त्याग-धर्म का सोपान: राजसत्ता, कुलधर्म, और व्यक्तिगत अहं (राजमद) के बीच विवेक का उदय। इस काण्ड में ‘घर’ (अयोध्या) बाह्य-स्थान नहीं, अंतःकरण का राज्य है—जहाँ राम-आज्ञा के सामने वासनात्मक प्रतिरोध (लक्ष्मण का रोष) भी शुद्ध होकर मर्यादा-भक्ति में ढलता है, और भरत-चरित्र ‘अनासक्ति’ का आदर्श बनकर मुक्ति-सीढ़ी का दृढ़ पायदान होता है।
ಈ ಖಂಡಿತ ಪಾಠ-ಭಾಗದಲ್ಲಿ (ದೋಹಾ 230–239ರ ಸುತ್ತ) ‘ವೀರ-ರಸ’ದ ಉಕ್ಕು (ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ರಣ-ಉದ್ಯಮ) ತಕ್ಷಣವೇ ‘ಶಾಂತ-ರಸ’ ಮತ್ತು ‘ದಾಸ್ಯ/ಭ್ರಾತೃ-ಪ್ರೇಮ’ದಲ್ಲಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೇವವಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ-ಬಲವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಲೇ ನೀತಿ-ವಿವೇಕದ ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ—ಉಚಿತ-ಅನುಚಿತದ ವಿಚಾರ, ಸಹಸಾ ಕರ್ಮದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ, ಮತ್ತು ರಾಜಮದದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣತೆ. ರಾಮನ ಉತ್ತರ, ಭರತನಲ್ಲಿ ರಾಜಮದ ಅಸಂಭವವೆಂಬುದನ್ನು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ-ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ (ಸೊಳ್ಳೆ ಮೇರನ್ನು ಹಾರಿಸುವುದು, ಕಾಂಜಿಯಿಂದ ಕ್ಷೀರಸಿಂಧುವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು). ನಂತರ ದೃಶ್ಯ-ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮ-ಪ್ರದೇಶ ‘ಸುರಾಜ್ಯ’ದ ರೂಪಕವಾಗುತ್ತದೆ—ನಿಯಮ-ಯಮ, ಶಾಂತಿ-ಸುಮತಿ, ಮತ್ತು ರಾಮಚರಣ-ಆಶ್ರಯ ಹೊಂದಿದ ಚಿತ್ತ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ‘ಜ್ಞಾನಸಭೆ’ಯ ಬಿಂಬ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ: ಮುನಿಮಂಡಲಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಸೀತಾ-ರಾಮರು ‘ಭಕ್ತಿ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ’ದ ಸಾಕಾರ-ಪ್ರತಿರೂಪ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಾಂಡದ ಈ ಭಾಗ ಸಾಧಕನನ್ನು ಕ್ರೋಧ-ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿವೇಕಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ವಿವೇಕದಿಂದ ಪ್ರೇಮ-ಸಮರ್ಪಣೆಯ ಕಡೆಗೆ ಏರಿಸುತ್ತದೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 230.1-4
उठि कर जोरि रजायसु मागा।मनहुँ बीर रस सोवत जागा।।
बाँधि जटा सिर कसि कटि भाथा।साजि सरासनु सायकु हाथा।।
आजु राम सेवक जसु लेऊँ।भरतहि समर सिखावन देऊँ।।
राम निरादर कर फलु पाई।सोवहुँ समर सेज दोउ भाई।।
आइ बना भल सकल समाजू।प्रगट करउँ रिस पाछिल आजू।।
जिमि करि निकर दलइ मृगराजू।लेइ लपेटि लवा जिमि बाजू।।
तैसेहिं भरतहि सेन समेता।सानुज निदरि निपातउँ खेता।।
जौं सहाय कर संकरु आई।तौ मारउँ रन राम दोहाई।।
uṭhi kara jori rajāyasu māgā |manahũ bīra rasa sovata jāgā ||
bā̃dhi jaṭā sira kasi kaṭi bhāthā |sāji sarāsanu sāyaku hāthā ||
āju rāma sevaka jasu leū̃ |bharatahi samara sikhāvana deū̃ ||
rāma nirādara kara phalu pāī |sovahũ samara seja dou bhāī ||
āi banā bhala sakala samājū |pragaṭa karaũ risa pāchila ājū ||
jimi kari nikara dalai mṛgarājū |lei lapeṭi lavā jimi bājū ||
taisehiṁ bharatahi sena sametā |sānuja nidari nipātaũ khetā ||
jauṁ sahāya kara saṁkaru āī |tau māraũ rana rāma dohāī ||
ಎದ್ದು ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದನು, ವೀರ ರಸವು ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚತ್ತಂತೆ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಜಟಾಜೂಟವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಬಾಣದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ನಾರು ಹಾಕಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಾಣ ಹಿಡಿದನು. "ಇಂದು ರಾಮನ ಸೇವಕನೆಂಬ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು, ಭರತನಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಕಲಿಸುವೆನು. ರಾಮನನ್ನು ಆದರಿಸದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಯುದ್ಧದ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಲಿ. ಎಲ್ಲ ಸಭೆಯು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದಿರುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದೇ; ಇಂದು ನನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಕೋಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವೆನು. ಸಿಂಹವು ಆನೆಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಹರಿದುಹಾಕುವಂತೆ, ಅಥವಾ ಗರುಡವು ಬೇಟೆಕೋಳಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಭರತನನ್ನು, ಅವನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಅಲಕ್ಷಿಸಿ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉರುಳಿಸುವೆನು. ಶಂಕರನೇ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ, ರಾಮನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿ ಅವನನ್ನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುವೆನು."
ದೋಹಾ 230
अति सरोष माखे लखनु लखि सुनि सपथ प्रवान।सभय लोक सब लोकपति चाहत भभरि भगान।।230।।
ati saroṣa mākhe lakhanu lakhi suni sapatha pravāna |sabhaya loka saba lokapati cāhata bhabhari bhagāna ||230||
ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದನು; ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕಾವಲುಗಾರರು ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನ ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಯದಿಂದ ಕಂಗಾಲಾಗಿ, ಓಡಿಹೋಗಲು ಬಯಸಿದರು.
ಚೌಪಾಯಿ 231.1-4
जगु भय मगन गगन भइ बानी।लखन बाहुबलु बिपुल बखानी।।
तात प्रताप प्रभाउ तुम्हारा।को कहि सकइ को जाननिहारा।।
अनुचित उचित काजु किछु होऊ।समुझि करिअ भल कह सबु कोऊ।।
सहसा करि पाछैं पछिताहीं।कहहिं बेद बुध ते बुध नाहीं।।
सुनि सुर बचन लखन सकुचाने।राम सीयँ सादर सनमाने।।
कही तात तुम्ह नीति सुहाई।सब तें कठिन राजमदु भाई।।
जो अचवँत नृप मातहिं तेई।नाहिन साधुसभा जेहिं सेई।।
सुनहु लखन भल भरत सरीसा।बिधि प्रपंच महँ सुना न दीसा।।
jagu bhaya magana gagana bhai bānī |lakhana bāhubalu bipula bakhānī ||
tāta pratāpa prabhāu tumhārā |ko kahi sakai ko jānanihārā ||
anucita ucita kāju kichu hoū |samujhi karia bhala kaha sabu koū ||
sahasā kari pāchaiṁ pachitāhīṁ |kahahiṁ beda budha te budha nāhīṁ ||
suni sura bacana lakhana sakucāne |rāma sīyã sādara sanamāne ||
kahī tāta tumha nīti suhāī |saba teṁ kaṭhina rājamadu bhāī ||
jo acavãta nṛpa mātahiṁ teī |nāhina sādhusabhā jehiṁ seī ||
sunahu lakhana bhala bharata sarīsā |bidhi prapaṁca mahã sunā na dīsā ||
ಜಗವು ಭಯದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು, ಆಕಾಶದಿಂದ ಒಂದು ಅಶರೀರಿ ಕೇಳಿಸಿತು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಭುಜಬಲವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೊಗಳಿತು. "ಮಗನೇ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳಲಿಸ್ಕಾರು, ಯಾರು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಿಸ್ಕಾರು?" "ಒಂದು ಕೆಲಸ ಅನುಚಿತವಾಗಿರಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿರಲಿ, ಅದು ಏನೇ ಆಗಿರಲಿ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ಒಳ್ಳೆಯವರೂ ಹಾಗೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ." "ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುವವರನ್ನು, ವೇದಗಳು ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳೆಂದು ಎಣಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ." ದೇವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಸಿಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡನು; ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆ ಅವನನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸಿದರು. "ಮಗನೇ, ನೀನು ಒಳ್ಳೆಯ ನೀತಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದೆ, ಆದರೆ ಸಹೋದರ, ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ರಾಜಾಧಿಕಾರದ ಮದವೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದದ್ದು." "ಒಳ್ಳೆಯವರ ಸಭೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಸೇರದ ರಾಜರು, ಅದನ್ನು ಒಂದು ಗುಟುಕು ಕುಡಿದೊಡನೆ ಹುಚ್ಚರಾಗುತ್ತಾರೆ." "ಕೇಳು ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಭರತನಂತಹ ಒಳ್ಳೆಯವನನ್ನು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲ, ನೋಡಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲ."
ದೋಹಾ 231
भरतहि होइ न राजमदु बिधि हरि हर पद पाइ।कबहुँ कि काँजी सीकरनि छीरसिंधु बिनसाइ।।231।।
bharatahi hoi na rājamadu bidhi hari hara pada pāi |kabahũ ki kā̃jī sīkarani chīrasiṁdhu binasāi ||231||
ಭರತನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವರ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆತರೂ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರದ ಗರ್ವ ಉಂಟಾಗದು. ಹುಳಿ ಗಂಜಿಯ ಹನಿಗಳಿಂದ ಹಾಲ ಸಮುದ್ರ ಎಂದಿಗೂ ಹಾಳಾಗುವುದೇ?
ಚೌಪಾಯಿ 232.1-4
तिमिरु तरुन तरनिहि मकु गिलई।गगनु मगन मकु मेघहिं मिलई।।
गोपद जल बूड़हिं घटजोनी।सहज छमा बरु छाड़ै छोनी।।
मसक फूँक मकु मेरु उड़ाई।होइ न नृपमदु भरतहि भाई।।
लखन तुम्हार सपथ पितु आना।सुचि सुबंधु नहिं भरत समाना।।
सगुन खीरु अवगुन जलु ताता।मिलइ रचइ परपंचु बिधाता।।
भरतु हंस रबिबंस तड़ागा।जनमि कीन्ह गुन दोष बिभागा।।
गहि गुन पय तजि अवगुन बारी।निज जस जगत कीन्हि उजिआरी।।
कहत भरत गुन सीलु सुभाऊ।पेम पयोधि मगन रघुराऊ।।
timiru taruna taranihi maku gilaī |gaganu magana maku meghahiṁ milaī ||
gopada jala būṛahiṁ ghaṭajonī |sahaja chamā baru chāṛai chonī ||
masaka phū̃ka maku meru uṛāī |hoi na nṛpamadu bharatahi bhāī ||
lakhana tumhāra sapatha pitu ānā |suci subaṁdhu nahiṁ bharata samānā ||
saguna khīru avaguna jalu tātā |milai racai parapaṁcu bidhātā ||
bharatu haṁsa rabibaṁsa taṛāgā |janami kīnha guna doṣa bibhāgā ||
gahi guna paya taji avaguna bārī |nija jasa jagata kīnhi ujiārī ||
kahata bharata guna sīlu subhāū |pema payodhi magana raghurāū ||
ಕತ್ತಲೆ ಯುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಬಹುದು, ಆಕಾಶ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯಬಹುದು. ಕುಡದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಹಸುವಿನ ಗೊರಟೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಬಹುದು, ಭೂಮಿ ತನ್ನ ಸಹಜ ಸಹನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬಹುದು. ಸೊಳ್ಳೆಯ ಊದಿಕೆ ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ಹಾರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ರಾಜ ಗರ್ವ ಭರತನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗದು, ಸಹೋದರನೇ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನಿನ್ನನ್ನೂ ತಂದೆಯನ್ನೂ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ: ಭರತನಂತೆ ಪವಿತ್ರ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಹೋದರ ಇಲ್ಲ. ಗುಣ ಹಾಲು, ದೋಷ ನೀರು, ತಮ್ಮನೇ; ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಇವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮಾಯಾ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭರತ ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಂಸ; ಹುಟ್ಟಿದಾಗಿನಿಂದಲೇ ಗುಣ ದೋಷಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದನು. ಗುಣದ ಹಾಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ದೋಷದ ನೀರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿದನು. ಭರತನ ಗುಣ, ಶೀಲ, ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ, ರಘು ರಾಜ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದರು.
ದೋಹಾ 232
सुनि रघुबर बानी बिबुध देखि भरत पर हेतु।सकल सराहत राम सो प्रभु को कृपानिकेतु।।232।।
suni raghubara bānī bibudha dekhi bharata para hetu |sakala sarāhata rāma so prabhu ko kṛpāniketu ||232||
ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭರತನ ಮೇಲೆ ಆತನಿಗಿರುವ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ರಾಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು, ಈ ರೀತಿ ಕರುಣೆಯ ಆಲಯವಾಗಿರುವ ರಾಮನಂತಹ ಪ್ರಭು ಯಾರು ಎಂದರು.
ಚೌಪಾಯಿ 233.1-4
जौं न होत जग जनम भरत को।सकल धरम धुर धरनि धरत को।।
कबि कुल अगम भरत गुन गाथा।को जानइ तुम्ह बिनु रघुनाथा।।
लखन राम सियँ सुनि सुर बानी।अति सुखु लहेउ न जाइ बखानी।।
इहाँ भरतु सब सहित सहाए।मंदाकिनीं पुनीत नहाए।।
सरित समीप राखि सब लोगा।मागि मातु गुर सचिव नियोगा।।
चले भरतु जहँ सिय रघुराई।साथ निषादनाथु लघु भाई।।
समुझि मातु करतब सकुचाहीं।करत कुतरक कोटि मन माहीं।।
रामु लखनु सिय सुनि मम नाऊँ।उठि जनि अनत जाहिं तजि ठाऊँ।।
jauṁ na hota jaga janama bharata ko |sakala dharama dhura dharani dharata ko ||
kabi kula agama bharata guna gāthā |ko jānai tumha binu raghunāthā ||
lakhana rāma siyã suni sura bānī |ati sukhu laheu na jāi bakhānī ||
ihā̃ bharatu saba sahita sahāe |maṁdākinīṁ punīta nahāe ||
sarita samīpa rākhi saba logā |māgi mātu gura saciva niyogā ||
cale bharatu jahã siya raghurāī |sātha niṣādanāthu laghu bhāī ||
samujhi mātu karataba sakucāhīṁ |karata kutaraka koṭi mana māhīṁ ||
rāmu lakhanu siya suni mama nāū̃ |uṭhi jani anata jāhiṁ taji ṭhāū̃ ||
ಭರತನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರದಿದ್ದರೆ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಯಾರು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಿದ್ದರು? ಭರತನ ಗುಣಗಾಥೆಯು ಎಲ್ಲಾ ಕವಿಗಳ ಸಮೂಹಕ್ಕೂ ಮುಟ್ಟಲಾರದ್ದು. ರಘುನಾಥನೇ, ನೀನಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ? ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ರಾಮ, ಸೀತೆ ದೇವತೆಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವರ್ಣಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇಲ್ಲಿ ಭರತ, ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸಂಗಡಿಗರೊಂದಿಗೆ, ಪವಿತ್ರವಾದ ಮಂದಾಕಿನಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದನು. ಎಲ್ಲಾ ಜನರನ್ನು ನದಿ ಬಳಿ ಬಿಟ್ಟು, ತನ್ನ ತಾಯಂದಿರು, ಗುರು, ಮಂತ್ರಿ ಇವರಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ, ಭರತ, ನಿಷಾದರ ರಾಜ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಒಂದಿಗೆ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ರಘುವಂಶದ ಒಡೆಯ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಿಗ್ಗಿನಿಂದ ತುಂಬಿಹೋದನು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಾನುಕೋಟಿ ಸಂದೇಹಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದನು. ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸೀತೆ ಎದ್ದು ಇಲ್ಲಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದು.
ದೋಹಾ 233
मातु मते महुँ मानि मोहि जो कछु करहिं सो थोर।अघ अवगुन छमि आदरहिं समुझि आपनी ओर।।233।।
mātu mate mahũ māni mohi jo kachu karahiṁ so thora |agha avaguna chami ādarahiṁ samujhi āpanī ora ||233||
ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಸಂಚಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಪಾಲುದಾರನೆಂದು ತಿಳಿದು ನನಗೆ ಏನು ಮಾಡಿದರೂ ಅದು ಸ್ವಲ್ಪವೇ. ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಕರುಣೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡು ನನ್ನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೋಷಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 234.1-4
जौं परिहरहिं मलिन मनु जानी।जौ सनमानहिं सेवकु मानी।।
मोरें सरन रामहि की पनही।राम सुस्वामि दोसु सब जनही।।
जग जस भाजन चातक मीना।नेम पेम निज निपुन नबीना।।
अस मन गुनत चले मग जाता।सकुच सनेहँ सिथिल सब गाता।।
फेरत मनहुँ मातु कृत खोरी।चलत भगति बल धीरज धोरी।।
जब समुझत रघुनाथ सुभाऊ।तब पथ परत उताइल पाऊ।।
भरत दसा तेहि अवसर कैसी।जल प्रबाहँ जल अलि गति जैसी।।
देखि भरत कर सोचु सनेहू।भा निषाद तेहि समयँ बिदेहू।।
jauṁ pariharahiṁ malina manu jānī |jau sanamānahiṁ sevaku mānī ||
moreṁ sarana rāmahi kī panahī |rāma susvāmi dosu saba janahī ||
jaga jasa bhājana cātaka mīnā |nema pema nija nipuna nabīnā ||
asa mana gunata cale maga jātā |sakuca sanehã sithila saba gātā ||
pherata manahũ mātu kṛta khorī |calata bhagati bala dhīraja dhorī ||
jaba samujhata raghunātha subhāū |taba patha parata utāila pāū ||
bharata dasā tehi avasara kaisī |jala prabāhã jala ali gati jaisī ||
dekhi bharata kara socu sanehū |bhā niṣāda tehi samayã bidehū ||
ನನ್ನ ಮನಸು ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಎಂದು ತಿಳಿದು ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ, ಅಥವಾ ತನ್ನ ಸೇವಕ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದರೂ, ನನ್ನ ಶರಣು ರಾಮನ ಪಾದುಕೆಗಳೇ. ರಾಮ ಕರುಣಾಮಯ ಸ್ವಾಮಿ; ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳು ಸೇವಕನಿಗೇ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಚಾತಕ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಮೀನು ಲೋಕದ ಸ್ತುತಿಯ ಪಾತ್ರಗಳು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಎಂದಿಗೂ ನಿಪುಣವಾಗಿ, ಎಂದಿಗೂ ಹೊಸದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದನು, ನಾಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಅವನ ಇಡೀ ದೇಹವನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿದವು. ಅವನ ತಾಯಿಯ ತಪ್ಪು ಅವನನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಅವನ ಭಕ್ತಿಯ ಬಲವು, ಬಲವಾದ ಎತ್ತಿನಂತೆ, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಇತ್ತು. ರಘುನಾಥನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನ ಪಾದಗಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗಿದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರತನ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿತ್ತು? ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಹರಿದುಹೋಗುವ ನೀರಿನ ಕೀಟದಂತೆ. ಭರತನ ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿಷಾದ ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಹ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು.
ದೋಹಾ 234
लगे होन मंगल सगुन सुनि गुनि कहत निषादु।मिटिहि सोचु होइहि हरषु पुनि परिनाम बिषादु।।234।।
lage hona maṁgala saguna suni guni kahata niṣādu |miṭihi socu hoihi haraṣu puni parināma biṣādu ||234||
ಶುಭ ಶಕುನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಯೋಚಿಸಿ ನಿಷಾದನು ಹೇಳಿದನು: ನಿಮ್ಮ ಚಿಂತೆ ನೀಗುವುದು, ಸಂತೋಷ ಉಂಟಾಗುವುದು, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ದುಃಖ ಬರುವುದು.
ಚೌಪಾಯಿ 235.1-4
सेवक बचन सत्य सब जाने।आश्रम निकट जाइ निअराने।।
भरत दीख बन सैल समाजू।मुदित छुधित जनु पाइ सुनाजू।।
ईति भीति जनु प्रजा दुखारी।त्रिबिध ताप पीड़ित ग्रह मारी।।
जाइ सुराज सुदेस सुखारी।होहिं भरत गति तेहि अनुहारी।।
राम बास बन संपति भ्राजा।सुखी प्रजा जनु पाइ सुराजा।।
सचिव बिरागु बिबेकु नरेसू।बिपिन सुहावन पावन देसू।।
भट जम नियम सैल रजधानी।सांति सुमति सुचि सुंदर रानी।।
सकल अंग संपन्न सुराऊ।राम चरन आश्रित चित चाऊ।।
sevaka bacana satya saba jāne |āśrama nikaṭa jāi niarāne ||
bharata dīkha bana saila samājū |mudita chudhita janu pāi sunājū ||
īti bhīti janu prajā dukhārī |tribidha tāpa pīṛita graha mārī ||
jāi surāja sudesa sukhārī |hohiṁ bharata gati tehi anuhārī ||
rāma bāsa bana saṁpati bhrājā |sukhī prajā janu pāi surājā ||
saciva birāgu bibeku naresū |bipina suhāvana pāvana desū ||
bhaṭa jama niyama saila rajadhānī |sāṁti sumati suci suṁdara rānī ||
sakala aṁga saṁpanna surāū |rāma carana āśrita cita cāū ||
ತನ್ನ ಸೇವಕನ ಮಾತುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸತ್ಯವೆಂದು ಭರತನು ತಿಳಿದು, ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆಶ್ರಮದ ಸಮೀಪ ಬಂದನು. ಕಾಡು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಭರತನು ನೋಡಿದನು, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದವನು ಒಳ್ಳೆಯ ಊಟ ಪಡೆದಂತೆ ಆನಂದಿಸಿದನು. ಕಷ್ಟಗಳಿಂದಲೂ ಭಯಗಳಿಂದಲೂ ಕಷ್ಟಪಡುವ ಜನರಂತೆ, ಮೂರು ಬಗೆಯ ತಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಕೆಟ್ಟ ಗ್ರಹಗಳಿಂದಲೂ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಂದಲೂ ಪೀಡಿತರಾದವರು, ಒಳ್ಳೆಯ ರಾಜನು ಒಳ್ಳೆಯ ದೇಶವು ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸುಖ ಪಡೆಯುವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಭರತನ ಸ್ಥಿತಿ ಇತ್ತು. ರಾಮನು ವಾಸಿಸಿದ ಕಾಡು ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಮಿನುಗಿತು, ಒಳ್ಳೆಯ ರಾಜನನ್ನು ಪಡೆದ ಸುಖಿಯಾದ ಜನರಂತೆ. ವೈರಾಗ್ಯವು ವಿವೇಕವು ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಸುಂದರವಾದ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕಾಡು ರಾಜ್ಯವು. ಯಮನು ನಿಯಮನು ಸೈನಿಕರು, ಬೆಟ್ಟ ರಾಜಧಾನಿ, ಶಾಂತಿಯು ಸುಮತಿಯು ಪವಿತ್ರ ಸುಂದರ ರಾಣಿಯರು. ಆ ರಾಜನು ಪ್ರತಿ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣನು, ರಾಮನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶರಣಾದ ಅವನ ಮನಸು ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿತು.
ದೋಹಾ 235
जीति मोह महिपालु दल सहित बिबेक भुआलु।करत अकंटक राजु पुरँ सुख संपदा सुकालु।।235।।
jīti moha mahipālu dala sahita bibeka bhuālu |karata akaṁṭaka rāju purã sukha saṁpadā sukālu ||235||
ಮೋಹವೆಂಬ ರಾಜನನ್ನು ಅವನ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಗೆದ್ದು, ವಿವೇಕವೆಂಬ ರಾಜನು ತನ್ನ ಊರಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಕಿಲ್ಲದೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾಲವಿವೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 236.1-4
बन प्रदेस मुनि बास घनेरे।जनु पुर नगर गाउँ गन खेरे।।
बिपुल बिचित्र बिहग मृग नाना।प्रजा समाजु न जाइ बखाना।।
खगहा करि हरि बाघ बराहा।देखि महिष बृष साजु सराहा।।
बयरु बिहाइ चरहिं एक संगा।जहँ तहँ मनहुँ सेन चतुरंगा।।
झरना झरहिं मत्त गज गाजहिं।मनहुँ निसान बिबिधि बिधि बाजहिं।।
चक चकोर चातक सुक पिक गन।कूजत मंजु मराल मुदित मन।।
अलिगन गावत नाचत मोरा।जनु सुराज मंगल चहु ओरा।।
बेलि बिटप तृन सफल सफूला।सब समाजु मुद मंगल मूला।।
bana pradesa muni bāsa ghanere |janu pura nagara gāũ gana khere ||
bipula bicitra bihaga mṛga nānā |prajā samāju na jāi bakhānā ||
khagahā kari hari bāgha barāhā |dekhi mahiṣa bṛṣa sāju sarāhā ||
bayaru bihāi carahiṁ eka saṁgā |jahã tahã manahũ sena caturaṁgā ||
jharanā jharahiṁ matta gaja gājahiṁ |manahũ nisāna bibidhi bidhi bājahiṁ ||
caka cakora cātaka suka pika gana |kūjata maṁju marāla mudita mana ||
aligana gāvata nācata morā |janu surāja maṁgala cahu orā ||
beli biṭapa tṛna saphala saphūlā |saba samāju muda maṁgala mūlā ||
ಕಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುನಿಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ಅನೇಕ ಇದ್ದವು; ಅವು ನಗರಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು, ಗ್ರಾಮಗಳು, ಸಣ್ಣ ಊರುಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದವು. ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮೃಗಗಳು ಅನೇಕ, ಅದ್ಭುತ, ನಾನಾ ವಿಧ; ಆ ಪ್ರಜಾಸಮೂಹವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಆನೆ, ಸಿಂಹ, ಹುಲಿ, ಹಂದಿ, ಎಮ್ಮೆ, ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಆ ಸೇನೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ವೈರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಯುತ್ತಿದ್ದವು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚತುರಂಗ ಸೇನೆ ನಿಂತಿರುವಂತೆ ತೋರಿತು. ಜಲಪಾತಗಳು ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು, ಮತ್ತ ಆನೆಗಳು ಘರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ನಾನಾ ವಿಧದ ಮೃದಂಗಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರಿತು. ಚಕ್ವಾ, ಚಕೋರ, ಚಾತಕ, ಗಿಣಿ, ಕೋಗಿಲೆಗಳು ಇಂಪಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ, ಸುಂದರ ಹಂಸಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆನಂದಿಸಿದವು. ಜೇನುಹುಳುಗಳು ಹಾಡಿ ನವಿಲುಗಳು ನರ್ತಿಸಿದವು; ಒಳ್ಳೆಯ ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಂಗಳ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರಿತು. ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಮರಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಳು ಫಲಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು; ಆ ಇಡೀ ಸಮಾಜವು ಆನಂದಕ್ಕೂ ಮಂಗಳಕ್ಕೂ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು.
ದೋಹಾ 236
राम सैल सोभा निरखि भरत हृदयँ अति पेमु।तापस तप फलु पाइ जिमि सुखी सिरानें नेमु।।236।।
rāma saila sobhā nirakhi bharata hṛdayã ati pemu |tāpasa tapa phalu pāi jimi sukhī sirāneṁ nemu ||236||
ರಾಮನ ಪರ್ವತದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಭರತನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಉಂಟಾಯಿತು, ತಪಸ್ವಿಯು ತನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ತನ್ನ ನಿಯಮ ಈಡೇರಿದಾಗ ಸುಖಿಯಾದಂತೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 237.1-4
तब केवट ऊँचें चढ़ि धाई।कहेउ भरत सन भुजा उठाई।।
नाथ देखिअहिं बिटप बिसाला।पाकरि जंबु रसाल तमाला।।
जिन्ह तरुबरन्ह मध्य बटु सोहा।मंजु बिसाल देखि मनु मोहा।।
नील सघन पल्ल्व फल लाला।अबिरल छाहँ सुखद सब काला।।
मानहुँ तिमिर अरुनमय रासी।बिरची बिधि सँकेलि सुषमा सी।।
ए तरु सरित समीप गोसाँई।रघुबर परनकुटी जहँ छाई।।
तुलसी तरुबर बिबिध सुहाए।कहुँ कहुँ सियँ कहुँ लखन लगाए।।
बट छायाँ बेदिका बनाई।सियँ निज पानि सरोज सुहाई।।
taba kevaṭa ū̃ceṁ caṛhi dhāī |kaheu bharata sana bhujā uṭhāī ||
nātha dekhiahiṁ biṭapa bisālā |pākari jaṁbu rasāla tamālā ||
jinha tarubaranha madhya baṭu sohā |maṁju bisāla dekhi manu mohā ||
nīla saghana pallva phala lālā |abirala chāhã sukhada saba kālā ||
mānahũ timira arunamaya rāsī |biracī bidhi sãkeli suṣamā sī ||
e taru sarita samīpa gosā̃ī |raghubara paranakuṭī jahã chāī ||
tulasī tarubara bibidha suhāe |kahũ kahũ siyã kahũ lakhana lagāe ||
baṭa chāyā̃ bedikā banāī |siyã nija pāni saroja suhāī ||
ಆಗ ದೋಣಿಯವನು ಎತ್ತರವಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಏರಿ ಓಡಿಹೋಗಿ, ಕೈಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಭರತನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. "ಸ್ವಾಮಿ, ಆ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ: ಪಾಕರ್, ಜಂಬು, ರಸಾಲ, ತಮಾಲ." "ಆ ಉತ್ತಮ ಮರಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಆಲದ ಮರ ಸುಂದರವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ, ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಮನಸು ಮೋಹಿಸಿತು." "ಅದರ ದಟ್ಟ ಎಲೆಗಳು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದವು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪು, ಅದರ ತಡೆಯಿಲ್ಲದ ನೆರಳು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ." "ಅದು ಕತ್ತಲೆಯೂ ಕೆಂಪೂ ಸೇರಿದ ರಾಶಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಬ್ರಹ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದಂತೆ." "ಸ್ವಾಮಿ, ಈ ಮರಗಳು ನದಿಯ ಸಮೀಪ ನಿಂತಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ರಘುವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನು ತನ್ನ ಎಲೆಗಳ ಗುಡಿಸಲನ್ನು ಹೊದಿಸಿದ್ದಾನೆ." "ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ತುಳಸಿ ಗಿಡಗಳು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ, ಸೀತೆ ಕೆಲವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಕೆಲವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ." "ಆಲದ ಮರದ ನೆರಳಲ್ಲಿ, ಸೀತೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕಮಲ ಕೈಗಳಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ."
ದೋಹಾ 237
जहाँ बैठि मुनिगन सहित नित सिय रामु सुजान।सुनहिं कथा इतिहास सब आगम निगम पुरान।।237।।
jahā̃ baiṭhi munigana sahita nita siya rāmu sujāna |sunahiṁ kathā itihāsa saba āgama nigama purāna ||237||
ಅಲ್ಲಿ, ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತು, ಸೀತೆಯು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ರಾಮನು ಪ್ರತಿದಿನ ಕಥೆಗಳನ್ನು, ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು, ಎಲ್ಲ ಆಗಮಗಳನ್ನು, ವೇದಗಳನ್ನು, ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಚೌಪಾಯಿ 238.1-4
सखा बचन सुनि बिटप निहारी।उमगे भरत बिलोचन बारी।।
करत प्रनाम चले दोउ भाई।कहत प्रीति सारद सकुचाई।।
हरषहिं निरखि राम पद अंका।मानहुँ पारसु पायउ रंका।।
रज सिर धरि हियँ नयनन्हि लावहिं।रघुबर मिलन सरिस सुख पावहिं।।
देखि भरत गति अकथ अतीवा।प्रेम मगन मृग खग जड़ जीवा।।
सखहि सनेह बिबस मग भूला।कहि सुपंथ सुर बरषहिं फूला।।
निरखि सिद्ध साधक अनुरागे।सहज सनेहु सराहन लागे।।
होत न भूतल भाउ भरत को।अचर सचर चर अचर करत को।।
sakhā bacana suni biṭapa nihārī |umage bharata bilocana bārī ||
karata pranāma cale dou bhāī |kahata prīti sārada sakucāī ||
haraṣahiṁ nirakhi rāma pada aṁkā |mānahũ pārasu pāyau raṁkā ||
raja sira dhari hiyã nayananhi lāvahiṁ |raghubara milana sarisa sukha pāvahiṁ ||
dekhi bharata gati akatha atīvā |prema magana mṛga khaga jaṛa jīvā ||
sakhahi saneha bibasa maga bhūlā |kahi supaṁtha sura baraṣahiṁ phūlā ||
nirakhi siddha sādhaka anurāge |sahaja sanehu sarāhana lāge ||
hota na bhūtala bhāu bharata ko |acara sacara cara acara karata ko ||
ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮರವನ್ನು ನೋಡಿ, ಭರತನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಹರಿದವು. ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ವಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ನಡೆದರು; ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಶಾರದೆಗೆ ಸಹ ಸಂಕೋಚವಾಯಿತು. ರಾಮನ ಪಾದಗಳ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರು ಆನಂದಿಸಿದರು, ಪಾರಸಶಿಲೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಒಬ್ಬ ಬಡವನಂತೆ. ಆ ಧೂಳನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು, ಹೃದಯಕ್ಕೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಒತ್ತಿಕೊಂಡು, ರಾಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಂತೆ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಭರತನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ವರ್ಣಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾಗಿ, ಮೃಗಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಚೇತನವಿರುವ, ಇಲ್ಲದ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದವು. ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆವಿಷ್ಟನಾಗಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ; ದೇವತೆಗಳು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು. ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಿದ್ಧರು, ಸಾಧಕರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ, ಅವನ ಸಹಜ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೊಗಳತೊಡಗಿದರು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಭರತನಿಗೆ ಇರುವಂತಹ ಭಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಚರಾಚರವನ್ನು ಅಚರಾಚರವಾಗಿ, ಅಚರಾಚರವನ್ನು ಚರಾಚರವಾಗಿ ಮಾಡುವವನು ಯಾರು?
ದೋಹಾ 238
पेम अमिअ मंदरु बिरहु भरतु पयोधि गँभीर।मथि प्रगटेउ सुर साधु हित कृपासिंधु रघुबीर।।238।।
pema amia maṁdaru birahu bharatu payodhi gãbhīra |mathi pragaṭeu sura sādhu hita kṛpāsiṁdhu raghubīra ||238||
ಪ್ರೀತಿಯು ಅಮೃತ, ವಿರಹವು ಮಂದರ ಪರ್ವತ, ಭರತನು ಆಳವಾದ ಸಮುದ್ರ. ಆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಕಡೆದು, ಕರುಣಾ ಸಮುದ್ರನಾದ ರಘುಬೀರನು, ದೇವರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಧುಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೃತವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.
ಚೌಪಾಯಿ 239.1-4
सखा समेत मनोहर जोटा।लखेउ न लखन सघन बन ओटा।।
भरत दीख प्रभु आश्रमु पावन।सकल सुमंगल सदनु सुहावन।।
करत प्रबेस मिटे दुख दावा।जनु जोगीं परमारथु पावा।।
देखे भरत लखन प्रभु आगे।पूँछे बचन कहत अनुरागे।।
सीस जटा कटि मुनि पट बाँधें।तून कसें कर सरु धनु काँधें।।
बेदी पर मुनि साधु समाजू।सीय सहित राजत रघुराजू।।
बलकल बसन जटिल तनु स्यामा।जनु मुनि बेष कीन्ह रति कामा।।
कर कमलनि धनु सायकु फेरत।जिय की जरनि हरत हँसि हेरत।।
sakhā sameta manohara joṭā |lakheu na lakhana saghana bana oṭā ||
bharata dīkha prabhu āśramu pāvana |sakala sumaṁgala sadanu suhāvana ||
karata prabesa miṭe dukha dāvā |janu jogīṁ paramārathu pāvā ||
dekhe bharata lakhana prabhu āge |pū̃che bacana kahata anurāge ||
sīsa jaṭā kaṭi muni paṭa bā̃dheṁ |tūna kaseṁ kara saru dhanu kā̃dheṁ ||
bedī para muni sādhu samājū |sīya sahita rājata raghurājū ||
balakala basana jaṭila tanu syāmā |janu muni beṣa kīnha rati kāmā ||
kara kamalani dhanu sāyaku pherata |jiya kī jarani harata hãsi herata ||
ಸ್ನೇಹಿತನೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರ ಸಹೋದರ ಜೋಡಿ, ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿನ ತೆರೆಯಿಂದ ನೋಡಿದರೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಭರತನು ಪ್ರಭುವಿನ ಪವಿತ್ರ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿದನು, ಎಲ್ಲ ಶುಭಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸುಂದರ ನಿವಾಸ. ಅವನು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅವನ ದುಃಖದ ಬೆಂಕಿ ಆರಿಹೋಯಿತು, ಯೋಗಿಗಳು ಪರಮಾರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ. ಭರತನು ಪ್ರಭುವಿನ ಮುಂದೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ನೋಡಿದನು, ಅವನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಅನುರಾಗದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಜಟೆ, ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಮುನಿವಸ್ತ್ರ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಬತ್ತಳದ ಚೀಲ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಾಣ, ಭುಜದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು. ವೇದಿಯ ಮೇಲೆ ಮುನಿಗಳು ಸಾಧುಗಳ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ರಘುರಾಜನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು. ಮರದ ತೊಗಲೆ ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಜಟೆ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಶರೀರದೊಂದಿಗೆ, ಅವರು ಮುನಿವೇಷ ಧರಿಸಿದ ರತಿ ಕಾಮರಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದರು. ಕಮಲ ಹಸ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾ, ನಗುತ್ತಾ ನೋಡಿ ಹೃದಯದ ಸುಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತೊಲಗಿಸಿದನು.
ದೋಹಾ 239
लसत मंजु मुनि मंडली मध्य सीय रघुचंदु।ग्यान सभाँ जनु तनु धरे भगति सच्चिदानंदु।।239।।
lasata maṁju muni maṁḍalī madhya sīya raghucaṁdu |gyāna sabhā̃ janu tanu dhare bhagati saccidānaṁdu ||239||
ಮುನಿಗಳ ಸುಂದರ ಮಂಡಳಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯು ರಘುಚಂದ್ರನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು, ಜ್ಞಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದನು ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದಂತೆ.
परंपरागत मान्यता में भरत-चरित्र और राजमद-निवारण वाले प्रसंग का पाठ क्रोध, अहं, और भ्रातृ-कलह के संस्कारों को शांत करता है; सेवकभाव, विनय, और ‘मर्यादा’ की बुद्धि दृढ़ होती है—विशेषतः घर-परिवार/सत्ता-संबंधी विवादों में मन को धर्म-मार्ग पर स्थिर करने वाला माना जाता है।
सामान्य मानस-पारायण परंपरा में रामनाम-सम्पुट (जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’) या ‘राम’ नाम का जप-सम्पुट जोड़ा जाता है; भरत-प्रसंग में कुछ परंपराएँ ‘भरत चरित करहु बिसेसा’ (मानस-भाव-सम्पुट) रूप से भी स्मरण कराती हैं, पर निश्चित एकरूप ‘अनिवार्य’ सम्पुट सम्प्रदायानुसार बदलता है।
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.