນີ້.

Verse 477 (दोहा/सोरठा)

मातु मते महुँ मानि मोहि जो कछु करहिं सो थोर। अघ अवगुन छमि आदरहिं समुझि आपनी ओर।।233।।

ພຣະມານດາຜູ້ເຖົ້າ, ສິ່ງໃດທີ່ພຣະອົງຈະກະທຳ, ໂດຍຖືຂ້າພະເຈົ້າເປັນຂອງພຣະອົງເອງ, ຂ້າພະເຈົ້າຖືວ່າເປັນສິ່ງນ້ອຍນິດ; ຂໍໃຫ້ພຣະອົງອະໄພຄວາມຜິດ ແລະ ຂໍ້ບົກພ່ອງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ແລະ ໃຫ້ກຽດຕິຍົດຂ້າພະເຈົ້າ, ໂດຍຖືຂ້າພະເຈົ້າເປັນຂອງພຣະອົງເອງ.

Verse 478 (चौपाई)

जौं परिहरहिं मलिन मनु जानी। जौ सनमानहिं सेवकु मानी।। मोरें सरन रामहि की पनही। राम सुस्वामि दोसु सब जनही।। जग जस भाजन चातक मीना। नेम पेम निज निपुन नबीना।। अस मन गुनत चले मग जाता। सकुच सनेहँ सिथिल सब गाता।। फेरत मनहुँ मातु कृत खोरी। चलत भगति बल धीरज धोरी।। जब समुझत रघुनाथ सुभाऊ। तब पथ परत उताइल पाऊ।। भरत दसा तेहि अवसर कैसी। जल प्रबाहँ जल अलि गति जैसी।। देखि भरत कर सोचु सनेहू। भा निषाद तेहि समयँ बिदेहू।।

ຖ້າພຣະອົງປະຖິ້ມຫົວໃຈທີ່ມົນຂອງພຣະອົງ ແລະ ໃຫ້ກຽດຕິຍົດຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້, ຂ້າພະເຈົ້າກໍຈະກະສັດໃນພຣະຣາມ; ພຣະຣາມແມ່ນເຈົ້ານາຍທີ່ແທ້ຈິງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ແລະ ຄວາມຜິດທັງໝົດແມ່ນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ຄວາມສະຫງ່າລາສີຂອງໂລກເໝືອນພາຊະນະ, ນົກຈາຕະກະ ແລະ ປາຕິດຕາມກົດໝາຍຂອງຕົນເອງ; ພວກມັນຊຳນານໃນແນວທາງຂອງຕົນ ແລະ ສົດໃໝ່ສະເໝີ. ດ້ວຍຄວາມຄິດແນວນີ້ໃນຫົວໃຈ, ພຣະອົງໄດ້ກ້າວໄປຕາມເສັ້ນທາງ; ຄວາມອາຍ, ຄວາມຮັກ ແລະ ຄວາມເມື່ອຍລ້າໄດ້ຄ່ອຍອ່ອນແອອົງຄະພາບທັງໝົດ. ພຣະອົງໄດ້ຫັນຫົວໃຈຂອງພຣະອົງຈາກສິ່ງທີ່ພຣະມານດາໄດ້ກະທຳ, ແລະ ໄດ້ກ້າວໄປຕໍ່, ໂດຍອາສາຂອງຄວາມຈົງຮັກພັກດີ, ຄວາມເຂັ້ມແຂງ ແລະ ຄວາມອົດທົນ. ເມື່ອພຣະອົງລະນຶກເຖິງຄຸນສົມບັດຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຄູ, ພຣະບາດຂອງພຣະອົງກໍພົບເສັ້ນທາງ. ສະພາບຂອງພຣະພາຣະຕະໃນຍາມນັ້ນເປັນປານໃດ? ເໝືອນການເຄື່ອນໄຫວຂອງຝູ່ຜຶ້ງໃນກະແສນ້ຳ. ເມື່ອເຫັນຄວາມໂສກເສົ້າ ແລະ ຄວາມຮັກຂອງພຣະພາຣະຕະ, ນິຊາດໃນຂະນະນັ້ນໄດ້ກາຍເປັນດັ່ງຄົນບໍ່ມີຮ່າງກາຍ.

Verse 479 (दोहा/सोरठा)

लगे होन मंगल सगुन सुनि गुनि कहत निषादु। मिटिहि सोचु होइहि हरषु पुनि परिनाम बिषादु।।234।।

ບຸນນິມິດງາມເລີ່ມປາກົດ; ເມື່ອໄດ້ຍິນ, ນິຊາດໄດ້ກ່າວຄວາມໝາຍຂອງມັນວ່າ: ຄວາມໂສກເສົ້າຈະສູນຫາຍ, ຄວາມປິຕິຍິນດີຈະມາເຖິງ, ແລະ ໃນທີ່ສຸດຈະມີແຕ່ຄວາມຊົມຊື່ນ.

Verse 480 (चौपाई)

सेवक बचन सत्य सब जाने। आश्रम निकट जाइ निअराने।। भरत दीख बन सैल समाजू। मुदित छुधित जनु पाइ सुनाजू।। ईति भीति जनु प्रजा दुखारी। त्रिबिध ताप पीड़ित ग्रह मारी।। जाइ सुराज सुदेस सुखारी। होहिं भरत गति तेहि अनुहारी।। राम बास बन संपति भ्राजा। सुखी प्रजा जनु पाइ सुराजा।। सचिव बिरागु बिबेकु नरेसू। बिपिन सुहावन पावन देसू।। भट जम नियम सैल रजधानी। सांति सुमति सुचि सुंदर रानी।। सकल अंग संपन्न सुराऊ। राम चरन आश्रित चित चाऊ।।

ຮູ້ວ່າຖ້ອງຄຳຂອງຜູ້ຮັບໃຊ້ເປັນຄວາມຈິງທັງໝົດ, ພຣະອົງໄດ້ໄປໃກ້ຊິກສຳນັກສັກດາ. ພຣະພາຣະຕະໄດ້ເຫັນການຊຸມກັນຂອງພູເຂົາໃນປ່າ, ປິຕິຍິນດີດັ່ງໄດ້ພົບສົມບັດ, ແຕ່ຫິວຜາຍໃນຫົວໃຈ. ພຣະອົງເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຢ້ານ ແລະ ຄວາມປາຖະໜາ, ເໝືອນປະຊາຊົນທີ່ທຸກຍາກ, ຖືກທຸບຕີດ້ວຍຄວາມທຸກສາມປະການ ແລະ ຖືກຄູກະທົບ. ພຣະອົງໄດ້ໄປສູ່ແຜ່ນດິນທີ່ປົກຄອງດີ, ປະເທດທີ່ມີຄວາມສຸກ, ແລະ ສະພາບຂອງພຣະອົງໄດ້ກາຍເປັນດັ່ງຂອງພຣະພາຣະຕະ. ທີ່ພັກອາໄສຂອງພຣະຣາມໃນປ່າໄດ້ສະຫງ່າລາສີດ້ວຍຄວາມຮັ່ງມີ, ແລະ ປະຊາຊົນມີຄວາມສຸກ, ດັ່ງໄດ້ພົບກະສັດທີ່ດີ. ລັດທິປະນັດຂອງກະສັດເປັນຜູ້ບໍ່ຍຶດໝັ້ນ ແລະ ມີປັນຍາ; ປ່າໄມ້ງາມງາມ, ເປັນແຜ່ນດິນບໍລິສຸດ. ທະຫານເໝືອນພະຍົມ, ມີວິໄນ; ພູເຂົາເໝືອນນະຄອນຫຼວງ; ຄວາມສະຫງົບ, ປັນຍາ, ຄວາມບໍລິສຸດ ແລະ ຄວາມງາມເໝືອນລັດຊະນີ. ທຸກອົງຄະພາບສົມບູນ, ເໝືອນກະສັດທີ່ດີ; ຄວາມປາຖະໜາໃນຫົວໃຈແມ່ນການກະສັດໃນພຣະບາດຂອງພຣະຣາມ.

Verse 481 (दोहा/सोरठा)

जीति मोह महिपालु दल सहित बिबेक भुआलु। करत अकंटक राजु पुरँ सुख संपदा सुकालु।।235।।

ໂດຍຊະນະຄວາມຫຼົງ, ກະສັດພ້ອມດ້ວຍກອງທັບ, ໄດ້ກາຍເປັນຜຶ້ງແຫ່ງປັນຍາ; ພຣະອົງປົກຄອງນະຄອນໂດຍບໍ່ມີອຸປະສັກ, ດ້ວຍຄວາມສຸກ, ຄວາມຮັ່ງມີ ແລະ ລະດູການທີ່ງາມ.

Verse 482 (चौपाई)

बन प्रदेस मुनि बास घनेरे। जनु पुर नगर गाउँ गन खेरे।। बिपुल बिचित्र बिहग मृग नाना। प्रजा समाजु न जाइ बखाना।। खगहा करि हरि बाघ बराहा। देखि महिष बृष साजु सराहा।। बयरु बिहाइ चरहिं एक संगा। जहँ तहँ मनहुँ सेन चतुरंगा।। झरना झरहिं मत्त गज गाजहिं। मनहुँ निसान बिबिधि बिधि बाजहिं।। चक चकोर चातक सुक पिक गन। कूजत मंजु मराल मुदित मन।। अलिगन गावत नाचत मोरा। जनु सुराज मंगल चहु ओरा।। बेलि बिटप तृन सफल सफूला। सब समाजु मुद मंगल मूला।।

ໃນຖິ່ນປ່າ, ສັດວາຫຼາດພັນອົງໄດ້ພັກອາໄສ, ເໝືອນໃນນະຄອນ, ເມືອງ ແລະ ບ້ານນັບບໍ່ຖ້ວນ. ມີຝູ່ນົກປ່າ ແລະ ກວາງຫຼາຍຊະນິດ; ການຊຸມກັນຂອງສັດບໍ່ສາມາດບັນຍາຍໄດ້. ນົກຍູງ, ຮົງສາ, ເສືອ ແລະ ໝູປ່າຖືກເຫັນ; ເມື່ອເຫັນຄວາຍ ແລະ ໂຕຜູ້, ພຣະອົງກໍຊົມເຊີຍຄວາມງາມ. ສັດທີ່ເປັນສັດຕູຜ່ານໄປ, ກິນຫຍ້າຮ່ວມກັນ; ບ່ອນນີ້ບ່ອນນັ້ນເໝືອນກອງທັບສີ່ພັນ. ນ້ຳຕົກຕົກລົງ, ຊ້າງປ່າທີ່ເມົາມົວໄດ້ສົ່ງສຽງ; ເໝືອນກອງຢ່າງ ແລະ ເຄື່ອງດົນຕີຫຼາຍຊະນິດກຳລັງບັນລຸ. ນົກຈາໂກຣ, ນົກຈາຕະກະ, ນົກແກ້ວ ແລະ ນົກກະທູ້ຮ້ອງເພງ; ໝາກຮວຍປິຕິຍິນດີດ້ວຍໃຈທີ່ຊົມຊື່ນ. ຝູ່ຜຶ້ງເຕັ້ນລຳ ແລະ ນົກຍູງເຕັ້ນ, ເໝືອນມີໂຊກດີທຸກທິດທາງ. ເຄື່ອງເລື່ອນ, ຕົ້ນໄມ້ ແລະ ຫຍ້າອອກຜົນ ແລະ ດອກ; ການຊຸມກັນທັງໝົດເປັນຮາກຖານແຫ່ງຄວາມປິຕິ ແລະ ຄວາມສະຫວັດດີ.

Verse 483 (दोहा/सोरठा)

राम सैल सोभा निरखि भरत हृदयँ अति पेमु। तापस तप फलु पाइ जिमि सुखी सिरानें नेमु।।236।।

ເມື່ອເຫັນຄວາມງາມຂອງພູເຂົາຂອງພຣະຣາມ, ຫົວໃຈຂອງພຣະພາຣະຕະໄດ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກຢ່າງຍິ່ງ; ດັ່ງສັດວາທີ່ໄດ້ຮັບຜົນຂອງການບຳເລຸງຕົນ, ພຣະອົງມີຄວາມສຸກ, ແລະ ປະຕິຍາຂອງພຣະອົງໄດ້ສຳເລັດ.

Verse 484 (चौपाई)

तब केवट ऊँचें चढ़ि धाई। कहेउ भरत सन भुजा उठाई।। नाथ देखिअहिं बिटप बिसाला। पाकरि जंबु रसाल तमाला।। जिन्ह तरुबरन्ह मध्य बटु सोहा। मंजु बिसाल देखि मनु मोहा।। नील सघन पल्ल्व फल लाला। अबिरल छाहँ सुखद सब काला।। मानहुँ तिमिर अरुनमय रासी। बिरची बिधि सँकेलि सुषमा सी।। ए तरु सरित समीप गोसाँई। रघुबर परनकुटी जहँ छाई।। तुलसी तरुबर बिबिध सुहाए। कहुँ कहुँ सियँ कहुँ लखन लगाए।। बट छायाँ बेदिका बनाई। सियँ निज पानि सरोज सुहाई।।

ຈາກນັ້ນ, ເກວາດໄດ້ປີນຂຶ້ນແລ່ນໄປ, ແລະ ຍົກແຂນເວົ້າກັບພຣະພາຣະຕະວ່າ: ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ຈົ່ງເບິ່ງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່, ໝາກມ່ວງ, ໝາກຈຳພູລີ ແລະ ຕົ້ນຕາມານ. ໃນບັນດາຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕົ້ນໄມ້ໄບອັນໃຫຍ່ໂຕໄດ້ສະຫງ່າ; ເມື່ອເຫັນຄວາມງາມ ແລະ ຄວາມໃຫຍ່ຂອງມັນ, ໃຈຂອງພຣະອົງກໍຫຼົງໄຫຼ. ໃບຂອງມັນເປັນສີເຂັ້ມ ແລະ ໜາແໜ້ນ, ຜົນຂອງມັນເປັນສີແດງ; ເງົາຂອງມັນບໍ່ຂາດຕອນ, ໃຫ້ຄວາມສະບາຍຕະຫຼອດເວລາ. ມັນເໝືອນກອງຄວາມມືດທີ່ເຮັດຈາກສະຫວັນຮຸ່ງ, ດັ່ງຜູ້ສ້າງໄດ້ສ້າງມັນດ້ວຍຄວາມງາມທີ່ເຂັ້ມຂົ້ນ. ຕົ້ນໄມ້ນີ້ຢູ່ໃກ້ແຄ່ງແມ່ນ້ຳ, ບ່ອນທີ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາຄູມີກະຕູໃບໄມ້. ຕົ້ນຕຸນຊີຫຼາຍຊະນິດໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ຢູ່ບ່ອນນັ້ນ; ບ່ອນນີ້ບ່ອນນັ້ນນາງສີດາ, ບ່ອນນີ້ບ່ອນນັ້ນພຣະລັກສະໝັນໄດ້ປູກໄວ້. ພາຍໃຕ້ເງົາຂອງໄມ້ໄບ, ນາງສີດາໄດ້ເຮັດເວທີ, ຕົບແຕ່ງດ້ວຍມືບາດສີເຫຼືອງຂອງນາງເອງ.

Verse 485 (दोहा/सोरठा)

जहाँ बैठि मुनिगन सहित नित सिय रामु सुजान। सुनहिं कथा इतिहास सब आगम निगम पुरान।।237।।

ບ່ອນນັ້ນ, ນາງສີດາ ແລະ ພຣະຣາມຜູ້ຊົງປັນຍາປະທັບນັ່ງທຸກວັນພ້ອມກັບບັນດາສັດວາ, ຊົງຟັງເລື່ອງເລົ່າ ແລະ ປະຫວັດສາດຂອງອາຄາມະ, ເວດ ແລະ ປຸຣານະທັງໝົດ.

Verse 486 (चौपाई)

सखा बचन सुनि बिटप निहारी। उमगे भरत बिलोचन बारी।। करत प्रनाम चले दोउ भाई। कहत प्रीति सारद सकुचाई।। हरषहिं निरखि राम पद अंका। मानहुँ पारसु पायउ रंका।। रज सिर धरि हियँ नयनन्हि लावहिं। रघुबर मिलन सरिस सुख पावहिं।। देखि भरत गति अकथ अतीवा। प्रेम मगन मृग खग जड़ जीवा।। सखहि सनेह बिबस मग भूला। कहि सुपंथ सुर बरषहिं फूला।। निरखि सिद्ध साधक अनुरागे। सहज सनेहु सराहन लागे।। होत न भूतल भाउ भरत को। अचर सचर चर अचर करत को।।

ໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າຂອງມິດສະຫາຍ ແລະ ເບິ່ງໄປຍັງປ່າໄມ້ ດວງຕາຂອງພະພົມຮອດໄຫຼໄຫຼລົງມາ. ອ້າຍນ້ອງທັງສອງໄດ້ກ້າວໄປຂ້າງໜ້າ ໂດຍກຳລັງກ່າວຄຳນົບຄຳນັບ ແລະ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະອາຍ ແຕ່ກໍໄດ້ເວົ້າຄວາມຮັກຂອງຕົນ. ພວກເຂົາໄດ້ຊົມຊື່ນຍິນດີເມື່ອເຫັນພະບາດຂອງພະຣາມ ຄືກັບຄົນທຸກຍາກທີ່ໄດ້ພົບຫິນປັດສະຍາ. ພວກເຂົາໄດ້ຮັບຝຸ່ນຢູ່ເທິງຫົວ ແລະ ກົ່ມມັນໄວ້ທີ່ຫົວໃຈ ແລະ ຕາ ພວກເຂົາໄດ້ຮັບຄວາມສຸກທຽບເທົ່າການພົບພົບກັບພະຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງລາຊະວົງຣາຄູ. ເມື່ອເຫັນສະພາບຂອງພະພົມ ທີ່ບໍ່ສາມາດບັນຍາຍໄດ້ ສັດທັງຫຼາຍໄດ້ຈົມໄປໃນຄວາມຮັກ: ກວາງ, ນົກ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ສັດຕ່ຳສຸດ. ມິດສະຫາຍທີ່ຈົມໄປໃນຄວາມຮັກໄດ້ຫຼົງທາງ ພະເທບທັງຫຼາຍໄດ້ຊີ້ທາງທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ໂປດຝົນດອກໄມ້ລົງມາ. ເມື່ອເຫັນດັ່ງນັ້ນ ພະສິທ ແລະ ຜູ້ທີ່ຊອກຫາຄວາມຈິງໄດ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມອຸທິດ ແລະ ເລີ່ມສັນລະເສີນຄວາມຮັກທຳມະຊາດຂອງພະອົງ. ບໍ່ມີຜູ້ໃດເທົ່າທຽບກັບຄວາມຮັກຂອງພະພົມເທິງໂລກ ພະອົງເຮັດໃຫ້ສິ່ງທີ່ເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ ແລະ ບໍ່ມີຊີວິດ ເຄື່ອນໄຫວດ້ວຍຄວາມອຸທິດ.

Verse 487 (दोहा/सोरठा)

पेम अमिअ मंदरु बिरहु भरतु पयोधि गँभीर। मथि प्रगटेउ सुर साधु हित कृपासिंधु रघुबीर।।238।।

ຄວາມຮັກແມ່ນອຳຣິດ ການພາກພ່ອນແມ່ນພູເຂົາ ພະພົມແມ່ນມະຫາສະໝຸດເລິກ. ໂດຍການກວນສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ພະຜູ້ເປັນມະຫາສະໝຸດແຫ່ງຄວາມກະລຸນາ ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງລາຊະວົງຣາຄູ ໄດ້ສະແດງພະອົງເອງເພື່ອຄວາມດີຂອງພະເທບ ແລະ ບັນດານັກບວນທັງຫຼາຍ.

Verse 488 (चौपाई)

सखा समेत मनोहर जोटा। लखेउ न लखन सघन बन ओटा।। भरत दीख प्रभु आश्रमु पावन। सकल सुमंगल सदनु सुहावन।। करत प्रबेस मिटे दुख दावा। जनु जोगीं परमारथु पावा।। देखे भरत लखन प्रभु आगे। पूँछे बचन कहत अनुरागे।। सीस जटा कटि मुनि पट बाँधें। तून कसें कर सरु धनु काँधें।। बेदी पर मुनि साधु समाजू। सीय सहित राजत रघुराजू।। बलकल बसन जटिल तनु स्यामा। जनु मुनि बेष कीन्ह रति कामा।। कर कमलनि धनु सायकु फेरत। जिय की जरनि हरत हँसि हेरत।।

ພ້ອມກັບມິດສະຫາຍ ພະລັກສະໝັນທີ່ງົດງາມບໍ່ສາມາດເບິ່ງຜ່ານກຳບັງປ່າໄມ້ທີ່ໜາແໜ້ນ. ພະພົມໄດ້ເຫັນອາຮາມຂອງພະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ອັນບໍລິສຸດ ເປັນທີ່ຢູ່ຂອງຄວາມສະຫວັດດີພາບທັງປວງ ງົດງາມຫຼາຍ. ເມື່ອພະອົງເຂົ້າໄປ ຄວາມທຸກຂອງພະອົງໄດ້ໜີໄປ ຄືກັບນັກບວນທີ່ໄດ້ບັນລຸເປົ້າໝາຍອັນສູງສຸດ. ພະພົມໄດ້ເຫັນພະລັກສະໝັນ ແລະ ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າຢູ່ຂ້າງໜ້າ ພະອົງໄດ້ຖາມຄຳຖາມ ແລະ ເວົ້າດ້ວຍຄວາມຮັກ. ຜົມທີ່ຮວງເປັນບວງຢູ່ເທິງຫົວ ເຄື່ອງນຸ່ງຈາກເປືອກໄມ້ຜູກຢູ່ເອັນ ພວກເຂົາແບກສາຍລູກສອນຢູ່ບ່າ ແລະ ຖືຄັນທັນໃນມື. ເທິງບົດປະທັບມີກຸ່ມຊຸມນັກບວນນັກສິທ ພ້ອມກັບນາງສີດາ ພະຜູ້ເປັນເຈົ້າຂອງລາຊະວົງຣາຄູສະຫວ່າງສະຫວ່າງ. ຮ່າງກາຍສີຄຳ ນຸ່ງເຄື່ອງຈາກເປືອກໄມ້ ຜົມຮວງເປັນບວງ ຄືກັບພະກາມະເທບເອງໄດ້ຮັບເອົາຮູບລັກສະນະຂອງນັກບວນ. ດ້ວຍມືຄືດວາລີ ພະອົງໄດ້ຫັນຄັນທັນ ແລະ ລູກສອນ ທຳລາຍຄວາມເຜົາຮ້ອນໃນຫົວໃຈ ຍິ້ມ ແລະ ມອງເບິ່ງ.

Verse 489 (दोहा/सोरठा)

लसत मंजु मुनि मंडली मध्य सीय रघुचंदु। ग्यान सभाँ जनु तनु धरे भगति सच्चिदानंदु।।239।।

ທ່າມກາງສະພາບັນດານັກສິທທີ່ສະຫວ່າງສະຫວ່າງ ນາງສີດາ ແລະ ພະຣາຄຸຈັນທຣະສະຫວ່າງແຈ້ງ ຄືກັບວ່າໃນສະພາແຫ່ງປັນຍາ ພະອົງໄດ້ຮັບເອົາຮ່າງກາຍ ເປັນຮູບອົງຕົນຂອງຄວາມອຸທິດ ການເປັນຢູ່ ຄວາມຕື່ນລະຕັດ ແລະ ຄວາມສຸກສະຫວ່າງ.