Adhyaya 93
द्रोण–सात्यकि-युद्धम् (Droṇa–Sātyaki Engagement)
Upa-parva: Droṇa–Sātyaki Saṃprahāra (Strategic Engagement Episode)
Sañjaya describes an intense, publicly witnessed duel between Droṇa and Sātyaki. Droṇa first strikes Sātyaki with three iron arrows to the forehead, then increases pressure with successive volleys likened to thunder. Sātyaki counters by cutting incoming arrows in flight, retaliating with dense showers, and directly striking Droṇa, his banner, and his charioteer. Droṇa responds by wounding Sātyaki heavily, damaging the opposing bow, and countering thrown weapons (gadā, śakti), including a spear that fails to reach its intended target and instead pierces the chariot and falls to the earth. After Droṇa’s charioteer is struck and becomes incapacitated, Sātyaki performs an exceptional act by taking the reins himself while continuing combat. He then kills Droṇa’s driver and drives away the horses, causing Droṇa’s chariot to move erratically in many circles. Observing the disruption, surrounding warriors redirect toward Droṇa’s position, and the broader formation shows renewed disorder. The chapter closes with Droṇa re-stabilizing near the formation’s gateway and standing with intensified resolve, portrayed through fire-and-sun metaphors that emphasize command persistence amid tactical chaos.
Chapter Arc: दुःशासन की सेना के पराभव के बाद रणभूमि का धूल-धुआँ अभी बैठा भी नहीं कि अर्जुन, कृष्ण की अनुमति लेकर, चक्रव्यूह के मुहाने पर स्थित आचार्य द्रोण के सम्मुख जा खड़ा होता है—मानो समय स्वयं द्वार पर दस्तक दे रहा हो। → अर्जुन हाथ जोड़कर द्रोण से ‘स्वस्ति’ और ‘कल्याण’ की याचना करता है—वह दुर्भेद्य सेना-समूह में प्रवेश चाहता है, क्योंकि सूर्यास्त से पहले जयद्रथ-वध का संकल्प उसके सिर पर अग्नि-सा धधक रहा है। द्रोण, व्यूह-रक्षक के रूप में, उसे रोकने को तत्पर होते हैं; दोनों ओर से बाण-वर्षा बढ़ती जाती है। → द्रोण अर्जुन के बाण काटते हुए विष और अग्नि के समान तेजस्वी शरों से कृष्ण और अर्जुन—दोनों को घायल करते हैं; फिर सात सौ, फिर हजार, फिर असंख्य अनिवर्तनीय बाणों की धारा से पाण्डव-सेना को छिन्न-भिन्न करते हैं। उसी क्षण वासुदेव अर्जुन को चेताते हैं—‘पार्थ, काल-व्यय न हो’; लक्ष्य द्रोण नहीं, जयद्रथ है। → कृष्ण की नीति-धुरी पर अर्जुन द्रोण को ‘उत्सृज्य’—अर्थात् उनसे उलझे बिना—आगे बढ़ने का निश्चय करता है: यह अध्याय ‘द्रोणातिक्रम’ बन जाता है, जहाँ वीरता का अर्थ केवल जीतना नहीं, समय के भीतर सही लक्ष्य तक पहुँचना है। → द्रोण के प्रचण्ड प्रतिरोध को पार कर अर्जुन आगे बढ़ता है, पर आगे अनेक रथी-समूह (शूरसेन, शिबि, केकय आदि) रोग-निवारक चिकित्सा की भाँति उसे रोकने को उठ खड़े होते हैं—क्या सूर्यास्त से पहले मार्ग खुलेगा?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें दुःशासनकी सेनाका पराभवविषयक नब्बेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ९० ॥। अपन का छा | अड-#-रू- एकनवतितमो<ध्याय: अर्जुन और द्रोणाचार्यका वार्तालाप तथा युद्ध एवं द्रोणाचार्यको छोड़कर आगे बढ़े हुए अर्जुनका कौरव- सैनिकोंद्वारा प्रतिरोध संजय उवाच दुःशासनबल हत्वा सव्यसाची महारथ: । सिन्धुराजं परीप्सन् वै द्रोणानीकमुपाद्रवत्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ! ຫຼັງຈາກທຳລາຍກອງທັບຂອງດຸຫະຊາສະນະແລ້ວ, ອາຣະຈຸນ ມະຫາຣະຖະ «ສະວະຍະສາຈີ» ປາຖະໜາຈະເຂົ້າເຖິງ ຈະຍະດຣະຖະ ກະສັດແຫ່ງສິນທຸ, ຈຶ່ງພຸ້ນເຂົ້າໂຈມຕີກອງທັບຂອງດໂຣນະ.
Verse 2
स तु द्रोणं समासाद्य व्यूहस्य प्रमुखे स्थितम् । कृताञ्जलिरिदं वाक््यं कृष्णस्यानुमते5ब्रवीत्
ແລ້ວອາຣະຈຸນໄດ້ເຂົ້າໄປຫາດໂຣນະ ຜູ້ຢືນຢູ່ທາງໜ້າສຸດຂອງຂະບວນຮົບ. ດ້ວຍການອະນຸຍາດຂອງກຣິດສະນະ, ລາວປະນົມມື ແລະເວົ້າຄຳນີ້.
Verse 3
शिवेन ध्याहि मां ब्रह्मन् स्वस्ति चैव वदस्व मे । भवत्प्रसादादिच्छामि प्रवेष्टूं दुर्भिदां चमूम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນ, ຂໍໃຫ້ທ່ານຄິດເຖິງຄວາມສະຫວັດດີ ແລະ ສິຣິມົງຄຸນໃຫ້ແກ່ຂ້າ, ແລະ ຂໍໃຫ້ທ່ານອວຍພອນແກ່ຂ້າ. ອາໄສແຕ່ພຣະກຸນຂອງທ່ານເທົ່ານັ້ນ, ຂ້າປາຖະໜາຈະເຂົ້າໄປໃນກອງທັບທີ່ຍາກຈະຝ່າເຂົ້ານີ້».
Verse 4
भवान् पितृसमो महां धर्मराजसमोडपि च । तथा कृष्णसमश्वैव सत्यमेतद् ब्रवीमि ते,“आप मेरे लिये पिता पाण्डु, भ्राता धर्मराज युधिष्ठिर तथा सखा श्रीकृष्णके समान हैं। यह मैं आपसे सच्ची बात कहता हूँ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ສໍາລັບຂ້າ, ທ່ານເປັນດັ່ງພໍ່ຂອງຂ້າ ປານດຸ, ເປັນດັ່ງອ້າຍຂອງຂ້າ ທັມມະຣາຊ ຢຸທິສຖິຣ, ແລະ ເປັນດັ່ງມິດສະຫາຍ ກຣິສນະ. ນີ້ແມ່ນຄວາມຈິງທີ່ຂ້າກ່າວແກ່ທ່ານ».
Verse 5
अश्वत्थामा यथा तात रक्षणीयस्त्वयानघ । तथाहमपि ते रक्ष्य: सदैव द्विजसत्तम,“तात! निष्पाप द्विजश्रेष्ठ! जैसे अश्वत्थामा आपके लिये रक्षणीय हैं, उसी प्रकार मैं भी सदैव आपसे संरक्षण पानेका अधिकारी हूँ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພໍ່ທີ່ເຄົາລົບ, ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີບາບ, ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ—ເຊັ່ນທີ່ ອັສວັດຖາມາ ຄວນໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຈາກທ່ານ, ຂ້າກໍຄວນໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຈາກທ່ານຕະຫຼອດໄປເຊັ່ນກັນ».
Verse 6
तव प्रसादादिच्छेयं सिन्धुराजानमाहवे । निहन्तुं द्विपदां श्रेष्ठ प्रतिज्ञां रक्ष मे प्रभो
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ມະນຸດ, ດ້ວຍພຣະກຸນຂອງທ່ານ ຂ້າປາຖະໜາຈະສັງຫານກະສັດແຫ່ງສິນທຸ ຈະຍະດຣະຖະ ໃນສົງຄາມນີ້. ໂອ ພຣະເຈົ້າ, ຂໍໃຫ້ທ່ານປົກປ້ອງ ແລະ ຄ້ຳຈຸນຄໍາປະຕິຍານຂອງຂ້າ».
Verse 7
संजय उवाच एवमुक्तस्तदाचार्य: प्रत्युवाच स्मयन्निव । मामजित्वा न बीभत्सो शक््यो जेतुं जयद्रथ:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ອາຈານຜູ້ນັ້ນກໍຕອບກັບ ຄືກັບຍິ້ມເບົາໆ ວ່າ: «ໂອ ບີພັດສະ (ອາຣຈຸນ), ຖ້າເຈົ້າບໍ່ຊະນະຂ້າກ່ອນ ຈະຍະດຣະຖະ ກໍບໍ່ອາດຖືກຊະນະໄດ້».
Verse 8
संजय कहते हैं--महाराज! अर्जुनके ऐसा कहनेपर उस समय द्रोणाचार्यने उन्हें हँसते हुए-से उत्तर दिया--'अर्जुन! मुझे पराजित किये बिना जयद्रथको जीतना असम्भव है! ७ |। एतावदुक्त्वा तं द्रोण: शरब्रातैरवाकिरत् । सरथाश्चथध्वजं ती&णै: प्रहसन् वै ससारथिम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໂອ ພະມະຫາຣາຊາ! ເມື່ອອາຣຊຸນເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ໃນຂະນະນັ້ນ ທໂຣນາຈານໄດ້ຕອບກັບດ້ວຍຮອຍຍິ້ມປານຈະເຢາະເຍີ້ຍວ່າ: «ອາຣຊຸນ! ຖ້າບໍ່ໄດ້ຊະນະຂ້າກ່ອນ ການຊະນະໄຊຍະດຣະຖະຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້!» ເວົ້າແຕ່ພຽງນີ້ແລ້ວ ທໂຣນາ—ພ້ອມສຽງຫົວເຮາະ—ກໍລະດົມຝົນລູກສອນອັນແຫຼມຄົມໃສ່ອາຣຊຸນ ທັງລົດສົງຄາມ ມ້າ ທຸງ ແລະສາຣະຖີຂອງເຂົາກໍຖືກຈົມຕີ.
Verse 9
ततोड्र्जुन:ः शर्रातान् द्रोणस्थावार्य सायकैः । द्रोणमभ्यद्रवद् बाणै्घोररूपैर्महत्तरै:,तब अर्जुनने अपने बाणोंद्वारा द्रोणाचार्यके बाण-समूहोंका निवारण करके बड़े-बड़े भयंकर बाणोंद्वारा उनपर आक्रमण किया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ແລ້ວອາຣຊຸນໄດ້ໃຊ້ລູກສອນຂອງຕົນຕ້ານທານຝົນລູກສອນຂອງທໂຣນາ ແລ້ວພຸ້ງເຂົ້າໄປຫາທໂຣນາ ຈົມຕີດ້ວຍລູກສອນໃຫຍ່ອັນນ່າຢ້ານກົວ.
Verse 10
विव्याध चरणे द्रोणमनुमान्य विशाम्पते | क्षत्रधर्म समास्थाय नवभि: सायकै: पुन:,प्रजानाथ! उन्होंने द्रोणाचार्यका समादर करते हुए क्षत्रियधर्मका आश्रय ले पुनः नौ बाणोंद्वारा उनके चरणोंमें आघात किया
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ! ອາຣຊຸນໄດ້ໃຫ້ກຽດແກ່ທໂຣນາຈານ ແຕ່ກໍຍືນຢູ່ໃນທາງແຫ່ງກະສັດນັກຮົບ ແລະຍິງລູກສອນເກົ້າດອກອີກຄັ້ງ ໃສ່ພື້ນຕີນຂອງທໂຣນາ.
Verse 11
तस्येषूनिषुभिश्कित्त्वा द्रोणो विव्याध तावुभौ । विषाग्निज्वलितप्रख्यैरिषुभि: कृष्णपाण्डवौ
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ທໂຣນາໄດ້ຕັດທຳລາຍລູກສອນຂອງເຂົາດ້ວຍຝົນລູກສອນຂອງຕົນ ແລ້ວຈຶ່ງທະລຸທັງສອງ—ກຣິດສະນະ ແລະ ພານດະວະ—ດ້ວຍລູກສອນທີ່ດູປານຈະລຸກໄໝ້ດ້ວຍພິດແລະໄຟ.
Verse 12
द्रोणाचार्यने अपने बाणोंद्वारा अर्जुनके उन बाणोंको काटकर प्रज्वलित विष एवं अग्निके समान तेजस्वी बाणोंसे श्रीकृष्ण और अर्जुन दोनोंको घायल कर दिया ।।
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ທໂຣນາຈານໄດ້ໃຊ້ລູກສອນຂອງຕົນຕັດທຳລາຍລູກສອນຂອງອາຣຊຸນ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ທັງສອງ—ພຣະກຣິດສະນະ ແລະ ອາຣຊຸນ—ບາດເຈັບ ດ້ວຍລູກສອນອັນສະຫວ່າງໄສປານພິດທີ່ລຸກໄໝ້ແລະໄຟ. ໃນຂະນະນັ້ນ ອາຣຊຸນ ບຸດແຫ່ງພານດຸ ປາດຖະໜາຈະຕັດຄັນທະນູຂອງທໂຣນາຈານດ້ວຍລູກສອນຂອງຕົນ. ແຕ່ໃນຂະນະທີ່ມະຫາວິຣະຟາລກຸນຍັງຄິດຢູ່ນັ້ນ ທໂຣນາຜູ້ກ້າຫານ—ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ—ໄດ້ໃຊ້ລູກສອນຂອງຕົນຕັດສາຍທະນູຂອງອາຣຊຸນຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະຍັງທະລຸມ້າ ທຸງ ແລະສາຣະຖີຂອງອາຣຊຸນອີກດ້ວຍ.
Verse 13
द्रोण: शरैरसम्भ्रान्तो ज्यां चिच्छेदाशु वीर्यवान् विव्याध च हयानस्य ध्वजं सारथिमेव च
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ດໂຣນາຜູ້ກ້າຫານ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ແລະບໍ່ສັບສົນແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ ໄດ້ຍິງລູກສອນຢ່າງວ່ອງໄວ ຕັດສາຍຄັນທະນູຂອງອາຣະຈຸນ. ທ່ານຍັງໄດ້ທະລຸມ້າຂອງອາຣະຈຸນ, ທຸງຊັຍ, ແລະແມ່ນແຕ່ສາລະຖີຂອງລາວ—ສະແດງຄວາມສະຫງົບຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນສົງຄາມ ແລະປ່ຽນເຈດນາຂອງອາຣະຈຸນທີ່ຈະທຳໃຫ້ທ່ານເສຍກຳລັງ ໃຫ້ເປັນການທົດສອບຄວາມມັ່ນຄົງແລະຝີມືໃນທັນທີ.
Verse 14
अर्जुनं च शरैवीर: स्मयमानो5भ्यवाकिरत् । एतस्मिन्नन्तरे पार्थ: सज्यं कृत्वा महद् धनु:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ດໂຣນາຜູ້ກ້າຫານ ຍິ້ມຢ່າງສະຫງົບ ແລ້ວສາດລູກສອນເປັນຝົນ ປົກຄຸມອາຣະຈຸນທຸກທິດ. ໃນຊ່ວງນັ້ນເອງ ພາຣະຖະ (ອາຣະຈຸນ) ໄດ້ຂຶ້ນສາຍຄັນທະນູໃຫຍ່ຂອງຕົນຢ່າງວ່ອງໄວ ດ້ວຍໃຈປາຖະໜາຈະສະແດງຝີມືເຫນືອອາຈານ—ແລະຮັບມືການຈູ່ໂຈມນັ້ນດ້ວຍຄວາມໝັ້ນຄົງ ທ່າມກາງພາລະຂອງສົງຄາມແລະໜ້າທີ່.
Verse 15
विशेषयिष्यन्नाचार्य सर्वास्त्रविदुषां वर: । मुमोच षट्शतान् बाणान् गृहीत्वैकमिव द्रुतम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ອາຣະຈຸນ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາຜູ້ຮູ້ວິຊາອາວຸດທັງປວງ—ດ້ວຍໃຈປາຖະໜາຈະເຫນືອອາຈານ ໄດ້ປ່ອຍລູກສອນຫົກຮ້ອຍດອກຢ່າງວ່ອງໄວ ດັ່ງກັບເປັນລູກສອນດອກດຽວ. ຂໍ້ຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຈິດໃຈແຂ່ງຂັນອັນດຸເດືອດໃນສະໜາມຮົບ ທີ່ແມ່ນແຕ່ສາຍສຳພັນອາຈານ–ສິດ ກໍຖືກກົດດັນໂດຍຄວາມຈຳເປັນຂອງສົງຄາມ ແລະຄວາມປາຖະໜາຈະພິສູດຝີມືໃຫ້ເຫນືອກວ່າ.
Verse 16
पुन: सप्तशतानन्यान् सहस््रन॑ चानिवर्तिन: । चिक्षेपायुतशश्नान्यांस्ते5घ्नन् द्रोणस्प तां चमूम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ອີກຄັ້ງໜຶ່ງ ລາວໄດ້ປ່ອຍລູກສອນອີກເຈັດຮ້ອຍ ແລະຕໍ່ມາອີກໜຶ່ງພັນດອກທີ່ບໍ່ອາດຕ້ານທານໃຫ້ຖອນກັບໄດ້. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ລາວຍັງສາດລູກສອນເປັນຫມື່ນໆ; ແລະລູກສອນເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຕັດລົງກອງທັບຂອງດໂຣນາ. ຂໍ້ຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນກົນໄກອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ—ຝີມືແລະກຳລັງກົດທັບຮູບຂະບວນ—ແຕ່ປະເດັນທາງຈິດທຳຂອງການຮົບຖືກປະໄວ້ໃນຄວາມເງົາງຽບ.
Verse 17
तै: सम्यगस्तैर्बलिना कृतिना चित्रयोधिना । मनुष्यवाजिमातज्ज विद्धा: पेतुर्गतासव:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຖືກລູກສອນທີ່ຍິງຢ່າງແມ່ນຍຳໂດຍອາຣະຈຸນຜູ້ມີພະລັງ ແລະຊ່ຽວຊານ—ຜູ້ຮູ້ການຮົບອັນພິສດານຫຼາຍຮູບແບບ—ມີຄົນ, ມ້າ, ແລະຊ້າງຈຳນວນຫຼາຍ ໝົດລົມຫາຍໃຈ ແລະລົ້ມລົງສູ່ພື້ນດິນ. ຂໍ້ຄຳນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນນ້ຳໜັກທາງຈິດທຳອັນໜ້າຫວາດຂອງສົງຄາມ: ຄວາມຊຳນານແລະຄວາມແມ່ນຍຳໃນອາວຸດນຳມາຜົນຕັດສິນ ແຕ່ກໍເພີ່ມພູນຄວາມຕາຍໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 18
विसूताश्वध्वजा: पेतु: संछिन्नायुधजीविता: । रथिनो रथमुख्येभ्य: सहसा शरपीडिता:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຖືກລູກສອນຂອງອາຣຊຸນຟັນຟາດ ນັກຮົບຂີ່ລົດຮົບຫຼາຍຄົນຕົກລົງຢ່າງກະທັນຫັນຈາກລົດຮົບອັນປະເສີດ—ຂາດສາຣະຖີ ຂາດມ້າ ຂາດທຸງ ອາວຸດແຕກຫັກ ແລະຊີວິດກໍຖືກຕັດຂາດ.
Verse 19
चूर्णिताक्षिप्तदग्धानां वजानिलहुताशनै: । तुल्यरूपा गजाः: पेतुर्गियग्राम्बुदवेश्मनाम्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ໃນຄວາມວຸ້ນວາຍອັນນ່າສະພຶງກົວ—ທີ່ຮ່າງກາຍຖືກບົດຂະຍີ້ ຖືກຟາດລົງ ແລະຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍພະລັງດັ່ງສາຍຟ້າຂອງອາວຸດ ດ້ວຍລົມພາຍຸແຫ່ງສົງຄາມ ແລະໄຟອັນກິນກວ້າງ—ຊ້າງທັງຫຼາຍລົ້ມກອງເປັນພູນ ຈົນແຍກບໍ່ອອກວ່າໂຕໃດເປັນໂຕໃດ ດັ່ງພູ ບ້ານ ເມກ ແລະຄຸ້ມຄອງສູງໆ ພັງທະລາຍກາຍເປັນຊາກ.
Verse 20
वज्रके आघातसे चूर-चूर हुए पर्वतों, वायुके द्वारा संचालित हुए भयंकर बादलों तथा आगममें जले हुए गृहोंके समान रूपवाले बहुत-से हाथी धराशायी हो रहे थे ।।
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ຖືກລູກສອນຂອງອາຣຊຸນສັງຫານ ມ້ານັບພັນໆລົ້ມກະຈາຍໃນສະໜາມຮົບ—ດັ່ງຝູງຫົງສາໃນເນີນພູຮິມະວັດ ຖືກຝົນກະໜ່ຳຕີຈົນລົ້ມລົງ.
Verse 21
रथाश्वद्विपपत्त्योधा: सलिलौघा इवाद्धभुता: । युगान्तादित्यरश्म्याभै: पाण्डवास्त्रशरैर्हता:
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ກອງລົດຮົບ ມ້າ ຊ້າງ ແລະທະຫານຍ່າງທີ່ຖືກອາວຸດແລະລູກສອນຂອງປານດະວະ—ສະຫວ່າງດັ່ງຮັດສະມີຕາເວັນໃນວາລະສິ້ນຍຸກ—ຟັນຟາດສັງຫານນັ້ນ ປານດັ່ງກະແສນ້ຳອັນພິສົດທີ່ຖືກແສງຕາເວັນດູດໃຫ້ແຫ້ງຫາຍ.
Verse 22
त॑ पाण्डवादित्यशरांशुजालं कुरुप्रवीरान् युधि निष्टपन्तम् । स द्रोणमेघः शरवृष्टिवेगै: प्राच्छादयन्मेघ इवार्करश्मीन्
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: ອາຣຊຸນ—ຕາເວັນແຫ່ງປານດະວະ—ກຳລັງແຜດເຜົາວິລະຊົນກຸຣຸຜູ້ເດັ່ນໃນສົງຄາມ ດ້ວຍຕາຂ່າຍແຫ່ງຮັດສະມີລູກສອນ. ແລ້ວດໂຣນາ—ດັ່ງເມກ—ໄດ້ປົກຄຸມຮັດສະມີນັ້ນ ດ້ວຍແຮງແຫ່ງຝົນລູກສອນຂອງຕົນ ເຫມືອນເມກບັງແສງຕາເວັນ.
Verse 23
अथात्यर्थ विसृष्टेन द्विषतामसुभोजिना । आजलेने वक्षसि द्रोणो नाराचेन धनंजयम्,तत्पश्चात् शत्रुओंके प्राण लेनेवाले एक नाराचका प्रहार करके द्रोणाचार्यने अर्जुनकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ແລ້ວດໂຣນາ ໄດ້ຍິງລູກສອນ «ນາຣາຈະ» ດ້ວຍແຮງສຸດຂີດ—ລູກສອນທີ່ດຸດກິນລົມຫາຍໃຈແຫ່ງຊີວິດຂອງສັດຕູ—ໄປຖືກອົກຂອງ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣະຈຸນ) ເຮັດໃຫ້ເກີດບາດແຜເລິກ ແລະ ເຈັບປວດຫນັກ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມໂຫດຮ້າຍຂອງສົງຄາມ ເມື່ອແມ່ນແຕ່ອາຈານຜູ້ຄວນເຄົາລົບກໍໃຊ້ຝີມືສັງຫານ ເພື່ອທົດສອບຄວາມໝັ້ນຄົງ ແລະ ຈິດໃຈຂອງນັກຮົບ ພາຍໃຕ້ພະລະບົດຂອງ ກະສັດຕຣິຍະທັມ.
Verse 24
स विद्वलितसर्वाड्: क्षितिकम्पे यथाचल: । धेर्यमालम्ब्य बीभत्सुद्रोणं विव्याध पत्रिभि:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ດ້ວຍການຖືກຕີນັ້ນ ຮ່າງກາຍທັງໝົດຂອງອາຣະຈຸນສັ່ນໄຫວ ແລະ ບໍ່ໝັ້ນຄົງ ດັ່ງພູເຂົາສັ່ນເມື່ອແຜ່ນດິນໄຫວ. ແຕ່ເຂົາຍັງຍຶດໝັ້ນໃນຄວາມກ້າຫານ ແລະ ຄວາມສະຫງົບ ຈຶ່ງໃຊ້ລູກສອນມີຂົນປີກ ທະລຸດໂຣນາຈາຣະຍະໃຫ້ບາດເຈັບ. ນີ້ຊີ້ວ່າ ແມ່ນແຕ່ທ່າມກາງຄວາມຕົກໃຈ ແລະ ຄວາມຢ້ານ ຄວາມໝັ້ນຄົງກໍຕ້ອງນຳພາການກະທຳໃນສົງຄາມ.
Verse 25
द्रोणस्तु पञचभिर्बाणैर्वासुदेवमताडयत् । अर्जुन च त्रिसप्तत्या ध्वजं चास्य त्रिभि: शरै:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ດໂຣນາຍິງວາສຸເທວະ (ພຣະກຣິດ/ກຣິຊນະ) ດ້ວຍລູກສອນຫ້າດອກ; ຍັງຍິງອາຣະຈຸນດ້ວຍເຈັດສິບສາມດອກ; ແລະດ້ວຍສາມດອກ ກໍທຳຮ້າຍທຸງສັນຍາລັກຂອງອາຣະຈຸນອີກດ້ວຍ. ການບັນຍາຍນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມແມ່ນຍຳອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ ເມື່ອແມ່ນແຕ່ຜູ້ຂັບລົດຮົບ ແລະ ຕາຣາສັນຍາລັກຂອງນັກຮົບກໍຖືກເລືອກເປັນເປົ້າໝາຍ ເພື່ອສັ່ນຄວາມກ້າ ແລະ ຂວັນກຳລັງໃຈ.
Verse 26
विशेषयिष्यन् शिष्यं च द्रोणो राजन् पराक्रमी । अदृश्यमर्जुनं चक्रे निमेषाच्छरवृष्टिभि:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ! ດໂຣນາຈາຣະຍະຜູ້ກ້າຫານ ປາຖະໜາຈະສະແດງວິລະກຳໃຫ້ເຫນືອກວ່າສິດຂອງຕົນ ຄືອາຣະຈຸນ ໄດ້ທຳໃຫ້ອາຣະຈຸນຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ ໃນພຽງກະພິບຕາ ໂດຍຝົນລູກສອນທີ່ຖະໜົນລົງຢ່າງຫນາແນ່ນ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ໃນຄວາມຄຸ້ມຄັ່ງຂອງສົງຄາມ ຄວາມຊຳນານ ແລະ ຄວາມທະນົງຕົນ ອາດຜັກດັນໃຫ້ອາຈານພິສູດຄວາມເຫນືອກວ່າ ຈົນຝີມືກາຍເປັນພະລັງທີ່ຖ້ວມທັບ.
Verse 27
प्रसक्तान् पततो<द्राक्ष्म भारद्वाजस्य सायकान् | मण्डलीकृतमेवास्य धनुश्नादृश्यताद्भुतम्,हमने देखा, द्रोणाचार्यके बाण परस्पर सटे हुए गिरते थे। उनका अद्भुत धनुष सदा मण्डलाकार ही दिखायी देता था
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ພວກເຮົາເຫັນລູກສອນຂອງບຸດແຫ່ງພາຣັດວາຊະ (ດໂຣນາ) ຕົກລົງເປັນສາຍທີ່ບໍ່ຂາດ ແລະ ແນ່ນຊິດກັນ. ຝີມືການຊັກຄັນທະນູຂອງລາວອັດສະຈັນຫຼາຍ ຈົນຄັນທະນູເອງກໍເຫັນບໍ່ຊັດ—ປາກົດແຕ່ເປັນວົງກົມຕໍ່ເນື່ອງ ດັ່ງບໍ່ເຄີຍຢຸດ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມຊຳນານທາງອາວຸດ ເມື່ອຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍຄວາມມຸ່ງໝັ້ນໃນສົງຄາມ ອາດກາຍເປັນພະລັງທີ່ຖ້ວມທັບ ແລະ ເກືອບຈະໄຮ້ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ.
Verse 28
ते भ्ययु: समरे राजन् वासुदेवधनंजयौ । द्रोणसृष्टा: सुबहव: कड्कपत्रपरिच्छदा:,राजन! उस समरांगणमें द्रोणाचार्यके छोड़े हुए कंकपत्रविभूषित बहुत-से बाण श्रीकृष्ण और अर्जुनपर पड़ने लगे
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ໃນສະໜາມຮົບນັ້ນ ລູກສອນຈໍານວນຫຼາຍ—ທີ່ດໂຣນາຈານຍ໌ຍິງອອກ ແລະປະດັບດ້ວຍຂົນນົກແຮ້—ໄດ້ພຸ່ງລົງມາໃສ່ ວາສຸເທວ (ກຣິດສະນະ) ແລະ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ)។ ຄໍາບັນຍາຍນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນພະລັງອັນບໍ່ຢຸດຢັ້ງຂອງສົງຄາມ ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ຜູ້ກ້າຫານຊັ້ນສູງສຸດ; ແລະຍັງເນັ້ນຄວາມຮັບຜິດຊອບອັນໜັກຂອງຄູອາຈານ ແລະນັກຮົບ ເມື່ອຄວາມຊໍານານຖືກນໍາໄປໃຊ້ເພື່ອການທໍາລາຍ.
Verse 29
तद् दृष्टवा तादृशं युद्ध द्रोणपाण्डवयोस्तदा । वासुदेवो महाबुद्धि: कार्यवत्तामचिन्तयत्
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນການຮົບແບບນັ້ນລະຫວ່າງ ດໂຣນາຈານຍ໌ ແລະ ປານດະວະ (ອາຣຊຸນ) ໃນຂະນະນັ້ນ, ວາສຸເທວ—ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ—ໄດ້ຄິດໃນໃຈ ແລະຕັດສິນໃຈຕໍ່ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ. ຂະນະນີ້ເປັນສັນຍານຂອງການປ່ຽນຈາກການເຝົ້າມອງໄປສູ່ການຕັດສິນທາງຈິດທໍາ: ເມື່ອການຕໍ່ສູ້ເຂົ້າສູ່ຈຸດວິກິດ, ກຣິດສະນະຊັ່ງນໍ້າໜັກໜ້າທີ່ ແລະການກະທໍາທັນເວລາ ເພື່ອປົກປ້ອງຝ່າຍທີ່ຊອບທໍາ.
Verse 30
ततोडब्रवीद् वासुदेवो धनंजयमिदं वच: । पार्थ पार्थ महाबाहो न नः कालात्ययो भवेत्
ແລ້ວວາສຸເທວໄດ້ກ່າວກັບທະນັນຊະຍະດ້ວຍຖ້ອຍຄໍານີ້: “ປາຣຖາ, ປາຣຖາ, ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ—ຂໍຢ່າໃຫ້ເວລາຜ່ານເຮົາໄປເປົ່າໆ.” ໃນຄວາມຄັບຄັ້ນຂອງສະໜາມຮົບ, ກຣິດສະນະເຮັດໃຫ້ອາຣຊຸນລົງມືໂດຍບໍ່ຊັກຊ້າ, ຊີ້ວ່າການກະທໍາທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມທໍາ (dharma) ຕ້ອງມີຄວາມແນ່ວແນ່ທັນເວລາ ບໍ່ໃຫ້ໂອກາດແລະໜ້າທີ່ຫຼຸດລອຍໄປ.
Verse 31
पार्थश्षाप्यब्रवीत् कृष्णं यथेष्टमिति केशवम्
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ອາຣຊຸນກໍໄດ້ກ່າວກັບ ກຣິດສະນະ ເກສະວະ ວ່າ: “ຂໍໃຫ້ພຣະອົງເຮັດຕາມທີ່ພຣະອົງປາຖະໜາ.” ແລ້ວອາຣຊຸນຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ ໄດ້ເຮັດປະທັກສິນ (ວົງຮອບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ) ຕໍ່ດໂຣນາຈານຍ໌ ແລ້ວຖອນກັບ; ຈາກນັ້ນຫັນກັບມາ ແລະກ້າວໜ້າອີກຄັ້ງ ພ້ອມປ່ອຍລູກສອນເປັນຝົນໃສ່ສະໜາມຮົບ. ຕອນນີ້ວາງກອບຄວາມເຊື່ອຟັງຂອງອາຣຊຸນຕໍ່ຄໍານໍາຂອງກຣິດສະນະ ຄຽງຄູ່ກັບຈັນຍາບັນນັກຮົບທີ່ຍັງຄົງເຄົາລົບຄູອາຈານ ແມ່ນແຕ່ຢູ່ທ່າມກາງສົງຄາມອັນມະຫາອັນຕະລາຍ.
Verse 32
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा द्रोणं प्रायान्महाभुजम् । परिवृत्तश्न बीभत्सुरगच्छद् विसृजन् शरान्
ຈາກນັ້ນ ອາຣຊຸນຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ ໄດ້ເຮັດປະທັກສິນຮອບດໂຣນາດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລ້ວຖອນອອກ. ເມື່ອຫັນກັບມາ, ບີພັດສຸ (Bībhatsu) ກໍເຄື່ອນຕໍ່ໄປຂ້າງໜ້າ ພ້ອມປ່ອຍລູກສອນເປັນຊຸດໆ—ຮັກສາໜ້າທີ່ນັກຮົບໃນສົງຄາມ ແຕ່ກໍຍັງຖືຄວາມສໍາລວມໃນຈິດທໍາ ດ້ວຍການເຄົາລົບຄູອາຈານຜູ້ຄວນບູຊາ.
Verse 33
ततोडब्रवीत् स्वयं द्रोण: क्वेदं पाण्डव गम्यते । ननु नाम रणे शत्रुमजित्वा न निवर्तसे
ແລ້ວ ດໂຣນາ ເອງກໍ່ເວົ້າວ່າ: «ໂອ ລູກແຫ່ງປານດະວະ, ເຈົ້າກໍາລັງໄປໃສຢ່າງນີ້? ໃນສະໜາມຮົບ ເຈົ້າບໍ່ເຄີຍຖອນກັບ ຖ້າຍັງບໍ່ໄດ້ຊະນະສັດຕູກ່ອນ»។
Verse 34
अजुन उवाच गुरुर्भवान् न मे शत्रु: शिष्य: पुत्रसमो5स्मि ते । न चास्ति स पुमॉल्लोके यस्त्वां युधि पराजयेत्
ອາຈຸນ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣາຫມັນ, ທ່ານເປັນຄູຂອງຂ້າ, ບໍ່ແມ່ນສັດຕູ. ຂ້າເປັນສິດທີ່ທ່ານຮັກ ດັ່ງລູກຊາຍ. ໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີຊາຍໃດຈະຊະນະທ່ານໃນສົງຄາມໄດ້»។
Verse 35
संजय उवाच एवं ब्रुवाणो बीभत्सुर्जयद्रथवधोत्सुक: । त्वरायुक्तो महाबाह॒स्त्वत्सैन्यं समुपाद्रवत्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາກະສັດ, ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ອາຈຸນ—ຜູ້ນ່າຢ້ານໃນສົງຄາມ—ມີໃຈຮ້ອນຮົນປາຖະໜາຈະສັງຫານ ໄຊຍະດຣະຖະ; ແລະດ້ວຍຄວາມຮີບຮ້ອນ ວິລະຊົນແຂນໃຫຍ່ນັ້ນກໍ່ພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ກອງທັບຂອງທ່ານ»។
Verse 36
त॑ चक्ररक्षौ पाउ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ । अन्वयातां महात्मानौ विशन्तं तावकं बलम्,आपकी सेनामें प्रवेश करते समय उनके पीछे-पीछे पांचाल वीर महामना युधामन्यु और उत्तमौजा चक्र-रक्षक होकर गये
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຂົາເຂົ້າໄປໃນກອງທັບຂອງທ່ານ, ວິລະຊົນປານຈາລາສອງຄົນ—ຢຸທາມັນຍຸ ແລະ ອຸດຕະມະອຸຈາ—ຜູ້ມີໃຈຍິ່ງໃຫຍ່, ຕາມຕິດຢູ່ຂ້າງຫຼັງໃກ້ໆ ເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງລໍ້ລົດຮົບ, ປົກປ້ອງທ້າຍກອງ ແລະຊ່ວຍໃຫ້ການບຸກຄືບຂອງເຂົາດໍາເນີນໄປໄດ້»។
Verse 37
ततो जयो महाराज कृतवर्मा च सात्वतः । काम्बोजश्च श्रुतायुश्न धनंजयमवारयन्,महाराज! तब जय, सात्वतवंशी कृतवर्मा, काम्बोज-नरेश तथा श्रुतायुने सामने आकर अर्जुनको रोका
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາກະສັດ, ແລ້ວ ໄຊຍະ, ກຣິຕະວັຣມາ ແຫ່ງວົງສາດວະຕະ, ກະສັດແຫ່ງກາມໂບຈະ, ແລະ ສຣຸຕາຍຸສ—ໄດ້ອອກມາປະຈັນໜ້າ ແລະຂັດຂວາງ ທະນັນຈະຍະ (ອາຈຸນ)»។
Verse 38
तेषां दश सहस्राणि रथानामनुयायिनाम् । अभीषाहा: शूरसेना: शिबयो5थ वसातय:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ຕາມຫຼັງພວກເຂົາມາ ມີນັກຮົບລົດສົງຄາມ ແລະຜູ້ຕິດຕາມຈຳນວນໜຶ່ງໝື່ນ—ພວກອະພີສາຫະ, ຊູຣາເສນະ, ຊິບິ, ແລະວະສາຕະຍະ. ເຫຼົ່ານີ້ເຄີຍຖືກກັນນະຊະນະໃນອະດີດ ແລະຖືກນຳເຂົ້າຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງລາວ. ທຸກຄົນເປັນນັກຮົບທີ່ວີລະຊົນຍົກຍ້ອງ; ດ້ວຍໃຈຮ່າເຮີງ ພວກເຂົາຍົກດຣົນາຈານໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລ້ວພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ອະຣະຈຸນ.
Verse 39
मावेल्लका ललित्थाक्ष केकया मद्रकास्तथा । नारायणाक्ष् गोपाला: काम्बोजानां च ये गणा:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ຍັງມີພວກມາເວລລະກະ, ລະລິດຖາກສະ, ເກກະຍະ, ແລະມັດຣະກະ; ອີກທັງຝູງຄົນລ້ຽງງົວທີ່ເອີ້ນວ່າ ນາຣາຍະນາກສະ ແລະກອງຫຼາຍຫຼວງຂອງກຳໂບຊະ. ຊົນເຜົ່າແລະກອງທັບເຫຼົ່ານີ້ ເຄີຍຖືກກັນນະປະຫານໃຫ້ຢູ່ໃຕ້ອຳນາດ; ບັດນີ້ພວກເຂົາເຄື່ອນທັບຢ່າງເປັນລະບຽບ ພາຍໃຕ້ຄຳສັ່ງຂອງດຣົນາ ເພື່ອບຸກໃສ່ອະຣະຈຸນ.
Verse 40
कर्णेन विजिता: पूर्व संग्रामे शूरसम्मता: । भारद्वाजं पुरस्कृत्य हृष्टात्मानो<र्जुनं प्रति
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນ ເຄີຍຖືກກັນນະຊະນະໃນສົງຄາມກ່ອນ ແລະໄດ້ຮັບການນັບຖືວ່າເປັນວີລະຊົນ; ດ້ວຍໃຈຮ່າເຮີງ ພວກເຂົາຍົກບຸດແຫ່ງພາຣະດວາຊະ (ດຣົນາ) ໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລ້ວເຄື່ອນໄປປະຈັນໜ້າອະຣະຈຸນ.
Verse 41
पुत्रशोकाभिसंतप्तं क्रुद्धं मृत्युमिवान्तकम् । त्यजन्तं तुमुले प्राणान् संनद्धं चित्रयोधिनम्
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ອະຣະຈຸນ ຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າເພາະບຸດ ແລະເດືອດດານດ້ວຍໂທສະ ດູປານຄວາມຕາຍເອງ—ອັນຕະກະ ຜູ້ພາຊີວິດ. ໃນສົງຄາມອັນອື້ອອຶງນັ້ນ ລາວຕັ້ງໃຈຈະສະຫຼະຊີວິດ ສວມເກາະຄົບຖ້ວນ ແລະຮົບດ້ວຍຝີມືອັນພິສົດຫຼາກຫຼາຍ. ດັ່ງຊ້າງຈ່າຝູງພຸ້ນເຂົ້າໃນຝູງຊ້າງ, ອະຣະຈຸນ ນັກທະນູຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ຝ່າເຂົ້າໃນກອງທັບຂອງທ່ານ; ແຕ່ນັກຮົບທີ່ກ່າວນາມໄວ້ກ່ອນນັ້ນ ໄດ້ອອກມາຂັດຂວາງລາວ.
Verse 42
गाहमानमनीकानि मातड़्मिव यूथपम् | महेष्वासं पराक्रान्तं नरव्याप्रमवारयन्
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອລາວຝ່າເຂົ້າໃນຂະບວນກອງທັບ—ດັ່ງຊ້າງຈ່າຝູງເຂົ້າໃນຝູງ—ນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ອອກມາຂ້າງໜ້າ ແລະຂັດຂວາງນັກທະນູຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ກ້າຫານດັ່ງເສືອໃນມະນຸດນັ້ນ.
Verse 43
ततः प्रववृते युद्ध तुमुलं लोमहर्षणम् । अन्योनयं वै प्रार्थयतां योधानामर्जुनस्थ च,तदनन्तर एक-दूसरेको ललकारते हुए कौरव-योद्धाओं तथा अर्जुनमें रोमांचकारी एवं भयंकर युद्ध छिड़ गया
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວການຮົບອັນອຶກທຶກ ແລະນ່າສະພຶງກົວຈົນຂົນລຸກ ກໍ່ປະທຸຂຶ້ນ ເມື່ອນັກຮົບກົວຣະວະ ແລະອາຣຊຸນ ທ້າທາຍກັນແບບປະຈັນໜ້າ. ພາບນີ້ເປັນຄືຄື້ນໃໝ່ຂອງຄວາມຮຸນແຮງ ທີ່ເກີດຈາກການຍຸຍົງກັນ ແລະກຽດສັກສີນັກຮົບ ເຮັດໃຫ້ນ້ຳໜັກທາງທຳຂອງສົງຄາມໜັກຂຶ້ນ—ບ່ອນທີ່ຄວາມກ້າຫານ ແລະໜ້າທີ່ ປະທະກັບການທຳລາຍທີ່ທະວີຂຶ້ນ.
Verse 44
जयद्रथवधरप्रेप्सुमायान्तं पुरुषर्षभम् । न्यवारयन्त सहिता: क्रिया व्याधिमिवोत्थितम्
ອາຣຊຸນ—ຜູ້ເປັນຍອດບຸລຸດ—ກ້າວມາດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະສັງຫານ ຈະຍະດຣະຖະ; ແຕ່ວີຣະຊົນກົວຣະວະທັງປວງ ກໍ່ຮ່ວມກັນຂັດຂວາງລາວ—ດັ່ງການຮັກສາຂອງແພດ ທີ່ຢັບຢັ້ງໂລກພະຍາດທີ່ກຳລັງກໍ່ຕົວຂຶ້ນ.
Verse 91
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि द्रोणातिक्रमे एकनवतितमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ा भारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें द्रोणातिक्रमण-विषयक इक्यानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ, ໃນດໂຣນະປັຣວະ—ໂດຍສະເພາະໃນຕອນວ່າດ້ວຍການສັງຫານຈະຍະດຣະຖະ—ບົດທີ 91 ນີ້ ອັນກ່ຽວກັບການຝ່າຝືນ/ລ້ຳຜ່ານ (ຫຼືການຫຼິ້ນກົນຍຸດ) ເຫນືອດໂຣນະ ກໍ່ສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ.” ຄຳລົງທ້າຍນີ້ວາງເຫດການໄວ້ໃນວິກິດທາງທຳ ແລະກົນຍຸດທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ຂອງສົງຄາມ: ການດິ້ນຮົນເພື່ອຮັກສາໜ້າທີ່ທີ່ຕົນເລືອກ ໃນຂະນະທີ່ຕ້ອງປະເຊີນກັບອາຈານນັກຮົບອັນແຂງກ້າ ແລະຕົ້ນທຶນແຫ່ງໄຊຊະນະທີ່ທະວີຂຶ້ນ.
Verse 303
द्रोणमुत्सूज्य गच्छाम: कृत्यमेतन्महत्तरम् । तत्पश्चात् श्रीकृष्ण अर्जुनसे इस प्रकार बोले--'अर्जुन! अर्जुन! महाबाहो! हमारा अधिक समय यहाँ न बीत जाय
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ປ່ອຍດໂຣນະໄວ້ຂ້າງຫຼັງ ແລ້ວເຮົາຈົ່ງໄປຕໍ່; ນີ້ແມ່ນໜ້າທີ່ທີ່ໃຫຍ່ກວ່າໃນຂະນະນີ້.” ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພຣະສີກຣິດສະນາ ກ່າວກັບອາຣຊຸນດັ່ງນີ້: “ອາຣຊຸນ! ອາຣຊຸນ! ມະຫາບາຫຸ! ຢ່າໃຫ້ເວລາຂອງເຮົາສູນເສຍຢູ່ນີ້ຫຼາຍເກີນໄປ. ດັ່ງນັ້ນ ປ່ອຍດໂຣນາຈາຣຍະໄວ້ ແລ້ວຈົ່ງກ້າວໜ້າ; ນີ້ແມ່ນກິດທີ່ສູງສຸດໃນຍາມນີ້.”
Frequently Asked Questions
The chapter implicitly tests proportionality and targeting ethics: both sides shift from dueling strikes to disabling the opponent’s combat system (bow, banner, driver, horses), raising questions about legitimate means within duty-bound engagement.
Competence and steadiness under pressure (lāghava plus composure) function as practical dharma: maintaining agency amid disrupted support systems, adapting method without abandoning responsibility.
No explicit phalaśruti appears in this passage; its meta-commentary is conveyed through Sañjaya’s comparative imagery (Indra-like battle, fire/sun metaphors) that frames the episode as exemplary of consequence-driven escalation.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.